II SA/Ke 35/23

II SA/Ke 35/23 - Wyrok WSA w Kielcach
Data orzeczenia
2023-03-28
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2023-01-09
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach
Sędziowie
Beata Ziomek /przewodniczący/
Jacek Kuza /sprawozdawca/
Krzysztof Armański
Symbol z opisem
6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne
Pomoc społeczna
Sygn. powiązane
I OSK 1824/23 - Wyrok NSA z 2024-08-29
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2023 poz 259
art. 151, art. 99, art. 109, art. 110
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
Dz.U. 2021 poz 2268
art. 91 ust. 1, art. 8 ust. 1 pkt 1
Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Beata Ziomek Sędziowie Sędzia WSA Jacek Kuza (spr.) Sędzia WSA Krzysztof Armański Protokolant Starszy inspektor sądowy Katarzyna Tuz-Stando po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 28 marca 2023 r. sprawy ze skargi R. A. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Kielcach z dnia [...] listopada 2022 r. [...] w przedmiocie zmiany decyzji o skierowaniu do korzystania ze wsparcia w mieszkaniu chronionym treningowym oddala skargę.
Uzasadnienie
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Kielcach decyzją z 3 listopada 2022 r. [...], po rozpatrzeniu odwołania R. A. - na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. utrzymało w mocy decyzję wydaną z upoważnienia Prezydenta Miasta Ostrowca Świętokrzyskiego z 24 czerwca 2022 r., orzekającą o zmianie decyzji z 1 kwietnia 2022 r., kierującej R. A. do korzystania ze wsparcia w mieszkaniu chronionym treningowym w O. Ś., ul. [...] w okresie od 1 kwietnia do 30 września 2022 r. w punkcie 2 w ten sposób, że:
od 1 maja do 30 czerwca 2022 r. z uwagi na posiadany przez R. A. dochód w kwietniu 2022 r. w wysokości [...] zł, miesięczna opłata za pobyt w mieszkaniu chronionym treningowym wynosi 20% dochodu R. A., tj. [...] zł,
od 1 lipca 2022 r. z uwagi na posiadany przez R. A. dochód w czerwcu 2022 r. w wysokości [...] zł, miesięczna opłata za pobyt w mieszkaniu chronionym treningowym wynosi 20% dochodu R. A., tj. [...] zł, przy czym zmiana dochodu R. A. w okresie ponoszenia odpłatności za pobyt w mieszkaniu chronionym treningowym nie wpływa na wysokość tej odpłatności, jeżeli kwota zmiany nie przekracza 10% kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej, tj. [...] zł.
W uzasadnieniu Kolegium podniosło, że decyzją z 1 kwietnia 2022 r. samorządowy organ ds. pomocy społecznej skierował R. A. do korzystania ze wsparcia w mieszkaniu chronionym treningowym w okresie od 1 kwietnia do 30 września 2022 r. i z uwagi na posiadany przez stronę dochód w wysokości [...] zł, pomoc ta została przyznana nieodpłatnie. Z materiału dowodowego sprawy, w tym aktualizacji wywiadu środowiskowego z 3 czerwca 2022 roku wynika, że R. A. jest rozwiedziony, ma czworo dorosłych dzieci z którymi nie utrzymuje kontaktu, jest osobą bezdomną, prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe, a od 15 grudnia 1017 r. korzysta ze wsparcia z pomocy społecznej. W mieszkaniu chronionym treningowym zajmuje jeden pokój, pozostałe pomieszczenia użytkuje wspólnie z innymi lokatorami. Wiadomo również, że R. A. jest bierny zawodowo z uwagi na wiek poprodukcyjny, ma orzeczony umiarkowany stopień niepełnosprawności na stałe, leczy się z powodu przewlekłych chorób, systematycznie zażywa leki, których miesięczny koszt zakupu wynosi około [...] zł.
Decyzją ZUS z 17 maja 2022 r. R. A. otrzymał od 1 czerwca 2022 r. świadczenie emerytalne. Pierwsza wypłata świadczenia nastąpiła 23 maja 2022 r. za okres od 1 kwietnia do 31 maja 2022 r. w kwocie brutto [...] zł, która po potrąceniach podatku w kwocie [...]zł, składki zdrowotnej w kwocie [...]zł oraz po potrąceniu egzekucyjnym w kwocie [...]zł, netto wynosiła [...] zł.
Z treści protokołu przesłuchania strony z 3 czerwca 2022 r. wynika, że z emerytury odwołujący miał dokonywane potrącenia komornicze niealimentacyjne. Wyjaśnił, że w miesiącu czerwcu 2022 r. będą dokonywane takie potrącenia w wysokości [...] zł. Ponadto zeznał, że nie ma innych dochodów oprócz emerytury. W miesiącu maju 2022 r. otrzymał jeszcze zasiłek stały z MOPS w wysokości [...] zł.
Mając na uwadze powyższe organ I instancji przyjął, że z chwilą otrzymania przez R. A. świadczenia emerytalnego, które za kwiecień 2022 r. wyniosło [...] zł ([...] zł : na 2 m-ce), jego sytuacja dochodowa uległa zmianie. Na dochód od kwietnia 2022 r. składał się bowiem dochód z tytułu emerytury w kwietniu i maju 2022 r. po [...] zł miesięcznie, a od czerwca 2022 r. w wysokości [...] zł. Kolegium dodało, że organ I instancji zasadnie nie dokonał odliczenia od dochodu strony w kwietniu i maju 2022 r. kwoty [...]zł oraz w czerwcu 2022 r. kwoty [...]z tytułu potrąceń należności egzekucyjnych, gdyż tego rodzaju odliczenia nie zostały ujęte w art. 8 ust. 4 ustawy. Tym samym miesięczny dochód R. A. od kwietnia 2022 r. wyniósł [...] zł, zaś od czerwca 2022 r. [...] zł, co przekracza kryterium dochodowe osoby samotnie gospodarującej, wynikające z art. 8 ust. 1 pkt 1 ustawy wynoszące [...] zł, kwalifikujące do nieodpłatnego korzystania ze wsparcia w mieszkaniu chronionym treningowym. Dochód z kwietnia 2022 r. przekracza 160% kryterium dochodowego (776,00 x 160% = [...] zł) - zgodnie z § 3 uchwały Rady Miasta O. Ś. z 13 grudnia 2021 r. nr [...], tym samym odpłatność za pobyt w mieszkaniu chronionym R. A. winien ponosić w wysokości 40% własnego dochodu, tj. do [...] zł ([...] x 40%).
Natomiast dochód strony z czerwca 2022 r. w wysokości [...] zł jest wyższy od dochodu z kwietnia 2022 r. o [...] zł i przekracza 10% kryterium dochodowego dla osoby samotnie gospodarującej, które wynosi [...] zł. Wobec powyższego miesięczna odpłatność za pobyt w mieszkaniu chronionym treningowym ulega zmianie. Dochód z czerwca 2022 r. przekracza 160% kryterium dochodowego (776,00 x 160% = [...] zł), przez co, zgodnie z § 3 powyższej uchwały Rady Miasta Ostrowca Św., odpłatność za pobyt w mieszkaniu chronionym R. A. winien ponosić w wysokości 40% własnego dochodu, tj. do [...] zł ([...] x 40%). Organ I instancji mając jednak na uwadze, że opłata za pobyt w mieszkaniu chronionym treningowym w wysokości 40% będzie stanowiła dla odwołującego się zbyt duże obciążenie finansowe i utrudnienia w zaspokajaniu podstawowych potrzeb życiowych, tj. zakup produktów żywnościowych, leków, środków czystości, higieny osobistej, bielizny osobistej, odzieży czy obuwia, zastosował ulgę w tej opłacie poprzez obniżenia jej do 20% własnego dochodu odwołującego, i tym samym ustalił, że w okresie od 1 maja do 30 czerwca 2022 r. wynosić będzie [...] zł (tj. [...] x 20%), a od 1 lipca do 30 września 2022 r. [...] zł (tj. [...] zł x 20%).
Mając na uwadze przedstawiony powyżej stan faktyczny, Kolegia zgodziło się z organem I instancji, że sytuacja dochodowa R. A. ulegała zmianie, co z kolei stanowiło podstawę do zmiany decyzji dotyczącej korzystania ze wsparcia w mieszkaniu chronionym treningowym, poprzez orzeczenie o ustaleniu dopłaty za pobyt w tym mieszkaniu począwszy od 1 maja 2022 r
Odnosząc się do zarzutów odwołania Kolegium podało, że na gruncie ustawy o pomocy społecznej, pod pojęciem dochodu rozumieć należy wszystkie dochody bez względu na tytuł i źródło ich uzyskania, z wyłączeniem odliczeń i pomniejszeń wymienionych w art. 8 ust. 4 ustawy. Przepis ten bowiem tworzy katalog zamknięty i wśród świadczeń niepodlegających wliczeniu do dochodu nie wymienia świadczenia emerytalnego. Również nieodliczenie przez organ I instancji potrąceń należności egzekucyjnych, czy też kosztów zakupu tabletu jest zasadne, gdyż tego rodzaju odliczeń od dochodu art. 8 ust. 4 ustawy również nie przewiduje. Dlatego też, w stanie faktycznym niniejszej sprawy przyjąć należało, że dochód odwołującego od kwietnia 2022 r. wynosił [...] zł, a od czerwca 2022 r. dochód ten stanowi kwotę [...]zł. Kwoty te jednocześnie przekroczyły kwotę kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej wynoszącą [...] zł, kwalifikującej do nieodpłatnego korzystania ze wsparcia w mieszkaniu chronionym treningowym. Powyższe obligowało organ do zmiany obecnie zaskarżonej decyzji, poprzez ustalenie opłaty za pobyt w mieszkaniu chronionym począwszy od 1 maja 2022 r., tj. od miesiąca następnego po miesiącu kiedy nastąpiła realna zmiana dochodu strony.
W skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach skardze na powyższą decyzję, domagając się jej uchylenia oraz uchylenia decyzji organu I instancji, R. A. zarzucił, że MOPS w O. Ś. dokonał wybiórczej analizy jego stanu posiadania oraz błędnie i nieprawidłowo wyliczył należne należności pieniężne, pomimo że ze stosownych pism i zaświadczeń urzędowych oraz oświadczenia majątkowego wynikało zupełnie coś innego. Nadto podał, że w przyszłości jego dochód będzie znacznie niższy.
W piśmie z 24 stycznia 2023 r., skarżący między innymi wskazał, że ma uzasadnione pretensje w stosunku do większości rozliczeń finansowych, sposobu lub metody ich wykonania z absolutnym pominięciem kwot, którymi rzeczywiście dysponował i miał wpływ na ich dystrybucję. Podobnie w piśmie z 6 lutego 2023 r. skarżący wskazywał na błędne rozliczenia i wyliczenia powstałe w związku z przyznaniem mu emerytury.
Skarżący złożył również pismo procesowe już po wydaniu wyroku w sprawie.
W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie podtrzymując argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach zważył, co następuje:
Skarga podlega oddaleniu.
Zgodnie z art. 3 § 1 oraz art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2023 r., poz. 259), zwanej dalej p.p.s.a., wojewódzkie sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że w zakresie dokonywanej kontroli sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji w toku postępowania nie naruszyły przepisów prawa materialnego i przepisów postępowania w sposób, który miał lub mógł mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Sądowa kontrola legalności zaskarżonych orzeczeń administracyjnych sprawowana jest przy tym w granicach sprawy, a sąd nie jest związany zarzutami, wnioskami skargi, czy też powołaną w niej podstawą prawną (art. 134 § 1 p.p.s.a.). Dokonując tak rozumianej oceny zaskarżonego rozstrzygnięcia, Wojewódzki Sąd Administracyjny nie dopatrzył się w nim naruszeń prawa skutkujących koniecznością jego uchylenia lub stwierdzenia nieważności (art. 145 § 1 i 2 p.p.s.a.).
Na wstępie, w związku z wnioskiem skarżącego o odroczenie rozprawy oddalonym przez Sąd na rozprawie w dniu 28 marca 2023 r. należy wyjaśnić, że zgodnie z art. 109 p.p.s.a. rozprawa ulega odroczeniu, jeżeli sąd stwierdzi nieprawidłowość zawiadomienia którejkolwiek ze stron albo, jeżeli nieobecność strony lub jej pełnomocnika jest wywołana nadzwyczajnym wydarzeniem lub inną znaną sądowi przeszkodą, której nie można przezwyciężyć, chyba, że strona lub jej pełnomocnik wnieśli o rozpoznanie sprawy w ich nieobecności. Z kolei stosownie do art. 110 p.p.s.a. rozprawa ulega odroczeniu, jeżeli sąd postanowi zawiadomić o toczącym się postępowaniu sądowym osoby, które dotychczas nie brały udziału w sprawie w charakterze stron. Ponadto w myśl art. 99 p.p.s.a. sąd nawet na zgodny wniosek stron może odroczyć posiedzenie tylko z ważnej przyczyny.
Przede wszystkim podkreślić należy, że w orzecznictwie sądowym uznaje się, że jedynie potwierdzona zaświadczeniem lekarskim choroba strony uniemożliwiająca stawienie się w sądzie jest znaną sądowi przeszkodą, o jakiej mowa w art. 109 p.p.s.a. (por. wyrok Sądu Najwyższego z 1 czerwca 2000 r. sygn. I CKN 64/00, OSNCP 2000/12/227). Tymczasem w niniejszej sprawie skarżący powoływał się jedynie ogólnie na złe samopoczucie i zły stan zdrowia po przebytym zawale, ale nie przedstawił żadnego zaświadczenia dotyczącego jego stanu zdrowia, które mogłoby być podstawą odroczenia rozprawy sądowej.
Niezależnie od powyższego trzeba zaznaczyć, że z art. 109 p.p.s.a. wynika, że odroczenie rozprawy musi nastąpić z powodu przeszkody "której nie można przezwyciężyć". Dlatego w każdym przypadku istotne znaczenie ma to, czy korzystanie z tej przyczyny odroczenia następuje dla realizacji celu, jakiemu przepis ten służy oraz czy nieodroczenie rozprawy w takiej sytuacji procesowej spowoduje naruszenie tego prawa. Jeżeli choroba strony stanęła na przeszkodzie jedynie jej obecności na rozprawie, a nie ograniczyła aktywności w postępowaniu, wyrażającej się w składaniu pism przedstawiających stanowisko w sprawie, w zgłaszaniu wniosków i dowodów oraz wypowiadaniu się co do twierdzeń i dowodów drugiej strony, to można zasadnie twierdzić, że jej prawo do wysłuchania zostało zrealizowane (zob. wyrok NSA z dnia 24 września 2015 r. sygn. I OSK 370/14, dostępny na stronie internetowej: orzeczenia.nsa.gov.pl).
Z akt sprawy wynika, że skarżący poza sporządzeniem skargi, w trakcie postępowania sądowego wniósł pismo, w którym wyraził między innymi swoje stanowisko odnośnie zarządzenia Przewodniczącej Wydziału II z 10 stycznia 2023 r. o rozdzieleniu jego skarg, następnie przed rozprawą złożył kolejne pismo z 6 lutego 2023 r. wraz z załącznikiem. Zdaniem Sądu powyższe okoliczności świadczą o tym, że ewentualne złe samopoczucie skarżącego w dniu rozpoznania jego sprawy, nie mogło być uznane za przeszkodę "której nie można przezwyciężyć", skoro skarżący po wpłynięciu skargi do siedziby sądu, nie pozostał bierny, lecz przedstawiał swoje stanowiska odnośnie poszczególnych czynności procesowych. Ponadto zasadnym jest również zaznaczenie, że Sąd rozważając potrzebę odroczenia rozprawy musi brać także pod uwagę zawarty w art. 7 p.p.s.a. postulat szybkości postępowania wyrażający się w dążeniu do rozstrzygnięcia sprawy na pierwszym posiedzeniu.
Z takich właśnie powodów wniosek skarżącego o odroczenie rozprawy został oddalony.
Przedmiotem skargi były decyzje, w których organy obu instancji uznały, że należało zmienić decyzję z 1 kwietnia 2022 r., przyznającą skarżącemu wsparcie w postaci nieodpłatnego pobytu w mieszkaniu chronionym treningowym, z tego powodu, że zmienił się dochód skarżącego, co spowodowało konieczność naliczenia skarżącemu odpłatności za pobyt w tym mieszkaniu.
Zgodnie z art. 91 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (tekst jedn. Dz. U. z 2021 r. poz. 2268 ze zm.), zwanej dalej "ustawą", opłatę za pobyt w ośrodkach wsparcia i mieszkaniach chronionych ustala podmiot kierujący w uzgodnieniu z osobą kierowaną, uwzględniając przyznany zakres usług. Osoby nie ponoszą opłat, jeżeli dochód osoby samotnie gospodarującej lub dochód na osobę w rodzinie nie przekracza kwoty kryterium dochodowego. Z kolei w myśl art. 97 ust. 5 ustawy, rada powiatu lub rada gminy w drodze uchwały ustala, w zakresie zadań własnych, szczegółowe zasady ponoszenia odpłatności za pobyt w ośrodkach wsparcia i mieszkaniach chronionych. Stosownie do tego ostatniego przepisu uchwałą z 13 grudnia 2021 r. nr [...] Rada Miasta O. Ś. ustaliła zasady ponoszenia odpłatności za pobyt w ośrodku wsparcia - schronisku dla osób bezdomnych i mieszkaniach chronionych. Zgodnie z tabelą odpłatności za miesięczny koszt pobytu w mieszkaniu chronionym osoby osiągające dochód wyrażony jako 160% kryterium dochodowego (160% kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej wynosi 1.241,60), winny ponosić opłaty za pobyt w mieszkaniu chronionym w wysokości do 40% własnego dochodu.
Zgodnie z art. 8 ust. 1 pkt 1 ustawy kryterium dochodowe osoby samotnie gospodarującej wynosi [...] zł. Ponieważ od 1 kwietnia 2022 r. dochód skarżącego w związku z uzyskaniem przez niego świadczenia emerytalnego uległ zmianie, to tę okoliczność należało uwzględnić przy obliczeniu opłaty za pobyt w mieszkaniu chronionym treningowym, z którego korzystał. Należne opłaty za okres od 1 maja do 30 czerwca 2022 r. oraz od 1 lipca 2022 r. zostały przez organ ustalone prawidłowo. W tym miejscu trzeba zaznaczyć, że dokładne, dokonane przez organ odwoławczy obliczenia arytmetyczne, a także konkretne czynniki wpływające na wysokość odpłatności zostały przedstawione w części wstępnej niniejszego uzasadnienia, a ponieważ są poprawne, nie było potrzeby ich powtarzania. Ponieważ z obliczeń tych wprost wynika, że na skutek zmiany sytuacji dochodowej skarżącego, nie kwalifikuje się on już do nieodpłatnego pobytu w mieszkaniu chronionym, to nie ulega wątpliwości, że zaskarżona decyzja ustalająca dopłaty za pobyt w tym mieszkaniu począwszy od 1 maja 2022 r. jest zgodna z prawem.
Jeśli chodzi o zarzuty podnoszone przez skarżącego w skardze oraz w kolejnych pismach procesowych,to kwestionuje on dokonane przez organ obliczenia, ale żadnych konkretnych nieprawidłowości nie podaje. Jedynie z odwołania i z pisma z 24 stycznia 2023 r. zdaje się wynikać, że skarżący zarzuca, że obliczenia zostały oparte na kwotach, którymi skarżący nigdy nie dysponował i nie miał wpływu "na ich dystrybucję". Wobec powyższego należy zauważyć, że jak wynika z protokołu przesłuchania skarżącego z 3 czerwca 2022 r., świadczenia emerytalne skarżącego zostały pomniejszone na skutek potrąceń komorniczych niealimentacyjnych o [...] zł w kwietniu i maju 2022 r. oraz o [...] zł w czerwcu 2022 r. Trzeba bowiem mieć na względzie, że ustawa o pomocy społecznej określa zarówno źródła dochodu, jak i kwoty, których przy obliczaniu dochodu nie bierze się pod uwagę, a także takie, których nie uważa się za pomniejszające dochód wnioskodawcy. I tak przepisy tej ustawy, jak słusznie wskazał organ odwoławczy, przy ustalaniu wysokości dochodu nie przewidują odliczenia kwot niealimentacyjnych potrąceń komorniczych. Enumeratywne wskazanie należności, które podlegają odliczeniu od dochodu powoduje, że może dojść do sytuacji, w której dochód osoby ubiegającej się o świadczenia z pomocy społecznej w świetle przepisów ustawy może odbiegać od dochodu będącego faktycznie w jej dyspozycji, co właśnie mogło mieć miejsce w przypadku skarżącego. Przy szacowaniu dochodu skarżącego, organy nie mogły go również pomniejszyć o koszty zakupu tabletu, gdyż taki wydatek nie został wymieniony w art. 8 ust. 4 ustawy, a żaden przepis tej ustawy nie stanowi, aby niewliczanie określonej kwoty do dochodu mogło wynikać z określonego przeznaczenia takiego dochodu, przykładowo wydatkowania go na zakup tabletu. Zasadnym jest podkreślenie, że pomoc społeczna ma charakter subsydiarny, co oznacza że osoba wnioskująca o oświadczenie z pomocy społecznej zobowiązana jest przede wszystkim wykorzystywać własne środki, możliwości i uprawnienia do przezwyciężania sytuacji, w której się znalazła. Skoro zatem skarżący środki pieniężne z uzyskanej emerytury zagospodarował w ten sposób, że kupił tablet, to fakt ten nie może mieć wpływu na ustalenie wysokości jego dochodu dla potrzeb otrzymania świadczeń z pomocy społecznej.
Końcowo należy też zauważyć, że w odwołaniu od decyzji nazwanym "Suplementem" skarżący podaje, że kwota alimentów powinna zostać odliczona od dochodu netto. Ponieważ jednak z akta sprawy nie wynika, że skarżący płaci alimenty, a on sam ani nie wskazał jakie alimenty i w jakiej wysokości płaci, ani tym bardziej nie udowodnił tej okoliczności, to nie mogło to być podstawą do pomniejszenia wysokości uzyskanego przez niego dochodu.
Skoro zatem podniesione w skardze zarzuty nie mogły odnieść zamierzonego skutku, a jednocześnie brak jest okoliczności, które z urzędu należałoby wziąć pod rozwagę, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach oddalił skargę na podstawie art. 151 p.p.s.a.