II SA/Ke 346/19

II SA/Ke 346/19 - Wyrok WSA w Kielcach
Data orzeczenia
2019-08-22
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2019-05-21
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach
Sędziowie
Agnieszka Banach
Dorota Chobian /przewodniczący sprawozdawca/
Krzysztof Armański
Symbol z opisem
6349 Inne o symbolu podstawowym 634
Hasła tematyczne
Kombatanci
Sygn. powiązane
III OSK 2097/21 - Wyrok NSA z 2023-04-18
Skarżony organ
Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2018 poz 690
art. 10 ust. 2 i 7,
Ustawa z dnia 20 marca 2015 r. o działaczach opozycji antykomunistycznej oraz osobach represjonowanych z powodów politycznych - tekst  jedn.
Dz.U. 2018 poz 2096
art. 80,
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn.
Dz.U. 2017 poz 1769
art. 11 ust. 2,
Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej - tekst jedn.
Dz.U. 2018 poz 1302
art. 151
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r.  Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Dorota Chobian (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Krzysztof Armański, Asesor WSA Agnieszka Banach, Protokolant Starszy inspektor sądowy Urszula Opara, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 22 sierpnia 2019 r. sprawy ze skargi A.M. na decyzję Szefa Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania pomocy pieniężnej I. oddala skargę; II. przyznaje od Skarbu Państwa (Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach) na rzecz radcy prawnego T. P. kwotę 295,20 (dwieście dziewięćdziesiąt pięć 20/100) złotych w tym VAT w kwocie 55,20 (pięćdziesiąt pięć 20/100) złotych tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu.
Uzasadnienie
Szef Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w Warszawie decyzją z [...] r. nr [...], po rozpatrzeniu wniosku A.a M.a o ponowne rozpatrzenie sprawy rozstrzygniętej decyzją z 10 stycznia 2018 r. odmawiającą przyznania jednorazowej pomocy pieniężnej, na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 w związku z art. 127 § 3 kpa w związku z art. 8 i 10 ustawy z dnia 20 marca 2015 r. o działaczach opozycji antykomunistycznej oraz osobach represjonowanych z powodów politycznych (Dz. U. z 2018 r. poz. 690), dalej zwaną "ustawą", utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję.
W uzasadnieniu organ wskazał, że A. M. wnioskiem z 20 listopada 2017 r. (data wpływu do Urzędu), zwrócił się o przyznanie jednorazowej pomocy pieniężnej na dofinansowanie kosztów dostosowania pomieszczeń mieszkalnych do rodzaju inwalidztwa.
Decyzją z [...] r., utrzymaną w mocy decyzją [...] r., odmówiono stronie przyznania wnioskowanej pomocy. Decyzja z 22 marca 2018 r. została uchylona przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach wyrokiem z 26 lipca 2018 r. Rozpatrując sprawę ponownie organ, w oparciu o znajdującą się w aktach sprawy opinię z 19 października 2018 r. Miejsko-Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w S. ustalił, że strona prowadzi gospodarstwo domowe samodzielnie. Jest osobą bierną zawodowo, co spowodowane jest problemami zdrowotnymi, otrzymuje zasiłek stały w wysokości 548 zł miesięcznie oraz zasiłek pielęgnacyjny w kwocie 153 zł z tytułu orzeczonej niepełnosprawności.
Ponieważ zgodnie z zasadami przyznawania pomocy pieniężnej zawartymi w ustawie, zasiłku stałego i zasiłku pielęgnacyjnego nie zalicza się do dochodu, ustalonego na potrzeby przyznawania pomocy pieniężnej, organ stwierdził, że wnioskodawca spełnia kryteria dochodowe limitujące możliwość korzystania z pomocy pieniężnej przyznawanej przez Szefa Urzędu. Wskazał, że strona posiada orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności z uwagi na choroby układu oddechowego i krążenia, a także schorzenia: endokrynologiczne, metaboliczne, zaburzenia enzymatyczne, choroby zakaźne i odzwierzęce, zeszpecenia. Wymaga stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz objęta jest leczeniem w związku z rozpoznanymi schorzeniami przewlekłymi.
Lokal zajmowany przez stronę składa się z 4 pomieszczeń (z łazienką) na piętrze budynku jednorodzinnego. Łazienka to pomieszczenie o wymiarach 1,30 m na 4,20 m, wyposażone w wannę o szerokości 70 cm, umywalkę, wc oraz pralkę. Wnioskodawca oświadczył, że z uwagi na trudności w poruszaniu się chciałby dostosować łazienkę do potrzeb osoby z niepełnosprawnością ruchową, co wiąże się z wymontowaniem wanny, zamontowaniem brodzika oraz poręczy na ścianie, co ułatwiłoby poruszanie się w łazience na wózku inwalidzkim, gdyż korzysta on z takiego sprzętu. Natomiast, w czasie oględzin przeprowadzonych przez pracownika MGOPS stwierdzono, że wnioskodawca porusza się przy pomocy kul ortopedycznych.
Organ zaznaczył, że przeprowadzone oględziny oraz przedłożona dokumentacja medyczna nie precyzują wskazań, ani nie określają zaleceń lekarskich dotyczących likwidacji barier architektonicznych, które uniemożliwiałyby zainteresowanemu utrzymanie higieny, a tym samym wskazywałyby na konieczność wymiany urządzeń sanitarnych w łazience. Nie ustalono, że wnioskodawca bezwzględnie wymaga pomocy przy wejściu i wyjściu z wanny, czy korzystaniu z umywalki.
Mając to na uwadze Szef Urzędu uznał, że schorzenia wnioskodawcy nie uzasadniają przyznania żądanej pomocy, ponieważ remont lokalu mieszkalnego, z czym związany jest zakup materiałów budowlanych, sanitarnych i sprzętów gospodarstwa domowego przedstawionych w kosztorysach znajdujących się w aktach sprawy nie łączy się z usunięciem barier architektonicznych w lokalu. Pomoc ta nie jest uzasadniona potrzebami wynikającymi z niepełnosprawności strony. Wskazane sprzęty i prace niewątpliwie poprawiłyby jego komfort życia oraz podniosły standard i walory estetyczne zajmowanego lokalu, jednak nie wiązałyby się z likwidacją barier architektonicznych wynikających ze zdiagnozowanych schorzeń. Choroby stanowiące przyczynę orzeczonej niepełnosprawności nie wskazują na problemy z poruszaniem się. Zawarte w orzeczeniu o niepełnosprawności czy stopniu niepełnosprawności symbole nie odpowiadają określonym jednostkom chorobowym, a grupom uszkodzonych narządów, a strona nie posiada orzeczenia o niepełnosprawności dotyczącego upośledzenia narządu ruchu.
Organ zauważył, że do wniosku z 20 listopada 2017 r. (data wpływu) zainteresowany dołączył kosztorys z 10 listopada 2017 r. wyceniający koszt planowanego dostosowania łazienki do potrzeb osoby niepełnosprawnej na łączną kwotę 64.677,07 zł. Przedłożony dokument przedstawia koszt: robót rozbiórkowych w łącznej wysokości 4.021,02 zł, na które składają się m. in.: demontaż kontaktu, ościeżnicy drzwiowej, lampy oświetleniowej, umywalki, wanny, skucie posadzek z płytek ceramicznych, skucie wylewki betonowej, rozebranie parapetów, wykucie z muru okien drewnianych, wykucie wnęk w ścianie oraz transport gruzu. Kolejną pozycją są prace remontowe, których koszt został oszacowany na łączną kwotę 11.186,05 zł. W skład prac remontowych wg kosztorysu wchodzą: wymiana instalacji wodno-kanalizacyjnej, izolacje przeciwwilgociowe i przeciwwodne, warstwy wyrównawcze pod posadzki, płytki gresowe z fugą antypoślizgowe, tynki wewnętrzne, płytki z fugą na ścianach, montaż okna, parapetu, sufitu z pcv na stelażu, montaż ościeżnicy regulowanej, montaż brodzika z syfonem, kolumny natryskowej, siedziska prysznicowego, drzwi prysznicowych, poręczy ściennych, lamp oświetleniowych i podłączenie pralko - suszarki. Ostatnią pozycją ujętą w kosztorysie są materiały i produkty oszacowane na łączną kwotę 49.469,82 zł. Kosztorys wymienia tu m.in.: zaprawę tynkarską, piankę montażową, folię elastyczną, fugi, listwy montażowe, boazerię pcv, oprawy led, zawory kulowe, okno, parapet, drzwi łazienkowe z ościeżnicą, płytki na podłogę, płytki na ściany, brodzik prostokątny 100x150 cm, syfon do brodzika superpłaski, drzwi wahadłowe prysznicowe, kolumnę prysznicową marki Roca Victoria z baterią termostatyczną i regulacją teleskopową, siedzisko prysznicowe uchylne, poręcze wc, miskę ustępową, stelaż do wc, osłonę stelaża wc, przycisk spłukujący, umywalkę dla niepełnosprawnych, syfon umywalkowy, baterię umywalkową, poręcze oraz pralko - suszarkę marki Miele.
Dalej organ wskazał, że dysponuje również kosztorysami inwestorskimi z dnia 10.11.2017 r. i jego aktualizacją z dnia 18.01.2019 r. załączonymi przez A. M. do wniosku o przyznanie jednorazowej pomocy pieniężnej z dnia 4 grudnia 2018 r. (data wpływu do Urzędu), w którym jako cel pomocy wskazano trudną sytuację materialną i zdrowotną, związaną m. in. z potrzebą zakupu leków oraz wysokimi kosztami bieżącego utrzymania, a także do wniosku o dofinansowanie kosztów dostosowania pomieszczeń mieszkalnych do rodzaju inwalidztwa na kwotę 68.832 zł
Organ dodał, że dysponuje również kosztorysem inwestorskim, który stanowił podstawę do przyznania stronie pomocy pieniężnej w wysokości 10.000 zł na mocy decyzji z 5 maja 2016 r. Dokument ten wyceniał koszty remontu i dostosowania łazienki dla osoby niepełnosprawnej na łączną kwotę 18.453 zł. Kosztorys ten wyceniał prace dotyczące: podłogi (montaż płytek podłogowych z gruntem i fugą, skuwanie starych płytek) na kwotę 1.192,50 zł; ścian (skuwanie starych płytek, układanie płytek na ścianach wraz z fugą i gruntem) na kwotę 3.460 zł; sufitu (montaż stelażu sufitowego, panelu PCV oraz listew wykończeniowych) na kwotę 540,50 zł; hydrauliki (wymiana hydrauliki z materiałem) na kwotę 1440 zł; elektryki i oświetlenia (wymiana instalacji elektrycznej z materiałem, montaż lamp, gniazdka, łącznika) na kwotę 1.190 zł; toalety WC (montaż WC kompakt, zaworu, wężyka, deski sedesowej, uchwytu do papieru) na kwotę 1.325 zł; umywalki (montaż umywalki, baterii, poręczy uchylnej, lustra, półki, mydelniczki i wieszaka) na kwotę 1.635 zł; prysznica (montaż kabiny prysznicowej, brodzika, syfonu, baterii, kolumny prysznicowej, poręczy uchylnej, półki, mydelniczki) na kwotę 3.330 zł; montaż poręczy prostej w kwocie 125 zł, koszt zakupu pralki - 1000 zł, zakup pralko - suszarki 2000 zł, podłączenie pralki - 25 zł oraz zakup i montaż akcesoriów - 2630 zł.
Organ podkreślił, że wnioskodawca został wezwany do wyjaśnienia jaki wpływ na orzeczoną niepełnosprawność będzie miało wykonanie prac wskazanych w przedłożonych kosztorysach oraz zakup wymienionego w nich sprzętu. Jednak strona nie udzieliła odpowiedzi, a jedynie wskazała, że nie ubiegała się o dofinansowanie ze środków Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych do likwidacji barier architektonicznych.
Zdaniem Szefa Urzędu istotnym jest, że na mocy decyzji z 5 maja 2016 r. uznano sytuację materialną i zdrowotną zainteresowanego jako przypadek szczególny i przyznano mu pomoc pieniężną w trybie szczególnym, w wysokości 10.000,00 zł, z przeznaczeniem między innymi na dostosowanie łazienki do potrzeb osoby niepełnosprawnej. Mimo wezwań strona nie przedstawiła dokumentów potwierdzających rozliczenie przyznanej kwoty pomocy pieniężnej. Także opinia Miejsko-Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w S. nie potwierdza przeprowadzenia remontu łazienki z wykorzystaniem przyznanej pomocy pieniężnej. Z opinii tej wynika, że wnioskodawca oświadczył, że "instalacja wodna i odpływowa liczy ok. 30 lat i wymaga wymiany" oraz, że z uwagi na "stan zdrowia oraz trudności w poruszaniu się chciałby dostosować łazienkę do potrzeb osoby z niepełnosprawnością ruchową, co wiąże się z wymontowaniem wanny, zamontowaniem brodzika oraz poręczy przy ścianie, co ułatwiłoby mu poruszanie się w łazience na wózku inwalidzkim".
Odnosząc się do zarzutów zawartych we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy Szef Urzędu zaznaczył, że wnioskodawca został objęty pomocą pieniężną w formie pomocy okresowej (od września 2017 r. do lutego 2018 r. w łącznej wysokości 6000 zł oraz od września 2018 r. do lutego 2019 r. w łącznej wysokości 6178,80 zł), a także otrzymuje (od kwietnia 2017 r.), wypłacane co miesiąc, świadczenie pieniężne przyznane bezterminowo na podstawie ustawy o działaczach opozycji antykomunistycznej, którego wysokość od 1 marca 2018 r. do 28 lutego 2019 r. wynosiła 414,72 zł, a od 1 marca 2019 r. wynosi 426,58 zł.
Dodatkowo, osobie uprawnionej na podstawie ustawy o działaczach opozycji antykomunistycznej i osobach represjonowanych z powodów politycznych przysługuje prawo pierwszeństwa do środowiskowej opieki socjalnej, w tym w uzyskaniu miejsca w domu pomocy społecznej. Osoby o potwierdzonym, tak jak w przypadku strony, statusie działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych mają prawo do korzystania poza kolejnością ze świadczeń opieki zdrowotnej oraz z usług farmaceutycznych udzielanych w aptekach. Dla osób tych także świadczenia z zakresu ambulatoryjnej opieki specjalistycznej dostępne są bez skierowania. Ponadto od 31 sierpnia 2017 r. wprowadzono zasadę uwzględniania okresów uwięzienia lub internowania przy ustalaniu prawa do emerytury lub renty jako okresów składkowych w wymiarze podwójnym. Wreszcie Szef Urzędu, od 2016 r. realizuje Program leczenia uzdrowiskowego w ramach, którego raz w roku może być udzielona pomoc pieniężna na dofinansowanie leczenia rehabilitacyjnego.
Organ podkreślił, że w celu dostosowania pomieszczeń mieszkalnych do potrzeb osoby niepełnosprawnej nie wykonuje się prac wykończeniowych, remontowych ani prac polegających na podniesieniu standardu lokalu mieszkalnego, tylko prace, które faktycznie polegają na likwidacji utrudnień występujących w budynku, które ze względu na rozwiązania techniczne, konstrukcyjne lub warunki użytkowania uniemożliwiają lub zmniejszają swobodę ruchu osobom niepełnosprawnym. Zaznaczył, że rozstrzygając w sprawie dofinansowania przeznaczonego dla osoby niepełnosprawnej kieruje się kategoriami ocennymi i działa w oparciu o uznanie administracyjne.
Organ zwrócił uwagę, że od 31 sierpnia 2017 r. świadczenie pieniężne jest przyznawane i wypłacane wszystkim osobom, które posiadają potwierdzony status działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych, na dzień dzisiejszy jest to około 11.444 osób i liczba ta rośnie. Na tym etapie nie ma możliwości określenia docelowej liczby osób uprawnionych, co pozwoliłoby na oszacowanie poziomu budżetu niezbędnego zarówno do wypłaty świadczeń pieniężnych jak i pomocy pieniężnej. Szef Urzędu nie może zatem pozytywnie rozpatrzyć wszystkich wniosków i przyznać pomocy pieniężnej każdej osobie, która się po nią zwróci oraz zgodnie z jej żądaniem, także z powodu konieczności zapewnienia środków dla nowych podopiecznych, których liczby nie można określić. Organ zaznaczył, że musi brać pod uwagę potrzeby tych osób, które dotychczas nie korzystały z tej formy pomocy, dbając o zapewnienie sprawiedliwego traktowania osób uprawnionych, a posiadane fundusze rozdzielić pomiędzy stale rosnącą liczbę osób uprawnionych wymagających wsparcia.
Organ zauważył, że dysponuje kwotą zapisaną w rezerwie budżetowej w wysokości 79.500.000 zł, w 2015 r. na wypłatę tego świadczenia wydatkowano 92 800 zł, w 2016 r. - 1.458 661,44 zł, w 2017 r. - 7 807 643,97 zł, w 2018 r. - 40 082 113,70 zł, przy obecnej liczbie osób uprawnionych do świadczenia pieniężnego koszt miesięczny tego świadczenia wynosi 4527389,95 zł, co w skali roku daje 54 328 679,40 zł. Odpowiednio w zakresie pomocy pieniężnej w 2015 r. wydatkowano 244 474,10 zł, w 2016 r.- 1 812 551,90 zł, w 2017 r. - 2 250 894,53 zł, a w 2018 r. - 3 479 056,68 zł. Istotnym jest, że wnioski o przyznanie pomocy pieniężnej składają również osoby będące w trudniejszej sytuacji niż wnioskodawca, z częściowym lub całkowitym niedowładem ciała, po amputacjach, bezdomne, niemogące liczyć na wsparcie rodziny. Potrzeby tych osób winny być zaspokajane w pierwszej kolejności.
Ponadto, nie można żądać zaspokajania potrzeb w sposób ciągły i we wszelkich sferach życia, co byłoby sprzeczne z istotą i celem pomocy doraźnej. Średnia pomoc udzielona przez Szefa Urzędu w 2016 r. wyniosła 3 740,53 zł, podczas gdy wnioskodawca otrzymał pomoc w wysokości 10.000 zł, czyli znacznie powyżej przeciętnej pomocy. W 2017 r. średnia kwota przyznanej pomocy pieniężnej wyniosła ok. 4 030 zł, a w 2018 r. - 3 800 zł.
Organ dodał, że strona co roku wnioskuje o przyznanie pomocy na dofinansowanie dostosowania mieszkania do potrzeb osoby niepełnosprawnej, mimo że w 2016 r. otrzymała pomoc na dofinansowanie takich prac w wysokości 10.000 zł. Niewłaściwym również jest twierdzenie, że skoro ustawa nie zabrania ubiegania się o przyznanie pomocy na takie dofinansowanie, to można otrzymać ją na ten sam cel co roku. Taka postawa stoi w sprzeczności z faktem, że omawiana pomoc przyznawana jest ze środków publicznych, które powinny być wydatkowane w sposób celowy, racjonalny i oszczędny. W ocenie organu na pewno za takie nie można uznać wskazywanie w kosztorysie towarów w cenach znacznie powyżej przeciętnej, jak np. pralko - suszarka Miele za kwotę 10.780 zł.
Organ uznał również, że nie wszystkie podane w kosztorysie prace są związane z dostosowaniem pomieszczeń do potrzeb osoby niepełnosprawnej (wymiana okna, rozebranie parapetów zewnętrznych i montaż nowych, wymiana instalacji wodno-kanalizacyjnej i posadzki, wykonanie izolacji przeciwwilgociowych, montaż sufitu, lamp oświetleniowych, luster, podłączenie pralko-suszarki). W ocenie organu nie jest koniecznym do dostosowania pomieszczeń do potrzeb osoby niepełnosprawnej zakup np. boazerii PCV, opraw led, drzwi wahadłowych w cenie 5.292 zł za sztukę. Pozostałe wymienione w kosztorysie produkty również budzą wątpliwość, ponieważ ich ceny są znacznie wyższe od przeciętnych. I tak np. brodzik o wymiarach 100cmx150 cm można zgodnie z dokonanym przez Urząd rozeznaniem zakupić od kwoty 1.159 zł, podczas gdy strona wskazała w kosztorysie kwotę 2.780 zł, czyli ponad dwukrotnie wyższą, analogicznie kolumnę prysznicową można kupić od kwoty 398 zł, a strona wskazała kwotę 2.324 zł, a więc ponad pięciokrotnie wyższą. Po dokonaniu szczegółowej analizy przedstawionych kosztorysów, organ nie dał wiary stwierdzeniu strony, że konieczny jest zakup wszystkich przedmiotów oraz, że konieczne jest wykonanie wszystkich opisanych w nich prac celem dostosowania pomieszczeń mieszkalnych do potrzeb wynikających ze schorzeń powodujących niepełnosprawność.
W skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach skardze na powyższą decyzję A. M. zarzucił błąd w ustaleniach faktycznych i niewłaściwe zastosowanie przepisów prawa. Podniósł, że środki z rezerwy celowej na realizację ustawy o działaczach opozycji antykomunistycznej są co roku zwiększane, jednak co roku również są one zwracane, ponieważ Szef Urzędu nie wywiązuje się z obowiązku przyznawania pomocy.
W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji.
W piśmie procesowym z 21 sierpnia 2019 r. pełnomocnik skarżącego zaskarżonej decyzji zarzucił naruszenie:
- art. 8, art. 11 i art. 107 § 3 kpa poprzez niewskazanie w uzasadnieniu decyzji konkretnej podstawy prawnej odmowy przyznania świadczenia oraz niewskazanie jak przedstawia się wysokość przyznawanych świadczeń w relacji do liczby osób objętych pomocą (to jest ile osób jest objętych pomocą w wysokości od – do),
- art. 7, 77 § 1 i 80 kpa poprzez niewyjaśnienie okoliczności sprawy oraz dowolną ocenę materiału dowodowego polegającą na uznaniu że schorzenia, na które cierpi wnioskodawca nie skutkują utrudnieniami ruchu i w rezultacie koniecznością adaptacji pomieszczeń mieszkalnych tylko dlatego, że schorzenia te nie dotyczą narządów ruchu; uznaniu, że wskazany przez wnioskodawcę zakres prac nie jest konieczny z uwagi na utrudnienia ruchowe, którymi jest on dotknięty, mimo że wnioskodawca porusza się na wózku i o kulach, a jego stan stopniowo się pogarsza; uznaniu, że fakt nieudokumentowania wykonania remontu łazienki z wykorzystaniem świadczenia (pomocy jednorazowej) w kwocie 10.000 zł przyznanego skarżącemu w 2016 r. uzasadnia wydanie decyzji odmownej, podczas gdy wsparcie otrzymane w 2016 r. zgodnie z treścią decyzji miało być przeznaczone na dofinansowanie wydatków bieżących i związanych z leczeniem oraz dostosowanie łazienki do potrzeb osoby niepełnosprawnej.
Na wypadek nieuwzględnienia powyższych zarzutów, zarzucono naruszenie art. 10 ust. 5-7 ustawy poprzez przekroczenie granic uznania administracyjnego, niezastosowanie art. 10 ust. 7 ustawy, mimo że wobec wnioskodawcy zachodzi szczególnie uzasadniony przypadek, gdyż skarżący jest osobą samotną, niepełnosprawną w stopniu znacznym, nie osiągającą dochodu w rozumieniu ustawy oraz odmowę przyznania wnioskodawcy pomocy jednorazowej mimo spełnienia ustawowych przesłanek do jej przyznania.
W uzasadnieniu pełnomocnik skarżącego nie zgodził się z poglądem organu, że jedynie upośledzenie narządów ruchu mogłoby skutkować u wnioskodawcy utrudnieniami w poruszaniu się i koniecznością usunięcia barier architektonicznych. Wskazał, że w świetle zasad doświadczenia życiowego, osoba starsza, schorowana, poruszająca się na wózku i o kulach, posiada utrudnienia w poruszaniu się, mimo że żadne z jej schorzeń nie musi dotyczyć bezpośrednio narządu ruchu.
Ponadto organ nie poczynił własnych ustaleń odnośnie wpływu zaplanowanych przez wnioskodawcę prac remontowych na usunięcie barier architektonicznych, poprzestając na arbitralnym przyjęciu, że prace te spowodować mogą jedynie poprawę standardu i estetyki lokalu. Jest jednak oczywiste, że w przypadku osoby, która porusza się o kulach lub na wózku inwalidzkim łazienka, której stan będzie się z czasem pogarszał, musi być w odpowiedni sposób dostosowana do wymogów i potrzeb takiej osoby.
Odnosząc się do kwestii braku udokumentowania wykonania remontu łazienki z wykorzystaniem świadczenia w kwocie 10.000 zł, pełnomocnik skarżącego stwierdził, że decyzja nie zobowiązywała wnioskodawcy do dokumentowania sposobu wydatkowania otrzymanej kwoty, nie otrzymał też takiego pouczenia, a przede wszystkim taki wymóg nie wynika z przepisów ustawy. Organ bezpodstawnie zakwestionował twierdzenia wnioskodawcy, że pomoc tę spożytkował zgodnie z celem na jaki została przyznana. Ponadto wnioskodawca nie mógł przeznaczyć otrzymanej kwoty na remont łazienki, ponieważ była ona zbyt mała - kilkukrotnie niższa niż kwota, na którą opiewał przedłożony przez wnioskodawcę kosztorys.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach zważył, co następuje:
Skarga nie zasługuje na uwzględnienie, chociaż niektóre z zawartych w niej, a w szczególności w piśmie procesowym z 21 sierpnia 2019 r,. zarzutów są uzasadnione.
Niniejsza sprawa dotyczy przyznania skarżącemu pomocy z przeznaczeniem na dostosowanie pomieszczeń mieszkalnych, a dokładnie łazienki, do rodzaju inwalidztwa. Do wniosku został dołączony kosztorys z 12 listopada 2017 r. na kwotę 64.677,07 zł. Natomiast 4 grudnia 2019 r. A. M. zwrócił się o pomoc na przystosowanie pozostałych pomieszczeń mieszkalnych, dołączając kosztorys na kwotę 68.832 zł (sprawa dotycząca tej pomocy była przedmiotem sprawy tut. Sądu o sygn. II SA/Ke 345/19). Wcześniej zaś, uwzględniając wniosek skarżącego z 6 kwietnia 2016 r. Szef Urzędu do Spraw Osób Represjonowanych decyzją z 5 maja 2016 r. przyznał mu na podstawie art. 10 ust. 7 ustawy pomoc pieniężną w wysokości 10.000 zł, wskazując w uzasadnieniu tej decyzji między innymi, że skarżący dołączył do wniosku kosztorys na dostosowanie łazienki do potrzeb osoby niepełnosprawnej na kwotę 18.453 zł i że pomoc jest przeznaczona na dofinansowanie bieżących wydatków i związanych z leczeniem oraz dostosowanie łazienki do potrzeb osoby niepełnosprawnej.
Zgodnie z art. 10 ust. 2 w brzmieniu obowiązującym w dacie wydania zaskarżonej decyzji, pomoc pieniężna może być przyznana w szczególności na pokrycie kosztów:
1) zakupu wózka inwalidzkiego;
2) zakupu sprzętu rehabilitacyjnego;
3) zakupu przedmiotów ortopedycznych;
4) zakupu ułatwiających pracę i życie środków pomocniczych, innych niż określone w pkt 1-3;
5) dostosowania pomieszczeń mieszkalnych do rodzaju inwalidztwa;
6) opłacania pomocy pielęgnacyjnej.
Z kolei stosownie do art. 10 ust. 5 pkt 1 lit. b pomoc pieniężna jest przyznawana w formie pomocy jednorazowej na częściowe pokrycie kosztów, o których mowa w ust. 2 – do wysokości 300 % najniższej emerytury.
W dacie wydawania decyzji przyznającej skarżącemu pomoc w kwocie 10.000 zł, ta najniższa emerytura wynosiła niecałe 900 zł, zaś w dacie wydawania zaskarżonej decyzji brutto około 1000 zł.
Zgodnie z art. 10 ust 7 ustawy w szczególnie uzasadnionych przypadkach Szef Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych może przyznać pomoc pieniężną na innych warunkach niż określone w ust. 3-6a. Na takich właśnie warunkach została przyznana skarżącemu w 2016 r. pomoc w wysokości 10.000 zł.
Jak wynika zarówno z brzmienia art. 10 ust. 2 jak i ust. 7 ustawy, decyzja przyznająca taką pomoc, jakiej domaga się w niniejszej sprawie skarżący, a więc pomoc jednorazową, jest decyzją uznaniową.
Odmawiając przyznania pomocy organ powołał się przede wszystkim na dwie kwestie:
- że choroby stanowiące przyczynę orzeczonej niepełnosprawności nie wskazują na problemy z poruszaniem się - zawarte w orzeczeniu o niepełnosprawności czy stopniu niepełnosprawności symbole nie odpowiadają określonym jednostkom, grupom uszkodzonych narządów, a skarżący nie posiada orzeczenia o niepełnosprawności dotyczącej upośledzenia narządu ruchu,
- że dołączony do wniosku kosztorys jest zawyżony, pomoc na dostosowanie łazienki do potrzeb osoby niepełnosprawnej już została skarżącemu przyznana i z pieniędzy tych skarżący się nie rozliczył; żadna z prac wymienionych w kosztorysie dołączonym do wniosku, na podstawie któremu przyznano skarżącemu 10.000 zł nie została wykonana. Organ podkreślił przy tym, że A. M. nie przedstawił pomimo wezwania wyjaśnień odnośnie tego, w jaki sposób ujęte w kosztorysie prace miałyby przyczynić się do dostosowania pomieszczeń do jego potrzeb ani nie przesłał dokumentów potwierdzających własność lokalu.
Za uzasadniony uznać należy zarzut, że z naruszeniem art. 80 kpa organ uznał, że schorzenia, na które cierpi skarżący (i które potwierdza orzeczenie o niepełnosprawności) nie skutkują utrudnieniami w poruszaniu się. Faktem jest, że A. M. był wzywany przez organ m.in. do złożenia zaświadczenia specjalisty (neurologa, ortopedy, rehabilitanta) potwierdzającego jego ograniczenie w poruszaniu się (podobnie jak i o wskazanie tytułu do lokalu w związku z tym, że pomoc na przystosowanie nie może być udzielona, gdy osoba ubiegająca się nie dysponuje żadnym tytułem do lokalu), lecz odmówił dostarczenia zaświadczenia (jak i wskazania swojego tytułu do lokalu - korespondencja w aktach adm. dołączonych do sprawy II SA/Ke 345/19). Jednakże fakt, iż ma on kłopoty z poruszaniem się, wbrew stanowisku organu, znajduje potwierdzenie w dokumentach, którymi organ dysponował. Przede wszystkim zauważyć należy, że w aktach administracyjnych znajduje się zlecenie na zaopatrzenie w wyroby medyczne - wózek - wystawione przez specjalistę chirurgii ogólnej – Poradnię Chirurgii Naczyniowej w Końskich (k. 92), zaś w aktach administracyjnych dołączonych do sprawy II SA/Ke 345/19 karta informacyjna leczenia szpitalnego w dniach 13 – 17 marca 2017 r., z której wynika, że A. M. choruje na cukrzycę, ma miażdżycę zarostową tętnic kończyn dolnych i że występuje u niego neuropatia cukrzycowa, a więc schorzenia ograniczające zdolność swobodnego poruszania się. Cukrzyca należy do schorzeń oznaczonych symbolem 11 I - jak w orzeczeniu o niepełnosprawności skarżącego. Tak więc, co do zasady, mógł on domagać się pomocy na przystosowanie łazienki do potrzeb osoby poruszającej się o kulach czy też na wózku.
Tym niemniej druga ze wskazanych przez organ przyczyn odmowy przyznania pomocy jest zdaniem Sądu wystarczająca do oceny, że organ nie przekroczył granic uznania, a więc, że wydana decyzja nie jest dowolna.
Jak wynika z zacytowanych na wstępie przepisów, ustawodawca przyznał możliwość udzielenia pomocy na dostosowanie pomieszczeń mieszkalnych do rodzaju inwalidztwa do wysokości 300 % najniższej emerytury. Tak więc ustawa nie przewiduje udzielania pomocy na ten cel w nieograniczonej wysokości, ani też nie przewiduje udzielania takiej pomocy na generalny remont pomieszczeń, zwłaszcza w zakresie, w jakim nie jest on związany z inwalidztwem. Skarżący już otrzymał na przystosowanie łazienki pomoc. W sumie otrzymał kwotę 10.000 zł, z czego nie przeznaczył żadnej kwoty na ten cel. W piśmie z 22 stycznia 2018 r. wyjaśnił, że za tę kwotę mógłby co najwyżej zdemontować urządzenia, skuć tynki, płytki, rozmontować rury itp. i może coś kupić, a na resztę prac i materiałów nie byłoby go stać (k. 50). Zauważyć przy tym należy, że poprzednio koszty remontu skarżący oszacował na 18.453 zł. Jak wskazał w piśmie procesowym z 21 sierpnia 2019 r., nie mógł przeznaczyć otrzymanej pomocy na remont łazienki, ponieważ pomoc ta była zbyt mała – kilkukrotnie niższa niż kwota, na którą opiewał przedłożony kosztorys. Pomijając, że przyznano skarżącemu 10.000 zł, z czego przykładowo połowę mógł przeznaczyć na dostosowanie łazienki (pomoc była bowiem udzielona także na dofinansowanie wydatków bieżących i związanych z leczeniem), przy kosztorysie wynoszącym wówczas 18.453 zł, to przede wszystkim stwierdzić należy, że z powyższych pism wynika, że skarżący nie przeznaczy na przystosowanie łazienki do swoich potrzeb związanych z chorobą żadnej kwoty, dopóki nie uzyska pomocy w żądanej wysokości, a więc obecnie ponad 64 tysięcy złotych. Słusznie zauważa organ, że wyszczególnione w kosztorysie pozycje, pomijając to, że w większości powtarzają się w stosunku do poprzedniego kosztorysu, na podstawie którego pomoc przyznano, są czasami kilkukrotnie droższe od dostępnych na rynku urządzeń. Ponadto niektóre z tych pozycji, takie jak przykładowo wymiana okna w łazience, położenie płytek na ścianach, lampy oświetleniowe, lustra, montaż sufitu, zakup pralko-suszarki za prawie 11 tysięcy złotych zdają się nie mieć żadnego związku z trudnościami w poruszaniu się. Kosztorys ten (podobnie jak i poprzedni, na podstawie którego przyznano skarżącemu 10.000 zł) świadczy o tym, że za otrzymane pieniądze chce on przeprowadzić generalny remont łazienki, a nie tylko przystosować ją do potrzeb osoby mającej kłopoty z poruszaniem się. Gdyby faktycznie skarżącemu chodziło o dostosowanie łazienki, to mógł chociażby za otrzymaną w 2016 r. kwotę zainstalować poręcze – uchwyty, wymienić wannę na kabinę, której koszt został wtedy oszacowany na 1500 zł, a wraz z bateriami, kolumnami natryskowymi, syfonem, siedziskiem, poręczą na około 3000 zł.
W tej sytuacji nie można zarzucić organowi, że wydał decyzję z naruszeniem granic uznania administracyjnego, czy też, że naruszył przepisy prawa materialnego, a mianowicie art. 10 ust. 7 ustawy. Okoliczność, że skarżący jest osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym i nie osiąga dochodów w rozumieniu ustawy (stosownie bowiem do art. 11 ust. 3 nie wlicza się do dochodu żadnych świadczeń pobieranych przez skarżącego z pomocy społecznej ani też wypłacanych na podstawie ustawy – skarżący otrzymuje 426 zł miesięcznie oraz decyzją z 4 października 2918 r. przyznano mu na okres od września 2018 do lutego 2019 r. po 1029,80 zł miesięcznie - łącznie kwotę 6178,80 zł), nie jest wystarczająca do uznania, że organ miał obowiązek po raz kolejny przyznać mu na podstawie art. 10 ust. 7 ustawy pomoc, aktualnie w wysokości ponad 64 tysięcy złotych z przeznaczeniem na remont łazienki, zwłaszcza w sytuacji, gdy już między innymi na ten sam cel na podstawie tego przepisu przyznał mu 10.000 zł, z czego żadna kwota nie została przeznaczona na przystosowanie tego pomieszczenia. Ponownie podkreślenia wymaga, że stanowisko jakie zajmuje skarżący jest jednoznaczne: tylko przyznanie pomocy w wysokości zgodnej z kosztorysem, a więc przyznanie pieniędzy na cały generalny remont łazienki może spowodować, że przystąpi on do prac związanych z remontem. Jak zaś już wyżej wskazano, trafnie organ zauważył, że większość wyposażenia wymienionego w tym kosztorysie jest dostępna po dużo niższych cenach (przykładowo cenę samego brodzika wyszacowano w kosztorysie na 2.780 zł, drzwi wahadłowych na 10.584 zł, kolumny prysznicowej na 2334 zł, siedziska prysznicowego na 2600 zł, poręczy na ponad 10.000 zł) i nie co do wszystkich pozycji wymienionych w kosztorysie można stwierdzić, że mają one związek z trudnościami w poruszaniu się.
Mając powyższe na uwadze, w ocenie Sądu, brak jest podstaw do uchylenia zaskarżonej decyzji. Nawet bowiem to, że organ powołał się w uzasadnieniu na przepis art. 11 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej, który nie może mieć zastosowania w tej sprawie (art. 11 ust. 1 ustawy go nie wymienia) oraz naruszył art. 80 kpa ( o czym była mowa na wstępie), zdaniem Sądu powyższe naruszenia nie mogły mieć wpływu na wynik sprawy. Ponadto w sytuacji, gdy ustawodawca, tak jak w tej sprawie, przewiduje wydanie decyzji uznaniowej, wydając decyzję odmowną, organ nie mógł wskazać konkretnej normy prawnej. W związku z tym zarzut dotyczący właśnie tego, że organ nie wskazał takiej konkretnej normy prawnej odmowy przyznania skarżącemu świadczenia nie zasługuje na uwzględnienie, podobnie jak i zarzut niewskazania jak przedstawia się wysokość przyznawanych świadczeń w relacji do liczby osób objętych pomocą. Podkreślenia bowiem wymaga to, że ustawa nie przewiduje obowiązku Państwa zaspokajania wszystkich potrzeb osób legitymujących się statusem działacza antykomunistycznego lub osoby represjonowanej z powodów politycznych. Co za tym idzie, skarżący nie może skutecznie, w krótkich odstępach czasu, domagać się pieniędzy na ten sam cel – w tym przypadku przystosowanie łazienki do swojego inwalidztwa, nie wykonując żadnych prac mających na celu to przystosowanie, a jednocześnie żądając pomocy w zakresie znacznie przewyższającym faktyczne konieczne wydatki realizujące cel, o którym mowa w art. 10 ust. 2 pkt 5. Również przepis art. 10 ust. 7 ustawy nie stanowi podstawy do zaspokajania wszystkich potrzeb osób uprawnionych z tej ustawy.
Mając powyższe na uwadze skarga jako niezasadna podlegała oddaleniu, o czym Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach orzekł na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2018 r., poz. 1302 ze zmianami). Na podstawie art. 250 tej samej ustawy oraz § 4 ust. 1 i 3, § 21 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 3 października 2016 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego z urzędu (tekst jedn. Dz. U. z 2019 r., poz. 68) Sąd przyznał ustanowionemu z urzędu pełnomocnikowi wynagrodzenie w łącznej wysokości 295,20 zł