II SA/Ke 342/06

Wojewódzki Sąd Administracyjny w KielcachKielce2006-12-28
NSAnieruchomościWysokawsa
nieruchomościwywłaszczeniezwrot nieruchomościzbiornik wodnygospodarka nieruchomościamicel wywłaszczeniazbędność nieruchomościlinia brzegowakonserwacja

Wojewódzki Sąd Administracyjny uchylił decyzję Wojewody o zwrocie wywłaszczonej nieruchomości, uznając, że sprawa wymaga dalszego wyjaśnienia w zakresie zbędności całej działki dla celu wywłaszczenia.

Sprawa dotyczyła zwrotu wywłaszczonej pod budowę zbiornika wodnego nieruchomości. Wojewoda utrzymał w mocy decyzję Starosty o zwrocie, uznając nieruchomość za zbędną. Skarżąca spółka wniosła o uchylenie decyzji, argumentując, że cel wywłaszczenia został zrealizowany, a nieruchomość jest potrzebna do konserwacji linii brzegowej zbiornika. Sąd uchylił decyzję Wojewody, stwierdzając, że kwestia zbędności nieruchomości, w tym jej ewentualnego zalewania i dostępu do zbiornika, wymaga dalszego wyjaśnienia.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach rozpoznał skargę A. S.A. w M. na decyzję Wojewody utrzymującą w mocy decyzję Starosty o zwrocie wywłaszczonej nieruchomości. Nieruchomość została wywłaszczona pod budowę zbiornika wodnego. Skarżąca spółka argumentowała, że cel wywłaszczenia został zrealizowany, a nieruchomość jest niezbędna do konserwacji linii brzegowej zbiornika, zwłaszcza w kontekście wahań poziomu wody. Podniosła również zarzut powagi rzeczy osądzonej. Sąd uznał, że zarzut powagi rzeczy osądzonej jest niezasadny z uwagi na zmianę stanu prawnego. Jednakże, uchylił zaskarżoną decyzję, stwierdzając, że sprawa nie została dostatecznie wyjaśniona. W szczególności, sąd wskazał na potrzebę zbadania, czy cała działka jest zbędna, czy tylko jej część, oraz czy nieruchomość nie jest niezbędna do korzystania ze zbiornika, np. w związku z okresowym zalewaniem. Sąd podkreślił, że jeśli teren jest niezbędny do użytkowania zbiornika i jest przez niego zalewany, nie można uznać go za zbędny.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (3)

Odpowiedź sądu

Nie, powaga rzeczy osądzonej nie zachodzi, ponieważ poprzednie decyzje zapadły w odmiennym stanie prawnym, a obecne żądanie opiera się na nowych przepisach ustawy o gospodarce nieruchomościami.

Uzasadnienie

Sąd uznał, że mimo tożsamości stron i przedmiotu sprawy, zmiana stanu prawnego (wprowadzenie definicji nieruchomości zbędnej w ustawie z 1997 r.) powoduje, że nie można mówić o powadze rzeczy osądzonej.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

uchylono_decyzję

Przepisy (8)

Główne

u.g.n. art. 137 § 1

Ustawa o gospodarce nieruchomościami

Nieruchomość może być uznana za zbędną, jeśli nie została użyta na cel wywłaszczenia lub stała się zbędna. Definicja zbędności została ustawowo określona w ustawie z 1997 r., co odróżnia ją od wcześniejszych regulacji.

u.g.n. art. 136 § 3

Ustawa o gospodarce nieruchomościami

Podstawa prawna żądania zwrotu wywłaszczonej nieruchomości.

p.p.s.a. art. 145 § 1

Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Podstawa do uchylenia zaskarżonej decyzji z powodu naruszenia przepisów proceduralnych lub prawa materialnego.

Pomocnicze

k.p.a. art. 138 § 1

Kodeks postępowania administracyjnego

Utrzymanie w mocy decyzji organu pierwszej instancji.

k.p.a. art. 156 § 1

Kodeks postępowania administracyjnego

Podstawa do stwierdzenia nieważności decyzji w przypadku powagi rzeczy osądzonej.

Ustawa o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości art. 34

Przepis ustawy z 1958 r. regulujący zwrot wywłaszczonej nieruchomości.

Ustawa o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości art. 69 § 1

Przepis ustawy z 1985 r. regulujący zwrot wywłaszczonej nieruchomości.

Ustawa o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości art. 50 § 5

Przepis ustawy z 1985 r. regulujący zwrot wywłaszczonej nieruchomości.

Argumenty

Skuteczne argumenty

Nieruchomość może być nadal niezbędna do korzystania ze zbiornika wodnego, np. do konserwacji linii brzegowej. Kwestia okresowego zalewania nieruchomości przez wody ze zbiornika powinna być badana w postępowaniu o zwrot. Nierozstrzygnięcie kwestii zbędności całej działki lub jej części.

Odrzucone argumenty

Zrealizowanie celu wywłaszczenia (budowa zbiornika) przesądza o braku zbędności nieruchomości. Niewybudowanie zapory bocznej nie ma znaczenia dla celu wywłaszczenia. Powaga rzeczy osądzonej w sprawie.

Godne uwagi sformułowania

nie można uznać, aby ta część nieruchomości była zbędna w rozumieniu art. 137 ustawy o gospodarce nieruchomościami. w przepisie tym bowiem chodzi nie tylko o niezrealizowanie fizycznie na wywłaszczonej nieruchomości celu w postaci inwestycji ale także o to, aby wywłaszczona nieruchomość w żaden sposób nie była konieczna do korzystania z tej inwestycji.

Skład orzekający

Dorota Chobian

przewodniczący sprawozdawca

Renata Detka

sędzia

Jacek Kuza

asesor

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Wysoka

Powoływalne dla: "Interpretacja przepisów dotyczących zwrotu wywłaszczonych nieruchomości, zwłaszcza w kontekście definicji nieruchomości zbędnej oraz konieczności badania jej związku z realizowaną inwestycją."

Ograniczenia: Orzeczenie dotyczy specyficznej sytuacji wywłaszczenia pod budowę zbiornika wodnego i może wymagać adaptacji do innych celów wywłaszczenia.

Wartość merytoryczna

Ocena: 7/10

Sprawa dotyczy ważnego zagadnienia zwrotu wywłaszczonych nieruchomości, które ma znaczenie praktyczne dla właścicieli i inwestorów. Sąd podkreśla potrzebę dokładnego badania stanu faktycznego i prawnego.

Czy wywłaszczona nieruchomość zawsze musi wrócić do właściciela, gdy cel wywłaszczenia nie jest w pełni zrealizowany?

Sektor

nieruchomości

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
II SA/Ke 342/06 - Wyrok WSA w Kielcach
Data orzeczenia
2006-12-28
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2006-06-29
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach
Sędziowie
Dorota Chobian /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
6182 Zwrot wywłaszczonej nieruchomości i rozliczenia z tym związane
Hasła tematyczne
Nieruchomości
Skarżony organ
Wojewoda
Treść wyniku
Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy
Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Dorota Chobian (spr.), Sędziowie: Sędzia WSA Renata Detka, Asesor WSA Jacek Kuza, Protokolant: Sekretarz sądowy Celestyna Niedziela, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 14 grudnia 2006 r. sprawy ze skargi A. S.A. w M. na decyzję Wojewody z dnia [...] znak: [...] w przedmiocie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości I. uchyla zaskarżoną decyzję, II. orzeka, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu do chwili uprawomocnienia się wyroku.
Uzasadnienie
II SA / Ke 342 /06
Uzasadnienie
Decyzją z dnia [...] Wojewoda po rozpatrzeniu odwołania złożonego przez A. S.A. w M. od decyzji Starosty J. z dnia [...]., orzekającej o zwrocie na rzecz A. H. i Z. M. nieruchomości zabudowanej, położonej w obrębie Z., Gm. M., oznaczonej w ewidencji gruntów jako działka nr [...] / 2 o pow. 1,4800 ha, na podstawie art. 9a, 136 ust.3 i 137 ust. 1 oraz 140 ustawy o gospodarce nieruchomościami oraz art. 138 § 1 pkt 1 kpa utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję.
W uzasadnieniu Wojewoda wskazał, że decyzją z dnia [...] Starosta J. orzekł o zwrocie zabudowanej nieruchomości, szczegółowo wyżej opisanej, zobowiązując jednocześnie A. H. i Z. M. do zwrotu na rzecz Skarbu Państwa kwoty 16410 zł stanowiącej zwaloryzowane odszkodowanie w wysokości 50% aktualnej wartości rynkowej nieruchomości. W odwołaniu od tej decyzji A. S.A. wniosła o jej uchylenie i umorzenie postępowania zarzucając, że w sprawie nie ma znaczenia podnoszona przez osoby żądające zwrotu okoliczności nie wykonania jednego
z elementów dodatkowych wyposażenia technicznego zbiornika w postaci zapory bocznej albowiem w toku procesu inwestycyjnego możliwe jest wprowadzenie zmian dotyczących projektu i wykonania, co nie oznacza, że projekt inwestycji, dla potrzeb której dokonano wywłaszczenia, nie został zrealizowany. Poza tym zapora boczna musiałaby być zrealizowana na nieruchomości, na której znajdują się nadal dom mieszkalny i zabudowania gospodarcze zajmowane przez byłych właścicieli i to bezprawne zajmowanie nieruchomości faktycznie uniemożliwiło wybudowanie zapory bocznej. Wywłaszczenie było realizowanie dla potrzeb budowy zbiornika wodnego
a nie pojedynczych jego elementów technicznych, tym samym cel określony
w decyzji wywłaszczeniowej został osiągnięty a wywłaszczona nieruchomość nie może być uznana za zbędną. Poza tym nieruchomość w położona jest w granicy obecnej linii brzegowej zbiornika i jej ewentualny zwrot spowoduje brak możliwości swobodnego dostępu do zbiornika i faktycznie uniemożliwi dla części zbiornika prowadzenie prac mających na celu bieżące utrzymanie we właściwym stanie faktycznym linii brzegowej i strefy ochronnej zbiornika. W końcowej części odwołania Spółka podniosła nadto, że kwestia zwrotu przedmiotowej nieruchomości była już rozpatrywana a postępowanie zostało zakończone ostatecznie wyrokiem NSA Ośrodek Zamiejscowy w Krakowie, zatem zachodzi w sprawie powaga rzeczy osądzonej.
Rozpoznając to odwołanie Organ II instancji poczynił następujące ustalenia.
A. i J. małżonkowie M. zgodnie z aktem własności ziemi z dnia 31.05.1973r. byli właścicielami nieruchomości składającej się z działek nr 948,1033,2067 o pow. 2,9680ha wraz z zabudowaniami. Decyzją Naczelnika Gminy M. z dnia [...] z nieruchomości tej wywłaszczono jej część o powierzchni 1ha 4180m2 wraz z zabudowaniami na rzecz Skarbu Państwa, na potrzeby Zakładu Realizacji Inwestycji "Cementownia M." za odszkodowaniem w wysokości 222.091,50zł. Wywłaszczona nieruchomość oznaczona została numerem 1033. Z uzasadnienia decyzji wywłaszczeniowej wynika, że nieruchomość została wywłaszczona jako niezbędna dla realizacji narodowych planów gospodarczych a mianowicie pod budowę zbiornika wodnego w M. zgodnie z decyzją Urzędu Wojewódzkiego z dnia [...], zatwierdzającą plan realizacyjny budowy zbiornika wodnego na rzece Łososin. Na skutek odwołania od tej decyzji ostatecznie nieruchomość została wywłaszczona za odszkodowaniem w wysokości 306.909,50zł. Sprawa zwrotu wywłaszczonej nieruchomości była już przedmiotem postępowania administracyjnego, zakończonego decyzją z dnia [...], którą Naczelnik Gminy M. odmówił byłej właścicielce A. M. zwrotu wywłaszczonej nieruchomości. Decyzję tę Wojewoda po rozpatrzeniu odwołania A. M. utrzymał w mocy decyzją z dnia [...] Skargę od tej decyzji Naczelny Sąd Administracyjny Ośrodek Zamiejscowy w Krakowie oddalił wyrokiem z dnia 21.04.1983r. w sprawie SA / Kr 185/83. Wypłacone byłym właścicielom odszkodowanie zostało przez nich zwrócone i ostatecznie zaksięgowane na odrębnym rachunku Cementowni M.. Wnioskiem z dnia 8 maja 2003r. A. H. i Z. M. jako spadkobiercy A. i J. małżonków M. wystąpili o zwrot wywłaszczonej nieruchomości. Starosta J. po rozpatrzeniu tego wniosku decyzją z dnia [...] orzekł o zwrocie. Po rozpatrzeniu wniesionego przez A. S.A. odwołania Wojewoda decyzję te uchylił i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania. Decyzją z dnia [...] Starosta ponownie orzekł o zwrocie nieruchomości. Ta decyzja także została uchylona a sprawa przekazana do ponownego rozpoznania przez organ I instancji. Wydając w dniu [...]. swoją ostatnią w tej sprawie decyzję Starosta J. ustalił, że wywłaszczeniem pod zbiornik wodny objęty był większy obszar gruntu, składający się z kilkudziesięciu pojedynczych działek. W wyniku modernizacji ewidencji gruntów wszystkie wywłaszczone działki zostały połączone i oznaczone jako działka nr [...] o pow. 47,1300 ha. Działka ta nie posiada założonej księgi wieczystej, nie została przekazana w użytkowanie wieczyste na rzecz Cementowni M. lub po jej prywatyzacji na rzecz A. Polska S.A. i następnie A. S.A.. Do celów niniejszej sprawy dokonano podziału działki nr [...] na dwie części. Działka Nr [...]/2 o pow. 1,48 ha odpowiada działce nr 1033 o pow. 1,4880ha wywłaszczonej decyzją z dnia [...]. Zmiana powierzchni wynika z aktualizacji ewidencji gruntów. Z protokołu przeprowadzonej w dniu 26 kwietnia 2005r. rozprawy administracyjnej wynika, że od chwili wywłaszczenia nieruchomość cały czas była użytkowana przez rodziców wnioskodawców aż do ich śmierci a następnie przez A. H., która wraz z mężem na nieruchomości tej zamieszkuje i prowadzi gospodarstwo rolne. Wnioskodawcy na rozprawie podnieśli, że cel wywłaszczenia nie została zrealizowany bowiem ani cała działka oznaczona obecnie nr [...]/2 ani jej część nie została zajęta pod zbiornik wodny a linia wodna zalewu znajduje się kilkadziesiąt metrów od zabudowań. Od czasu powstania zalewu nieruchomość nigdy nie była zalewana ani podtapiana, nawet w czasie największych powodzi. Organ I instancji ustalił nadto, że cel wywłaszczenia określony w decyzji wywłaszczeniowej został zrealizowany częściowo, bowiem został wybudowany zbiornik wodny p.n. Łososina, zapora główna, doprowadzalnik, natomiast nie wykonano zapory bocznej uwidocznionej w projekcie, która miała oddzielać przedmiotową nieruchomość od zbiornika wodnego. Z protokołu przeprowadzonych w dniu 24.11.2005r. oględzin wynika, że na działce Nr [...]/2/ dawna 1033/ nadal znajdują się stare zabudowania, które były wywłaszczone a więc dom mieszkalny, murowana obora i stodoła drewniana, które nadal użytkuje A. H. i prowadzi tam gospodarstwo rolne. Poza tymi zabudowaniami znajdują się zabudowania, stanowiące własność Z. M.. Zatem w ocenie organu I instancji zostały spełnione przesłanki zawarte w art. 137 § 1 ustawy o gospodarce nieruchomościami i zwrot działki nr [...]/2 jest uzasadniony bowiem stała się ona zbędna na cel na jaki została wywłaszczona. Tę ocenę Wojewoda uznał za prawidłową wskazując, iż aktualny stan zagospodarowania przedmiotowej nieruchomości jest sprzeczny z celem wywłaszczenia i w związku z tym świadczy
o jej zbędności w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 21 sierpnia 1997r.
o gospodarce nieruchomościami. Odnosząc się do podniesionych w odwołaniu zarzutów Wojewoda wskazała, że ze zgromadzonego materiału dowodowego wynika, że wokół zbiornika formalnie nie ma ustanowionej strefy ochronnej, kwestia zaś swobodnego dostępu do zbiornika może zostać rozwiązana poprzez ustanowienie ewentualnych służebności. Z kolei okoliczność, że część nieruchomości podlega okresowemu zalaniu wodą w przypadku podniesienia się poziomu lustra wody w zbiorniku i z tego powodu zwrot nieruchomości jest nieuzasadniony, zdaniem organu odwoławczego kwestia ta nie stanowić przedmiotu badania w postępowaniu o zwrot nieruchomości prowadzonym w trybie art. 136 ustawy o gospodarce nieruchomościami. Również zawarty w odwołaniu zarzut powagi rzeczy osądzonej jest niezasadny, zgodnie bowiem z utrwalonym orzecznictwem NSA tożsamość sprawy rozstrzygniętej ostateczną decyzją administracyjną zachodzi wówczas, gdy przedmiotem obu spraw jest identyczne roszczenie / uprawnienie/, identyczność podstawy prawnej sporu oraz, gdy zachodzi tożsamość stron. Jak słusznie zauważył Starosta J., w razie zmiany podstawy prawnej, czyli żądania zwrotu na zmienionych przepisach, jak to ma miejsce w tym przypadku, jest to nowa sprawa, którą powinno się rozpatrzyć. Ponadto w sprawie tej nie zachodzi tożsamość stron. Wojewoda powołał się także na stanowisko zajęte przez Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 6.07.2001r. sygn. III RN 116/00.
W odwołaniu od tej decyzji A. S. A. w M. zarzuciła, że decyzja ta nie uwzględnia okoliczności faktycznych sprawy, podjęta została w oparciu o błędne ustalenia i w konsekwencji jest sprzeczna z prawem. Mianowicie przedmiotowa nieruchomość, podobnie jak inne z nią sąsiadujące, była wywłaszczona na potrzeby budowy zbiornika wodnego na rzece Łososinie i cel wywłaszczenia został zrealizowany, zbiornik został wykonany i jest wykorzystywany przez należącą do A. S. A. Cementownię M.. dla jej celów gospodarczych. Dlatego też zdaniem skarżącej nie ma żadnego znaczenia okoliczność odstąpienia od wykonania jednego z elementów dodatkowego wyposażenia technicznego zbiornika w postaci zapory bocznej. Zapora taka miała faktycznie być wybudowana według pierwotnej wersji planu realizacji zbiornika z tym, że wbrew ustaleniom organów miała być zlokalizowana na działce będącej przedmiotem postępowania w sprawie a nie w granicach obecnego lustra wody zbiornika w celu oddzielenia zbiornika od obecnej działki nr [...]/2. Tak więc również bezprawne zajmowanie po wywłaszczeniu nieruchomości gruntowej i zabudowań przez byłych właścicieli oraz ich następców prawnych faktycznie uniemożliwiło wybudowanie zapory bocznej. Nawet gdyby przyjąć, że odstąpienie od budowy zapory bocznej świadczyło o zbędności nieruchomości dla celów realizowanej inwestycji, to takie stanowisko może dotyczyć jedynie części tej nieruchomości, możliwość bowiem korzystania z jej części położonej w bezpośrednim sąsiedztwie zbiornika wodnego jest nadal niezbędna dla A. S.A. przy pracach konserwacyjnych linii brzegowej w związku z okresowymi wahaniami poziomu lustra wody, powodującymi okresowe zmiany zasięgu granicy linii brzegowej. Skarżąca podtrzymała także podnoszony w toku postępowania przed organami zarzut powagi rzeczy osądzonej wskazując, że kwestia zwrotu przedmiotowej nieruchomości była już rozpatrywana między stronami i została zakończona wyrokiem NSA. Zdaniem skarżącej błędne jest stanowisko, że art. 137 ustawy
o gospodarce nieruchomościami jest przepisem nowym i nie ma żadnego odpowiednika w obowiązującej poprzednio ustawie o gospodarce gruntami
i wywłaszczaniu nieruchomości, skoro uregulowanie prawne dające możliwość zwrotu wywłaszczonej poprzednio i następnie uznanej za zbędną dla potrzeb wywłaszczenia nieruchomości pozostaje faktycznie niezmienne od lat. Ustawa
z 1985r. przewidywała taką możliwość w art. 50 ust. 5 / a po licznych zmianach w art. 69/, który to przepis stanowi odpowiednik art. 137 ustawy o gospodarce nieruchomościami.
W odpowiedzi na tę skargę Wojewoda domagając się jej oddalenia podtrzymał w całości swoje stanowisko.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje:
Skarga zasługuje na uwzględnienie, aczkolwiek nie wszystkie zawarte w niej zarzuty są uzasadnione.
W pierwszej kolejności należało odnieść się do kwestii, czy w sprawie zachodzi res iudicata. W przypadku bowiem podzielenia tego zarzutu, zachodziłaby podstawa z art. 156 § 1 pkt 3 kpa do stwierdzenia nieważności decyzji. Otóż zastosowanie tego przepisu ma miejsce tylko w przypadku, gdy istnieje tożsamość sprawy rozstrzygniętej kolejno po sobie dwoma decyzjami, z których pierwsza jest ostateczna. Tożsamość ta istnieje, gdy występują te same podmioty
w sprawie, dotyczy ona tego samego przedmiotu i tego samego stanu prawnego
w niezmienionym stanie faktycznym tej sprawy. Sąd nie podziela stanowiska organu odwoławczego, jakoby w sprawie nie zachodziła tożsamość stron. Faktem jest, że
poprzednio z wnioskiem o zwrot wywłaszczonej nieruchomości wystąpiła A. M., zaś sprawa zakończona zaskarżoną decyzją została wszczęta na wniosek innych osób a mianowicie A. H. i Z. M.. Ponieważ jednak są to spadkobiercy A. M., a więc jej następcy prawni w rozumieniu art. 30 ust. 4 kpa, zachodzi po stronie wnioskodawców tożsamość w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 3 i taka sama tożsamość zachodzi jeśli chodzi o drugą stronę postępowania a mianowicie Spółkę A., która jest następcą prawnym Cementowni M. SA. Nie może budzić wątpliwości, że w sprawie zachodzi także tożsamość przedmiotu, skoro w obu sprawach były właściciel/ jego spadkobiercy/ żądają zwrotu wywłaszczonej decyzją z dnia [...]. nieruchomości
/ w tym miejscu wskazać należy, iż decyzja ta została uchylona na skutek wniesionego przez byłych właścicieli odwołania tylko w części dotyczącej odszkodowania/.
Natomiast Sąd podziela stanowisko organu, iż mimo to w sprawie nie zachodzi res iudicata z uwagi na to, iż obie ostateczne decyzje zapadły w różnym stanie prawnym. Mianowicie decyzja Wojewody z dnia [...] utrzymująca w mocy decyzję Naczelnika Gminy M. z dnia [...] została wydana na podstawie art. 34 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości / tekst jedn. Dz. U. Nr 10 za 1974r. poz. 64 ze zm./, zgodnie z którym nieruchomość wywłaszczona w trybie tej ustawy podlega zwrotowi na rzecz wywłaszczonego właściciela, jeżeli naczelnik powiatu ustali, że nie została użyta i jest zbędna na cele, dla których orzeczono wywłaszczenie. Ustawodawca nie zdefiniował w tamtej ustawie pojęcia zbędności nieruchomości i nieużycia jej na cele, dla których orzeczono wywłaszczenie. W szczególności nie zostały określone żadne czasowe normy do podjęcia działań inwestycyjnych. Również w ustawie z dnia 29 kwietnia 1985r./ tekst jedn. Dz. U. Nr 30 z 1991r. poz. 127 z późn. zm./, która zastąpiła tę ustawę brak było ustawowej definicji zbędności nieruchomości. W orzecznictwie przyjmowano, że decydującym kryterium oceny, czy nieruchomość stała się zbędna w rozumieniu art. 69 ust. 1 było posiadanie przez władającego gruntem ważnej decyzji o lokalizacji inwestycji / por. wyrok NSA z 10 kwietnia 1987r.- ONSA 1987/1/38, wyrok NSA z 3 marca 1987r.- ONSA 1987 /1/31, wyrok NSA z 23 maja 1991r.- ONSA 1991/2/47/. W obowiązującej od dnia 1 stycznia 1998r. ustawie z dnia 21 sierpnia 1997r. o gospodarce nieruchomościami ustawodawca zawarł ustawową definicję nieruchomości zbędnej na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu. Aktualnie, stosownie do art. 137 ust. 1 tej ustawy może się zdarzyć nawet taka sytuacja, że nieruchomość, co do której inwestor nie tylko posiada decyzję o ustaleniu lokalizacji celu publicznego ale nawet decyzję o pozwoleniu na budowę, może zostać uznana za zbędną. Jak z powyższego wynika zmiana uregulowania prawnego w zakresie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości z uwagi na jej zbędność jest istotna i dlatego nie można zgodzić się ze stanowiskiem skarżącej, jakoby doszło jedynie do "cyfrowej" zmiany oznaczenia przepisu. W związku z tym Sąd w niniejszej sprawie, w ślad za organem, podziela stanowisko Sądu Najwyższego w sprawie rozpoznawanej na skutek wniesienia rewizji nadzwyczajnej przez Prezesa NSA w sprawie III RN 116/00 / OSNP 2001/22/656/, iż nie zachodzi stan powagi rzeczy osądzonej, gdy właściciel wystąpił o zwrot wywłaszczonej nieruchomości opierając żądanie na podstawie art. 216 w zw. z art. 136 ust. 3 i 137 ustawy z 21 sierpnia 1997r., jeżeli wcześniej wystąpił z żądaniem zwrotu tej samej nieruchomości ale na innej podstawie.
Niezasadny jest także zarzut, iż nieruchomość nie jest zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu, skoro została zrealizowana inwestycja
w postaci zbiornika wodnego oraz zarzut, iż nie jest istotne w sprawie to, że nie została wykonana zapora boczna. Podnieść bowiem należy, iż z przeznaczeniem pod budowę zbiornika wodnego zostało wywłaszczonych kilkadziesiąt nieruchomości. Fakt, iż zbiornik został zbudowany nie może sam przez się świadczyć o tym, iż nie zachodzą przesłanki do zwrotu, określone w art. 137 ust. 1 ustawy o gospodarce nieruchomościami, a więc, że:
- w ciągu 7 lat od dnia, w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna, rozpoczęto prace związane z realizacją celu określonego w decyzji albo, że
- w ciągu dziesięciu lat od dnia, w którym decyzja stała się ostateczna, cel ten został zrealizowany. Nie może budzić bowiem wątpliwości to, że cel określony w decyzji wywłaszczeniowej powinien być zrealizowany na nieruchomości, będącej przedmiotem wywłaszczenia lub w taki sposób, że nieruchomość ta jest konieczna do eksploatacji zrealizowanej inwestycji. W niniejszej sprawie okolicznością niesporną jest to, że cały czas nieruchomość będąca przedmiotem sprawy była i jest zamieszkana przez wywłaszczonych właścicieli i ich spadkobierców. Z ustaleń organów wynika także, że A. H. prowadzi na niej gospodarstwo rolne. Podnoszona w skardze okoliczność, iż właśnie na nieruchomości oznaczonej aktualnie jako działka nr [...]/2 według pierwotnego projektu miała być wybudowana zapora boczna jedynie potwierdza ustalenie, że skoro zapora ta nie została zrealizowana, nieruchomość stała się zbędna na cel określony w decyzji
o wywłaszczeniu.
Natomiast w ocenie sądu sprawa nie została dostatecznie wyjaśniona a to w związku z podnoszonym nie tylko w skardze ale także w odwołaniu zarzutem, iż część działki położona w bezpośrednim sąsiedztwie zbiornika jest niezbędna do prawidłowego korzystania z niego a w szczególności do wywiązywania się przez skarżącą z obowiązku konserwacji linii brzegowej zbiornika w związku z okresowymi wahaniami poziomu lustra wody powodującymi okresowe zmiany linii brzegowej. Stanowisko organu, iż kwestię dostępu do zbiornika Spółka może rozwiązać występując o ustanowienie służebności jest nie do przyjęcia, podobnie jak
nie do przyjęcia jest stanowisko, iż poza kognicją organów w sprawie o zwrot wywłaszczonej nieruchomości pozostaje kwestia okresowego zalewania nieruchomości przez wody ze zbiornika. Podnieść bowiem należy, iż niewątpliwie jeśli jakiś teren, stanowiący część przedmiotowej nieruchomości, jest niezbędny do użytkowania zbiornika oraz, jeżeli teren ten jest zalewany przez wody zbiornika
w związku z jego normalnym funkcjonowaniem, to nie można uznać, aby ta część nieruchomości była zbędna w rozumieniu art. 137 ustawy o gospodarce nieruchomościami. W przepisie tym bowiem chodzi nie tylko o niezrealizowanie fizycznie na wywłaszczonej nieruchomości celu w postaci inwestycji ale także o to, aby wywłaszczona nieruchomość w żaden sposób nie była konieczna do korzystania z tej inwestycji. Z wypowiedzi stron złożonych na rozprawie przed sądem wynika, iż kwestią sporną jest zarówno odległość działki nr [...]/2 od brzegów zbiornika
/ według twierdzeń pełnomocnika skarżącej działka ta dochodzi bezpośrednio do zbiornika, zaś według uczestników od zbiornika oddziela ją teren podmokły oraz stara droga/ jak i to, czy działka ta kiedykolwiek była zalewana czy też podtapiana. Organy, pomimo dwukrotnie przeprowadzanych w sprawie oględzin, kwestii tej nie wyjaśniły, ograniczając swoje ustalenia do stwierdzenia, że zbiornik znajduje się
w odległości ok.150 m od istniejących zabudowań/ oględziny z 11 lipca 2003r./ oraz, że odległość ta wynosi około 70 m/ protokół oględzin z dnia 26 kwietnia 2005r./. Te różnice jedynie potwierdzają, że linia brzegowa zbiornika w różnym czasie przebiega w różnych miejscach, nie wiadomo natomiast w ogóle, jaka jest odległość pomiędzy działką [...]/ 2 a zbiornikiem i czy w związku z tym uzasadniony jest zarzut, iż zwrot całej ten działki uniemożliwi skarżącej korzystanie ze zbiornika.
Mając powyższe na uwadze, skoro zaskarżona decyzja została wydana
z naruszeniem art. 7 i 77, podlegała ona uchyleniu, o czym Wojewódzki Sąd Administracyjny orzekł na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 c ustawy z dnia 30 sierpnia 2006r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi / Dz. U. Nr 153 poz. 1270 ze zm./.
Ponownie rozpoznając odwołanie skarżącej Spółki Wojewoda winien uzupełnić postępowanie dowodowe w wyżej wskazanym kierunku celem wyjaśnienia, czy o zbędności nieruchomości w rozumieniu art. 137 ustawy
o gospodarce nieruchomościami można mówić w odniesieniu do całej działki [...]/2 czy też tylko do jej części.

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI