II SA/Ke 33/24

II SA/Ke 33/24 - Wyrok WSA w Kielcach
Data orzeczenia
2024-04-10
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2024-01-18
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach
Sędziowie
Beata Ziomek /przewodniczący/
Jacek Kuza /sprawozdawca/
Krzysztof Armański
Symbol z opisem
6322 Usługi opiekuńcze, w tym skierowanie do domu pomocy społecznej
Hasła tematyczne
Pomoc społeczna
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Uchylono zaskarżoną decyzję oraz decyzję organu I instancji w części
Oddalono skargę w części
Powołane przepisy
Dz.U. 2023 poz 1634
art. 151, art. 145 par. 1 pkt 1 lit. b
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
Dz.U. 2023 poz 901
art. 96, art. 50, art. 8 ust. 1, 3 i 4
Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t. j.)
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Beata Ziomek Sędziowie Sędzia WSA Jacek Kuza (spr.) Sędzia WSA Krzysztof Armański Protokolant Starszy inspektor sądowy Sebastian Styczeń po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 10 kwietnia 2024 r. sprawy ze skargi T. R. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Kielcach z dnia 27 listopada 2023 r. [...] w przedmiocie usług opiekuńczych I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję organu I instancji w części orzekającej o usługach opiekuńczych na rzecz W. R. oraz opłatności za te usługi za okres od 2 do 31 grudnia 2023r. i umarza postępowanie administracyjne w tej części; II. oddala skargę w pozostałej części.
Uzasadnienie
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Kielcach zaskarżoną decyzją z 27 listopada 2023 r. [...], po rozpatrzeniu odwołania W. R. od wydanej z upoważnienia Prezydenta Miasta Kielce decyzji z 15 września 2023 r.
- przyznającej W. R. pomoc społeczną w formie usług opiekuńczych świadczonych przez opiekunkę domową Agencji Usługi Opiekuńcze i Pielęgnacyjne "Duet" zgodnie z zakresem czynności sporządzonym przez pielęgniarkę MOPR w okresie od 18.09.2023 r. do 31.12.2023 r. w wymiarze po 1 godzinie 5 razy w tygodniu w dni powszednie przy odpłatności [...] zł za 1 godzinę, 1 godzinę w soboty, niedziele i dni świąteczne przy odpłatności [...] zł czyli 100% wartości usługi,
- odmawiającej zwolnienia w całości lub w części, z odpłatności za usługi opiekuńcze Agencji Usługi Opiekuńcze i Pielęgnacyjne "Duet" w powyższym okresie,
- zobowiązującej wnioskodawcę do wpłaty należności za faktycznie zrealizowane godziny usług, do 10-go dnia miesiąca następującego po miesiącu, w którym wykonano usługi, na rachunek MOPR, na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 kpa utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję.
W uzasadnieniu organ odwoławczy podał, że wnioskiem z 21 sierpnia 2023 r. W. R. zwróciła się do Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w Kielcach z wnioskiem o przyznanie pomocy w formie usług opiekuńczych.
Na mocy § 1 uchwały nr LVI/1111/2022 Rady Miasta Kielce z 13 stycznia 2022 r. w sprawie zasad przyznania i odpłatności za usługi świadczone w ramach ustawy o pomocy społecznej do korzystania z usług opiekuńczych uprawnione są osoby, które z powodu wieku, choroby, niepełnosprawności lub innych przyczyn wymagają pomocy innych osób, a są jej pozbawione. Zgodnie z § 2 pkt 1 powyższej uchwały rodzajem usługi realizowanej przez Miejski Ośrodek Pomocy Rodzinie w Kielcach w ramach zadań własnych gminy są usługi opiekuńcze. Z kolei § 6 do § 8 uchwały przewidują, że wydatki za świadczone usługi podlegają zwrotowi w całości lub w części przez świadczeniobiorcę, jeżeli dochód na osobę w rodzinie przekracza kryterium dochodowe, o którym mowa w art. 8 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz.U. 2023.901 ze zm.), dalej u.p.s., wysokość odpłatności - ustalona w procentach od kosztu usługi, uzależniona jest od sytuacji zdrowotnej, rodzinnej i materialnej świadczeniobiorcy; odpłatność za świadczone usługi ustala się według zasad określonych w załączniku do uchwały.
Kolegium zaznaczyło, że wnioskodawczyni prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe, uzyskuje emeryturę w wysokości [...] zł miesięcznie netto. Zgodnie z załącznikiem do powyższej uchwały - tabelą odpłatności dla osób korzystających z usług opiekuńczych i specjalistycznych usług opiekuńczych oraz usług pralniczych osoby uzyskujące miesięczny dochód netto przekraczający 340% kryterium dochodowego określonego w art. 8 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej ponoszą 100% odpłatności za usługi opiekuńcze. Wskaźnik 340% stanowi kwotę [...]zł (776 zł x 340%). Uzyskiwany przez stronę miesięczny dochód netto przekracza powyższą kwotę, wynosi bowiem [...] zł. Tak więc, strona jest obowiązana do ponoszenia pełnej odpłatności za usługi opiekuńcze.
Dalej organ II instancji podkreślił, że odwołująca jest wdową, zamieszkuje razem z synem T. , który prowadzi odrębne gospodarstwo domowe i nie deklaruje pomocy finansowej na rzecz matki. Syn W. R. nie umożliwił przeprowadzenia wywiadu środowiskowego. Jak ustalono na podstawie zebranego materiału dowodowego, po odliczeniu kosztów stronie pozostaje miesięcznie do dyspozycji kwota [...]zł. Na ponoszone miesięczne wydatki składają się opłaty za: prąd - [...] zł, gaz - [...] zł, telefon - [...] zł, podatek od nieruchomości - [...] zł, wodę [...] zł, wywóz śmieci [...] zł, ubezpieczenie domu - [...] zł, zakup środków czystości - [...] zł, koszty leczenia - [...] zł. Odliczając od [...] zł koszty usług opiekuńczych przyznanych zaskarżoną decyzją odwołującej, we wrześniu 2023 r. pozostała kwota [...]zł, a za pozostałe miesiące kwota [...]zł. Zdaniem Kolegium są to kwoty pozwalające na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych, a także sfinansowanie dodatkowych wydatków. Organ zaznaczył, że wydatki zostały ustalone na podstawie przedłożonych przez odwołującą dokumentów i uwzględniają wydatki na gaz, prąd i koszty leczenia. Co do zaś zwiększonych wydatków za okres zimowy, to strona zamieszkuje z synem, który również powinien partycypować w kosztach ogrzewania.
Wobec powyższego Kolegium uznało, że sytuacja materialna strony, zwłaszcza w odniesieniu do kwoty, która pozostaje po odliczeniu wszystkich wydatków, umożliwia poniesienie pełnej odpłatność za przyznane usługi oraz pozwala na poniesienie ewentualnych dodatkowych wydatków bez zagrożenia zaspokojenia potrzeb życiowych.
W skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach skardze na powyższą decyzję T. R. wniósł o ponowne przeanalizowanie problemu, gdyż decyzja narusza prawo i normy moralne. Autor skargi podniósł, że obciążenie stulatka opłatami za opiekę i poinformowanie, że taka jest wysokość opłat po pewnym czasie, uniemożliwiło zareagowanie i rezygnacje z tak kosztownej opieki. Gdyby wysokość opłat była znana, natychmiast by została wysłana rezygnacja z takich opłat, gdyż nie było to możliwe do udźwignięcia.
Wnoszący skargę wskazał, że W. R. prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe, uzyskuje emeryturę w wysokości [...] zł miesięcznie netto. Odnośnie otrzymanego świadczenia honorowego strona skarżąca podkreśliła, że nie jest ono podwyżką emerytury tyko osobnym świadczeniem. Ponadto świadczenie honorowe z tytułu ukończenia 100 lat życia - według materiałów ZUS - ma charakter wyjątkowy i jest przyznawane obok świadczeń emerytalno-rentowych przyznawanych w trybie zwykłym. Przychody po otrzymaniu świadczenia honorowego nie świadczą o wysokim statusie materialnym i zasobach finansowych lecz są uzupełnieniem braków finansowych z jakimi borykają się starsze osoby pobierające normalną emeryturę w wysokości 1500 czy nawet 2000 złotych.Zdaniem strony skarżącej świadczenie honorowe, które otrzymują stulatkowie nie powinno być źródłem problemów, tylko pomocniczym wsparciem w ostatnich latach życia.
W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach zważył, co następuje:
Zgodnie z art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz. U. z 2022 r., poz. 2492 ze zm.) sądy administracyjne kontrolują prawidłowość zaskarżonych aktów administracyjnych, między innymi decyzji ostatecznych, przy uwzględnieniu kryterium ich zgodności z prawem. Decyzja podlega uchyleniu, jeśli sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, o czym stanowi art. 145 § 1 pkt 1 lit. a do lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2023 r., poz. 1634 ze zm.; dalej p.p.s.a.) lub też naruszenie prawa będące podstawą stwierdzenia nieważności decyzji (art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a ).
Istotny z punktu widzenia rozpoznawanej sprawy jest także zapis art. 134 § 1 p.p.s.a. stanowiący, że sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.
Badając zaskarżoną decyzję w tak nakreślonych granicach Sąd stwierdził co do jej części naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, a w pozostałej części stwierdził, że zaskarżona decyzja nie narusza przepisów postępowania ani przepisów prawa materialnego w stopniu, który miał lub mógł mieć istotny wpływ na wynik sprawy.
Na wstępie należy wyjaśnić, że mimo określenia w treści skargi datowanej na 27 grudnia 2023 r. i w zarządzeniu z 19 stycznia 2024 r. jako strony skarżącej W. R., rzeczywistą stroną skarżącą był w niniejszej sprawie jej syn T. R.. Taka konstatacja wynika stąd, że już w samej skardze T. R., mimo określenia w nagłówku, że składa skargę w imieniu matki W. R., w końcowej części uzasadnienia skargi poinformował, że prosi o kierowanie korespondencji do niego, ponieważ W. R. "w tym miesiącu odeszła do wieczności". Okoliczność tę potwierdził uzyskany przez Sąd skrócony odpis aktu zgonu W. R., z którego wynika, że zmarła 1 grudnia 2023 r. (k. 10). Ponieważ nieżyjąca osoba fizyczna nie ma zdolności występowania przed sądem administracyjnym jako strona (zdolność sądowa) - art. 25 § 1 p.p.s.a., W. R. nie mogła wnieść skargi datowanej na 27 grudnia 2023 r., skoro zmarła 1 grudnia 2023 r.
Następnie należy wyjaśnić, że mimo skierowania skargi na decyzję utrzymującą w mocy decyzję dotyczącą W. R., T. R. był uprawniony do wniesienia skargi na tę decyzję, ponieważ miał w tym interes prawny (art. 50 § 1 p.p.s.a.). Przekonuje o tym bowiem treść stosownych przepisów prawa materialnego.
Przedmiotem zaskarżonej decyzji było przyznanie W. R. pomocy społecznej w formie usług opiekuńczych, określenie odpłatności za te usługi, odmowa zwolnienia W. R. z odpłatności za nie oraz zobowiązanie jej do wpłat należności za faktycznie zrealizowane godziny usług. Usługi opiekuńcze należą do świadczeń odpłatnych. Nie oznacza to jednak, że ich beneficjenci zawsze ponoszą koszty tego świadczenia. Warunki odpłatności i częściowego lub całkowitego zwolnienia z opłat określa rada gminy w drodze uchwały. Konkretyzacja postanowień uchwały następuje w decyzji przyznającej określone usługi opiekuńcze. Należy dodać, że świadczenia w postaci usług należą do tej formy pomocy społecznej, która może podlegać zwrotowi. Obowiązek zwrotu ciąży kolejno na: osobie korzystającej z usług opiekuńczych, jej spadkobiercy, małżonku, zstępnych i wstępnych beneficjenta. Wydatki na usługi opiekuńcze podlegają zwrotowi w części lub całości, jeżeli dochód na osobę w rodzinie osoby zobowiązanej do zwrotu wydatków przekracza kwotę kryterium dochodowego (art. 96 ust. 2 u.p.s.) - Sierpowska Iwona, Pomoc społeczna. Komentarz, wyd. VI Opublikowano: WKP 2023. Komentarz do art. 50 u.p.s.. Przepis art. 96 ust. 1 pkt 2 i 3 u.p.s. w okolicznościach niniejszej sprawy wskazuje, że T. R. będący synem beneficjentki przyznanej pomocy społecznej w formie usług opiekuńczych świadczonych osobiście na jej rzecz przez opiekunkę domową na zasadach określonych w decyzji organu I instancji z 15 września 2023 r., ma interes prawny w sprawie, w której doszło do przyznania tych usług opiekuńczych, określenia odpłatności za nie, a także orzeczenia o odmowie zwolnienia od odpłatności za te usługi w jakiejkolwiek części. Skoro bowiem W. R. zmarła w dniu 1 grudnia 2023 r., a więc już po zapadnięciu w jej sprawie ostatecznej decyzji SKO w Kielcach utrzymującej w mocy decyzję organu I instancji, a ta ostatnia decyzja dotyczyła usług opiekuńczych, odpłatności za nie, a także orzeczenia o odmowie zwolnienia od odpłatności za te usługi – za okres od 18 września do 31 grudnia 2023 r., a nadto nie doszło do uiszczenia odpłatności za faktycznie zrealizowane godziny tych usług, zobowiązanym do zwrotu wydatków poniesionych na te usługi, z pewnością będzie również T. R. jako spadkobierca osoby, która korzystała ze świadczeń z pomocy społecznej w formie usług opiekuńczych (art. 96 ust. 1 pkt 2 u.p.s.), względnie, w razie niedokonania zwrotu tych wydatków przez spadkobierców z masy spadkowej, jako jej zstępny (art. 96 ust. 1 pkt 3 u.p.s.). Należy dodać, że ponieważ orzeczenia zawarte w punkcie II i III decyzji pierwszoinstancyjnej, dotyczące określenia odpłatności za przyznane usługi opiekuńcze, a także orzeczenia o odmowie zwolnienia od odpłatności za nie w jakiejkolwiek części jest następstwem orzeczenia o przyznaniu tych usług, bez którego te pochodne orzeczenia byłyby bezprzedmiotowe, Sąd uznał, że interes prawny T. R. rozciąga się również na prawo zaskarżenia orzeczenie z punktu I decyzji z 15 września 2023 r., choć określone w nim uprawnienie ma charakter ściśle osobisty i nie podlega dziedziczeniu.
W następnej kolejności należy zauważyć, że ze względu na śmierć W. R., beneficjentki przedmiotowych usług opiekuńczych, w dniu 1 grudnia 2023 r., a więc w okresie, na który usługi te zostały jej przyznane, orzeczenie o przyznaniu tych usług na okres po jej śmierci, a także pochodne w stosunku do niego orzeczenia dotyczące odpłatności za te usługi i odmowy zwolnienia z odpłatności za nie za okres od dnia 2 grudnia 2023 r. – było bezprzedmiotowe. Dlatego Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. b) p.p.s.a. w zw. z art. 145 § 1 pkt 5) k.p.a. i na podstawie art. 135 oraz 145 § 3 p.p.s.a. – uchylił zaskarżoną decyzję oraz decyzję organu I instancji w części orzekającej o usługach opiekuńczych na rzecz W. R. oraz odpłatności za te usługi (w czym mieści się również orzeczenie o odmowie zwolnienia z odpłatności za te usługi) za okres od 2 do 31 grudnia 2023 r. i umorzył w tej części postępowanie administracyjne poprzedzające wydanie zaskarżonej decyzji.
Skarga w pozostałej części, t.j. dotyczącej orzeczenia o usługach opiekuńczych na rzecz W. R., odpłatności za te usługi oraz odmowy zwolnienia z odpłatności za nie za okres od 18 września do 1 grudnia 2023 r. – nie zasługiwała na uwzględnienie.
Orzekanie w tym zakresie uzasadnione było tym, że kwestia ewentualnego przyszłego orzeczenia w trybie art. 96 u.p.s. o zwrocie poniesionych wydatków na będące przedmiotem sprawy świadczenie z pomocy społecznej, uzależniona była od tego, czy te wydatki zostały istotnie poniesione, w jakiej wysokości, czy doszło do ich uiszczenia oraz czy zasadnie odmówiono zwolnienia od ich uiszczenia w całości lub w części. Te kwestie natomiast powinny być rozstrzygnięte w niniejszej sprawie mimo tego, że beneficjentka tych świadczeń zmarła w dniu 1 grudnia 2023 r.
Odnośnie orzeczenia o odmowie zwolnienia w całości lub w części z odpłatności za usługi opiekuńcze w okresie od 18 września do 1 grudnia 2023 r. należy wyjaśnić, że było ono konsekwencją prawomocnego wyroku WSA w Kielcach z 31 maja 2023 r., sygn. akt II SA/Ke 255/23. W sprawie tej dotyczącej analogicznego, jak w niniejszej sprawie, rozstrzygnięcia o pomocy społecznej w formie usług opiekuńczych świadczonych na rzecz W. R. przez opiekunkę domową, ale odnoszącego się do innego okresu (1 października – 31 grudnia 2022 r.), WSA w Kielcach stwierdził, że rozpoznające sprawę organy nie mogły pominąć kwestii rozpatrzenia możliwości zwolnienia skarżącej W. R. z ponoszenia opłat i rozstrzygnąć wyłącznie w zakresie przyznania usług opiekuńczych i ustalenia opłaty za te usługi. Pogląd wyrażony przez WSA w Kielcach we wskazanej sprawie, podziela również Sąd w składzie rozpoznającym sprawę niniejszą, co zostanie uwzględnione poniżej.
W dalszym ciągu należy wyjaśnić, że zgodnie z przywołanym już wyżej art. 50 u.p.s.:
ust. 1. Osobie samotnej, która z powodu wieku, choroby lub innych przyczyn wymaga pomocy innych osób, a jest jej pozbawiona, przysługuje pomoc w formie usług opiekuńczych lub specjalistycznych usług opiekuńczych.
ust.2. Usługi opiekuńcze lub specjalistyczne usługi opiekuńcze mogą być przyznane również osobie, która wymaga pomocy innych osób, a rodzina, a także wspólnie niezamieszkujący małżonek, wstępni, zstępni nie mogą takiej pomocy zapewnić.
ust. 3. Usługi opiekuńcze obejmują pomoc w zaspokajaniu codziennych potrzeb życiowych, opiekę higieniczną, zaleconą przez lekarza pielęgnację oraz, w miarę możliwości, zapewnienie kontaktów z otoczeniem.
ust. 5. Ośrodek pomocy społecznej albo centrum usług społecznych, o którym mowa w ustawie z dnia 19 lipca 2019 r. o realizowaniu usług społecznych przez centrum usług społecznych, przyznając usługi opiekuńcze, ustala ich zakres, okres i miejsce świadczenia.
ust. 6. Rada gminy określa, w drodze uchwały, szczegółowe warunki przyznawania i odpłatności za usługi opiekuńcze i specjalistyczne usługi opiekuńcze, z wyłączeniem specjalistycznych usług opiekuńczych dla osób z zaburzeniami psychicznymi, oraz szczegółowe warunki częściowego lub całkowitego zwolnienia od opłat, jak również tryb ich pobierania.
W wykonaniu delegacji mieszczącej się w tym ostatnim przepisie, Rada Miasta Kielce podjęła uchwałę nr LVI/1111/2022 z dnia 13 stycznia 2022 r. w sprawie zasad przyznawania i odpłatności za usługi świadczone w ramach ustawy o pomocy społecznej (Dz. Urz. Woj. Świętokrzyskiego poz. 327 z 2022 r.), dalej uchwała Rady Miasta Kielce. W § 1 tej uchwały stwierdzono, że do korzystania z usług opiekuńczych uprawnione są osoby które z powodu wieku, choroby, niepełnosprawności lub innych przyczyn wymagają pomocy innych osób, a są jej pozbawione. Do usług realizowanych przez Miejski Ośrodek Pomocy Rodzinie w Kielcach w ramach zadań własnych należą między innymi usługi opiekuńcze, które obejmują pomoc w zaspokojeniu codziennych potrzeb życiowych, opiekę higieniczną, zleconą przez lekarza pielęgnację, czynności gospodarcze oraz w miarę możliwości zapewnienie kontaktów z otoczeniem (§ 1, 2 ust. 1 i § 3 ust. 1 uchwały Rady Miasta Kielce). Wydatki za świadczone usługi podlegają zwrotowi w całości lub w części przez świadczeniobiorcę, jeżeli dochód na osobę w rodzinie przekracza kryterium dochodowe, o którym mowa w art. 8 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej Wysokość odpłatności - ustalona w procentach od kosztu usługi, uzależniona jest od sytuacji zdrowotnej, rodzinnej i materialnej świadczeniobiorcy. Odpłatność za świadczone usługi ustala się według zasad określonych w załączniku do niniejszej uchwały. (§ 6, 7 i 8 uchwały Rady Miasta Kielce). Osoby znajdujące się w szczególnie trudnej sytuacji mogą zostać częściowo lub całkowicie zwolnione z ponoszenia opłat z tytułu świadczonych na ich rzecz usług zwłaszcza ze względu na: 1) udokumentowanie faktu, że kwota dochodu pozostająca do dyspozycji po poniesieniu niezbędnych opłat i wydatków /z wyłączeniem diety/ nie pozwalałaby na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych i jest niższa od kwoty kryterium dochodowego określonego w art. 8 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej,
2) zdarzenie losowe (§ 9 uchwały Rady Miasta Kielce).
Z załącznika do uchwały Rady Miasta Kielce wynika, że przy miesięcznym dochodzie netto wyrażonym jako powyżej 340% kryterium dochodowego określonego w art. 8 ust. 1 u.p.s., wskaźnik odpłatności ustalony dla osoby samotnie gospodarujące od ceny usługi wynosi 100%.
Zgodnie z art. 8 ust. 1 u.p.s. prawo do świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej, z zastrzeżeniem art. 40, art. 41, art. 53a i art. 91, przysługuje: 1) osobie samotnie gospodarującej, której dochód nie przekracza kwoty 776 zł, zwanej dalej "kryterium dochodowym osoby samotnie gospodarującej" - przy jednoczesnym wystąpieniu co najmniej jednego z powodów wymienionych w art. 7 pkt 2-15 lub innych okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy społecznej.
Za dochód uważa się sumę miesięcznych przychodów z miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku lub w przypadku utraty dochodu z miesiąca, w którym wniosek został złożony, bez względu na tytuł i źródło ich uzyskania, jeżeli ustawa nie stanowi inaczej, pomniejszoną o:
1) miesięczne obciążenie podatkiem dochodowym od osób fizycznych i koszty uzyskania przychodu;
2) składki na ubezpieczenie zdrowotne określone w przepisach o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych oraz ubezpieczenia społeczne określone w odrębnych przepisach;
3) kwotę alimentów świadczonych na rzecz innych osób.
W art. 8 ust. 4 u.p.s. wskazany został katalog świadczeń pieniężnych, które nie są wliczane do dochodu. Katalog ten ma charakter zamknięty (enumeratywny).
Z ustaleń poczynionych w sprawie przez organy obu instancji wynika, że do miesięcznego dochodu netto W. R. służącego do określenia, jaki procent kryterium dochodowego określonego, w wypadku W. R., w art. 8 ust. 1 pkt 1 u.p.s., stanowił jej dochód z sierpnia 2023 r., t.j. miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku, wliczona została również emerytura stulatka w wysokości [...] zł (pismo ZUS z 22 sierpnia 2023 r. – k. I-46 akt administracyjnych). Wliczenie tego świadczenia do dochodu W. R. wynika z przytoczonych regulacji u.p.s. Z przepisu art. 8 ust. 3 u.p.s. wynika, że przy ustalaniu dochodu, od którego zależy przyznanie świadczeń z pomocy społecznej, należy mieć na uwadze ogół uzyskiwanych wpływów, bez względu na tytuł i źródło ich pozyskania. Jednocześnie trzeba wskazać, że art. 8 ust. 3 u.p.s. ma charakter ogólny i odnosi się do wszystkich przychodów, czyli ogółu wpływów z jakiegokolwiek tytułu, bez względu na tytuł i źródło ich uzyskania. Skoro więc we wskazanym w art. 8 ust. 4 u.p.s. enumeratywnym katalogu świadczeń pieniężnych, które nie są wliczane do dochodu, nie znalazło się świadczenie określane jako emerytura stulatka, czy też świadczenie honorowe dla stulatka, to nie można mieć wątpliwości, że to przyznane W. R. świadczenie zasadnie zostało wliczone do jej dochodu na potrzeby ustalenia wskaźnika odpłatności za przyznane jej i zrealizowane godziny usług opiekuńczych. Dlatego zarzuty skargi w tym zakresie nie mogły zostać uwzględnione.
Pozostałe składniki tego dochodu, a także sposób jego wyliczenia nie były w sprawie kwestionowane. Kontrolując z urzędu zaskarżoną decyzję w granicach sprawy i bez związania zarzutami i wnioskami skargi (art. 134 § 1 p.p.s.a.), Sąd również nie stwierdził naruszenia prawa w tym zakresie.
Zarzuty zgłoszone w skardze dotyczyły również kwestii nieuwzględnienia przez organy administracji kosztów utrzymania W. R., które ze względu na jej wiek, skomplikowany uraz, jakiego doznała, "bardzo wysokie wydatki na utrzymanie jej w jakim takim zdrowiu" - powodują, że nie powinna ponosić w 100% kosztów udzielonych jej świadczeń z pomocy społecznej. Jedynym konkretnym przykładem wysokości tych kosztów, jaki podano w skardze, było nieudokumentowane twierdzenie, że same opłaty za usługi opiekuńcze za 96 godzin (4 godziny dziennie, nie całą dobę) to około [...] zł miesięcznie.
Odnosząc się do takich twierdzeń trzeba na wstępie wyjaśnić, że koszty utrzymania osoby korzystającej z usług opiekuńczych mają wpływ na wysokość odpłatności za te usługi. Już § 7 uchwały Rady Miasta Kielce z dnia 13 stycznia 2022 r. stanowi bowiem, że wysokość odpłatności - ustalona w procentach od kosztu usługi, uzależniona jest od sytuacji zdrowotnej, rodzinnej i materialnej świadczeniobiorcy, co dotyczy etapu ustalania wysokości tej odpłatności. Poza tym, o czym wyżej już wspomniano w nawiązaniu do poglądu wyrażonego w prawomocnym wyroku WSA w Kielcach z 31 maja 2023 r., II SA/Ke 255/23, również w ocenie Sądu w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę, za celowe należy uznać rozstrzyganie kwestii zwolnienia z ponoszenia opłat w ramach tego samego postępowania i w tym samym rozstrzygnięciu co przyznanie usług i ustalenie opłat, jakie mają być za nie ponoszone (por. też wyrok WSA w Lublinie z 19 sierpnia 2021 r., sygn. II SA/Lu 143/21, wyrok WSA w Rzeszowie z 22 czerwca 2021 r., sygn. II SA/Rz 563/21, wyrok WSA w Poznaniu z 5 stycznia 2023 r., sygn. II SA/Po 510/22). Trzeba zauważyć, że to ustalenie następuje na przyszłość. Trudno zatem zaakceptować sytuację, w której osoba, która spełnia przesłanki określone w § 9 uchwały Rady Miasta Kielce z dnia 13 stycznia 2022 r. i której nie stać na poniesienie opłat za usługi opiekuńcze, a zatem której dzięki tej regulacji ma zostać zapewnione pewne minimum egzystencji, zostaje nimi obciążona, ma obowiązek je uiszczać na podstawie ostatecznej decyzji, a dopiero następnie może ubiegać się o zwolnienie z tych opłat – w sytuacji gdy mogą one być już faktycznie poniesione. Zgodnie z przywołanym przepisem § 9 tej uchwały, osoby znajdujące się w szczególnie trudnej sytuacji mogą zostać częściowo lub całkowicie zwolnione z ponoszenia opłat z tytułu świadczonych na ich rzecz usług zwłaszcza ze względu na: udokumentowanie faktu, że kwota dochodu pozostająca do dyspozycji po poniesieniu niezbędnych opłat i wydatków (z wyłączeniem diety) nie pozwalałaby na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych i jest niższa od kwoty kryterium dochodowego określonego w art. 8 ust. 1 u.p.s., bądź zdarzenie losowe. Zwolnienie z opłat może nastąpić na podstawie odrębnego wniosku rozpoznanego w odrębnym postępowaniu.
Jak podniósł WSA w Rzeszowie w powołanym wyżej wyroku z dnia 22 czerwca 2021 r., sygn. II SA/Rz 563/21, jeżeli w toku postępowania zostanie ustalone, że strona nie tylko ubiega się o przyznanie usług opiekuńczych, lecz także o całkowite lub częściowe zwolnienie od opłat za usługi opiekuńcze, to organy powinny rozpoznać i rozstrzygnąć te wnioski łącznie, orzekając jednocześnie w sprawie przyznania usług opiekuńczych, zwolnienia w całości lub części z opłat za te usługi oraz - w razie odmowy zwolnienia - ustalenia opłat za przyznane usługi opiekuńcze. Podstawę do tego rodzaju łącznego rozpoznania i orzekania w tych sprawach stanowi art. 62 K.p.a. Ponieważ podstawa przyznawania i odpłatności za usługi opiekuńcze szczegółowe warunki częściowego lub całkowitego zwolnienia od opłat wynikają z tego samego przepisu kompetencyjnego (art. 50 ust. 6 u.p.s.) i są regulowane jedną uchwałą właściwej rady gminy, dlatego należy przyjąć, że warunek tożsamości podstawy prawnej (niezależnie od spełnienia pozostałych warunków z art. 62 K.p.a.) zostaje spełniony.
Odnosząc takie rozważania do okoliczności niniejszej sprawy trzeba dostrzec, że organ I instancji zgromadził materiał dowodowy mogący stanowić podstawę rozważań w kwestii zwolnienia od ponoszenia opłat, a w protokole wywiadu środowiskowego z 15 września 2023 r. znalazły się obszerne ustalenia i rozważania dotyczące sytuacji zdrowotnej, rodzinnej i materialnej W. R.. Organ I instancji w dniu 21 sierpnia 2023 r. przesłuchał również w charakterze strony samą W. R.. W oparciu o takie dowody organy obu instancji zasadnie, w ocenie Sądu ustaliły, że beneficjentka przedmiotowego świadczenia z pomocy społecznej powinna ponieść pełną odpłatność za przyznane jej usługi opiekuńcze oraz nie zachodzą podstawy do całościowego, czy choćby częściowego zwolnienia jej od ponoszenia tych opłat. Jak to bowiem trafnie ustalono, po odliczeniu wszystkich udokumentowanych w sprawie, niezbędnych opłat i wydatków koniecznych ze względu na sytuację zdrowotną, rodzinną i materialną W. R., a także z uwzględnieniem jej zaawansowanego wieku, nie może być wątpliwości, że kwota pozostająca do jej dyspozycji pozwalała na zaspokojenie jej podstawowych potrzeb życiowych i była też znacznie wyższa od kwoty kryterium dochodowego określonej w art. 8 ust. 1 u.p.s. Po odliczeniu bowiem wspomnianych, udokumentowanych kosztów, W. R. pozostawała do dyspozycji miesięcznie kwota [...]zł. Odliczając od tej kwoty koszty przedmiotowych usług opiekuńczych przyznanych zaskarżoną decyzją, we wrześniu 2023 r. pozostała jej kwota [...]zł, a w pozostałych miesiącach objętych sprawą kwota [...]zł. Również zdaniem Sądu, były to kwoty pozwalające na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych, a także sfinansowanie dodatkowych wydatków, o których strony pisały w odwołaniu i w skardze. Trzeba przy tym zauważyć, że wbrew nieudokumentowanemu w jakikolwiek sposób twierdzeniu skarżącego, opłata za przyznane W. R. usługi opiekuńcze wyniosła przykładowo w październiku 2023 r. [...] zł, a nie [...] zł. Faktu wydatkowania ostatnio wskazanej kwoty skarżący nawet nie próbował przy tym udowodnić. Trzeba też zauważyć, że mimo zamieszkiwania przez skarżącego i jego matkę W. R. w okresie objętym sprawą w jednym domu jednorodzinnym o powierzchni 80 m˛ składającym się z 4 pokoi i dwóch kuchni, wspólnie z synem T. R., oboje złożyli w dniu 19 i 25 października 2022 r. oświadczenia o prowadzeniu odrębnego gospodarstwa domowego (k. 37 – 39 akt administracyjnych dołączonych do sprawy II SA/Ke 88/24), co spowodowało przyjęcie w sprawie wyższego kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej (art. 8 ust. 1 pkt 1 u.p.s.), niż kryterium dochodowe na osobę w rodzinie (art. 8 ust. 1 pkt 2 u.p.s.). To z kolei miało korzystny dla W. R. wpływ na ustalenie wskaźnika odpłatności za przyznane jej usługi opiekuńcze i ocenę jej sytuacji majątkowej. Nawet jednak nie kwestionując takich oświadczeń stron co do prowadzenia odrębnych gospodarstw domowych, nie można nie zauważyć, że koszty utrzymania domu, w którym mieszkali wspólnie W. R. i jej syn T. , w tym zwłaszcza koszty ogrzewania, energii elektrycznej, wody, opłat za odprowadzanie ścieków, czy ubezpieczenia domu – powinni oni ponosić wspólnie. Tymczasem W. R. oświadczyła w toku postępowania administracyjnego, że "ponosi opłaty związane z utrzymaniem domu, ogrzewania, prądu wody", a potwierdził to na piśmie T. R. (k. 39 akt administracyjnych dołączonych do sprawy II SA/Ke 88/24). Uwzględnienie tej okoliczności spowodowałoby natomiast, że bilans dochodów W. R. i obciążających ją kosztów utrzymania, mógłby być dla niej jeszcze korzystniejszy, niż przyjęły to organy administracji i tym bardziej uzasadniać obciążenie jej całością opłat z tytułu przedmiotowych usług opiekuńczych, a także uzasadniać odmowę zwolnienia od ich ponoszenia w jakiejkolwiek części.
Uwzględniając powyższe rozważania Sąd stwierdził, że w zakresie dotyczącym orzeczenia o usługach opiekuńczych na rzecz W. R., odpłatności za te usługi oraz odmowy zwolnienia z odpłatności za nie za okres od 18 września do 1 grudnia 2023 r., skarga podlegała oddaleniu, o czym Sąd orzekł na podstawie art. 151 p.p.s.a.