II SA/Ke 324/25

II SA/Ke 324/25 - Wyrok WSA w Kielcach
Data orzeczenia
2025-10-22
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2025-06-26
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach
Sędziowie
Beata Ziomek /przewodniczący/
Jacek Kuza /sprawozdawca/
Krzysztof Armański
Symbol z opisem
6322 Usługi opiekuńcze, w tym skierowanie do domu pomocy społecznej
Hasła tematyczne
Pomoc społeczna
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2024 poz 935
art. 151
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)
Dz.U. 2024 poz 1283
art. 54 ust. 1, art. 48a ust. 2b
Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t.j.)
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Beata Ziomek Sędziowie Sędzia WSA Jacek Kuza (spr.) Sędzia WSA Krzysztof Armański Protokolant Starszy inspektor sądowy Joanna Dziopa po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 22 października 2025 r. sprawy ze skargi S. B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Kielcach z dnia 9 maja 2025 r. [...] w przedmiocie odmowy skierowania do domu pomocy społecznej oddala skargę.
Uzasadnienie
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Kielcach decyzja z 9 maja 2025 r., [...], po rozpatrzeniu odwołania S. B. od decyzji wydanej z upoważnienia Wójta Gminy Pawłów z 26 listopada 2024 r. w przedmiocie odmowy skierowania do Domu Pomocy Społecznej w Kałkowie - Godowie, na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 w związku z art. 127 § 2 kpa, utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję.
W uzasadnieniu tej decyzji organ odwoławczy ustalił, że w sprawie bezsporne jest, że odwołujący ma 30 lat, od 3 roku życia wychowywał się w rodzinie zastępczej, jednak na skutek nadużywania alkoholu i narkotyków, prowadząca rodzinę zastępczą nie chciała, aby przebywał w niej po uzyskaniu pełnoletności. Strona legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności wydanym na stałe, choruje na dziecięce porażenie mózgowe, upośledzenie umysłowe lekkie, porusza się za pomocą balkonika lub na skuterze elektrycznym. Z treści zaświadczenia lekarskiego z 4 czerwca 2024 r. wynika, że ze względu na stan zdrowia wymaga całodobowej opieki, co uzasadnia skierowanie go do domu pomocy społecznej na stałe dla osób przewlekle somatycznie chorych. Ponadto z akta sprawy wynika, że wnioskodawca w 2023 r. zamieszkał na terenie parafii Kałków, a obecnie nie ma meldunku. W oświadczeniu z 27 czerwca 2024 r. wskazał, że nie jest zainteresowany usługami opiekuńczymi i nie wyraża zgody na umieszczenie go w schronisku dla osób bezdomnych.
W trakcie ponownego postępowania wyjaśniającego organ I instancji przeprowadził 26 listopada 2024 r. kolejny wywiad środowiskowy, w czasie którego ustalono, że zainteresowany nadal zamieszkuje na terenie Sanktuarium w Kałkowie - Godowie, w samodzielnym pokoju, jest w stanie samodzielnie funkcjonować, porusza się za pomocą balkonika lub skutera elektrycznego, sporadycznie uczestniczy w warsztatach terapii zajęciowej. Ponadto siostra zakonna nadzorująca mieszkania oświadczyła, że do mieszkania przychodzi tylko spać, często nie wraca na noc. Widywany jest pod sklepem z osobami nadużywającymi alkohol. Stronie zaproponowano usługi opiekuńcze w miejscu zamieszkania oraz, z uwagi na problem bezdomności, schronisko dla osób bezdomnych z usługami opiekuńczymi. W odpowiedzi w oświadczeniu z 17 października 2024 r. odwołujący podniósł, że nie jest zainteresowany żadnym schroniskiem dla osób bezdomnych i nie wyraża zgody na umieszczenie w schronisku dla osób bezdomnych z usługami opiekuńczymi. Podkreślił, że sam jest samodzielny.
Organ odwoławczy zauważył, że w aktach sprawy znajduje się karta oceny świadczeniobiorcy w skali Barthel z 29 października 2024 r., sporządzona przez specjalistę opieki geriatrycznej pielęgniarkę środowiskowo - rodzinną. Jest to międzynarodowy kwestionariusz oceny, jakie czynności pacjent może wykonać sam lub z pomocą, a których nie może wykonać wcale. Kwestionariusz zawiera 10 pytań analizujących zdolność badanego do wykonywania podstawowych czynności dnia codziennego. W tej sprawie łączny wynik S. B. wyniósł 85 punktów, co oznacza, że strona jest osobą wymagającą opieki jedynie częściowo.
Mając na uwadze powyższe, Kolegium uznało, że odwołujący się ze względu na wiek lub stan zdrowia może samodzielnie funkcjonować w życiu codziennym, a w konsekwencji słusznie organ I instancji zaproponował mu pomoc w postaci umieszczenia w schronisku dla bezdomnych z usługami opiekuńczymi, a w razie potrzeby przyznanie mu także usług opiekuńczych.
Dalej organ odwoławczy zauważył, że odwołujący cierpi na szereg chorób, co nie było kwestionowane. Jednak podczas sporządzania przez pracownika organu I instancji "Opinii dotyczącej sprawności psychofizycznej osoby ubiegającej się o skierowanie do domu pomocy społecznej" oświadczył, że samodzielnie wstaje z łóżka, ale z trudnością porusza się w środowisku zamieszkania, bowiem korzysta z wózka lub balkonika. Jeżeli chodzi o czynności samoobsługowe to samodzielnie: załatwia potrzeby fizjologiczne, wykonuje czynności toaletowe, ubiera się, spożywa posiłki, wchodzi i schodzi po schodach. W kwestii prowadzenia gospodarstwa domowego wskazał, że jest samodzielny.
W takim stanie faktycznym Kolegium zgodziło się z organem I instancji, że nie zaistniały przesłanki do skierowanie odwołującego do domu pomocy społecznej, pomimo że legitymuje się on orzeczeniem o niepełnosprawności i zaświadczeniem lekarskim, z którego wynika, że wymaga on stałej całodobowej opieki.
Kolegium dodało, że z uwagi na to, że odwołujący trzy razy przebywał na leczeni odwykowym, organ I instancji zaproponował skierowanie go do schroniska dla osób bezdomnych z usługami opiekuńczymi w ośrodku, który zapewnia specjalistyczną pomoc, terapię uzależnień, program wychodzenia z bezdomności. Strona nie była jednak zainteresowana taką formą wsparcia.
Odnosząc się do wniosku odwołującego o uwzględnienie jego oświadczenia z 11 grudnia 2024 r. Kolegium zauważyło, że oczekiwania, zawarte w tym piśmie: gotowanie posiłku, robienie prania, sprzątanie, jest w stanie zapewnić opiekunka. Opiekunka może również pomóc w higienie osobistej i innych czynnościach (zakupach, umawianiu wizyt lekarskich).
W skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach, skardze na powyższą decyzję, domagając się jej uchylenia oraz uchylenia decyzji organu I instancji, S. B. zaskarżonej decyzji zarzucił naruszenie:
1. art. 7 k.p.a., poprzez pominięcie istotnych dowodów dotyczących stanu zdrowia i sytuacji życiowej skarżącego (m.in. pominięcie specjalistycznego zaświadczenia lekarskiego z 4 czerwca 2024 r. wskazującego na konieczność zapewnienia skarżącemu całodobowej opieki w DPS);
2. art. 77 § 1 k.p.a., w szczególności poprzez zaniechanie konfrontacji sprzecznych dowodów (medycznych i środowiskowych) oraz niewykorzystanie dostępnej dokumentacji medycznej skarżącego i oparcie się jedynie na dowodach świadczących o tylko częściowej niesamodzielności skarżącego;
3. art. 80 k.p.a., poprzez dowolną, wybiórczą i sprzeczną ocenę zgromadzonych dowodów, polegającą na oparciu rozstrzygnięcia na niejednoznacznych i subiektywnych opiniach środowiskowych oraz na oświadczeniach samego skarżącego (osoby niepełnosprawnej w stopniu znacznym) przy jednoczesnym ignorowaniu obiektywnych dowodów w postaci zaświadczenia lekarskiego;
4. art. 84 § 1 k.p.a., poprzez zaniechanie dopuszczenia dowodu z opinii biegłego lub innego specjalisty celem wyjaśnienia kwestii wymagających wiadomości specjalnych (tj. oceny zdolności skarżącego do samodzielnej egzystencji oraz zakresu potrzebnej opieki medyczno-pielęgnacyjnej);
5. art. 54 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej, polegające na odmowie skierowania do domu pomocy społecznej pomimo spełnienia ustawowych przesłanek.
W uzasadnieniu skargi jej autor podał, że organy zignorowały dowody medyczne - opinię lekarską z 4 czerwca 2024 r., jednoznacznie stwierdzającą, że stan zdrowia skarżącego wymaga zapewnienia mu całodobowej opieki i orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności skarżącego, a także jego własne oświadczenie z 11 grudnia 2024 r., w którym opisał brak samodzielności w wykonywaniu podstawowych codziennych czynności, a przyznały wiarygodność dowodom mniej obiektywnym (wywiad środowiskowy, subiektywne opinie pracowników socjalnych, a nawet własne deklaracje skarżącego). Tymczasem w tego typu sprawach decydujące powinny być dowody o charakterze specjalistycznym - w szczególności opinie lekarzy dotyczące stanu zdrowia i zdolności do samodzielnej egzystencji. Wnoszący skargę stwierdził, że ocena stopnia niesamodzielności osoby niepełnosprawnej jest zagadnieniem wymagającym wiadomości specjalnych z zakresu medycyny i rehabilitacji, a organ nie może we własnym zakresie, rozstrzygać o takich kwestiach. Ponadto nie do przyjęcia jest opieranie oceny zdolności do samodzielnej egzystencji na subiektywnej deklaracji osoby zainteresowanej. Skarżący mógł bowiem podczas wywiadu prezentować postawę niezależności (np. z obawy przed przyznaniem się do słabości lub z braku pełnego zrozumienia swoich ograniczeń), co jednak nie oznacza, że w istocie jest osobą samowystarczalną. W orzecznictwie podkreśla się, że organ nie może bezkrytycznie przyjmować oświadczeń osoby niepełnosprawnej co do jej samodzielności - zwłaszcza jeśli pozostają one w konflikcie z opiniami lekarskimi.
Zdaniem skarżącego organy mylą dwie kategorie pomocy instytucjonalnej: schronisko dla bezdomnych z usługami opiekuńczymi oraz dom pomocy społecznej. Z definicji legalnej wynika, że schronisko z usługami opiekuńczymi to placówka dla osób bardziej samodzielnych, potrzebujących jedynie ograniczonego wsparcia, co w przypadku skarżącego nie ma miejsca. Ponadto organy nie wykazały, czy schronisko z usługami opiekuńczymi faktycznie zabezpieczy potrzeby osoby na poziomie porównywalnym z opieką całodobową. Wreszcie skarżący zarzucił, że w zaskarżonej decyzji pojawiają się negatywne stwierdzenia na jego temat, które ze względu na subiektywny i pozaprawny charakter nie powinny mieć miejsca, a organ winien ograniczyć się do ustaleń faktycznych w przedmiocie rzeczywistego stanu zdrowia i samodzielności/niesamodzielności skarżącego.
W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach zważył, co następuje:
Skarga nie zasługuje na uwzględnienie, gdyż kontrolowana w niniejszej sprawie decyzja, nie jest dotknięta wadami podniesionymi w skardze, jak również innymi, które sąd administracyjny jest obowiązany uwzględniać z urzędu jako niezwiązany wnioskami i zarzutami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, tekst jedn. Dz. U. z 2024 r. poz. 935 ze zm.).
Materialnoprawną podstawę wydania zaskarżonej decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2024 r. poz. 1283), dalej zwanej: u.p.s.
Zgodnie z art. 54 ust. 1 u.p.s. osobie wymagającej całodobowej opieki z powodu wieku, choroby lub niepełnosprawności, niemogącej samodzielnie funkcjonować w codziennym życiu, której nie można zapewnić niezbędnej pomocy w formie usług opiekuńczych, przysługuje prawo do umieszczenia w domu pomocy społecznej.
Do wydania skierowania do domu pomocy społecznej konieczne jest kumulatywne spełnienie trzech przesłanek dających się wywieść z przytoczonego przepisu, co jak prawidłowo ustaliły organy, w niniejszej sprawie nie miało miejsca. Jak słusznie zauważono w zaskarżonej decyzji, z treści art. 54 ust. 1 u.p.s. wynika, że wiek, choroba lub niepełnosprawność osoby starającej się o skierowanie musi być tego rodzaju, że uniemożliwia tej osobie nie tylko samodzielne funkcjonowanie w dotychczasowym środowisku,ale uniemożliwia tej osobie prawidłowe funkcjonowanie pomimo innych możliwości pomocy, a więc w przypadku ustalenia, że rozmiar i zakres usług opiekuńczych byłby niewystarczający. Oznacza to, że do tego rodzaju pomocy nie uprawnia sama choroba, nawet gdyby w zaświadczeniu lekarskim zawarto wskazanie o wymogu stałej całodobowej opieki (zob. wyroki WSA: w Łodzi z 19 listopada 2021 r., II SA/Łd 493/21, we Wrocławiu z 19 lipca 2022 r., IV SA/Wr 844/21, w Gliwicach z 27 stycznia 2023 r., II SA/Gl 1265/22; w Lublinie z 3 sierpnia 2023r.,II SA/Lu 380/23,dostępne na stronie internetowej: orzeczenia.nsa.gov.pl).
Uwzględniając powyższe należy uznać, że nie jest trafny zarzut nienależytego ustalenia stanu faktycznego poprzez zignorowanie przez organy opinii lekarskiej z 4 czerwca 2024 r. wskazującej, że skarżący wymaga całodobowej opieki oraz orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności. Okoliczności wynikające z tej opinii nie były w żaden sposób podważane przez organy, a także nie budzą wątpliwości Sądu. Ustalenie, że skarżący jest osobą wymagającą całodobowej opieki z powodu swojej choroby nie było jednak wystarczające dla uwzględnienia jego wniosku. Skierowanie do domu pomocy społecznej, jak już wcześniej wspomniano, jest bowiem taką formą pomocy, która powinna zostać udzielona po wyczerpaniu innych możliwości zapewnienia wnioskodawcy prawidłowego funkcjonowania w środowisku (por. wyrok WSA w Białymstoku z 4 lutego 2025 r., II SA/Bk 778/24, dostępny: jw.).
Wbrew zarzutom skargi organy skonfrontowały materiał medyczny z pozostałym zebranym materiałem dowodowym. W sprawie zostało ustalone, że skarżący samodzielnie porusza się w lokalu mieszkalnym za pomocą balkonika, jak również za pomocą balkonika lub skutera elektrycznego może poruszać się poza nim, przy pomocy barierki może samodzielnie wchodzić i schodzić po schodach. Skarżący nie ma też ograniczeń w zakresie wykonywania podstawowych czynności jak mycie, jedzenie, ubieranie, załatwianie czynności fizjologicznych, a przebywając w rodzinie zastępczej pomagał w obowiązkach domowych, sprzątał po sobie i składał odzież. Ponadto skarżący jest osobą w pełni komunikatywną, z akt nie wynika, aby nie miał logicznego kontaktu z rzeczywistością i wielokrotnie w trakcie postępowania deklarował, że jest samodzielny.
Taki stan rzeczy pozwala stwierdzić, że pomimo przewlekłej choroby skarżący może samodzielnie funkcjonować w codziennym życiu i całodobowa pomoc nie jest mu niezbędna. Istotnym jest zaznaczenie, że usługi świadczone wobec osoby umieszczonej w domu pomocy społecznej są uzasadnione brakiem możliwości jakiegokolwiek funkcjonowania, nawet w ograniczonym do niezbędnego minimum zakresie, w codziennym życiu. Natomiast pomoc, której oczekuje skarżący (oświadczenie z 11 grudnia 2024 r.): gotowanie posiłków, zakupy, umawianie wizyt lekarskich może zapewnić opiekunka.
Odnosząc się do argumentacji organu dotyczącej karty oceny świadczeniobiorcy w skali Barthel z 29 października 2024 r., sporządzonej dla S. B. przez specjalistę opieki geriatrycznej pielęgniarkę środowiskowo – rodzinną, należy wyjaśnić, że choć ocena taka nie ma charakteru przesądzającego możliwość lub brak możliwości umieszczenia w domu pomocy społecznej, gdyż jest częścią procedury kierowania do zakładu opiekuńczo-leczniczego i pielęgnacyjno-opiekuńczego (por. § 3 i załącznik Nr 2 do rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 25 czerwca 2012 r. w sprawie kierowania do zakładów opiekuńczo-leczniczych i pielęgnacyjno-opiekuńczych - Dz.U. 2022.1755), to jednak może być wykorzystana jako jeden z dowodów pozwalających na ocenę drugiej przesłanki umieszczenia w domu pomocy społecznej przewidzianej w art. 54 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej, tj. tego, że dana osoba nie może samodzielnie funkcjonować w codziennym życiu. Podstawą do uwzględnienia takiego dowodu jest art. 75 § 1 k.p.a., zgodnie z którym jako dowód należy dopuścić wszystko, co może przyczynić się do wyjaśnienia sprawy, a nie jest sprzeczne z prawem. W szczególności dowodem mogą być dokumenty. Dokument sporządzony 29 października 2024 r. przez pielęgniarkę B. Z. w ramach jej kompetencji (k. 20 akt administracyjnych), jednoznacznie wskazuje na niespełnienie przez S. B. przesłanki niemożności samodzielnego funkcjonowania w codziennym życiu i nie został w sprawie skutecznie podważony.
Należy również zauważyć, że w niniejszej sprawie organ I instancji zaproponował skarżącemu skierowanie do schroniska dla osób bezdomnych z usługami opiekuńczymi. W myśl art. 48a ust. 2b u.p.s. - schronisko dla osób bezdomnych z usługami opiekuńczymi zapewnia osobom bezdomnym, które ze względu na wiek, chorobę lub niepełnosprawność wymagają częściowej opieki i pomocy w zaspokajaniu niezbędnych potrzeb życiowych, ale nie wymagają usług w zakresie świadczonym przez jednostkę całodobowej opieki, zakład opiekuńczo-leczniczy lub zakład pielęgnacyjno-opiekuńczy, tymczasowe schronienie wraz z usługami opiekuńczymi oraz usługami ukierunkowanymi na wzmacnianie aktywności społecznej, w miarę możliwości wyjście z bezdomności i uzyskanie samodzielności życiowej. Zatem, wbrew twierdzeniom skargi, instytucja ta jest w stanie zabezpieczyć potrzeby skarżącego stosownie do jego potrzeb. Propozycja skierowania skarżącego do schroniska dla osób bezdomnych z usługami opiekuńczymi oznacza, że nie została w sprawie spełniona trzecia kumulatywna przesłanka przewidziana w art. 54 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej, tj. że nie można mu zapewnić niezbędnej pomocy w formie usług opiekuńczych. Odmowa przez skarżącego skorzystania z takiej formy pomocy społecznej nie zasługuje natomiast na uwzględnienie, gdyż nie jest usprawiedliwiona żadnymi racjonalnymi przesłankami.
W związku z tym należy przychylić się do rozstrzygnięcia organów, że skarżący nie spełnia przesłanek do umieszczenia go w domu pomocy społecznej będącego formą pomocy, która powinna zostać udzielona po wyczerpaniu innych możliwości zapewnienia wnioskodawcy prawidłowego funkcjonowania w środowisku.
Podsumowując, Sąd podziela stanowisko organów, że brak jest podstaw do przyznania skarżącemu pomocy w formie umieszczenia w domu pomocy społecznej. Organy obu instancji prawidłowo oceniły wskazane dowody i wbrew zarzutom skarżącego słusznie uznano, że nie było potrzeby przeprowadzenia dowodu z opinii biegłego. Organy nie kwestionowały zaistnienia w przypadku skarżącego przesłanki choroby i niepełnosprawności, o której mowa w art. 54 ust. 1 u.p.s. Zasadnie natomiast oceniły brak pozostałych przesłanek warunkujących prawo do umieszczenia w domu pomocy społecznej. Brak jest zatem podstaw do uznania, że organy naruszyły art. 54 ust. 1 u.p.s.
W sprawie nie sposób również dostrzec naruszenia przepisów postepowania, w tym w szczególności zasad wynikających z art. 7, art. 77 § 1, art. 84 § 1 i art 80 k.p.a., bowiem organy ustaliły stan faktyczny w zakresie wystarczającym dla prawidłowego rozstrzygnięcia sprawy, a uzasadnienia podjętych rozstrzygnięć spełniają wymogi z art. 11 k.p.a. i art. 107 § 3 k.p.a. Ponadto z akt sprawy nie wynika, aby wydając rozstrzygnięcie, organy kierowały się negatywnymi opiniami jakie posiada skarżący zarówno u prowadzącej rodzinę zastępczą, w której skarżący długi czas przebywał, jak i u prowadzących Dom Św. Jana Pawła II w Kałkowie-Godowie, gdzie aktualnie skarżący mieszka. Niemniej ustalenia dotyczące nałogu skarżącego były przydatne w wyborze schroniska dla bezdomnych. Zaproponowana placówka w Komórkach zapewnia bowiem specjalistyczną pomoc, poradnictwo, terapię uzależnień, rehabilitację, program wychodzenia z bezdomności, a więc formy pomocy, którymi skarżący powinien być zainteresowany. Zauważyć należy, że zgodnie z wyrażona w art. 2 ust. 1 u.p.s. zasadą subsydiarności pomoc społeczna polega również na mobilizowaniu jej beneficjenta do działania i przezwyciężenia sytuacji kryzysowej. Nie doszło zatem do naruszenia ani przepisów prawa materialnego, ani przepisów postępowania administracyjnego.
Z tych względów Sąd, na podstawie art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi oddalił skargę.