II SA/KE 321/25

Wojewódzki Sąd Administracyjny w KielcachKielce2025-10-29
NSAinneŚredniawsa
rodzinny kapitał opiekuńczyświadczenie aktywnie w żłobkuustawa Aktywny rodzicZUSprawa nabyterówne traktowanieopieka nad dzieckiemżłobek

WSA w Kielcach oddalił skargę na decyzję ZUS uchylającą prawo do rodzinnego kapitału opiekuńczego z powodu jednoczesnego pobierania świadczenia "Aktywny rodzic".

Skarżąca A. T. kwestionowała decyzję Prezesa ZUS o uchyleniu prawa do rodzinnego kapitału opiekuńczego (RKO) na dziecko H. Ć., argumentując naruszenie praw nabytych i zasady równego traktowania. ZUS uchylił RKO, ponieważ skarżąca pobierała również świadczenie "Aktywny rodzic" za ten sam okres, co jest niedopuszczalne zgodnie z art. 75 ust. 9 ustawy o wspieraniu rodziców w aktywności zawodowej. Sąd uznał, że ustawa jasno stanowi o niemożności pobierania obu świadczeń jednocześnie, a skarżąca miała wybór, z którego nie skorzystała prawidłowo.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach rozpoznał skargę A. T. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, która utrzymała w mocy decyzję o uchyleniu prawa do rodzinnego kapitału opiekuńczego (RKO) na dziecko H. Ć. Skarżąca argumentowała, że uchylenie RKO narusza zasady ochrony praw nabytych, równego traktowania i równości wobec prawa, a także zasady współżycia społecznego. Wskazała, że przed wejściem w życie ustawy "Aktywny rodzic" mogła pobierać RKO i płacić niższe czesne za żłobek, a po wejściu w życie ustawy, podwyżka opłat za żłobek wymusiła na niej skorzystanie z nowego świadczenia, co skutkowało utratą RKO. Podkreśliła, że data urodzenia dziecka zadecydowała o jej gorszej sytuacji w porównaniu do innych rodzin. Sąd oddalił skargę, uznając, że art. 75 ust. 9 ustawy o wspieraniu rodziców w aktywności zawodowej jasno stanowi, iż RKO nie przysługuje, jeśli na to samo dziecko za dany miesiąc przyznano świadczenie "Aktywny rodzic". Sąd podkreślił, że ustawodawca dał rodzicom wybór między świadczeniami, a nie możliwość pobierania obu jednocześnie. Z akt sprawy wynikało, że skarżąca pobierała oba świadczenia za ten sam okres, co stanowiło podstawę do uchylenia RKO. Sąd odwołał się do uzasadnienia projektu ustawy, które wskazywało na możliwość wyboru jednego świadczenia i niekonieczność pozbawienia praw do wcześniej przyznanego RKO, ale z możliwością przejścia na nowe świadczenie, jeśli jest korzystniejsze. Sąd nie znalazł podstaw do uwzględnienia zarzutów naruszenia praw nabytych, równego traktowania czy zasad współżycia społecznego, wskazując, że ograniczenie pobierania jednego świadczenia na miesiąc jest obiektywne, a nie podmiotowe. Sąd zaznaczył również, że nie jest powołany do kontrolowania celowości rozwiązań ustawodawczych.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (3)

Odpowiedź sądu

Tak, zgodnie z art. 75 ust. 9 ustawy o wspieraniu rodziców w aktywności zawodowej, RKO nie przysługuje, jeżeli na to samo dziecko, za dany miesiąc, zostało przyznane prawo do świadczeń "Aktywny rodzic".

Uzasadnienie

Sąd uznał, że przepis art. 75 ust. 9 ustawy jest jasny i nie budzi wątpliwości interpretacyjnych, jednoznacznie wykluczając możliwość pobierania obu świadczeń jednocześnie na to samo dziecko w tym samym miesiącu. Skarżąca pobierała oba świadczenia, co stanowiło podstawę do uchylenia RKO.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

oddalono_skargę

Przepisy (4)

Główne

Ustawa "Aktywny rodzic" art. 75 § ust. 8-9

Ustawa o wspieraniu rodziców w aktywności zawodowej oraz w wychowywaniu dziecka

Rodzinny kapitał opiekuńczy nie przysługuje, jeżeli na to samo dziecko, za dany miesiąc, zostało przyznane prawo do świadczeń "Aktywny rodzic". W sprawach dotyczących RKO, do którego prawo powstało do dnia poprzedzającego dzień wejścia w życie niniejszej ustawy, stosuje się przepisy dotychczasowe, jednakże w przypadku pobrania obu świadczeń za ten sam okres, RKO podlega zwrotowi.

p.p.s.a. art. 151

Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Podstawa prawna do oddalenia skargi.

Pomocnicze

u.r.k.o. art. 34 § ust. 1-2

Ustawa o rodzinnym kapitale opiekuńczym

Osoba, która pobrała nienależnie kapitał, jest obowiązana do jego zwrotu. Za nienależnie pobrany kapitał uważa się kapitał wypłacony mimo braku prawa do tego kapitału.

p.p.s.a. art. 134 § § 1

Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Sąd nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Argumenty

Skuteczne argumenty

Przepis art. 75 ust. 9 ustawy o wspieraniu rodziców w aktywności zawodowej jasno stanowi, że RKO nie przysługuje, jeśli na to samo dziecko za dany miesiąc przyznano świadczenie "Aktywny rodzic". Ustawodawca dał rodzicom wybór między świadczeniami, a nie możliwość pobierania obu jednocześnie. Ograniczenie pobierania jednego świadczenia na miesiąc jest obiektywne i nie narusza zasady równego traktowania.

Odrzucone argumenty

Naruszenie zasady ochrony praw nabytych. Naruszenie zasady równego traktowania i równości wobec prawa. Naruszenie zasad współżycia społecznego.

Godne uwagi sformułowania

Treść powyższej regulacji nie budzi wątpliwości interpretacyjnych. Z treści tego przepisu wprost wynika, że jeżeli na to samo dziecko, za dany miesiąc, zostało przyznane prawo do świadczeń "aktywny rodzic" to świadczenie kierowane do rodziców dzieci w wieku żłobkowym, tj. rodzinny kapitał opiekuńczy – nie przysługuje. Ustawodawca dał możliwość wyboru jednego ze świadczeń. Sąd administracyjny nie jest powołany do kontrolowania celowości i trafności rozwiązań przyjmowanych przez ustawodawcę.

Skład orzekający

Beata Ziomek

sprawozdawca

Jacek Kuza

członek

Sylwester Miziołek

przewodniczący

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Średnia

Powoływalne dla: "Interpretacja przepisów dotyczących jednoczesnego pobierania świadczeń rodzinnych, w szczególności rodzinnego kapitału opiekuńczego i świadczenia \"Aktywny rodzic\"."

Ograniczenia: Dotyczy specyficznej sytuacji kolizji dwóch świadczeń wprowadzonych nową ustawą, z uwzględnieniem przepisów przejściowych i zasad wyboru świadczeń.

Wartość merytoryczna

Ocena: 6/10

Sprawa dotyczy powszechnie dostępnych świadczeń rodzinnych i kolizji przepisów, co jest interesujące dla wielu rodziców. Pokazuje praktyczne skutki zmian w prawie.

Czy można pobierać dwa świadczenia na dziecko jednocześnie? Sąd wyjaśnia.

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
II SA/Ke 321/25 - Wyrok WSA w Kielcach
Data orzeczenia
2025-10-29
orzeczenie nieprawomocne
Data wpływu
2025-06-24
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach
Sędziowie
Beata Ziomek /sprawozdawca/
Jacek Kuza
Sylwester Miziołek /przewodniczący/
Symbol z opisem
6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne
Pomoc społeczna
Skarżony organ
Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2024 poz 858
art. 75 ust. 8-9
Ustawa z dnia 15 maja 2024 r. o wspieraniu rodziców w aktywności zawodowej oraz w wychowywaniu dziecka
Dz.U. 2021 poz 2270
art. 34 ust. 1-2
Ustawa z dnia 17 listopada 2021 r. o rodzinnym kapitale opiekuńczym (t. j.)
Dz.U. 2024 poz 935
art. 151
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Sylwester Miziołek, Sędziowie Sędzia WSA Beata Ziomek (spr.), Sędzia WSA Jacek Kuza, , po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 29 października 2025 r. sprawy ze skargi A. T. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 9 kwietnia 2025 r., znak: 010070/680/7515891/2024 w przedmiocie uchylenia prawa do rodzinnego kapitału opiekuńczego oddala skargę.
Uzasadnienie
II SA/Ke 321/25
Uzasadnienie
Decyzją z 9 kwietnia 2025 r. znak: 010070/680/7515891/2024 Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych po rozpatrzeniu odwołania A. T., utrzymał w mocy decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z 4 lutego 2025 r. o uchyleniu prawa do rodzinnego kapitału opiekuńczego (RKO) na dziecko H. Ć.
Z akt sprawy wynika, że matka dziecka A. T. złożyła w dniu 7 października 2024 r. do ZUS wniosek o świadczenie aktywnie w żłobku za pobyt dziecka H. Ć. w Żłobku w P. Zgodnie z informacją z 16 stycznia 2025 zostało jej przyznane ww. świadczenie od listopada 2024 r. w wysokości 1500 zł miesięcznie. Jego wypłatę zrealizowano za miesiąc listopad 2024 r. do stycznia 2025 r.
Jednocześnie, jak ustalił organ, informacją z 16 sierpnia 2024 r. na wniosek A. T. o Rodzinny Kapitał Opiekuńczy (RKO) zostało przyznane to dofinansowanie, a wypłaty kapitału były realizowane od września 2024 r. w kwocie 1000 zł miesięcznie. Organ wskazał, że za pomocą platformy PUE ZUS w dniu 8 sierpnia 2024 r. przekazał Ww. informacje odnośnie nowego programu świadczeń dla rodzin "Aktywny Rodzic".
Przywołując brzmienie art. 75 ust. 9 ustawy z dnia 15 maja 2024 r. o wspieraniu rodziców w aktywności zawodowej oraz wychowywaniu dziecka – "Aktywny rodzic", organ uznał, że wnioskodawczyni w wyniku uzyskania tego świadczenia nie przysługuje świadczenie aktywnie w żłobku, w związku z tym decyzją z 4 lutego 2025 r. uchylono prawo do RKO od listopada 2024 r. tj. od miesiąca, od którego A. T. pobierała oba świadczenia za ten sam okres na to samo dziecko.
W odwołaniu A. T. podnosiła, że zgodnie z zapowiedziami i zapewnieniami ustawodawcy wejście w życie powołanej wyżej ustawy z 15 maja 2024 r. miało być obojętne dla rodzin korzystających z RKO, tj., że rodziny, które uzyskały prawo do RKO miały mieć możliwość dalszego korzystania z RKO, a jednocześnie móc skorzystać z nowych świadczeń.
Organ odwoławczy nie podzielił argumentacji strony i w całości uznał stanowisko organu za uzasadnione. Zdaniem Prezesa ZUS, dokumentacja potwierdza, że ZUS prawidłowo ustalił stan faktyczny sprawy oraz prawidłowo zastosował regulacje prawne wynikające z art. 75 ust. 9 ustawy o wspieraniu rodziców w aktywności zawodowej oraz wychowywaniu dziecka – "Aktywny rodzic" oraz art. 34 ust. 1 i ust. 2 ustawy o rodzinnym kapitale opiekuńczym.
W skardze na decyzję z 9 kwietnia 2025 r. znak: 010070/680/7515891/2024 Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach A. T. zarzuciła, że decyzja narusza podstawowe zasady praw człowieka i obywatela, a mianowicie zasadę ochrony praw nabytych, zasadę równego traktowania, równości wobec prawa, a także zasady współżycia społecznego, wypływające wprost z Konstytucji RP. Wniosła o uwzględnienie skargi i uchylenie zaskarżonej decyzji z 9 kwietnia 2025 oraz poprzedzającej jej decyzji ZUS z 4 lutego 2025 r. o uchyleniu prawa do świadczenia - RKO.
W uzasadnieniu skarżąca wskazała, że ustawodawca, jak można było przeczytać w uzasadnieniach projektu - przewiduje, że wszyscy rodzice, którzy uzyskają prawo do RKO przed wejściem w życie "Aktywnego rodzica", zachowają je. To oznacza, że świadczenie RKO maksymalnie będzie wypłacane do października 2026 r. RKO zostało wprowadzone jako forma ogólnej, niecelowanej pomocy finansowej dla rodziców dzieci w wieku od 12. do 35. miesiąca życia na mocy ustawy z dnia 17 listopada 2021 roku o Rodzinnym Kapitale Opiekuńczym. Z kolei program Aktywny Rodzic, ustanowiony na podstawie ustawy z dnia 15 maja 2024 roku o wspieraniu rodziców w aktywności zawodowej oraz w wychowaniu dziecka - "Aktywny rodzic" jest rozwiązaniem, które ma na celu zachęcić rodziców do aktywnego uczestnictwa w rynku pracy lub edukacji poprzez sfinansowanie opieki.
Skarżąca wyjaśniła, że od dnia 1 września 2024r. jej córka uczęszcza do żłobka. Dnia 1 października 2024 r. w życie weszła ustawa Aktywny rodzic, wskutek czego samorządy postanowiły podnieść opłaty za żłobki niemal na terenie całego kraju i tak również stało się z opłatami w placówce, do której uczęszcza jej córka - opłata wzrosła od 1 listopada z kwoty po 400 zł miesięcznie do 1500 zł miesięcznie. Powyższe wymusiło na skarżącej skorzystanie z programu aktywnie w żłobku w ramach nowego AR, ponieważ nieskorzystanie z niego spowodowałoby konieczność dokonania przez nią opłaty w wysokości 1500 zł miesięcznie. Skarżąca w październiku złożyła wniosek o świadczenie z programu AR, które zostało jej przyznane w styczniu 2025 r. z wyrównaniem od 1 listopada 2024 r. i potwierdziła, że przez cały ten okres otrzymywała również świadczenie RKO, które na bieżąco było wykorzystywane na pokrycie bieżących kosztów utrzymania córki.
Zdaniem skarżącej, Prezes ZUS, wadliwie rozstrzygnął sprawę, orzekając o konieczności zwrotu nadpłaty RKO.
Zgodnie ze stanowiskiem strony, decyzja Prezesa ZUS, mimo iż wydana na podstawie obowiązującego aktualnie przepisu art. 75 ust 9 ustawy o wspieraniu rodziców w aktywności zawodowej oraz w wychowaniu dziecka - "Aktywny rodzic", to jednak godzi w podstawowe prawa człowieka i obywatela, a mianowicie narusza zasadę ochrony praw nabytych, zasadę równego traktowania, równości wobec prawa, zasady współżycia społecznego. Podkreśliła, że przed wejściem w życie programu odpłatność w publicznych żłobkach oscylowała na dużo niższym poziomie, niż w momencie gdy program wszedł w życie. W sytuacji bezpośrednio dotykającej jej rodziny czesne wynosiło 400 zł, od 1 listopada, jak niemal w całym kraju, kwota ta wzrosła do 1500 zł miesięcznie. Samorządy wykorzystały możliwość przejęcia dodatkowych środków z państwa przy wykorzystaniu rodziców dzieci korzystających z placówek opiekuńczo-wychowawczych. Sumarycznie straciły na tym rodziny, które faktycznie miały otrzymać tę pomoc. W sytuacji bowiem gdyby nie wprowadzono programu, do skorzystania z którego została zmuszona przez system - wejście w życie ustawy spowodowało podwyższenie opłat w żłobku, nieskorzystanie z programu spowodowałoby konieczność dokonania opłaty z własnej kieszeni w nowej wysokości – 1500 zł.
Skarżąca podkreśliła, że przed wejściem w życie programu miała możliwość pobierać RKO w wysokości 1000 zł miesięcznie i płacić za żłobek 400 zł, a więc na potrzeby dziecka pozostawała jej do dyspozycji kwota 600 zł. Aktualnie to żłobek otrzymuje kwotę 1500 zł a jej dziecko ma zapewnione przez placówkę te same potrzeby co w momencie kiedy czesne wynosiło 400 zł, zaś jako rodzic została pozbawiona środków, którymi mogła dysponować samodzielnie.
Uzasadniając zarzut naruszenia zasady równości wobec prawa oraz zasady ochrony praw nabytych skarżąca wskazała, że rodzice dzieci które po ukończeniu 12. miesiąca otrzymali świadczenie RKO i wybrali je przez okres 12. miesięcy przed 1 października 2024r. tj. do czasu wejścia w życie ustawy o wspieraniu rodziców w aktywności zawodowej oraz wychowaniu dziecka - "Aktywny rodzic" otrzymali możliwość skorzystania dodatkowo ze świadczenia aktywny rodzic, czyli dodatkowej maksymalnej kwoty 1500 zł miesięcznie w programie "aktywnie w żłobku" lub "aktywnie w pracy". Rodziny zaś takie, jak jej, gdzie dziecko ukończyło 12 miesiąc we wrześniu 2024 r. nabyły prawo skorzystania z RKO, ale w trakcie korzystania z programu dokonano zmian przepisów i pozbawiono ją korzystania ze świadczeń, do których prawo nabyła, na skutek zmiany przepisów - może korzystać w tym samym czasie wyłącznie z jednego programu. O gorszej sytuacji zadecydowała więc data urodzenia dziecka.
Zdaniem strony, rodziny, które rozpoczęły korzystanie z RKO winny mieć możliwość skorzystania z obu programów, tak jak rodziny które wcześniej skorzystały z RKO i teraz mają prawo skorzystać z dodatkowych świadczeń - Aktywny rodzic, ponieważ w sumie pomoc Państwa dla tych drugich rodzin jest wyższa w porównaniu
z takimi jak jej rodzinami, co stanowi nadużycie prawa i nierównie traktowanie podmiotów. Jeśli Rodziny korzystające z RKO w chwili wejścia w życie programu aktywny rodzic nie mają możliwości pobrania obu świadczeń, to również i Rodziny które wykorzystały w pełni świadczenie RKO nie powinny mieć prawa skorzystania z programu aktywny rodzic, a skoro mają taką możliwość to również i rodziny, które nabyły prawo do skorzystania z RKO nie powinny tego prawa tracić. Rzekomy wybór między możliwością dalszego korzystania z RKO a programem aktywny rodzic powoduje, że rodziny są "okradane" z jednego świadczenia.
Nowa regulacja narusza zasady współżycia społecznego i równego traktowania. Zasada ochrony praw nabytych jest najistotniejszą z punktu widzenia praw obywateli zasadą wchodzącą w skład polskiego systemu prawa zagwarantowaną w Konstytucji. Wobec powyższego wskazuje, że decyzja została wydana z naruszeniem przepisów Konstytucji RP.
Podsumowując skarżąca stwierdziła, że zgodnie z art. 3 Kodeksu cywilnego -prawo nie działa wstecz, a więc po wejściu w życie ustawy o wspieraniu rodziców w aktywności zawodowej oraz w wychowaniu dziecka - "Aktywny rodzic", Ci rodzice, którzy rozpoczęli pobieranie świadczeń RKO winni mieć możliwość skorzystania z programu do końca, które to prawo zostało im odebrane. Zrozumiałym jest, że wejście w życie ustawy mogło uchylić program RKO i uniemożliwić skorzystanie z niego przez osoby, którym prawo to nie przysługiwało do daty "zmiany przepisów", jednakże zupełnie niezasadnym jest uchylenie nabytego prawa do świadczeń wskutek zmiany przepisów - wprowadzenia nowych przepisów, ponieważ takie działanie narusza zasadę równego traktowania, zasadę stałości prawa, zasadę ochrony praw nabytych.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach zważył, co następuje:
Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.
Zgodnie z art. 1, art. 2 i art. 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), dalej p.p.s.a., wojewódzkie sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że w zakresie dokonywanej kontroli Sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji w toku postępowania nie naruszyły przepisów prawa materialnego i przepisów postępowania jeżeli miały lub mogły one mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Sąd nie jest przy tym związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 p.p.s.a.).
Dokonując tak rozumianej oceny zaskarżonego rozstrzygnięcia, Wojewódzki Sąd Administracyjny nie dopatrzył się w nim naruszeń prawa skutkujących koniecznością jego uchylenia lub stwierdzenia nieważności (art. 145 § 1 i 2 p.p.s.a.).
Materialnoprawną podstawą orzekania w niniejszej sprawie był art. 75 ust. 9 ustawy z dnia 15 maja 2024 r. o wspieraniu rodziców w aktywności zawodowej oraz w wychowywaniu dziecka – "Aktywny rodzic" (Dz.U. 2024.858), zwanej dalej ustawą. Zgodnie z tym przepisem, rodzinny kapitał opiekuńczy, o którym mowa w ustawie uchylanej w art. 87 (tj. ustawy z dnia 17 listopada 2021 r. o rodzinnym kapitale opiekuńczym), nie przysługuje, jeżeli na to samo dziecko, za dany miesiąc, zostało przyznane prawo do świadczeń "aktywny rodzic".
Treść powyższej regulacji nie budzi wątpliwości interpretacyjnych. Z treści tego przepisu wprost wynika, że jeżeli na to samo dziecko, za dany miesiąc, zostało przyznane prawo do świadczeń "aktywny rodzic" to świadczenie kierowane do rodziców dzieci w wieku żłobkowym, tj. rodzinny kapitał opiekuńczy – nie przysługuje.
Z niekwestionowanych przez skarżącą ustaleń organów wynika, że skarżąca zgodnie z informacją z 16.08.2024 r. nabyła prawo do RKO na córkę H. Ć., które było realizowane począwszy od września 2024 r. do stycznia 2025 r. w wysokości 1000 zł miesięcznie. Natomiast wnioskiem z 7.10.2024 r. wystąpiła o przyznanie świadczenia aktywnie w żłobku za pobyt ww. dziecka w "Żłobku w P.", które zgodnie z informacją z 16 stycznia 2025 r. zostało przyznane od listopada 2024 r. w wysokości 1500 zł miesięcznie. Materiał dowodowy potwierdza, że za okres od listopada 2024 r. do stycznia 2025 r. skarżąca otrzymywała na to samo dziecko, za ten sam okres dwa świadczenia tj. RKO i świadczenia aktywnie w żłobku.
Jak stanowi art. 75 ust. 8 ustawy, w sprawach dotyczących rodzinnego kapitału opiekuńczego o którym mowa w ustawie uchylanej w art. 87, do którego prawo powstało do dnia poprzedzającego dzień wejścia w życie niniejszej ustawy, stosuje się przepisy dotychczasowe. Zgodnie z art. 34 ustawy o Rodzinnym Kapitale opiekuńczym, osoba, która pobrała nienależnie kapitał, jest obowiązana do jego zwrotu (ust. 1). Za nienależnie pobrany kapitał uważa się kapitał wypłacony mimo braku prawa do tego kapitału (ust. 2 pkt 2).
W zaistniałych okolicznościach faktycznych i prawnych organy prawidłowo uznały, że wobec pobrania przez skarżącą kapitału opiekuńczego na to samo dziecko, za ten sam okres co przyznane świadczenie aktywny rodzic, zaistniały przesłanki do jego zwrotu. Z tego względu Sąd orzekający w sprawie nie znalazł podstaw do uwzględnienia skargi. Przedstawione w niej argumenty nie przemawiają za koniecznością uchylenia zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji organu I instancji.
Trybunał Konstytucyjny w wyroku z 5 grudnia 2013 r. sygn. akt K 27/13 stwierdził, że ustawodawca ma co do zasady dużą swobodę regulacyjną stanowienia unormowań dotyczących polityki gospodarczej i społecznej, w tym określania rodzajów poszczególnych świadczeń oraz przesłanek ich przyznawania. Na ustawodawcy ciąży także powinność przyjęcia rozwiązań optymalnych z punktu widzenia potrzeb obywateli, korzystnych dla nich w możliwe wysokim stopniu. Reguła ta intensyfikuje się w wypadku instytucji pomocy społecznej, które - inaczej niż świadczenia o charakterze ubezpieczeniowym - nie są oparte na zasadzie wzajemności, lecz stanowią formę redystrybucji dochodu narodowego za pośrednictwem budżetu państwa (taki charakter ma świadczenie pielęgnacyjne). Dokonując wyboru określonego systemu tzw. osłony socjalnej, ustawodawca realizuje dyrektywy konkretnej polityki społecznej, za której efekty ponosi ostatecznie odpowiedzialność polityczną przed wyborcami. Możliwości jego decyzji są przy tym - co oczywiste - limitowane zasobnością budżetu, strukturą wydatków oraz rozkładem priorytetów w realizacji celów społeczno-gospodarczych. Niewątpliwie podobny charakter jak świadczenie pielęgnacyjne ma świadczenie RKO czy też aktywny rodzic.
W uzasadnieniu projektu do ustawy o wspieraniu rodziców w aktywności zawodowej oraz w wychowywaniu dziecka – "Aktywny rodzic" ustawodawca wskazał, że świadczenie "aktywnie w żłobku" zastąpi obecnie funkcjonujące dofinansowanie obniżenia opłaty rodzica za pobyt dziecka w żłobku, klubie dziecięcym lub u dziennego opiekuna. W szczególności znaczące podniesienie maksymalnej wysokości świadczenia z 400 zł miesięcznie w przypadku dofinansowania do 1500 zł miesięcznie w przypadku "aktywnie w żłobku" ma zachęcić rodziców w wieku żłobkowym do korzystania z powyższych instytucji opieki oraz podmioty zainteresowane (j.s.t., przedsiębiorców) do tworzenia nowych miejsc opieki. Świadczenie "aktywni rodzice w pracy" jest kierowane do aktywnych zawodowo rodziców dziecka, ma więc charakter aktywizacyjny. ....W związku z powyższym omawiany projekt ustawy uchyla o wiele mniej korzystne przepisy o dofinansowaniu obniżenia opłaty rodzica za pobyt dziecka w żłobku, klubie dziecięcym lub u dziennego opiekuna zawarte w ustawie z dnia 4 lutego 2011 r. o opiece nad dziećmi w wieku do lat 3. .....Omawiany projekt ustawy przewiduje uchylenie ustawy z dnia 17 listopada 2021 r. o rodzinnym kapitale opiekuńczym przewidującej mniej korzystne świadczenie niż proponowane w projekcie, przy jednoczesnym zachowaniu praw nabytych, tj. zagwarantowaniu rodzicowi prawa do zachowania wcześniej przyznanego rodzinnego kapitału opiekuńczego z możliwością przejścia przez tego rodzica na nowe świadczenie, jeżeli jest ono dla niego bardziej korzystne (np. aktywni zawodowo rodzice pobierający rodzinny kapitał opiekuńczy będą mogli zrezygnować z tego świadczenia i ubiegać się o świadczenie "aktywni rodzice w pracy"). ......Wybór jednego z trzech powyższych świadczeń będzie zależny od decyzji rodzica przy założeniu, że na to samo dziecko, za dany miesiąc, może być wypłacone tylko jedno ze świadczeń. Rodzic będzie miał także możliwość wielokrotnej zmiany świadczeń, tj. rezygnacji z jednej formy wsparcia i przejścia na drugą, z zastrzeżeniem że w danym miesiącu na dane dziecko rodzic będzie mógł pobierać tylko jedno z wybranych przez siebie świadczeń.
Uwzględniając treść uzasadnienia projektu do ustawy nie sposób przyjąć argumentację skarżącej, że wypowiedzi ustawodawcy wskazywały, że wszyscy rodzice, którzy uzyskają prawo do RKO przed wejściem w życie "Aktywnego rodzica", zachowają je. Z uzasadnienia ww. projektu wynika, że uchylenie ustawy z dnia 17 listopada 2021 r. o rodzinnym kapitale opiekuńczym nie skutkuje pozbawieniem praw do wcześniej przyznanego świadczenia, lecz przeciwnie rodzic ma zagwarantowane zachowanie wcześniej przyznanego kapitału opiekuńczego. Przewidziano natomiast możliwość przejścia rodzica na nowe świadczenie, jeżeli uzna, że jest ono bardziej korzystne. Nadto, w świetle uzasadnienia projektu, nie budzi wątpliwości, że ustawodawca w założeniu przyjął, że na to samo dziecko, za dany miesiąc, może być wypłacone tylko jedno ze świadczeń, zaś wybór należy do rodzica dziecka.
W rozpoznawanej sprawie nie było przeszkód, aby skarżąca nadal korzystała z przyznanego jej prawa do RKO. Z uzasadnienia zaskarżonej decyzji wynika, że ZUS za pomocą platformy PUE ZUS w dniu 8 sierpnia 2024 r. informował skarżącą o świadczeniach, natomiast w informacji z 16 sierpnia 2024 r. przyznającej skarżącej prawo do RKO zawarto pouczenie, że ZUS może bez zgody strony zmienić lub uchylić prawo do rodzinnego kapitału opiekuńczego, jeżeli uległa zmianie sytuacja rodzinna mające wpływ na prawo do kapitału, osoba nienależnie pobrała kapitał lub wystąpiły inne okoliczności mające wpływ na prawo do kapitału.
Trzeba ponadto zastrzec, że sąd administracyjny nie jest powołany do kontrolowania celowości i trafności rozwiązań przyjmowanych przez ustawodawcę. Zawsze należy zakładać racjonalne działanie ustawodawcy i domniemanie zgodności ustaw z Konstytucją. Nie można podzielić argumentacji skarżącej w odniesieniu do zarzutów naruszenia zasady ochrony praw nabytych, skoro nowa ustawa z dnia 15 maja 2024 r. o wspieraniu rodziców w aktywności zawodowej oraz w wychowywaniu dziecka – "Aktywny rodzic" nie pozbawiła podmiotów, którym przyznano RKO prawa do korzystania z tego świadczenia do czasu jego utraty, maksymalny okres wypłat przewidziano do października 2026 r. Ustawodawca dał możliwość wyboru jednego ze świadczeń. Z akt wynika, że skarżąca takiego wyboru dokonała, decydując się na wyższe świadczenie jakim jest świadczenie "Aktywny rodzic". Efekt jaki w ocenie skarżącej spowodowało wejście w życie nowej ustawy w postaci podwyższenia opłat za pobyt dziecka w żłobku nie może wpływać na ocenę odnośnie naruszenia zasady równego traktowania. Zasady i warunki przyznawania świadczenia AR dotyczą wszystkich podmiotów jednakowo, według tych samych reguł. Ograniczenie polegające na tym, że w danym miesiącu na dane dziecko rodzic będzie mógł pobierać tylko jedno z wybranych przez siebie świadczeń ma charakter przedmiotowy, a nie podmiotowy. Nie można zatem przyjąć, że zostało ono ustalone z naruszeniem zasady równości czy też dyskryminuje w sposób nieuprawniony skarżącą.
Dla oceny zasadności podjętego rozstrzygnięcia nie ma znaczenia natomiast wskazany w skardze zarzut naruszenia zasad współżycia społecznego. Postępowanie administracyjne oparte jest bowiem na zasadzie legalizmu (art. 6 K.p.a.), a sąd administracyjny kontroluje akty administracyjne, w tym postanowienia, pod względem ich zgodności z prawem (art. 1 § 2 p.p.s.a.), a nie z perspektywy klauzuli generalnej odwołującej się do zasad współżycia społecznego. Stąd argumentacja skargi oparta na tym zarzucie, nie mogła skutecznie podważyć legalności zaskarżonej decyzji.
Jednocześnie podkreślić należy, że organ w zaskarżonej decyzji nie rozstrzygnął o zwrocie nadpłaty RKO, jak zarzuca skarżąca. W tej kwestii, o czym jak wskazano, ZUS powiadomi skarżącą odrębną decyzją.
W tym stanie rzeczy, ponieważ zarzuty skargi nie zasługiwały na uwzględnienie i brak jest okoliczności, które z urzędu należałoby wziąć pod rozwagę, Wojewódzki Sąd Administracyjny oddalił skargę na podstawie art. 151 p.p.s.a.

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI