II SA/Ke 319/23

II SA/Ke 319/23 - Wyrok WSA w Kielcach
Data orzeczenia
2023-10-18
orzeczenie nieprawomocne
Data wpływu
2023-05-29
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach
Sędziowie
Beata Ziomek /przewodniczący/
Jacek Kuza /sprawozdawca/
Krzysztof Armański
Symbol z opisem
6205 Nadzór sanitarny
638  Sprawy egzekucji administracyjnej;  egzekucja obowiązków o charakterze niepieniężnym
Hasła tematyczne
Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ
Inspektor Sanitarny
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2023 poz 1634
art. 151
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
Dz.U. 2019 poz 1553
art. 26, art. 34 par. 3 i 2 pkt 1, art. 18
Ustawa z dnia 4 lipca 2019 r. o zmianie ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji oraz niektórych innych ustaw
Dz.U. 2022 poz 1657
art. 5 ust. 1 pkt 1 lit. b, art. 2 pkt 26, art. 17 ust. 10 i 11
Ustawa z dnia 5 grudnia 2008 r. o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi (t. j.)
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Beata Ziomek Sędziowie Sędzia WSA Krzysztof Armański Sędzia WSA Jacek Kuza (spr.) po rozpoznaniu w dniu 18 października 2023 r. na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym sprawy ze skargi J. M. na postanowienie Świętokrzyskiego Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego w Kielcach z dnia [...] marca 2023 r. [...] w przedmiocie zarzutów w postępowaniu egzekucyjnym oddala skargę.
Uzasadnienie
Postanowieniem z 9 marca 2023 r., [...], Świętokrzyski Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny w Kielcach (ŚPWIS) po rozpatrzeniu zażalenia J. M., na postanowienie Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w Staszowie z 5 stycznia 2023 r. w sprawie zgłoszonych zarzutów, na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a, w zw. z art. 17 § 1 i art. 18 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2018 r. poz. 1314, ze zm.), dalej zwanej: "u.p.e.a.", pozostającego w związku z art. 14 ust. 1 ustawy z dnia 4 lipca 2019 r. o zmianie ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2019 r. poz. 1553 ze zm.) oraz z art. 13 ust. 1 ustawy z dnia 11 września 2019 r. o zmianie ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2019 r., poz. 2070, ze zm.), art. 12 ust. 2 pkt 1 i art. 37 ust. 1 ustawy z dnia 14 marca 1985 r. o Państwowej Inspekcji Sanitarnej (tekst jedn. Dz. U. z 2023 r., poz. 338), utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie.
W uzasadnieniu organ odwoławczy wskazał, że W. M. na mocy art. 5 ust. 1 pkt 1 lit. b w związku z art. 17 ust. 1 ustawy z 5 grudnia 2008 r. o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi (Dz. U. z 2022 r., poz. 1657, ze zm.) podlega szczepieniom ochronnym przeciw błonicy, tężcowi, krztuścowi, poliomyelitis oraz śwince, odrze i różyczce. Ciążący na jego rodzicach prawny obowiązek poddania go obowiązkowym szczepieniom nie został zrealizowany. Brak jest także potwierdzonych i prawidłowo udokumentowanych przeciwskazań do szczepienia małoletniego.
Wobec powyższego na wniosek wierzyciela, Świętokrzyski Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny działający z upoważnienia Wojewody Świętokrzyskiego na podstawie "Porozumienia w sprawie powierzenia prowadzenia spraw z zakresu egzekucji administracyjnej obowiązków o charakterze niepieniężnym" z 27 lutego 2014 r., przekazał zobowiązanej J. M. tytuł wykonawczy nr [...] z 16 grudnia 2019 r. i wszczął wobec niej egzekucję administracyjną obowiązku o charakterze niepieniężnym. Zobowiązana, pismem datowanym na 9 listopada 2022 r. wniosła zarzuty do wskazanego tytułu wykonawczego, które zostały oddalone zaskarżonym postanowieniem. Rozpoznając
zażalenie od tego postanowienia Wojewódzki Inspektor podniósł, że do dnia rozpoznania środka odwoławczego stan faktyczny w tej sprawie nie uległ zmianie. Odnosząc się do zarzutu, że PPIS w Staszowie: "w ogóle nie odniósł się do okoliczności powoływanych przez strony, mających charakter indywidualny i jednostkowy, powołując jedynie generalne normy" organ II instancji zauważył, że wierzyciel w swoim stanowisku zaznacza, że zobowiązana jako przedstawiciel ustawowy małoletniego syna, nie zgłosiła się z małoletnim na wyznaczoną konsultację specjalistyczną w poradni d/s szczepień w dniu 27 kwietnia 2020 r., jak również w kolejnych wyznaczonych terminach. Jak wynika z poczynionych przez PPIS w Staszowie ustaleń, poradnie specjalistyczne prowadzące konsultacje dotyczące szczepień pracowały regularnie także w okresie wprowadzonego stanu epidemii. J. M. pomimo ponownego uzyskania 30 listopada 2022 r. skierowania do ww. poradni z Samodzielnego Publicznego Zakładu Opieki Zdrowotnej, Przychodni Zdrowia w Połańcu, nie ustaliła terminu wizyty dla syna. Nie ma również potwierdzonych i prawidłowo udokumentowanych przeciwskazań lekarskich, które od prawnego obowiązku poddania małoletniego obowiązkowym szczepieniom ochronnym mogłyby zwolnić. Powyższe potwierdza pismo Zastępcy Dyrektora ds. Lecznictwa Otwartego Wojewódzkiego Specjalistycznego Szpitala Dziecięcego im. św. Ludwika w Krakowie z 3 stycznia 2023 r.
Uznając za niezasadny zarzut, że komunikaty na które powołuje się wierzyciel nie stanowią podstawy do egzekucji obowiązku, a tym bardziej nie stanowią jego źródła, organ odwoławczy podkreślił, że Komunikat Głównego Inspektora Sanitarnego jest dokumentem technicznym, precyzującym obowiązki wynikające z ustawy (zob. wyrok NSA z 26 kwietnia 2018 r., II OSK 1504/16). Podobnie jak i nie rodzi jakichkolwiek wątpliwości okoliczność, że podstawą prawną toczącego się postępowania jest art. 5 ust. 1 pkt 1 lit. b i ust. 2 oraz art. 17 ust. 1 ustawy o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi, a nie wskazany przez stronę Komunikat. Ten stanowi jedynie uzupełnienie regulacji prawnych dotyczących szczepień obowiązkowych, zawiera informacje i wytyczne na temat sposobu realizacji szczepień oraz jest przeznaczony dla lekarzy i pielęgniarek będących realizatorami tego obowiązku.
Następnie organ II instancji zaznaczył, że w karcie uodpornienia małoletniego w części "Przeciwwskazania do szczepień" brak jest informacji o istniejących przeciwwskazaniach do szczepień obowiązkowych. Nadto, na dzień dzisiejszy nie ma jakiejkolwiek dokumentacji medycznej, która mogłaby stanowić podstawę do odroczenia poddania małoletniego obowiązkowym szczepieniom ochronnym, wystawionego przez lekarza zgodnie z rozporządzeniem Ministra Zdrowia z dnia 18 sierpnia 2011 r. w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych.
Wykaz obowiązkowych szczepień ochronnych i grupy osób obowiązanych do poddania się tym szczepieniom zostały określone w rozporządzeniu Ministra Zdrowia z dnia 18 sierpnia 2011 r. w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych. Z art. 17 ust. 9 ustawy o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi wynika, że obowiązek poddania się szczepieniu ochronnemu przez osoby określone w rozporządzeniu zasadniczo aktualizuje się w terminie wskazanym przez lekarza w powiadomieniu o miejscu i czasie badania kwalifikacyjnego do szczepienia i samego szczepienia, chyba że w wyniku badania kwalifikacyjnego stwierdzono istnienie przesłanek zdrowotnych do czasowego lub długotrwałego odroczenia przeprowadzenia tego szczepienia albo przedstawiono zaświadczenie o wcześniejszym poddaniu się temu szczepieniu w ramach szczepień zalecanych. Przedział wiekowy na przeprowadzenie szczepień obowiązkowych został w rozporządzeniu określony bardzo szeroko z uwagi na fakt, że chociażby z przyczyn zdrowotnych zasadne może być wykonanie szczepienia według odmiennego, przygotowanego dla konkretnego pacjenta, indywidualnego kalendarza szczepień.
W świetle powyższego organ II instancji nie uznał trafności zarzutu, że "nie można przyjąć, iż jest wyznaczona konkretna data z przedziału w której dziecko należy poddać szczepieniu".
Wojewódzki Inspektor podał dalej, że w rozpatrywanej sprawie postępowanie egzekucyjne zostało wszczęte w wyniku wystawienia wobec strony przez PPIS w Staszowie tytułu wykonawczego z 16 grudnia 2019 r. Tytuł ten został przesłany wraz z wnioskiem do Świętokrzyskiego Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego, który wszczął postępowanie egzekucyjne na podstawie art. 5 ust. 1 pkt 1 lit. b ustawy o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi. Zgodnie z art. 17 ust. 1 tej ustawy, ww. osoby, określone na podstawie ust. 10 pkt 2, są obowiązane do poddawania się szczepieniom ochronnym przeciw chorobom zakaźnym określonym na podstawie ust. 10 pkt 1. Jako, że obowiązek szczepień wynika z treści przepisów obowiązującego prawa, nie jest ani koniecznym, ani
zasadnym orzekanie o nim aktem administracyjnym. Wystawiony przez wierzyciela tytuł wykonawczy wskazuje właściwą podstawę prawną obowiązku. Wskazana w nim treść obowiązku jest rozbudowana, precyzyjna i nie budzi żadnych wątpliwości. Ponadto PPIS w Staszowie sporządził 16 grudnia 2019 r. wobec zobowiązanej tytuł wykonawczy zgodnie z obowiązującym wówczas wzorem określonym w rozporządzeniu Ministra Finansów z dnia 8 sierpnia 2016 r. w sprawie wzorów tytułów wykonawczych stosowanych w egzekucji administracyjnej (tekst jedn. Dz. U. 2018 r. 850). Zawierał on również pouczenie co do sposobu, terminu i podstawy prawnej do wniesienia zarzutów. Przepisy prawa nie stanowią o konieczności ponownego sporządzania dokumentów w toku prowadzonego postępowania w przypadku zmiany wzorów formularzy wydanych po fakcie wystawienia pierwszego dokumentu we właściwej formie. Stąd też zarzut, że tytuł wykonawczy obarczony jest brakami i wadami i nie spełnia wymogów określonych w obowiązujących przepisach - nie jest trafny.
W złożonej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach skardze na powyższe postanowienie, J. M. postanowieniu temu zarzuciła:
I. naruszenie przepisów prawa materialnego, w szczególności:
1. art. 17 ust. 2 ustawy o zapobieganiu i zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi poprzez jego niewłaściwą wykładnię i uznanie, że szczepienia, o których mowa w powołanym przepisie, są wymagalne w stosunku do małoletniego W. , podczas gdy powinien on mieć ustalony indywidualny harmonogram szczepień, z uwagi na skierowanie go do poradni genetycznej i konieczność wykonania specjalistycznych badań w celu wykluczenia możliwości wystąpienia powikłań poszczepiennych, których wystąpienie, biorąc pod uwagę stan zdrowia małoletniego, jest bardzo realne. Powyższe stanowiło zatem niemożność zakwalifikowania go w tym momencie do szczepień ochronnych;
2. art. 17 ust. 4 ustawy o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi poprzez jego niezastosowanie i w konsekwencji oddalenie zarzutów, podczas gdy aktualnie dziecko nie zostało zakwalifikowane do szczepień, albowiem wydano skierowanie do Poradni Szczepień dla Dzieci z Grup Wysokiego Ryzyka w Wojewódzkim Szpitalu Specjalistycznym w Krakowie, gdyż istnieje potrzeba przeprowadzenia specjalistycznych badań genetycznych, których wyniki będą istotne dla podjęcia decyzji w zakresie kolejnych szczepień;
3. art. 17 ust. 5 ustawy o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi poprzez jego niezastosowanie i nieuwzględnienie tego, że wobec małoletniego zostało wystawione skierowanie do poradni szczepień dla dzieci z grup wysokiego ryzyka, kierujące go na dalszą konsultację oraz badania genetyczne, celem rozstrzygnięcia kwestii kolejnych szczepień, co jednak nie stanowiło przeszkody dla organu do oddalenia zarzutów we wskazanym zakresie;
4. art. 17 ust. 10 ustawy o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi w zw. z art. 87 Konstytucji RP poprzez podjęcie prób wyegzekwowania obowiązku, który nie wynika z konkretnego przepisu prawa, a co za tym idzie organ niezasadnie stwierdza, że przekroczono terminy do zaszczepienia małoletniego, podczas gdy obowiązujące obecnie przepisy określają jedynie grupy wiekowe, podlegające obowiązkowi szczepień, nie zaś konkretne daty czy okresy, kiedy dziecko musi być zaszczepione;
5. art. 10 Europejskiej Konwencji Bioetycznej poprzez jego niezastosowanie
i w konsekwencji brak udzielenia pacjentowi przed przymuszeniem do wykonania szczepień wyczerpującego pouczenia o jego zdrowiu, skutkach leczenia i zabiegu lekarskiego (którym niewątpliwie jest szczepienie);
II. naruszenie przepisów postępowania, mające wpływ na wynik sprawy:
1. art. 7 w zw. z art. 77 k.p.a. przez to, że organy nie dokonały wszelkich niezbędnych czynności zmierzających do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy, w związku z czym organ wydał decyzję rażąco naruszającą słuszny interes obywateli, ponieważ istnieje uzasadniona konieczność przeprowadzenia badań genetycznych małoletniego i w odniesieniu do nich należy ustalić indywidualny kalendarz szczepień małoletniego;
2. art. 75 w zw. z art. 80 k.p.a. poprzez wydanie zaskarżonego postanowienia
z pominięciem zebrania oraz analizy szerokiego materiału dowodowego, który wskazuje, że małoletni powinien zostać skierowany na ewentualne szczepienie według indywidualnego kalendarza, po szczegółowym zbadaniu oraz wykluczeniu przeciwwskazań wynikających ze stanu zdrowia, co kwalifikuje go do grupy wysokiego ryzyka;
3. art. 34 § 1 pkt 1 i § 3 u.p.e.a. poprzez oddalenie zarzutów zobowiązanej, podczas gdy w żadnym zakresie nie zostały one rozpoznane i nie odniesiono się do podstaw
wniesienia zarzutów, a co za tym idzie zdrowia małoletniego, które uniemożliwia w obecnej chwili zaszczepienie go.
Skarżąca wniosła o uchylenie postanowienia z 9 marca 2023 r. i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania organowi I instancji oraz o dopuszczenie i przeprowadzenie dowodów wskazanych w treści skargi (skierowania do poradni specjalistycznych mają zostać przedłożone do pierwszego terminu rozprawy), a także zasądzenie kosztów postępowania.
W uzasadnieniu skarżąca wskazała, że odroczenie szczepień małoletniego podyktowane jest wyłącznie jego złym stanem zdrowia oraz ryzykiem, które
w zaistniałej sytuacji niesie za sobą zaszczepienie go w takim stanie. Małoletni jest obecnie pod stałą opieką medyczną z uwagi na stan zdrowia, który budzi wątpliwości i konieczność postawienia diagnozy, a następnie podjęcia decyzji, co do ewentualnego harmonogramu szczepień.
Dalej autorka skargi podniosła, że Komunikat Głównego Inspektora Sanitarnego nie jest źródłem prawa. Katalog źródeł prawa obowiązujących w Polsce został uregulowany w art. 87 Konstytucji RP. Obowiązek, który może podlegać egzekucji musi wynikać z konkretnych przepisów prawa. Żaden obowiązek wynikający z innych regulacji niż te wymienione w art. 87 Konstytucji nie może być podstawą egzekucji. Komunikaty GIS wiążą jedynie podmioty mu podległe. Obowiązek taki nie ma zatem charakteru powszechnego, komunikaty pełnią funkcję techniczną w zakresie wykonania szczepień, natomiast nie mogą stanowić źródła obowiązku, gdyż nie płyną z powszechnie obowiązującego prawa. Są one skierowane do lekarzy i pielęgniarek, a dla obywateli nie mogą stanowić źródła dodatkowych obowiązków.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonym postanowieniu.
Sprawa została rozpoznana w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym na podstawie art. 119 pkt 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2023 r., poz. 1634 ze zm.), zwanej dalej p.p.s.a. Zgodnie z tym przepisem, sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli przedmiotem skargi jest postanowienie wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także postanowienie rozstrzygające sprawę co do istoty oraz postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach zważył, co następuje:
Skarga nie jest zasadna.
Zgodnie z art. 3 § 1 oraz art. 145 § 1 p.p.s.a., wojewódzkie sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że w zakresie dokonywanej kontroli sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji w toku postępowania nie naruszyły przepisów prawa materialnego i przepisów postępowania w sposób, który odpowiednio miał lub mógł mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Sądowa kontrola legalności zaskarżonych orzeczeń administracyjnych sprawowana jest przy tym w granicach sprawy, a sąd nie jest związany zarzutami, wnioskami skargi, czy też powołaną w niej podstawą prawną (art. 134 § 1 p.p.s.a.).
Dokonując tak rozumianej oceny zaskarżonego rozstrzygnięcia, Wojewódzki Sąd Administracyjny nie dopatrzył się naruszeń prawa skutkujących koniecznością uchylenia lub stwierdzenia nieważności postanowienia objętego skargą (art. 145 § 1
i 2 p.p.s.a.).
Na wstępie wyjaśnić należy, że obowiązek poddania się szczepieniu ochronnemu wynika z mocy prawa. Zgodnie bowiem z art. 5 ust. 1 pkt 1 lit. b ustawy
o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi (Dz. U. 2023 r., poz. 1284 ze zm.), zwanej dalej "ustawą", osoby przebywające na terytorium RP są obowiązane na zasadach określonych w ustawie do poddawania się szczepieniom ochronnym, co należy rozumieć zgodnie z art. 2 pkt 26 ustawy, jako podanie szczepionki przeciw chorobie zakaźnej w celu sztucznego uodpornienia przeciwko tej chorobie. Przy czym w przypadku osoby nieposiadającej pełnej zdolności do czynności prawnych odpowiedzialność za wypełnienie obowiązków, o których mowa w ust. 1, ponosi osoba, która sprawuje pieczę nad osobą małoletnią lub bezradną, albo opiekun faktyczny w rozumieniu art. 3 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 6 listopada 2008 r. o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta (art. 5 ust. 2 ustawy).
Realizację wyrażonego w przytoczonych przepisach obowiązku konkretyzują przepisy ustawy zamieszczone w rozdziale IV - poświęconym szczepieniom ochronnym. W myśl art. 17 ust. 1 ustawy, osoby określone na podstawie ust. 10 pkt 2, są obowiązane do poddawania się szczepieniom ochronnym przeciw chorobom zakaźnym określonym na podstawie ust. 10 pkt 1, zwanym dalej "obowiązkowymi szczepieniami ochronnymi". Zgodnie natomiast z treścią art. 17 ust. 2, wykonanie obowiązkowego szczepienia ochronnego jest poprzedzone lekarskim badaniem kwalifikacyjnym w celu wykluczenia przeciwwskazań do wykonania obowiązkowego szczepienia ochronnego. Każdorazowo musi to być badanie kwalifikacyjne aktualne, wykonane w czasie nieprzekraczającym 24 godzin przed szczepieniem (art. 17 ust. 3 ustawy). Po przeprowadzonym lekarskim badaniu kwalifikacyjnym lekarz wydaje zaświadczenie ze wskazaniem daty i godziny przeprowadzonego badania (art. 17 ust. 4). W przypadku, gdy lekarskie badanie kwalifikacyjne daje podstawy do długotrwałego odroczenia obowiązkowego szczepienia ochronnego, lekarz kieruje osobę objętą obowiązkiem szczepienia ochronnego do konsultacji specjalistycznej (art. 17 ust. 5 ustawy).
W orzecznictwie przyjmuje się, że treści wskazanych przepisów nie można interpretować w ten sposób, że badanie kwalifikacyjne oraz jego wyniki dotyczące ewentualnych przeciwwskazań stanowią przesłankę, od której zależy powstanie obowiązku poddania się szczepieniu ochronnemu (por. wyrok WSA w Łodzi z 19 października 2022 r., III SA/Łd 484/22, wyrok WSA w Kielcach z 21 czerwca 2021 r., II SA/Ke 287/23, dostępne, jak wszystkie powołane w tym uzasadnieniu orzeczenia, na stronie internetowej: orzeczenia.nsa.gov.pl).
Stosownie do art. 17 ust. 10 ustawy, minister właściwy do spraw zdrowia określi, w drodze rozporządzenia: wykaz chorób zakaźnych objętych obowiązkiem szczepień ochronnych (pkt 1), osoby lub grupy osób obowiązane do poddawania się obowiązkowym szczepieniom ochronnym przeciw chorobom zakaźnym, wiek i inne okoliczności stanowiące przesłankę do nałożenia obowiązku szczepień ochronnych na te osoby (pkt 2).
Zgodnie zaś z art. 17 ust. 11 ustawy, Główny Inspektor Sanitarny ogłasza
w formie komunikatu, w dzienniku urzędowym ministra właściwego do spraw zdrowia, Program Szczepień Ochronnych na dany rok, ze szczegółowymi wskazaniami dotyczącymi stosowania poszczególnych szczepionek, wynikającymi z aktualnej sytuacji epidemiologicznej, przepisów wydanych na podstawie ust. 10 i art.
19 ust. 10 oraz zaleceń, w terminie do dnia 31 października roku poprzedzającego realizację tego programu.
W rozporządzeniu w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych określa się wykaz chorób zakaźnych objętych obowiązkiem szczepień ochronnych ze wskazaniem kto i w jakich sytuacjach podlega szczepieniu ochronnemu przeciw konkretnej chorobie, w tym jeżeli chodzi o dzieci, w jakim okresie ich życia. Natomiast szczegółowy przedział wiekowy, w którym należy podać dawkę podstawową i przypominającą szczepionki przeciwko chorobom zakaźnym został określony w ogłaszanym co roku komunikacie Głównego Inspektora Sanitarnego w sprawie Programu Szczepień Ochronnych.
Z wymienionych wyżej przepisów można wyinterpretować normę, która ustanawia prawną powinność poddania dziecka szczepieniu ochronnemu, tzn. określa wszystkie istotne cechy danego obowiązku, tj. podmiot, na którym ten obowiązek ciąży, okoliczności, w których obowiązek ten się aktualizuje oraz jego zakres. Obowiązek poddania się obowiązkowym szczepieniom ochronnym wynika więc z mocy przepisów ustawowych (por. wyroki NSA: z 27 kwietnia 2023 r., II OSK 1433/20, z 29 stycznia 2010 r., II FSK 1494/08).
Jak wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 6 kwietnia 2011 r., II OSK 32/11, wykonanie tego obowiązku z mocy prawa zabezpieczone jest przymusem administracyjnym oraz odpowiedzialnością regulowaną przepisami ustawy z 20 maja 1971 r. Kodeks wykroczeń. Oznacza to, że wynikający z przepisów prawa obowiązek poddania dziecka szczepieniu ochronnemu jest bezpośrednio wykonalny. Jego niedochowanie aktualizuje obowiązek wszczęcia postępowania egzekucyjnego, którego rezultatem będzie przymusowe dochodzenie poddania dziecka szczepieniu ochronnemu. Przez wymagalność należy rozumieć zaś taką cechę obowiązku administracyjnego, która zezwala wierzycielowi domagać się od zobowiązanego wykonania obowiązku i w razie odmowy wystąpić do organu egzekucyjnego o zastosowanie przymusu egzekucyjnego.
W stanie faktycznym sprawy poza sporem jest, że małoletni syn skarżącej nie został zaszczepiony przeciw: błonicy, tężcowi, krztuścowi, poliomyelitis, odrze, śwince i różyczce, mimo że upłynęły już terminy podania poszczególnych dawek szczepionek określone w komunikacie Głównego Inspektora Sanitarnego. W sytuacji więc gdy wymagane terminy zaszczepienia już upłynęły, zaś dziecko nie zostało zaszczepione przeciwko żadnej chorobie zakaźnej, to obowiązek poddania go szczepieniom stał się wymagalny.
Jak trafnie wskazuje się w orzecznictwie sądów administracyjnych (por. m.in. wyrok NSA z 18 stycznia 2022 r., II OSK 459/19), poddanie się lekarskiemu badaniu kwalifikacyjnemu, o którym mowa w art. 17 ust. 2 ustawy, jest elementem obowiązku szczepienia ochronnego. Tylko w trybie lekarskiego badania kwalifikacyjnego następuje określenie, czy nie występują przeszkody w stanie zdrowia osoby objętej obowiązkiem szczepienia, które wykluczają jego wykonanie. Wykonanie tego obowiązku obciąża zobowiązanego lub osobę odpowiedzialną za wykonanie obowiązku przez zobowiązanego. Niepoddanie się zaś badaniu kwalifikacyjnemu jest równoznaczne z niewykonaniem obowiązku poddania się obowiązkowemu szczepieniu ochronnemu, czyli w istocie jest odmową poddania się temu obowiązkowi.
Z akt sprawy jednoznacznie wynika, że syn skarżącej takiemu badaniu nie został poddany.
W treści pisma z 9 listopada 2022 r. sformułowano pięć zarzutów w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej.
Pierwszy z nich dotyczył nieistnienia i braku wymagalności obowiązku. Przedstawione wyżej rozważania jednoznacznie wskazują, że organy rozstrzygające sprawę zasadnie oceniły, że zarzutu tego nie można uznać za zasadny, albowiem obowiązek ma wyraźne podstawy w przepisach prawa powszechnie obowiązującego i jest egzekwowalny w trybie administracyjnym.
Drugi z zarzutów wskazywał na niewykonalność obowiązku z uwagi na brak wykonania badania kwalifikacyjnego. Wykonanie badania jest jednak nierozerwalnie związane ze szczepieniem i obciążało skarżącą, która powinna wraz z dzieckiem stawić się do właściwej placówki medycznej w celu podania małoletniemu szczepionki. Cytowany art. 17 ust. 2 ustawy wskazuje, że warunkiem zaszczepienia dziecka jest uprzednie wykonanie badania lekarskiego kwalifikacyjnego, aby wykluczyć przeciwskazania do wykonania szczepienia. Jak wynika z akt sprawy, badanie takie nie zostało wykonane, gdyż skarżąca, mimo licznych wezwań, od kilku lat nie stawia się wraz z małoletnim do przychodni w celu zaszczepienia go. Sama uniemożliwia zatem wykonanie badania kwalifikacyjnego.
Trzeci z zarzutów opierał się na braku wymagalności obowiązku w przypadku: a) odroczenia terminu wykonania obowiązku; b) wystąpienia innej przyczyny niż określona w lit. a). Podzielić w tym zakresie należy ocenę organów, że w aktach sprawy brak jest dokumentacji medycznej, która mogłaby stanowić podstawę do odroczenia poddania się obowiązkowym szczepieniom ochronnym.
Zasadnie organ dostrzegł, że tytuł wykonawczy z 16 grudnia 2019 r. został wydany przez właściwy, bo będący wierzycielem, organ posiadający kompetencje w zakresie sprawowania nadzoru nad ustalaniem zakresu i terminu szczepień, wskazuje właściwą podstawę prawną obowiązku, podana w nim treść obowiązku jest precyzyjna i nie budzi wątpliwości, a jako, że sam obowiązek szczepień wynika z treści przepisów obowiązującego prawa, nie jest ani koniecznym, ani zasadnym orzekanie o nim aktem administracyjnym. W związku z powyższym niezasadny był czwarty z zarzutów wskazujący na brak precyzyjnego określenia treści obowiązku podlegającego egzekucji, daty wydania orzeczenia skierowanego do egzekucji oraz jego numeru.
Nie jest także trafny zarzut w zakresie niespełnienia przez tytuł wykonawczy wymogów określonych w art. 26 u.p.e.a. Należy podkreślić, że PPIS w Staszowie sporządził tytuł wykonawczy z 16 grudnia 2019 r., zgodnie z wówczas obowiązującym (do 30 lipca 2020 r.) wzorem określonym w rozporządzeniu Ministra Finansów z dnia 8 sierpnia 2016 r. w sprawie wzorów tytułów wykonawczych stosowanych w egzekucji administracyjnej (tekst jedn. Dz. U. z 2018 r. poz. 850). W tytule tym zostało zawarte pouczenie co do sposobu, terminu i podstawy prawnej do wniesienia zarzutów. Zasadnym jest podkreślenie, na co zwrócił również uwagę organ odwoławczy, że przepisy prawa nie stanowią o konieczności ponownego sporządzania dokumentów w toku prowadzonego postępowania w przypadku zmiany wzorów formularzy wydanych po wystawieniu pierwszego dokumentu we właściwej formie.
Odnosząc się do zarzutów z pkt. I.1 -I.3 skargi wskazać należy, że zawarte
w nich kwestie zostały powyżej wyjaśnione. Raz jeszcze przypomnieć trzeba, że
w sprawie nie zaszły przesłanki długotrwałego odroczenia szczepienia, a dziecko nie zostało poddane badaniu kwalifikacyjnemu. Wbrew deklaracji zawartej
w skardze, skarżąca nie przedstawiła dokumentów wskazujących na konieczność odroczenia szczepień ochronnych i braku ich wymagalności. Wprawdzie w sprawie nie została wyznaczona rozprawa z uwagi na zastosowanie przez Sąd art. 119 pkt 3 p.p.s.a. (dokumenty miały zostać przedłożone "do pierwszego terminu rozprawy"), jednak o terminie posiedzenia niejawnego wyznaczonego na 18 października 2023 r. pełnomocniczka skarżącej została powiadomiona i mogła dodatkowe dokumenty złożyć. Niezależnie jednak od tego przypomnieć należy, że sądy administracyjne badając legalność poddanych im pod osąd aktów administracji publicznej, dokonują ich oceny pod względem zgodności z prawem i stanem faktycznym ustalonym na datę orzekania przez organy. Materiał dowodowy zgromadzony w sprawie nie zawiera natomiast jakichkolwiek dowodów świadczących o tym, że uprawniony lekarz stwierdził u dziecka skarżącej długotrwałe odroczenie obowiązkowego szczepienia ochronnego, o którym mowa w art. 17 ust. 5 ustawy.
Nie sposób podzielić zarzutu naruszenia art. 17 ust. 10 ustawy wskazującego na niezasadne stwierdzenie przez organ przekroczenia terminów do zaszczepienia małoletniego, podczas gdy obowiązujące przepisy określają jedynie grupy wiekowe podlegające obowiązkowi szczepień, nie zaś konkretne daty czy okresy kiedy dziecko ma być zaszczepione. Wskazany w programie szczepień ochronnych graniczny wiek, do którego należy zaszczepić daną osobę nie oznacza, że strona może zwlekać z zaszczepieniem dziecka do upływu tego wieku. Nie świadczy o niewykonalności czy niedopuszczalności egzekucji wskazanie przez prawodawcę zakresowo okresów, w których mogą być prowadzone szczepienia ochronne. Nie oznacza to, że strona może zaszczepić dziecko ostatniego dnia tego terminu. Ma to wykonać według kalendarza szczepień, a nie w dowolnym momencie. Przedziałowe określenie możliwości zastosowania szczepienia odnosi się m.in. do właściwości stosowanych szczepionek, aktualnej wiedzy medycznej i potrzeby, ale i zbędności szczepień po przekroczeniu pewnej granicy wiekowej (por. wyrok WSA w Warszawie z 26 lutego 2020 r., VII SA/Wa 2064/19).
Nie doszło również w sprawie do zarzucanego naruszenia art. 10 Europejskiej Konwencji Bioetycznej tj. Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Godności Istoty Ludzkiej Wobec Zastosowania Biologii i Medycyny, podpisanej w Oviedo 4 kwietnia 1997 r. Zgodnie z tym przepisem, każdy ma prawo do poszanowania jego życia prywatnego w odniesieniu do informacji dotyczących jego zdrowia (ust. 1). Każdy ma prawo zapoznania się z wszelkimi informacjami zebranymi o jego zdrowiu. Należy jednak respektować życzenia osób, które nie chcą zapoznać się z tymi informacjami
(ust. 2). W wyjątkowych przypadkach prawo wewnętrzne może wprowadzić,
w interesie osoby zainteresowanej, ograniczenia w wykonywaniu praw określonych
w ust. 2 (ust. 3).
Sygnatariuszami tej Konwencji były "państwa członkowskie Rady Europy, inne Państwa i Wspólnota Europejska" (tak w preambule Konwencji). Konwencja zawiera szereg ogólnych zasad, do przestrzegania których zobowiązali się jej sygnatariusze. Uszczegółowienie tych zasad następuje w wewnętrznych regulacjach krajowych.
W świetle dokumentacji zgromadzonej w sprawie nie ma podstaw do przyjęcia, że art. 10 Konwencji został naruszony poprzez "brak udzielenia pacjentowi przed przymuszeniem do wykonania szczepień wyczerpującego pouczenia o jego zdrowiu (...)". Skarżąca, jak już podkreślono, nie stawia się w celu wykonania badania kwalifikacyjnego przed szczepieniem, podczas którego mogłaby uzyskać informacje dotyczące przeciwskazań do szczepienia swojego dziecka. Do udzielenia takich informacji nie jest natomiast ani uprawniony, ani zobowiązany organ egzekucyjny i sformułowanie wobec niego zarzutu naruszenia art. 10 Konwencji uznać należy za chybione.
Odnosząc się do zarzutu zawartego w uzasadnieniu skargi, wskazującego na to, że komunikat GIS nie jest źródłem prawa, wskazania wymaga, że istotnie zgodnie z art. 17 ust. 11 ustawy, konkretyzowanie obowiązku poddania się szczepieniom obowiązkowym następuje w Programie Szczepień Ochronnych na dany rok, ogłoszonym w formie komunikatu przez Głównego Inspektora Sanitarnego.
W orzecznictwie wyrażono jednak pogląd, że nie stanowi to złamania konstytucyjnego porządku przepisów powszechnie obowiązujących. Podstawą obowiązku poddania się szczepieniom ochronnym jest bowiem regulacja ustawowa i to ustawodawca zadecydował o sposobie uregulowania tej materii. Przyjęcie określonego kalendarza szczepień w formie komunikatu wynika z konieczności uwzględnienia uwarunkowań medycznych, w tym czasu oraz rodzaju podawanych dzieciom szczepionek. Trudno byłoby oczekiwać, żeby materią tą miał zajmować się ustawodawca, który w przywołanym akcie prawnym wyraźnie stanowi o obowiązku szczepień ochronnych, kwestie szczegółowe pozostawiając rozstrzygnięciu na niższych poziomach decyzyjnych (por. wyrok NSA z 17 kwietnia 2023 r., II OSK 3323/20).
Sądowi znany jest fakt wydania 9 maja 2023 r. przez Trybunał Konstytucyjny wyroku w sprawie o sygn. akt SK 81/19, w którym orzeczono, że artykuł 17 ust. 11 ustawy z dnia 5 grudnia 2008 r. o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi w związku z § 5 rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 18 sierpnia 2011 r. w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych w zakresie, w jakim termin wymagalności obowiązkowych szczepień ochronnych, jak i liczba dawek poszczególnych obowiązkowych szczepień ochronnych, określone są w Programie Szczepień Ochronnych na dany rok, ogłaszanym przez Głównego Inspektora Sanitarnego w formie komunikatu, a nie przez ministra właściwego do spraw zdrowia, w drodze rozporządzenia, jest niezgodny z art. 47 w związku z art. 31 ust. 3 w związku z art. 87 Konstytucji RP. Wymienione przepisy we wskazanym zakresie, tracą moc obowiązującą po upływie 6 (sześciu) miesięcy od dnia ogłoszenia wyroku w Dzienniku Ustaw Rzeczypospolitej Polskiej. Wyrok powyższy został opublikowany w Dzienniku Ustaw z dnia 12 maja 2023 r. pod pozycją 909, w związku z czym wspomniana utrata mocy obowiązującej przepisów wskazanych w tym wyroku nastąpiła z dniem 12 listopada 2023 r., a więc nie tylko po wydaniu zaskarżonego postanowienia, ale również niniejszego wyroku.
Sąd podziela ponadto w całości pogląd wyrażany już w orzecznictwie, zgodnie z którym konieczność zapewnienia ciągłości realizacji obowiązkowych szczepień ochronnych stanowi wartość przemawiającą za dalszym stosowaniem zakwestionowanych przez Trybunał przepisów ustawy o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi oraz rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 18 sierpnia 2011 r. w zakresie, w jakim pozwalają one na ustalenie terminu wymagalności obowiązkowych szczepień ochronnych, jak i liczby dawek poszczególnych obowiązkowych szczepień ochronnych, na podstawie Programu Szczepień Ochronnych na dany rok, ogłaszanego przez Głównego Inspektora Sanitarnego w formie komunikatu. Odmowa zastosowania zakwestionowanych przepisów, szczególnie wobec odroczenia utraty ich mocy, spowodowałaby zakłócenie procesu wykonywania obowiązkowych szczepień ochronnych, co mogłoby zagrozić zdrowiu publicznemu (por. wyrok WSA w Gdańsku z 3 sierpnia 2023 r., III SA/Gd 265/23, LEX nr 3604005).
Organy nie dopuściły się również naruszenia przepisów k.p.a., przywołanych
w skardze (art. 7, art. 77 § 1, art. 80). W postępowaniu egzekucyjnym przepisy te mają zastosowanie "odpowiednio", jak stanowi art. 18 u.p.e.a. Organ egzekucyjny nie prowadzi postępowania dowodowego (do którego mają zastosowanie przywołane wyżej przepisy), gdyż postępowanie egzekucyjne nie jest postępowaniem rozpoznawczym i nie kończy się załatwieniem sprawy co do jej istoty. Ma natomiast na celu wyegzekwowanie obowiązku o charakterze administracyjnym, w tym przypadku wynikającym z przepisów prawa. W stanie sprawy organ egzekucyjny zobowiązany był ustalić, czy ustawowy obowiązek poddania małoletniego szczepieniom ochronnym stał się wymagalny na podstawie Programu Szczepień Ochronnych, czy został wykonany, a jeżeli nie, czy spełnione zostały przesłanki z art. 17 ust. 5 ustawy do odroczenia szczepienia. Wszystkie te okoliczności organ ustalił w sposób prawidłowy i dający podstawę do wydania zaskarżonego postanowienia.
ŚPWIS nie naruszył także art. 34 § 2 pkt 1 i § 3 u.p.e.a. (pkt II.3) petitum skargi). Fakt, że w zaskarżonym postanowieniu organ nie podzielił stanowiska skarżącej w zakresie wniesionych zarzutów nie oznacza, że nie odniósł się do podstaw ich wniesienia, jak zarzuca skarga.
Skoro zatem podniesione w skardze zarzuty nie mogły odnieść zamierzonego skutku, a jednocześnie brak jest okoliczności, które z urzędu należałoby wziąć pod rozwagę, Wojewódzki Sąd Administracyjny oddalił skargę na podstawie art. 151 p.p.s.a.