I SA/Wa 2266/22

Wojewódzki Sąd Administracyjny w WarszawieWarszawa2022-11-15
NSAAdministracyjneWysokawsa
świadczenie pielęgnacyjneniepełnosprawnośćnienależnie pobrane świadczenieCOVID-19ustawa o świadczeniach rodzinnychpouczeniepostępowanie administracyjneuchylenie decyzji WSA w Warszawie

Wojewódzki Sąd Administracyjny uchylił decyzję o uznaniu świadczenia pielęgnacyjnego za nienależnie pobrane, stwierdzając brak wystarczającego pouczenia strony o skutkach niezgłoszenia nowego orzeczenia o niepełnosprawności.

Sprawa dotyczyła decyzji o uznaniu świadczenia pielęgnacyjnego za nienależnie pobrane z powodu niezgłoszenia przez stronę nowego orzeczenia o niepełnosprawności syna. Sąd uchylił zaskarżoną decyzję, uznając, że strona nie została prawidłowo pouczona o skutkach braku poinformowania organu o zmianie orzeczenia, co jest warunkiem uznania świadczenia za nienależnie pobrane. Postępowanie zostało umorzone.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie rozpoznał skargę M.P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego, która utrzymała w mocy decyzję Burmistrza Miasta K. o uznaniu świadczenia pielęgnacyjnego za nienależnie pobrane. Problem dotyczył niezgłoszenia przez skarżącą nowego orzeczenia o niepełnosprawności syna, które wpłynęło na ważność poprzedniego orzeczenia. Organy administracji uznały świadczenie za nienależnie pobrane, powołując się na przepis art. 15h ust. 1 ustawy COVID-19 oraz obowiązek informacyjny strony. Sąd administracyjny uchylił jednak obie decyzje, stwierdzając, że skarżąca nie została prawidłowo pouczona o skutkach braku poinformowania organu o uzyskaniu nowego orzeczenia. Sąd podkreślił, że warunkiem uznania świadczenia za nienależnie pobrane jest świadomość strony o braku prawa do jego pobierania, wynikająca z jasnego i zrozumiałego pouczenia. Ponieważ pouczenie w decyzji organu pierwszej instancji było niejasne i nie wskazywało wprost na konsekwencje braku zgłoszenia nowego orzeczenia, sąd uznał, że świadczenie nie było nienależnie pobrane. W związku z tym, postępowanie zostało umorzone, a skarżąca zwolniona z obowiązku zwrotu świadczenia.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (2)

Odpowiedź sądu

Nie, świadczenie nie może zostać uznane za nienależnie pobrane, jeśli strona nie została prawidłowo i zrozumiale pouczona o skutkach braku poinformowania organu o zmianach mających wpływ na prawo do świadczenia, w szczególności o utracie prawa do świadczenia w przypadku niezłożenia nowego orzeczenia.

Uzasadnienie

Sąd uznał, że pouczenie zawarte w decyzji organu pierwszej instancji było niejasne i nie wskazywało wprost na konsekwencje braku zgłoszenia nowego orzeczenia o niepełnosprawności, co jest warunkiem uznania świadczenia za nienależnie pobrane. Brak wystarczającego pouczenia oznacza, że strona nie miała świadomości pobierania świadczenia nienależnie.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

uchylono_decyzję

Przepisy (12)

Główne

u.ś.r. art. 30 § ust. 2 pkt 1

Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych

Za nienależnie pobrane świadczenia rodzinne uważa się świadczenia wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie prawa do świadczeń, jeżeli osoba pobierająca te świadczenia była pouczona o braku prawa do ich pobierania.

PoPPSA art. 145 § § 1 pkt 1 lit. a

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Sąd uchyla decyzję w przypadku naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy.

p.p.s.a. art. 145 § § 3

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Sąd umarza postępowanie, gdy dalsze orzekanie stało się bezprzedmiotowe.

p.p.s.a. art. 200

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Przepis dotyczący zasądzenia kosztów postępowania.

Pomocnicze

u.COVID-19 art. 15h § ust. 1 pkt 2

Ustawa z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych

Wydanie nowego orzeczenia o niepełnosprawności powoduje utratę ważności poprzedniego orzeczenia wydanego na czas określony, które zostało przedłużone na mocy przepisów o COVID-19.

u.ś.r. art. 24a § ust. 2

Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych

Przepis określający termin na zgłoszenie zmian mających wpływ na prawo do świadczeń.

u.ś.r. art. 25 § ust. 1

Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych

Obowiązek informacyjny świadczeniobiorcy.

k.p.a. art. 7

Kodeks postępowania administracyjnego

Zasada prawdy obiektywnej.

k.p.a. art. 77 § § 1

Kodeks postępowania administracyjnego

Obowiązek zebrania i rozpatrzenia materiału dowodowego.

k.p.a. art. 80

Kodeks postępowania administracyjnego

Zasada swobodnej oceny dowodów.

k.p.a. art. 107 § § 3

Kodeks postępowania administracyjnego

Wymogi formalne decyzji administracyjnej.

u.ś.r. art. 17 § ust. 1 pkt 1

Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych

Przesłanka przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.

Argumenty

Skuteczne argumenty

Strona nie została prawidłowo pouczona o skutkach niezgłoszenia nowego orzeczenia o niepełnosprawności, co jest warunkiem uznania świadczenia za nienależnie pobrane.

Odrzucone argumenty

Organy administracji uznały świadczenie za nienależnie pobrane, powołując się na przepis art. 15h ust. 1 ustawy COVID-19 i obowiązek informacyjny strony.

Godne uwagi sformułowania

obowiązek zwrotu nienależnie pobranego świadczenia obciąża tylko tego, kto przyjął świadczenie w złej wierze, wiedząc, że mu się ono nie należy pouczenie to tylko takie pouczenie, które było sformułowane i przedstawione konkretnemu adresatowi w taki sposób, że - zgodnie z zasadami racjonalności i doświadczenia życiowego - można przyjąć, iż ów adresat miał świadomość pobierania przez pewien czas nienależnego świadczenia rodzinnego.

Skład orzekający

Monika Sawa

przewodniczący sprawozdawca

Łukasz Trochym

członek

Marta Kołtun-Kulik

członek

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Wysoka

Powoływalne dla: "Ważny precedens dotyczący interpretacji obowiązku pouczenia strony w postępowaniu administracyjnym w kontekście świadczeń rodzinnych oraz skutków niezgłoszenia zmian mających wpływ na prawo do świadczenia."

Ograniczenia: Orzeczenie dotyczy specyficznej sytuacji związanej z przedłużeniem ważności orzeczeń o niepełnosprawności w okresie pandemii COVID-19 oraz interpretacji przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych.

Wartość merytoryczna

Ocena: 7/10

Sprawa pokazuje, jak kluczowe jest prawidłowe pouczenie strony w postępowaniu administracyjnym i jak błędy proceduralne mogą prowadzić do uchylenia decyzji, nawet jeśli strona popełniła błąd formalny. Jest to istotne dla zrozumienia praw i obowiązków obywateli w kontakcie z administracją.

Czy brak wiedzy o przepisach kosztuje Cię świadczenie? Sąd wyjaśnia, kiedy organ musi Cię pouczyć!

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
I SA/Wa 2266/22 - Wyrok WSA w Warszawie
Data orzeczenia
2022-11-15
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2022-09-09
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Sędziowie
Łukasz Trochym
Marta Kołtun-Kulik
Monika Sawa /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne
Pomoc społeczna
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Uchylono zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję i umorzono postępowanie - art. 145 §3 ustawy PoPPSA
Powołane przepisy
Dz.U. 2022 poz 329
art. 145 par. 1 pkt 1 lit. a,  art. 145 par. 3,  art. 200
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi  - t.j.
Dz.U. 2022 poz 615
art. 17 ust. 1 pkt 1
Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - tj.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Monika Sawa (spr.), sędzia WSA Łukasz Trochym, sędzia WSA Marta Kołtun - Kulik, Protokolant referent Agnieszka Stefańska, po rozpoznaniu w dniu 15 listopada 2022 r. na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym sprawy ze skargi M.P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie z dnia [...] lipca 2022 r. nr [...] w przedmiocie uznania świadczenia pielęgnacyjnego za nienależnie pobrane i zobowiązania do jego zwrotu 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Burmistrza Miasta [...] z dnia [...] czerwca 2022 r. nr [...]; 2. umarza postępowanie administracyjne; 3. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie na rzecz M.P. kwotę 497 (czterysta dziewięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów zastępstwa prawnego w postępowaniu sądowym.
Uzasadnienie
Decyzją z 26 lipca 2022 r. nr KOA/3003/Sr/22 Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Warszawie (SKO/organ) po rozpatrzeniu odwołania M. P., utrzymał w mocy decyzję Burmistrza Miasta K. numer OPS.ŚPn.523.1084.552.2022 z dnia 10 czerwca 2022 r. w przedmiocie uznania świadczeń za nienależnie pobrane,
Decyzja została wydana w następującym stanie faktycznym i prawnym:
Decyzją z dnia 10 czerwca 2022 r, o wskazanym wyżej numerze Burmistrz Miasta K. uznał, że świadczenia pobrane przez M. P. na podstawie decyzji z dnia 4 października 2017 r. o przyznaniu świadczenia pielęgnacyjnego na K. P., w łącznej kwocie [...] zł, za okres od 1 czerwca 2021 r. do 30 listopada 2021 r. zostały pobrane nienależnie. Organ wskazał na łączną kwotę świadczeń oraz zobowiązał do jej zwrotu wraz z odsetkami. W uzasadnieniu organ powołał się również na brzmienie decyzji własnej z dnia 4 lipca 2021 r. numer OPS.ŚPn.523.1084.789.2022, w której orzekł na podstawie przepisu art. 15h ust. 1 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych. Organ podał, że w uzasadnieniu tej decyzji organ wskazał wprost zainteresowanej, iż ma obowiązek poinformowania organu o wszelkich okolicznościach mających wpływ na wypłatę świadczenia, w tym w szczególności poinformować o uzyskaniu nowego orzeczenia w przedmiocie niepełnosprawności osoby wymagającej opieki.
Z decyzją tą nie zgodziła się M. P. W treści odwołania wskazała, że nie miała świadomości obowiązku zgłoszenia do organu uzyskania kolejnego orzeczenia w przedmiocie niepełnosprawności syna.
Rozpoznając odwołanie SKO wskazało na wstępie, że stosownie do treści przepisu art. 15h ust. 1 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych z przyczyn związanych z przeciwdziałaniem COVID-19, orzeczenie o niepełnosprawności albo orzeczenie o stopniu niepełnosprawności, wydane na czas określony na podstawie ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych, którego ważność:
1. upłynęła w terminie do 90 dni przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy, pod warunkiem złożenia w tym terminie kolejnego wniosku o wydanie orzeczenia, zachowuje ważność do upływu 60 dnia od dnia odwołania stanu zagrożenia epidemicznego lub stanu epidemii, jednak nie dłużej niż do dnia wydania nowego orzeczenia o niepełnosprawności albo orzeczenia o stopniu niepełnosprawności;
2. upływa w terminie od dnia wejścia w życie niniejszej ustawy, zachowuje ważność do upływu 60. dnia od dnia odwołania stanu zagrożenia epidemicznego lub stanu epidemii, jednak nie dłużej niż do dnia wydania nowego orzeczenia o niepełnosprawności albo orzeczenia o stopniu niepełnosprawności. "
Zdaniem organu z cytowanego przepisu wynika w sposób jednoznaczny, że wyjątek od zasady (tj. wydłużenie okresu obowiązywania orzeczeń o niepełnosprawności) miał zastosowanie co najwyżej do dnia wydania kolejnego orzeczenia w przedmiocie niepełnosprawności osoby wymagającej opieki. Przepis ten nie wymaga, w ocenie organu, pogłębionej wykładni czy też interpretacji w zakresie dotyczącym okresu ważności wspomnianego wyżej orzeczenia. Już literalne jego brzmienie jest jasne i w praktyce każdy po zapoznaniu się z jego treścią powinien mieć świadomość, że uzyskanie kolejnego orzeczenia w przedmiocie niepełnosprawności kończy okres wydłużenia ważności poprzedniego orzeczenia. Zdaniem organu nieznajomość treści tego przepisu nie może być usprawiedliwieniem dla jego niezastosowania. Organ podkreślił także, że odwołująca musiała być świadoma powyższych zasad nie tylko w związku z treścią przepisu ale również w związku z uzasadnieniem decyzji organu I instancji z dnia 5 października 2021 r. numer OPS.ZPzm.522.1084.790.2022. W treści tego uzasadnienia wskazano wprost o obowiązku poinformowania organu o uzyskaniu kolejnego orzeczenia w przedmiocie niepełnosprawności. Odnosząc powyższe do stanu faktycznego sprawy organ wskazał, że w praktyce na gruncie każdej ustawy systemu szeroko pojętej opieki społecznej Sądy administracyjne podkreślają, że oprócz formalnego zaistnienia przesłanek uznania danej kwoty za nienależną należy wykazać, że w danej sprawie zachodzi subiektywny element definicji nienależnego świadczenia, tj. zła wola po stronie osoby zainteresowanej, która mając świadomość pobierania kwot w sposób niezgodny z prawem nadal to czyni. Wykazanie tego ostatniego faktu następuje w szczególności poprzez udowodnienie, że strona została prawidłowo pouczona o skutkach nieudzielenia organowi na czas odpowiednich informacji mających wpływ na ustalenie prawa do danego świadczenia. Organ odwołał się do wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 22 lipca 2021 r., w sprawie IV SA/Po 290/21, gdzie wskazano, że "nienależne świadczenie" jest pojęciem obiektywnym, występującym wówczas, gdy świadczenie zostaje wypłacone bez podstawy prawnej lub gdy podstawa taka odpadła, zaś "świadczeniem nienależnie pobranym" jest świadczenie pobrane przez osobę, której można przypisać określone cechy dotyczące stanu świadomości (woli) lub określone działania (zaniechania). Innymi słowy, dla uznania wypłaconego świadczenia za nienależnie pobrane, decydujące znaczenia ma nie tylko przesłanka obiektywna powodująca ustanie prawa do świadczenia, ale także świadomość i zamiar osoby pobierającej świadczenie. Obowiązek obciąża tylko tego, kto przyjął świadczenie w złej wierze, wiedząc, że mu się ono nie należy, co dotyczy zarówno osoby, która została pouczona o okolicznościach, w jakich nie powinna pobierać świadczeń, jak też tej osoby, która uzyskała świadczenie na podstawie nieprawdziwych zeznań, dokumentów albo w innych przypadkach świadomego wprowadzenia w błąd instytucji zobowiązanej do wypłaty świadczenia". Organ odwołał się również do wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjny w Poznaniu z 10 listopada 2021 r., w sprawie II SA/Po 269/21 gdzie Sąd ten wskazał, że ,,Dla oceny, czy w danym przypadku został spełniony warunek pouczenia, o którym mowa w art. 30 ust. 2 pkt 1 u.ś.r., konieczne jest uwzględnienie celu tej regulacji prawnej. Otóż wprowadzając powyższy warunek ustawodawca zmierzał do tego, aby obowiązek zwrotu świadczenia nienależnie pobranego ciążył wyłącznie na osobach, które pobierały dane świadczenie w sposób w pełni świadomy w tym znaczeniu, że zdawały sobie sprawę, iż świadczenie im nie przysługuje. W konsekwencji, pouczenie, o którym mowa w ww. przepisie, to tylko takie pouczenie, które było sformułowane i przedstawione konkretnemu adresatowi w taki sposób, że - zgodnie z zasadami racjonalności i doświadczenia życiowego - można przyjąć, iż ów adresat miał świadomość pobierania przez pewien czas nienależnego świadczenia rodzinnego. "
W ocenie organu w okolicznościach niniejszej sprawy nie sposób usprawiedliwić zaniedbania odwołującej, w szczególności w kontekście doręczonej zainteresowanej decyzji organu I instancji z dnia 5 października 2021 r., w której wprost wskazano na obowiązek informowania o wydaniu kolejnego orzeczenia o niepełnosprawności, nadto wskazując, iż jest to jedna z okoliczności mających wpływ na prawo do świadczenia. W tej sytuacji organ uznał, że z uwagi przekroczenie przez zainteresowaną terminu wskazanego przepisie art. 24a ust. 2 ustawy o świadczeniach (czego odwołująca nie kwestionuje), świadczenia pobrane w okresie pomiędzy czerwcem 2021, a listopadem 2021 należało uznać za nienależnie pobrane, stosownie do treści przepisu art. 30 ust. 2 pkt 1 ustawy o świadczeniach. SKO wskazało także, że przepisy dotyczące dochodzenia przez organy zwrotu nienależnie pobranych świadczeń mają charakter bezwzględnie obowiązujący, co oznacza, że organ administracji pozostaje w pełni związany ich treścią i w każdym przypadku zaistnienia okoliczności pobrania nienależnego świadczenia, mają obowiązek wydać stosowną decyzję w tym przedmiocie. Organ wskazał, że odnosząc się z pełnym zrozumieniem do trudnej sytuacji odwołującej z jaką niewątpliwie ma do czynienia w związku z niepełnosprawnością dziecka to organy administracji nie mają możliwości odstąpienia od żądania zwrotu nienależnie pobranego świadczenia.
W ocenie Kolegium w okolicznościach niniejszej sprawy nie sposób usprawiedliwić zaniedbania odwołującej, w szczególności w kontekście doręczonej zainteresowanej decyzji organu I instancji z dnia 4 lipca 2021 r., w której wprost wskazano na obowiązek informowania o wydaniu kolejnego orzeczenia o niepełnosprawności, nadto wskazując, iż jest to jedna z okoliczności mających wpływ na prawo do świadczenia. W tej sytuacji, biorąc pod uwagę przekroczenie przez zainteresowaną terminu wskazanego przepisie art. 24a ust. 2 ustawy o świadczeniach (czego odwołująca nie kwestionuje), świadczenia pobrane w okresie pomiędzy czerwcem 2021, a listopadem 2021 należało uznać za nienależnie pobrane, stosownie do treści przepisu art. 30 ust. 2 pkt 1 ustawy o świadczeniach.
Skargę na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie złożyła M. P. (skarżąca) zaskarżając ją w całości.
Zaskarżonej decyzji zarzuciła:
1. naruszenie przepisów prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy tj. art 30 ust 2 pkt 1 u.ś.r. przez błędne zastosowanie, skutkujące uznaniem, że świadczenie pielęgnacyjne pobrane przez skarżącą od od [...] 06.2021 r. do [...] 11.2021 r. w kwocie [...] zł było świadczeniem nienależnie pobranym, mimo że w tym okresie nie zaistniały przesłanki dla takiej oceny
2. naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy tj. art. 7, art. 77 § 1, art 80 oraz art. 107 § 3 k.p.a., ponieważ organ nie dokonał dostatecznych ustaleń faktycznych pozwalających na przyjęcie, że pobrane przez skarżącą świadczenia rodzinne spełniają przesłanki do uznania ich za świadczenia nienależnie pobrane, co nie zostało w sposób dostateczny wyjaśnione w zaskarżonej decyzji.
Wskazując na powyższe zarzuty skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji i decyzji organu pierwszej instancji w całości oraz zasądzenie kosztów postępowania.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie w całości.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
skarga jest uzasadniona.
Na wstępie należy wskazać, że nie ma wątpliwości, że przyznanie zasiłku pielęgnacyjnego na podstawie art. 17 ust 1 pkt 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, wiąże się m.in. z koniecznością uzyskania orzeczenia o niepełnosprawności.
Podstawą faktyczną uznania w niniejszej sprawie pobranego przez skarżącą zasiłku pielęgnacyjnego w związku z opieką sprawowaną nad niepełnosprawnym synem, za świadczenie nienależnie pobrane była okoliczność niepoinformowania niezwłocznie organu I instancji przez skarżącą o uzyskaniu 20 kwietnia 2021 r. nowego orzeczenia o stopniu niepełnosprawności jej syna. W świetle art. 15h ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. z 2021 r. poz. 2095, z późn. zm.; w skrócie "u.COVID-19") wydanie ww. nowego orzeczenia spowodowało utratę ważności orzeczenia dotychczasowego (wydanego 21 września 2017 r.), a to z kolei - w związku z treścią decyzji Burmistrza Miasta K. z 5 października 2020 r. (brak w aktach decyzji z 4 lipca 2021 r.) i zawartym tam pouczeniem o treści "jednocześnie informujemy o obowiązku informowania o zmianach mających wpływ na prawo do przyznanego świadczenia" - miało, zdaniem organów obu instancji, doprowadzić do wygaśnięcia przyznanego skarżącej wcześniej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.
Istota sporu w tej sprawie sprowadza się zatem do tego, czy w tak ustalonych okolicznościach wypłacone skarżącej świadczenie pielęgnacyjne z tytułu opieki nad synem K. P. za okres od 1 czerwca 2021 r. do 30 listopada 2021 r. było świadczeniem nienależnie pobranym w rozumieniu art. 30 ust. 2 pkt 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2022 r. poz. 615; w skrócie "u.ś.r."). Zgodnie bowiem z tym przepisem, za nienależnie pobrane świadczenia rodzinne uważa się "świadczenia rodzinne wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie, zawieszenie prawa do świadczeń rodzinnych lub zmniejszenie wysokości przysługujących świadczeń rodzinnych albo wstrzymanie wypłaty świadczeń rodzinnych w całości lub w części, jeżeli osoba pobierająca te świadczenia była pouczona o braku prawa do ich pobierania". Treść tego przepisu nie pozostawia wątpliwości, że warunkiem uznania na jego podstawie świadczenia rodzinnego za nienależnie pobrane jest świadomość świadczeniobiorcy braku prawa do pobierania danego świadczenia, która to świadomość musi wynikać z uprzedniego pouczenia. W orzecznictwie utrwalił się pogląd - który Sąd w niniejszym składzie podziela - w myśl którego obowiązek zwrotu nienależnie pobranego świadczenia obciąża tylko tego, kto przyjął świadczenie w złej wierze, wiedząc, że mu się ono nie należy, co dotyczy zarówno osoby, która została skutecznie pouczona o okolicznościach, w jakich nie powinna pobierać świadczeń, jak też osoby, która uzyskała świadczenie na podstawie nieprawdziwych zeznań lub dokumentów, czy też w innych przypadkach świadomego wprowadzenia w błąd instytucji zobowiązanej do wypłaty świadczenia. Dla prawidłowego ustalenia istnienia obowiązku zwrotu nienależnie pobranego świadczenia decydujące znaczenie ma zatem świadomość osoby pobierającej świadczenie. Osoba zobowiązana do zwrotu nienależnie pobranego świadczenia musi być świadoma, że okoliczność, która powoduje ustanie prawa do uzyskanego świadczenia, wystąpiła. Z tego względu istotne jest dochowanie obowiązku poinformowania świadczeniobiorcy o okolicznościach mających wpływ na prawo do świadczenia, a następnie ustalenie, czy nieuprawnione pobranie świadczenia nastąpiło z "winy" strony, i w konsekwencji, że świadczenie to miało charakter nienależnego (por. np. wyrok NSA z 27 kwietnia 2022 r., I OSK 1392/21; por. też wyroki WSA: z 28 października 2021 r., II SA/Gl 764/21; z 15 lipca 2022 r., II SA/Gl 281/22; dostępne w CBOSA).
W oparciu o powyższe nie budzi wątpliwości, że wydanie decyzji w przedmiocie uznania świadczenia pielęgnacyjnego za świadczenie nienależnie pobrane powinno być poprzedzone ustaleniem, czy osoba, która pobierała dane świadczenie, była prawidłowo pouczona o braku prawa do pobierania tego konkretnego świadczenia.
Dla oceny, czy w danym przypadku został spełniony warunek pouczenia, o którym mowa w art. 30 ust. 2 pkt 1 u.ś.r., konieczne jest uwzględnienie także celu tej regulacji prawnej. Otóż wprowadzając powyższy warunek ustawodawca zmierzał do tego, aby obowiązek zwrotu świadczenia nienależnie pobranego ciążył wyłącznie na osobach, które pobierały dane świadczenie w sposób w pełni świadomy w tym znaczeniu, że zdawały sobie sprawę, iż świadczenie im nie przysługuje. W konsekwencji, pouczenie, o którym mowa w ww. przepisie ustawy o świadczeniach rodzinnych, to tylko takie pouczenie, które było sformułowane i przedstawione konkretnemu adresatowi w taki sposób, że - zgodnie z zasadami racjonalności i doświadczenia życiowego - można przyjąć, iż ów adresat miał świadomość pobierania przez pewien czas nienależnego świadczenia rodzinnego. Według utrwalonego orzecznictwa Naczelnego Sądu Administracyjnego pouczenie powinno jednoznacznie wyjaśniać, w sposób zrozumiały dla przeciętnego świadczeniobiorcy, w jakich sytuacjach pobierane świadczenie staje się "nienależnie pobrane" w rozumieniu prawa, a także jakie są skutki prawne pobierania takiego świadczenia. Wreszcie pouczenie nie może być udostępniane wyłącznie w chwili występowania z wnioskiem o przyznanie świadczenia - np. tylko na druku wniosku o przyznanie świadczenia, który jest składany w organie, a tym samym pozostawiany w aktach administracyjnych, i którym świadczeniobiorca nie dysponuje w okresie pobierania świadczenia (por. na przykład wyrok NSA z 27 lutego 2013 r., I OSK 1525/12).
W świetle powyższych rozważań, w ocenie Sądu, pouczenie do którego odwołują się organy opisanych warunków nie spełnia, co czyni je niejasnym i niezrozumiałym. Skarżąca zatem nie została prawidłowo pouczona o skutkach nie wypełnienia opisanego w pouczeniu obowiązku informacyjnego, gdyż w pouczeniu tym nie wskazano, że brak poinformowania organu o otrzymaniu nowego orzeczenia o stopniu niepełnosprawności będzie skutkował utratą prawa do świadczeń, a w konsekwencji uznaniem pobranych przez nią świadczeń za świadczenie nienależne. Zawarte w decyzji Burmistrza Miasta K. z 5 października 2020 r. zacytowane wyżej pouczenie ogranicza się wyłącznie do informacji o obowiązku poinfomowania o zmianach mających wpływ na prawo do świadczenia. W taki sposób nałożony na skarżącą obowiązek informacyjny nie zawierał pouczenia o skutku niewywiązania się z tego obowiązku tj. możliwości utraty prawa do pobierania świadczenia w sytuacji niedostarczenia w terminie nowego orzeczenia o niepełnosprawności, nie odwołuje się również do treści decyzji. Jak wskazuje natomiast skarżąca w skardze w jej sytuacji nie zaszły zmiany mające wpływ na prawo do świadczenia a ze złożonych orzeczeń wynika, że stan zdrowia syna nie zmienił się.
Sąd zwraca uwagę, że art. 25 ust. 1 u.ś.r. określający obowiązek informacyjny nie daje organom uprawnienia do pomijania na tej podstawie prawnej istotnych okoliczności faktycznych, tzn. o charakterze prawotwórczym, które ujawnią się w toku postępowania, a które nie zostały "niezwłocznie" podane do wiedzy organu przez osobę zobowiązaną. Przy ocenie, czy zaistniały okoliczności mające wpływ na prawo do świadczeń rodzinnych, decydujące są materialnoprawne przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych warunkujące to prawo, czyli z którymi ustawa łączy skutek w postaci nieprzysługiwania lub ustania prawa do świadczeń rodzinnych, zaś sam fakt niedotrzymania wymogu informacyjnego z art. 25 ust. 1 u.ś.r. nie ma takiego charakteru. Przepis ten nie uchyla generalnej normy z art. 7 k.p.a. ustanawiającej zasadę prawdy obiektywnej, w myśl której organy "podejmują wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy" - co, najogólniej rzecz ujmując, oznacza, że organ prowadzący postępowanie ma obowiązek zebrania i rozpatrzenia materiału dowodowego, aby ustalić stan faktyczny sprawy zgodny z rzeczywistością (por. wyroki WSA: z 10 października 2019 r., IV SA/Wr 245/19; z 15 lipca 2022 r., II SA/Gl 281/22; dostępne w CBOSA).
Reasumując, należy wskazać, że w treści powołanej decyzji Burmistrza Miasta K. z 5 października 2020 r. nie wyartykułowano w sposób wyraźny zarówno w jej treści a w szczególności jej pouczeniu, że niepoinformowanie o uzyskaniu nowego orzeczenia Wojewódzkiego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności - może skutkować powstaniem nienależnie pobranego świadczenia pielęgnacyjnego, a w konsekwencji koniecznością jego zwrotu wraz z odsetkami ustawowymi. Wobec powyższego organy obu instancji nieprawidłowo przyjęły, że skarżąca została poprawnie pouczona o warunkach przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego i obowiązku informowania o wszelkich zmianach mających wpływ na prawo do tegoż zasiłku, gdyż nie wskazano w sposób jasny co należy rozumieć przez zmiany mające wpływ na prawo do tego świadczenia, w szczególności czy za zmianę taką należy uważać wydanie nowego orzeczenia, którego niezłożenie w terminie będzie skutkowało pozbawieniem prawa do świadczeń. Ponadto brak poinformowania organu o uzyskaniu nowego orzeczenia nie spowodował, że świadczenie pielęgnacyjne w związku z opieką nad niepełnosprawnym synem zostało wypłacone skarżącej nienależnie, gdyż prawo do tego świadczenia nie ustało.
Mając powyższe na uwadze w ocenie Sądu w okolicznościach niniejszej sprawy świadczenie pielęgnacyjne pobrane przez skarżącą na niepełnosprawnego małoletniego syna w okresie od 1 czerwca 2021 r. do 30 listopada 2021 r. wbrew stanowisku organów obu instancji nie stanowi świadczenia nienależnie pobranego w rozumieniu przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych. Z tych przyczyn Sąd uchylił decyzje obu instancji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a (pkt 1 sentencji wyroku).
Uznając jednocześnie, że dalsze procedowanie w przedmiocie nienależnie pobranego przez skarżącą zasiłku pielęgnacyjnego za wskazany okres oraz zobowiązania skarżącej do zwrotu tej kwoty stało się bezprzedmiotowe Sąd umorzył postępowanie na podstawie art. 145 § 3 p.p.s.a.- pkt 2 sentencji wyroku, W przypadku uprawomocnienia się niniejszego wyroku skarżąca nie będzie więc zobowiązana do zwrotu zasiłku pobranego za ww. okres.
O kosztach orzeczono na podstawie art. 200 ppsa (pkt 3 wyroku).

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI