II SA/Ke 294/23

II SA/Ke 294/23 - Wyrok WSA w Kielcach
Data orzeczenia
2023-06-14
orzeczenie nieprawomocne
Data wpływu
2023-05-16
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach
Sędziowie
Dorota Pędziwilk-Moskal /przewodniczący sprawozdawca/
Krzysztof Armański
Renata Detka
Symbol z opisem
6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne
Pomoc społeczna
Zaliczka alimentacyjna
Sygn. powiązane
I OSK 2790/23 - Wyrok NSA z 2026-02-17
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2023 poz 581
art. 30 ust. 2
Ustawa z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (t. j.)
Dz.U. 2023 poz 259
art. 151
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Dorota Pędziwilk-Moskal (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Renata Detka Sędzia WSA Krzysztof Armański Protokolant Starszy inspektor sądowy Urszula Opara po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 14 czerwca 2023 r. sprawy ze skargi R. T. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] kwietnia 2023 r. [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego oddala skargę.
Uzasadnienie
Zaskarżoną decyzją z 14 kwietnia 2023 r. [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze (dalej "Kolegium") uchyliło w całości decyzję wydaną z upoważnienia Burmistrza M. J. z 14 października 2022 r. znak: [...] odmawiającą R. T. umorzenia należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego w łącznej kwocie [...]zł (w tym [...] zł należność główna i odsetki na dzień 14 października 2022 r. w kwocie [...]zł), dla osoby uprawnionej - J. T. i w to miejsce orzekło o odmowie umorzenia R. T. należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego na rzecz osoby uprawnionej - J. K. (uprzednio T. ) w kwocie wynoszącej na dzień wydania decyzji Kolegium [...] zł (kwota główna) i odsetek ustawowych, które na dzień wydania niniejszej decyzji wynoszą [...] zł.
W uzasadnieniu powyższego rozstrzygnięcia Kolegium wskazało, że materialnoprawną podstawą zaskarżonej decyzji stanowią przepisy ustawy z dnia
7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (tekst jedn. Dz. U. z 2023 r. poz. 581), zwanej dalej "ustawą". Powołując się na treść art. 30 ust. 2 ww. ustawy Kolegium wyjaśniło, że rozstrzygnięcie w tej sprawie ma charakter uznaniowy, co oznacza, że umorzenie należności dłużnika nie jest obligatoryjne nawet w przypadku, gdy zostaną spełnione wszystkie przesłanki warunkujące udzielenie tej pomocy. Przesłankami umorzenia należności dłużnika alimentacyjnego z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego są wyłącznie jego sytuacja dochodowa i rodzinna, które obiektywnie uniemożliwiają wywiązanie się z ciążącego na nim obowiązku alimentacyjnego.
Jak ustaliło Kolegium, R. T. ma 65 lat, jest osobą nielegitymującą się orzeczeniem o stopniu niepełnosprawności, zarejestrowaną w PUP jako osoba bezrobotna bez prawa do zasiłku, prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe.
W lutym i marcu 2023 r. organ pierwszej instancji przyznał skarżącemu pomoc w postaci świadczenia pieniężnego na zakup posiłku lub żywności w ramach programu wieloletniego "Posiłek w szkole i w domu" w kwocie [...]zł. W oświadczeniu złożonym 20 marca 2023 r. skarżący wskazał, że nie będzie starał się o orzeczenie o niepełnosprawności, leczy się na nadciśnienie i dyskopatię, dotychczas utrzymywał się z wyrównania świadczenia pielęgnacyjnego jakie otrzymywał w związku z opieką nad matką od 1 kwietnia 2022 r. do 31 sierpnia 2022 r. w kwocie po [...] zł i od
1 do 21 września 2022 r. w kwocie [...]zł, które zostało wyczerpane. Nadmienił, że w kwietniu kończy 65 lat, więc złoży wniosek do ZUS o przyznanie emerytury. Po otrzymaniu emerytury komornik zabierze mu 60% świadczenia, natomiast kwota jaka pozostanie (ok.[...] zł), nie wystarczy mu na życie.
W ocenie Kolegium, ustalenia dotyczące sytuacji dochodowej i rodzinnej prowadzą do wniosku, że sytuacja skarżącego jest niewątpliwie trudna, jednak nie szczególna, wyjątkowa uzasadniająca zastosowanie najdalej idącej ulgi jaką jest umorzenie całości zaległości z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Na datę wydania niniejszej decyzji Kolegium, dług skarżącego z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego wynosił: [...] zł (należność główna), ustawowe odsetki w kwocie [...]zł, co daje łącznie kwotę [...]zł. Wymienione w art. 30 ust. 2 ustawy rodzaje ulg w spłacie należności alimentacyjnych powinny być stosowane w określonym porządku, a więc od środka wywołującego najmniejszy skutek aż po środek wywołujący skutek najbardziej definitywny.
Kolegium podkreśliło, że bezspornie skarżący nie legitymuje się orzeczeniem o stopniu niepełnosprawności ani nie dysponuje żadnymi innymi dowodami, z których wynikałoby, że nie jest zdolny do podjęcia w przyszłości zatrudnienia, a tym samym, że sytuacja jego nie ulegnie poprawie. W aspekcie tak ustalonego stanu faktycznego chybione są, w ocenie Kolegium, twierdzenia skarżącego, jakoby dyskopatia i nadciśnienie (potwierdzone zaświadczeniem lekarskim) uniemożliwiały mu podjęcie pracy zarobkowej. Zdaniem Kolegium, nie można zatem kategorycznie stwierdzić, że skarżący w przyszłości nie będzie w stanie przezwyciężyć tych trudności, a w konsekwencji przedwczesne jest zastosowanie najdalej idącej ulgi jaką jest umorzenie całości zadłużenia z tytułu wypłaconych świadczeń. Zwolnienie dłużnika z obowiązku zwrotu należności, które wypłacone zostały jego córce jako należne od niego świadczenia alimentacyjne może mieć miejsce tylko wówczas, gdy jego sytuacja dochodowa nie pozwala mu na wywiązanie się z ciążącego na nim obowiązku alimentacyjnego nawet w najmniejszym stopniu. Przy czym, stan taki powinien być efektem czynników obiektywnych, na które zobowiązany nie ma wpływu. Dla oceny przesłanek umorzenia należności dłużnika alimentacyjnego istotna jest nie tylko okoliczność, czy dłużnik aktualnie może wywiązać się z ciążącego na nim obowiązku alimentacyjnego, ale i to, czy w przyszłości będzie on mógł spłacać dług alimentacyjny. Kolegium zwróciło uwagę, że samo uzyskiwanie niskich dochodów bądź też nieuzyskiwanie dochodów nie jest okolicznością wyjątkową i szczególną na tle sytuacji innych dłużników alimentacyjnych. Sytuacja rodzinna i dochodowa dłużnika ubiegającego się o umorzenie należności musi go wyróżniać spośród innych dłużników alimentacyjnych. Nawet bardzo trudna sytuacja materialna czy zdrowotna, nie uzasadnia sama z siebie umorzenia należności. W ocenie Kolegium, co prawda skarżący jest osobą bezrobotną, ale nie legitymującą się orzeczeniem o stopniu niepełnosprawności, co nie eliminuje go z rynku pracy. Zatem może on podejmować określone formy zatrudnienia, chociażby były niezgodne z posiadanym wykształceniem zawodowym i nabytym doświadczeniem, co powoduje, że skarżący ma możliwość poprawy swojej sytuacji dochodowej. Przekłada się to z kolei na możliwość przynajmniej częściowej spłaty zadłużenia z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego.
Zdaniem Kolegium, organ pierwszej instancji prawidłowo uznał, że sytuacja skarżącego (nadciśnienie, dyskopatia, trudna sytuacja finansowa) nie wskazuje na obiektywny brak możliwości wywiązania się z obowiązku alimentacyjnego.
Nadto Kolegium stwierdziło, że nie zasługują na uwzględnienie twierdzenia skarżącego, jakoby nigdy umyślnie nie zaniedbywał obowiązku alimentacyjnego, który na nim ciążył, jak również dopóki mógł to podejmował starania, aby dług spłacić. Jak wynika bowiem z materiału dowodowego skarżący miał zasądzone alimenty na córkę począwszy od 2002 r. Oznacza to, że zadłużenie skarżącego z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego istniało jeszcze w czasie, gdy jego możliwości zarobkowe były większe, zaś on był osobą młodszą, aktywną zawodowo. Tym samym sytuacja, w jakiej znalazł się obecnie skarżący, przynajmniej częściowo jest wynikiem jego zaniechań mających miejsce w przeszłości. Usprawiedliwieniem nie może również być fakt, że oprócz córki J. skarżący miał drugie dziecko, które cierpiało na choroby przewlekłe i wymagało pomocy finansowej. Obowiązek alimentacyjny rodzica skutkuje wobec każdego dziecka, niezależnie czy chorego, czy zdrowego.
Sumując Kolegium stwierdziło, że zasadnym było uchylenie decyzję organu pierwszej instancji i w to miejsce orzeczenie jak w sentencji zaskarżonej decyzji.
W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach R. T. wskazał, że ma 65 lat i w przypadku dalszej konieczności spłacania długu alimentacyjnego, komornik sądowy będzie potrącał 60% jego niewysokiej emerytury, w konsekwencji czego do dyspozycji skarżącemu pozostanie [...] zł. Podniósł, że z kwoty tej będzie musiała opłacić czynsz w wysokości [...] zł oraz zapłacić [...] zł za energię elektryczną i [...] zł za gaz. Wobec tego zabraknie mu [...] zł na utrzymania mieszkania, nie wspominając o wyżywieniu. Zdaniem skarżącego, Kolegium odmawiając umorzenia długu alimentacyjnego, nie uwzględniło, że zostanie on pozbawiony środków do życia i będzie zmuszony do korzystania z pomocy społecznej. Dodał, że orzeczenie o niepełnosprawności w chwili obecnej w niczym mu nie pomoże i wyjaśnił, że nie posiada kwalifikacji do prac umysłowych - jest pracownikiem fizycznym, a pracodawcy nie chcą zatrudniać pracowników fizycznych którzy ukończyli 65 lat. Skarżący wskazał, że w wieku 63 lat zaczął cierpieć na dyskopatię i nadciśnienie tętnicze, a jego stan zdrowia nie ulegnie poprawie. Dlatego też, nie może on podjąć zatrudnienia, a w konsekwencji uzyskać dochodu, który pozwalałby mu na jednoczesne spłacanie długu alimentacyjnego i utrzymanie.
Z tych przyczyn skarżący wniósł o umorzenie w całości długu alimentacyjnego wraz z odsetkami.
W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie.
W piśmie procesowym z 25 maja 2023 r. skarżący, odnosząc się do czynności podejmowanych przez komornika sądowego, poparł skargę.
Na rozprawie 14 czerwca 2023 r. skarżący poparł skargę i dodał, że w czerwcu 2023 r. przez dwa dni był w szpitalu z powodu bezdechu, a w związku z tym stanowisko Kolegium, że może podjąć pracę jest nieprawidłowe. Dodał, że złożył wniosek o przyznanie emerytury, ale decyzji jeszcze nie otrzymał. Utrzymuje się z tego, co otrzymał tytułem wyrównania świadczenia pielęgnacyjnego za opiekę nad matką.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach zważył, co następuje.
Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.
Zgodnie z art. 3 § 1 oraz art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2023 r., poz. 259), zwanej dalej "p.p.s.a.", wojewódzkie sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że w zakresie dokonywanej kontroli sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji w toku postępowania nie naruszyły przepisów prawa materialnego i przepisów postępowania w sposób, który miał lub mógł mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Sądowa kontrola legalności zaskarżonych orzeczeń administracyjnych sprawowana jest przy tym w granicach sprawy, a sąd nie jest związany zarzutami, wnioskami skargi, czy też powołaną w niej podstawą prawną, z zastrzeżeniem
art. 57a (art. 134 § 1 p.p.s.a.).
Rozpatrując skargę w ramach powyżej zakreślonej kognicji Wojewódzki Sąd Administracyjny nie dopatrzył się naruszeń prawa skutkujących koniecznością uchylenia bądź stwierdzenia nieważności decyzji organu odwoławczego.
Materialnoprawną podstawę wydanego w sprawie rozstrzygnięcia stanowił art. 30 ust. 2 ustawy z dnia 7 września 2008 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (t. j. Dz. U. z 2023 r., poz. 581), zwanej dalej "ustawą", zgodnie z którym organ właściwy wierzyciela może na wniosek dłużnika alimentacyjnego umorzyć jego należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego łącznie z odsetkami w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, uwzględniając sytuację dochodową i rodzinną.
Ustawodawca w preambule do ustawy podkreślił, że dostarczanie środków utrzymania osobom, które nie są w stanie samodzielnie zaspokoić swoich potrzeb, a w szczególności dzieciom, jest w pierwszej kolejności obowiązkiem członków ich rodziny wskazanych w Kodeksie rodzinnym i opiekuńczym, a wspieranie osób znajdujących się w trudnej sytuacji materialnej z powodu niemożności wyegzekwowania alimentów należy łączyć z działaniami zmierzającymi do zwiększenia odpowiedzialności osób zobowiązanych do alimentacji. Uwzględniając powyższe trzeba stwierdzić, że przewidziana w art. 30 ust. 2 tej ustawy możliwość udzielenia, na wniosek dłużnika alimentacyjnego, ulgi w spłacie należności wypłaconych tytułem świadczeń alimentacyjnych, stanowi wyjątek od zasady zawartej w art. 27 ust. 1 ustawy, który przewiduje obowiązek zwrotu przez dłużnika alimentacyjnego organowi właściwemu wierzyciela należności w wysokości świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego osobie uprawnionej, łącznie z ustawowymi odsetkami. Umorzenie należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego z odsetkami, ma więc charakter wyjątkowy i zachodzi jedynie wówczas, gdy na skutek obiektywnych okoliczności sytuacja dochodowa
i rodzinna uniemożliwia zobowiązanemu wywiązanie się z ciążącego na nim obowiązku alimentacyjnego. Ponadto, badając czy okoliczności faktyczne sprawy stanowią przesłanki umorzenia należności wypłaconych z funduszu alimentacyjnego należy mieć na względzie charakter zobowiązań alimentacyjnych, które zgodnie z postanowieniami art. 133 § 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego w przypadku rodziców w stosunku do ich dzieci mają charakter obligatoryjny (zob. wyrok WSA w Poznaniu z 5 sierpnia 2010 r., IV SA/Po [...], Lex nr 737864, wyrok WSA w Białymstoku z 6 października 2015 r., II SA/Bk [...], Lex nr 1940834).
W powołanym wyżej art. 30 ust. 2 ustawy ustawodawca przewidział uprawnienie dla właściwego organu administracji do umorzenia należności alimentacyjnych. Rozstrzygnięcie w tym przedmiocie ma więc charakter uznaniowy i uzależnione jest od stwierdzenia przez organ przesłanki występowania szczególnych okoliczności, opartych na kryterium dochodowym i rodzinnym. Oznacza to, że umorzenie należności dłużnika, nie jest obligatoryjne nawet, w przypadku gdy zostaną spełnione wszystkie przesłanki warunkujące udzielenie tej pomocy. Ustawodawca swobodnemu uznaniu właściwego organu pozostawił bowiem odmowę lub uwzględnienie wniosku dłużnika alimentacyjnego. Zatem przy działaniu w ramach uznania administracyjnego organ administracji ma prawo wyboru rozstrzygnięcia sprawy, co nie oznacza, że rozstrzygnięcie takie może nosić cechy dowolności. Zakres swobody działania organu administracyjnego, wynika z przepisu prawa materialnego, jakim jest art. 30 ust. 2 ustawy, a ograniczony jest ogólnymi regułami postępowania administracyjnego, określonymi w przepisach k.p.a. Stąd, aby uznać podjętą na podstawie art. 30 ust. 2 ustawy decyzję za zgodną z przepisami prawa, jej wydanie musi zostać poprzedzone zgromadzeniem materiału dowodowego, pozwalającym na ustalenie okoliczności istotnych dla sprawy (art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a.), a następnie wszechstronnym i wnikliwym rozważeniem zebranych dowodów (art. 80 k.p.a.) przez pryzmat ustalenia sytuacji zdrowotnej, dochodowej i rodzinnej wnioskodawcy, a następnie oceny tych okoliczności z punktu widzenia zasadności zastosowania ulgi w spłacie należności w postaci umorzenia należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego łącznie z odsetkami w całości, o co zwrócił się w tej sprawie R. T..
Rolą sądu administracyjnego, kontrolującego zgodność z prawem wydanej decyzji, jest zaś sprawdzenie prawidłowości wnioskowania organu administracji stwierdzającego, że w danej sytuacji faktycznej nie było możliwe uwzględnienie wniosku o udzielenie ulgi w spłacie należności alimentacyjnych, lub że udzielenie takiej ulgi było uzasadnione. Wywody organu w tym zakresie muszą być wewnętrznie spójne, a także zgodne z zasadami logiki i doświadczenia życiowego.
Jak już wyżej wskazano przesłankami umorzenia należności dłużnika alimentacyjnego z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego są wyłącznie jego sytuacja dochodowa i rodzinna, które obiektywnie uniemożliwiają wywiązania się z ciążącego na nim obowiązku alimentacyjnego. Na sytuację dochodową dłużnika składają się dochody otrzymywane z różnych tytułów, a także takie okoliczności, jak np. stan jego zdrowia czy możliwości uzyskania dochodu; na sytuację rodzinną dłużnika składa się natomiast ustalenie czy prowadzi on samodzielnie gospodarstwo, czy też wspólnie z innymi osobami bliskimi, czy i jakie świadczenia ponosi na ich rzecz (tak: NSA w wyroku z 21 października 2008 r.,
I OSK [...] dostępny na http://orzeczenia.nsa.gov.pl).
W rozpoznawanej sprawie ustalenia faktyczne i motywy, które legły u podstaw zaskarżonego rozstrzygnięcia nie dawały - w ocenie Sądu - podstaw do stwierdzenia przekroczenia przez organ granic uznania administracyjnego. Organy dokonały analizy sytuacji dochodowej i życiowej skarżącego. Słusznie przyjęły, że oceniając możliwość umorzenia w całości należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego należy mieć na względzie fakt, że wprawdzie skarżący jest osobą bezrobotną bez prawa do zasiłku, ale jego sytuacja finansowa może ulec poprawie. Skarżący ukończył bowiem 65 lat i złoży wniosek o przyznanie emerytury, która będzie stanowiła stabilne źródło jego dochodu. Ponadto z akt sprawy nie wynika, aby skarżący legitymował się orzeczeniem o stopniu niepełnosprawności wskazującym na brak możliwości jakiegokolwiek zarobkowania. Zdaniem Sądu, stan zdrowia skarżącego nie uniemożliwia mu podjęcia pracy. Podnoszona przez skarżącego okoliczność, że leczy się na nadciśnienie i cierpi na dyskopatię nie oznacza konieczności rezygnacji z prac zarobkowych. Nadto z wyjaśnień samego skarżącego wynika, że do września 2022 r. sprawował opiekę nad niepełnosprawną w stopniu znacznym matką i z tego tytułu miał przyznane prawo do świadczenia pielęgnacyjnego. Skoro stan zdrowia skarżącego pozwalał mu na sprawowanie długotrwałej opieki nad osobą niepełnosprawną to znaczy, że wbrew twierdzeniom zawartym w skardze, może on wykonywać prace fizyczne. Nieposiadanie przez skarżącego, cyt. "kwalifikacji do prac umysłowych" również nie jest przeszkodą do podejmowania prac zarobkowych, w celu poprawy swojej sytuacji dochodowej.
Słuszne jest zatem twierdzenie organów, że brak zatrudnienia w chwili obecnej jest sytuacją przejściową, na która skarżący ma wpływ. Na tym etapie postępowania trudno jest bowiem przesądzić, że poza świadczeniem emerytalnym, skarżący nie otrzyma pracy w okresie późniejszym. Opisane wyżej okoliczności bez wątpienia wskazują na perspektywy poprawy i zmiany na lepsze sytuacji dochodowej skarżącego, o ile tylko podejmie on starania w tym kierunku. Na obecną sytuację materialną skarżącego z pewnością nie mają wpływu okoliczności obiektywne, tj. niezależne od jego postawy życiowej i bycia odpowiedzialnym za wywiązanie się z ciążącego na nim obowiązku alimentacyjnego.
Podkreślić trzeba, że ponoszona przez stronę konieczność ponoszenia wydatków związanych z codziennym utrzymaniem, w tym opłat za czynsz oraz media, nie czyni jego sytuacji wyjątkowej lub nadzwyczajnej na tle innych dłużników alimentacyjnych. Niewątpliwie sytuacja skarżącego jest trudna, niemniej jednak należy mieć na względzie, że umarzanie zaległych należności każdemu dłużnikowi z powodu bezrobocia prowadziłoby do przerzucania obowiązku utrzymania dzieci dłużników alimentacyjnych na wszystkich podatników, co byłoby sprzeczne z interesem społecznym.
Reasumując, zdaniem Sądu, zgodzić się należało z organami, że sytuacja dochodowa i rodzinna skarżącego, ustalona w niniejszym postępowaniu, nie stanowi dostatecznej podstawy do umorzenia w całości ciążących na nim należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego wraz z odsetkami.
Skoro zatem podniesione w skardze zarzuty nie mogły odnieść zamierzonego skutku, a jednocześnie brak jest okoliczności, które z urzędu należałoby wziąć pod rozwagę Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach orzekł jak w sentencji wyroku na podstawie art. 151 p.p.s.a.