II SA/KE 280/23

II SA/Ke 280/23 - Wyrok WSA w Kielcach
Data orzeczenia
2023-07-26
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2023-05-10
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach
Sędziowie
Jacek Kuza /przewodniczący/
Renata Detka /sprawozdawca/
Sylwester Miziołek
Symbol z opisem
6361 Rejestr  zabytków
Hasła tematyczne
Zabytki
Skarżony organ
Generalny Konserwator Zabytków
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2023 poz 1634
art. 151
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
Dz.U. 2021 poz 710
art. 22 ust. 2 i 5 pkt 3, art. 3 pkt 1
Ustawa z dnia 23 lipca 2003 r. o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami.
Dz.U. 2021 poz 56
par. 15 ust. 1 i 4, par. 10 ust. 1
Rozporządzenie Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego z dnia 26 maja 2011 r. w sprawie prowadzenia rejestru zabytków, krajowej,  wojewódzkiej i gminnej ewidencji zabytków oraz krajowego wykazu zabytków skradzionych lub wywiezionych za granicę niezgodnie z prawem (t.  j.)
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jacek Kuza, Sędziowie Sędzia WSA Sylwester Miziołek, Sędzia WSA Renata Detka (spr.), Protokolant Starszy inspektor sądowy Joanna Dziopa, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 26 lipca 2023 r. sprawy ze skargi [...] S.A. w W. na czynność materialno - techniczną Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków w Kielcach z dnia [...] w przedmiocie włączenia sporządzonej nowej karty do wojewódzkiej ewidencji zabytków nieruchomych oddala skargę.
Uzasadnienie
Sygn. akt II SA/Ke [...]
UZASADNIENIE
Czynnością z 1 marca 2023 r., podjętą na podstawie art. 22 pkt 2 ustawy z dnia 23 lipca 2003 r. o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami oraz § 15 rozporządzenia Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego z dnia 26 maja 2011 r. w sprawie prowadzenia rejestru zabytków, krajowej, wojewódzkiej i gminnej ewidencji zabytków oraz krajowego wykazu zabytków skradzionych lub wywiezionych za granicę niezgodnie z prawem, Świętokrzyski Wojewódzki Konserwator Zabytków w Kielcach (dalej także jako ŚWKZ) zawiadomił o włączeniu sporządzonej nowej karty do wojewódzkiej ewidencji zabytków nieruchomych. Zawiadomieniem objęty został budynek parowozowni wraz z budynkiem biurowym i warsztatem SKD w zespole Starachowickiej Kolei Dojazdowej w Starachowicach (Wierzbnik), na działkach nr [...] (część) i [...] (część) obręb: 0005 Starachowice, gm. Starachowice, pow. starachowicki.
W treści zawiadomienia wskazano, że w związku z odbiorem zawiadomienia
o zamiarze sporządzenia nowej karty ewidencji zabytków, po upływie terminu wskazanego w § 15 pkt 4 ww. rozporządzenia, stosownie do § 15 pkt 7 tego rozporządzenia, ŚWKZ w Kielcach przekazuje w załączeniu potwierdzoną za zgodność z oryginałem kopię włączonej do wojewódzkiej ewidencji zabytków nowej karty ewidencyjnej zabytku nieruchomego.
W złożonej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach skardze na powyższą czynność[...] S.A. w W. Oddział Gospodarowania Nieruchomościami w K., zarzuciły naruszenie:
- art. 7 k.p.a. w zw. z art. 77 § 1 k.p.a. i art. 80 k.p.a. poprzez niewyczerpujące zebranie materiału dowodowego oraz dokonanie jego dowolnej, a nie swobodnej oceny i uznanie, że dla przedmiotowych nieruchomości winna zostać sporządzona nowa karta do wojewódzkiej ewidencji zabytków nieruchomych, w sytuacji kiedy prawidłowo zebrany i oceniony materiał dowodowy nie daje do tego podstaw;
- art. 3 pkt 1, art. 6 ust. 1 pkt 1 lit. b oraz art. 22 ust. 2 ustawy z dnia 23 lipca 2003 r.
o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami w zw. z § 15 ust. 1 rozporządzenia z dnia 26 maja 2011 r. w sprawie prowadzenia rejestru zabytków krajowej, wojewódzkiej i gminnej ewidencji zabytków oraz krajowego wykazu zabytków skradzionych lub wywiezionych za granicę niezgodnie z prawem, poprzez podjęcie przez organ zaskarżonej czynności materialno-technicznej w sytuacji, gdy przedmiotowe obiekty nie spełniają przesłanek ujętych w ustawowej definicji zabytku, nie posiadają wartości historycznej, artystycznej ani naukowej, a dokonanie zaskarżonej czynności nastąpiło wyłącznie na podstawie dowolnego uznania organu, iż obiekty te posiadają wartość historyczną, bez szczegółowego wyjaśnienia przypisanych nieruchomościom przez organ przymiotów;
- § 10 ust. 1 pkt 9 wskazanego wyżej rozporządzenia poprzez sporządzenie karty ewidencyjnej niezawierającej treści wymaganych prawem i w konsekwencji arbitralnie kwalifikującej budynek stanowiący własność skarżącej do kategorii zabytków, bez należytego udokumentowania i wyjaśnienia okoliczności uzasadniających włączenie karty zabytku do wojewódzkiej ewidencji zabytków;
- § 14 ust. 1 wskazanego wyżej rozporządzenia poprzez nie dokonanie przez organ zarówno weryfikacji swojego stanowiska, brak zlecenia badań aktualnego
i faktycznego stanu technicznego przedmiotowych budynków, jak również brak zlecenia i nie udokumentowanie jakiejkolwiek opinii bądź ekspertyz, które stanowiłyby uzasadnienie, iż obiekty te w myśl art. 3 pkt 1 wskazanej wyżej ustawy przedstawiają wartość historyczną i należy objąć je ochroną.
Podnosząc tak sformułowane zarzuty skarżąca wniosła o stwierdzenie bezskuteczności zaskarżonej czynności oraz zasądzenie od organu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego wg norm przepisanych.
W uzasadnieniu wskazano, że budynek parowozowni i warsztatu są od lat nieużytkowane, natomiast budynek biurowy od wielu lat pełni funkcję mieszkalną. Tym samym przedmiotowe budynki utraciły swoją pierwotną funkcję. Obecnie parowozownia i warsztat są w bardzo złym stanie technicznym.
Zgodnie nie tylko z faktycznym stanem przedmiotowej nieruchomości, ale również z uwagą poczynioną i wpisaną przez organ do karty ewidencyjnej, obiekt wymaga remontu w znacznym zakresie, który z pewnością spowoduje przywrócenie cech funkcjonalności budynku, jednakże nie jego odrestaurowanie i wyeksponowanie oryginalnych, wartościowych elementów, w konsekwencji zaś utratę, o ile występują, wielu elementów pierwotnej substancji obiektu, przez co stanie się kopią pierwotnego budynku.
Skarżąca zwróciła uwagę, że budynek parowozowni połączony jest wspólną ścianą z budynkiem biurowym, który obecnie pełni funkcję mieszkalną i jest zasiedlony przez jedną rodzinę. W przypadku tego budynku dokonywane były niezbędne adaptacje do potrzeb mieszkaniowych, a później doraźne naprawy i remonty, które spowodowały liczne zmiany architektoniczne, w wyniku czego również ten budynek nie odpowiada stanowi oryginalnemu. Budynki stanowią w istocie typową zabudowę charakterystyczną dla lat pięćdziesiątych i same w sobie nie przedstawiają wartości historycznej, artystycznej, czy naukowej.
Przywołując treść art. 3 pkt 1 ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami skarżąca podniosła, że organ nie wykazał szczególnej wartości historycznej objętych ochroną budynków. Nie przeprowadził żadnego postępowania dowodowego w zakresie ustalenia autentyczności przedmiotowej zabudowy, nie ustalił wyglądu i cech pierwotnej zabudowy powstałej w latach 50-tych dwudziestego wieku, jak również nie ustalił, jakie prace budowlane były wykonane przy przedmiotowych budynkach na przestrzeni lat i w jakim zakresie obecny wygląd obiektów odpowiada oryginalnej zabudowie. Dokonanie powyższych ustalań jest istotne o tyle, że szczególnie cenne dla wartości historycznych i naukowych danego budynku są obiekty zachowane w swoim pierwotnym kształcie wraz z detalem architektonicznym. Za jedną z głównych wartości zabytku uznaje się bowiem jego autentyzm i oryginalność.
Dodatkowo organ nie dokonał żadnej analizy interesów właściciela nieruchomości ani nie uzasadnił spełnienia zasady proporcjonalności w kontekście ewentualnego naruszenia prawa własności (użytkowania wieczystego). Skarżąca podniosła, że przepisy ustawy o ochronie zabytków stanowią podstawę do wprowadzenia ograniczeń prawa własności przysługującego właścicielom określonych nieruchomości, przy czym ograniczenie prawa własności przez objęcie nieruchomości ochroną konserwatora zabytków musi odpowiadać wymogom zasady proporcjonalności przewidzianej w art. 31 ust. 3 Konstytucji.
Powołując tezy orzecznictwa dotyczące wpisu do rejestru zabytków skarżąca podniosła, że dokonanie czynności materialno-technicznej nie zwalnia organu administracyjnego z obowiązku należytego uzasadnienia podejmowanych czynności, co powinno znaleźć odzwierciedlenie w zawiadomieniu o włączeniu karty ewidencyjnej zabytku do wojewódzkiej ewidencji zabytków bądź w samej karcie ewidencyjnej zabytku.
Zawiadomienie o dokonaniu czynności i karta ewidencyjna zabytku wskazuje na to, że organ skoncentrował się wyłącznie na ogólnych cechach obiektów, nie analizując w pełni stanowiska i sytuacji skarżącej. Ponadto, sama karta ewidencyjna zabytku ma braki, ponieważ w sposób niedostateczny został wypełniony punkt 9 karty dotyczący materiałów graficznych, albowiem brak jest dokumentacji graficznej zawierającej ujęcie szerokie oraz zbliżenia wszystkich istotnych elementów architektonicznych. Nie została również dokonana inwentaryzacja, która powinna zawierać lokalizację budynku na planie z nawiązaniem do państwowej osnowy geodezyjnej I kategorii. Brak jest również dokładnych opisów stanu zachowania budynku zawierających wyszczególnienie użytego przy budowie materiału konstrukcji, użytej techniki, czy też stylu wykonania obiektów. W tym zakresie należy uznać za niewystarczające dokonanie w załączniku do karty ewidencyjnej jedynie opisu stanu zastanego, bez powołania się na szczegółowy opis walorów historycznych lub architektonicznych przedmiotowych budynków, jak również jakichkolwiek opinii uzasadniających włączenie sporządzonej nowej karty do wojewódzkiej ewidencji zabytków nieruchomych. W treści załącznika do karty ewidencyjnej przypisanej do przedmiotowych obiektów organ jedynie w jednym zdaniu wskazał, że obiekty posiadają wartość z uwagi na zachowanie integralności funkcjonalnej, kontekstu przestrzennego, stanowiącego ważny element infrastruktury SKW, jednakże bez dalszego szczegółowego uzasadnienia i wyjaśnienia co należy rozumieć przez powyższe terminy względem przedmiotowych obiektów. W szczególności zabrakło wskazania, jakie konkretne cechy bądź elementy przedmiotowych nieruchomości wpłynęły i przesądziły o takiej ocenie, a także potrzebie objęcia ich ochroną przez organ.
Skarżąca wskazała także, że nie uczestniczyła wspólnie z przedstawicielami Wojewódzkiego Urzędu Ochrony Zabytków w oględzinach mających na celu określenie zakresu wpisu.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie i wyjaśnił, że budynek parowozowni wraz z budynkiem biurowym i warsztatem w zespole Starachowickiej Kolei Dojazdowej (SKD), przy ul. Targowej 17 w Starachowicach (Wierzbniku), ujęty jest:
- w Gminnej Ewidencji Zabytków Gminy Starachowice (GEZ) jako obiekt indywidualny w zespole Starachowickiej Kolei Dojazdowej – na podstawie karty adresowej GEZ, zgodnie z zarządzeniem Burmistrza Miasta i Gminy Starachowice
nr 175/2023 z 3 kwietnia 2023 r.
- w wojewódzkiej ewidencji zabytków nieruchomych województwa świętokrzyskiego na podstawie karty ewidencyjnej zabytku nieruchomego sporządzonej przez pracownika WUOZ w Kielcach w lutym 2023 r.
Obiekt stanowi integralną cześć historycznej infrastruktury Starachowickiej Kolei Dojazdowej w jej części niewpisanej do rejestru zabytków jako Starachowicka Kolej Dojazdowa na podstawie decyzji Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków
w Kielcach z "14 lutego 1955 r.", znak: PSOZ.OW.Ki.5340/293/95. W skład części infrastruktury, wpisanej do rejestru zabytków przytoczoną decyzją WKZ, wchodzą: tory zasadnicze, tory boczne dodatkowe i rozjazdy zwyczajne oraz obiekty inżynieryjno-techniczne (mosty, wiadukty i przepusty kolejowe) w granicach gruntów należących do PKP na terenie miejscowości Starachowice i gminy Brody od stacji Starachowice Wschodnie Wąskotorowe do granicy województwa świętokrzyskiego. Tym samym infrastruktura SKD wpisana do rejestru zabytków nie obejmuje budynków dworców, parowozowni, warsztatów i innych stanowiących integralną cześć jej historycznego funkcjonowania - ale obiekty te w znaczącej większości uwzględnione zostały przez organ ochrony zabytków do ochrony konserwatorskiej poprzez wskazanie ich do ujęcia w gminnych ewidencjach zabytków na etapie ich tworzenia lub aktualizacji. I tak w Starachowicach-Wierzbniku do ujęcia w GEZ wskazany został przez WKZ budynek dworca (ul. Kolejowa 10), a włączony na wniosek Prezydenta Starachowic budynek parowozowni (ul. Targowa 17).
Budynek parowozowni wraz z budynkiem biurowym i warsztatem SKD
stanowią element stacji początkowej SKD - Starachowice Wschodnie Wąskotorowe, w ramach kolei wąskotorowej łączącej Starachowice z Iłżą, powstającej w latach 1948-1951. Infrastruktura zaplecza ulokowana na południe od stacji Starachowice Wschodnie (do 1950 r. Wierzbnik) obejmowała m.in. zachowany do dziś budynek parowozowni z warsztatem i budynkiem biurowym. Budynek ten powstał zapewne
w 1952 r, a oddany do użytku został w 1953 r. wedle projektu typowego na potrzeby tego odcinka kolei, lub typowego dostosowanego do potrzeb użytkownika na stacji Wierzbnik.
Organ wskazał, że budynek składa się z trzech elementów:
- parowozowni w formie prostopadłościennej, murowanej hali z niskim dwuspadowym dachem i pięcioma metalowymi bramami od północy prowadzącymi do kanałów napraw (rewizyjnych). Budynek murowany z cegły, częściowo tynkowany, kryty eternitem. Wewnątrz hala podzielona na sale napraw czterostanowiskową
i jednostanowiskową z dodatkowymi warsztatami ślusarskimi oraz pomieszczeniami kuźni i obrabiarek;
- warsztatu dostawionego do południowo-zachodniego naroża parowozowni, murowanego, tynkowanego, parterowego;
- budynku biurowego dostawionego do północno-zachodniego naroża budynku parowozowni, murowanego, piętrowego, na planie kwadratu, z niskim dwuspadowym dachem i prostymi, członowanymi osiami otworów okiennych i drzwiowych elewacjami. Budynki te stanowią integralny, powiązany ze sobą historyczną funkcją i strukturą budowlaną obiekt infrastruktury kolejowej SKD.
W aktach WUOZ dostępna jest kopia fragmentu dokumentacji budowlanej, której porównanie ze stanem aktualnym wskazuje na brak istotnych modyfikacji i przebudów. Projekt oryginalny obejmuje całość funkcjonalną złożoną z trzech brył: parowozowni, warsztatu i budynku administracyjnego. Wszystkie one zachowały do dnia dzisiejszego swój gabaryt, cechy architektoniczne i funkcjonalne, a nawet częściowo wyposażenie techniczne (np. kanały napraw w parowozowni, wyposażenie warsztatów itp.). Częściowo przebudowany wewnątrz został budynek biurowy (obecnie w części użytkowany na cele mieszkalne), co nie ma jednak wpływu na jego zasadniczy kształt.
Budynki są użytkowane - w budynku biurowym znajdują się obecnie mieszkania, w budynku parowozowni przechowywane są lokomotywy SKD (własność Powiatu [...], który użytkuje parowozownię).
Stan zachowania obiektu jest dostateczny - nie stwierdzono zagrożenia dla jego trwałości budowlanej. Wskazać natomiast należy, że istnieje realne zagrożenie dla jego wartości zabytkowych w skutek pogarszania się stanu technicznego oraz prowadzenia prac remontowych w zakresie niedostosowanym do trwałego ich zachowania.
Budynek posiada wartości historyczne, architektoniczne i naukowe składające się na jego wartości zabytkowe w kontekście zespołu kolejki SKD, ale również indywidualne - jako typowy budynek infrastruktury kolejowej z poł. XX w., nie tak wcale licznie zachowanej na terenie województwa bez późniejszych przekształceń.
W ocenie organu, obiekt spełnia przesłanki określone w art. 3 pkt 1 i 2 oraz art. 6 ust. 1 ustawy o ochronie zabytków, a posiadane wartości zabytkowe są podstawą do sporządzenia karty ewidencyjnej dla zabytku niewpisanego do rejestru zabytków. Zarzucane niewyczerpujące zebranie materiału dowodowego jest bezpodstawne, gdyż zarówno przepisy ustawy o ochronie zabytków jak i rozporządzenie MKiDN nie wymagają uzasadnienia kart ewidencyjnych, co nie stanowi naruszenia przepisów k.p.a., których nie stosuje się do procedury włączenia karty zabytku do ewidencji.
Zdaniem organu, niezasadny jest zarzut skargi, że sporządzona karta ewidencji wojewódzkiej nie zawiera wymaganych prawem treści zgodnie z rozporządzeniem MKiDN. Karta zawiera wszystkie informacje zgodnie z § 10 ust. 1 i sporządzona została na wzorze zgodnie z załącznikiem nr 3 do rozporządzenia. Przywoływany przez stronę § 10 ust. 1 pkt 9 rozporządzenia MKiDN odnosi się do "materiałów graficznych" w pkt 9 karty ewidencyjnej, gdzie znajdować się ma zdjęcie poglądowe i mapka lokalizacyjna (wymagane jedno, reprezentatywne pozwalające na bezsprzeczną identyfikację zabytku oraz plan wskazujący ogólną i szczegółową lokalizację) - zgodnie z Instrukcją opracowywania kart ewidencyjnych dla zabytków nieruchomych niewpisanych do rejestru zabytków, opracowaną przez Narodowy Instytut Dziedzictwa w 2011 r. Instrukcję tę traktować należy jako oficjalne wytyczne do sporządzania i zawartości karty ewidencyjnej.
Organ podkreślił, że z własnej inicjatywy sporządził kartę ewidencyjną zabytku niewpisanego do rejestru zabytków w formie rozszerzonej, uzupełnionej o dodatkowe załączniki, wychodząc naprzeciw oczekiwaniom stron, uprzedzając zarzuty o brak należytego rozpoznania zabytku i jego przymiotów zabytkowych.
Odnosząc się do zarzutu naruszenia § 14 ust. 1 rozporządzenia MKiDN wskazano w odpowiedzi na skargę, że ŚWKZ w Kielcach jako organ ochrony zabytków, którego obowiązki określone zostały w ustawie o ochronie zabytków jest jedynym podmiotem kompetentnym i władnym do oceny wartości zabytkowej obiektów nieruchomych i ruchomych, a wskutek tego do włączania kart ewidencyjnych zabytków do wojewódzkiej ewidencji zabytków i wpisywania zabytków do rejestru zabytków województwa świętokrzyskiego. Organ posiada wykwalifikowaną i doświadczoną kadrę urzędniczą, wykształconą w kierunku ochrony zabytków i oceny ich wartości, która na podstawie posiadanej wiedzy oraz doświadczenia prowadzi sprawy administracyjne i inne procedury określone w ustawie o ochronie zabytków i jej aktach wykonawczych. Organ nie potrzebuje w zakresie swoich ustawowych obowiązków zasięgać opinii i ekspertyz, choć faktycznie ma takie prawo i korzysta z niego w sprawach bardzo rozległych bądź skomplikowanych.
Organ podniósł, że zabytek, którego definicja wskazana jest w art. 3 pkt 1 ustawy, chroniony jest bez względu na stan zachowania (art. 6 ust. 1), a ocena stanu technicznego nie stanowi istotnej części analizy wartości zabytkowych, wpływającej ostatecznie na efekty tej oceny (prawem chronione są m.in. również trwałe ruiny). Obiekt objęty zaskarżoną czynnością jest w dobrym stanie technicznym, nie jest zagrożony zawaleniem, nie stanowi zagrożenia dla ludzi i mienia w myśl obowiązujących przepisów - nie został przecież wyłączony z użytkowania decyzją Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego, a w dawnej części biurowej mieszkają obecnie lokatorzy. Jego stan techniczny jest więc zadowalający,
a substancja budowlana zachowana dobrze i niemal bez przekształceń, w związku
z czym posiada znaczne wartości historyczne (m in. autentyzm substancji i funkcji, formy architektonicznej i kontekstu przestrzennego itp.).
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Zgodnie z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 1634), przytaczanej dalej jako p.p.s.a., sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Stosownie zaś do art. 3 § 2 pkt 4 p.p.s.a., kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje między innymi orzekanie w sprawach skarg na inne niż określone w pkt 1-3 akty lub czynności z zakresu administracji publicznej dotyczące uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa, z wyłączeniem aktów lub czynności podjętych w ramach postępowania administracyjnego określonego w ustawie z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2021 r. poz. 735, 1491 i 2052), postępowań określonych w działach IV, V i VI ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2021 r. poz. 1540, 1598, 2076 i 2105), postępowań, o których mowa w dziale V w rozdziale 1 ustawy z dnia 16 listopada 2016 r. o Krajowej Administracji Skarbowej (Dz. U. z 2021 r. poz. 422, z późn. zm.), oraz postępowań, do których mają zastosowanie przepisy powołanych ustaw.
Włączenie karty ewidencyjnej zabytku do wojewódzkiej ewidencji zabytków na podstawie art. 22 ust. 2 ustawy z dnia 23 lipca 2003 r. o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami (t.j. Dz. U. z 2022 r. poz. 840) - dalej też jako u.o.z, jest czynnością organu administracji, o której mowa w art. 3 § 2 pkt 4 p.p.s.a. (por. uzasadnienie do postanowienia NSA z 18 maja 2021 r., sygn. II OZ 218/21; dostępnego w internetowej bazie orzeczeń sądów administracyjnych). Tym samym, zaskarżona w niniejszej sprawie czynność ŚWKZ w Kielcach z 1 marca 2023 r. podlega kontroli sądowej w trybie i na zasadach określonych w p.p.s.a.
Sąd w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę przychyla się do stanowiska wyrażanego w orzecznictwie, że czynność włączenia karty ewidencyjnej do ewidencji zabytków nie ma jurysdykcyjnego charakteru, a kontrola legalności działania organu sprowadzać się powinna do badania zgodności tego działania przede wszystkim
z przepisami administracyjnego prawa materialnego. W orzecznictwie przyjmuje się jednocześnie, że brak sformalizowania reguł postępowania wiążącego się
z włączeniem karty zabytku do ewidencji nie oznacza, że dokonanie tej czynności może nastąpić bez analizy przyczyn uzasadniających jej dokonanie, jak też udokumentowania jej chociażby w uproszczonej formie. Jest oczywiste bowiem, że włączenie karty zabytku do wojewódzkiej ewidencji musi wynikać ze stwierdzenia przez organ, że obiekt charakteryzuje się cechami, które uzasadniają objęcie go tą formą ochrony, ze względu na posiadaną przez niego wartość historyczną, artystyczną lub naukową. Tylko taki obiekt, który spełnia definicję zabytku może zostać ujęty w ewidencji (zob. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego: z 9 września 2016 r. II OSK 254/15, z 26 października 2016 r. II OSK 96/15, z 20 listopada 2017 r. II OSK 2926/16; wyroki Wojewódzkich Sądów Administracyjnych: w Krakowie z 7 lutego 2023 r. II SA/Kr 1349/22, w Warszawie z 24 stycznia 2023 r. VII SA/Wa 2091/22; dostępne j.w.).
Zgodnie z definicją zamieszczoną w art. 3 pkt 1 u.o.z "zabytek" to nieruchomość lub rzecz ruchoma, ich części lub zespoły, będące dziełem człowieka lub związane z jego działalnością i stanowiące świadectwo minionej epoki bądź zdarzenia, których zachowanie leży w interesie społecznym ze względu na posiadaną wartość historyczną, artystyczną lub naukową. Z kolei art. 22 ust. 2 u.o.z. stanowi, że wojewódzki konserwator zabytków prowadzi wojewódzką ewidencję zabytków w formie kart ewidencyjnych zabytków znajdujących się na terenie województwa.
Ze wskazanych przepisów wynika, że karta zabytku może być założona
i następnie dołączona do rejestru zabytków tylko w stosunku do takiej nieruchomości lub rzeczy ruchomej, która stanowi zabytek. Rzecz nie staje się zabytkiem przez to, że została dla niej założona karta zabytku, lecz dlatego, że stanowi ona świadectwo minionej epoki bądź zdarzenia, których zachowanie leży w interesie społecznym ze względu na posiadaną wartość historyczną, artystyczną lub naukową. Włączenie danego obiektu do ewidencji zabytków traktować należy zatem jako środek ochrony danego obiektu uznanego za zabytkowy i wiążący się z pewnymi ograniczeniami względem nieruchomości ujętej w takiej ewidencji. Z chwilą włączenia zabytku do wojewódzkiej ewidencji zabytków po stronie jego właściciela lub posiadacza materializują się bowiem obowiązki określone w art. 5, 28 ust. 1, art. 110 i art. 113 u.o.z.
Sąd podziela ogólne tezy skargi, zgodnie z którymi wpisanie obiektu do wojewódzkiej ewidencji zabytków ma prawne znaczenie dla właściciela lub posiadacza danego obiektu, gdyż nakłada na niego obowiązki, których nie mają właściciele obiektów, które do tej ewidencji wpisane nie są. Dlatego też postępowanie, jakie toczy się w tym przedmiocie, nie może być pobieżne czy obarczone brakami w ustaleniach dotyczących danego obiektu pod względem jego wartości historycznej, artystycznej lub naukowej. W postępowaniu włączenia karty zabytku do wojewódzkiej ewidencji zabytków organ powinien wykazać, że dany obiekt charakteryzuje się cechami, które uzasadniają objęcie go ewidencją, ze względu na posiadaną przez niego wartość historyczną, artystyczną lub naukową.
Zdaniem Sądu, dowody zgromadzone w sprawie przekonują o tym, że zaskarżonej czynności nie można skutecznie zarzucić naruszenia prawa.
Nie jest zasadny zarzut naruszenia art. 7 k.p.a. w zw. z art. 77 § 1 k.p.a. i art. 80 k.p.a., gdyż przepisów k.p.a. nie stosuje się do procedury związanej z założeniem karty ewidencyjnej zabytku nieruchomego niewpisanego do rejestru zabytków. Regulacje związane z tego rodzaju postępowaniem zawiera rozporządzenie Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego z dnia 26 maja 2011 r. w sprawie prowadzenia rejestru zabytków, krajowej, wojewódzkiej i gminnej ewidencji zabytków oraz krajowego wykazu zabytków skradzionych lub wywiezionych za granicę niezgodnie
z prawem (t.j. Dz. U. z 2021 r. poz. 56), przytaczane dalej jako rozporządzenie.
Sąd nie znalazł także podstaw do uwzględnienia zarzutu dotyczącego niewyczerpującego zebrania przez organ materiału dowodowego oraz dokonanie jego dowolnej, a nie swobodnej oceny.
Wbrew argumentacji skargi, akta sprawy zawierają bogaty materiał fotograficzny i faktograficzny, przedstawiający historię i rozwój Starachowickiej Kolei Dojazdowej wraz z jej infrastrukturą. Z akt tych wynika, że z wnioskiem o podjęcie działań, "mających na celu objęcie opieką wojewódzkiej ewidencji zabytków budynku parowozowni wraz z warsztatami i budynkiem administracyjnym na dawnej stacji Kolei Wąskotorowej "Wierzbnik – Iłża", stanowiącej część infrastruktury zabytkowej Starachowickiej Kolei Dojazdowej", zwrócił się do ŚWKZ w Kielcach Zarząd Powiatu
w S.. Na podstawie umów użyczenia (wraz z załącznikami), zawartych 10 stycznia 2003 r. ze skarżącą, będącą użytkownikiem wieczystym gruntu
i właścicielem znajdujących się na niej budynków, Powiat S. użytkuje budynek parowozowni oraz działkę nr [...] (na której znajdują się parowozownia oraz częściowo budynek administracyjny i warsztat). Historię kolei wąskotorowych
w okręgu starachowickim, w tym dotyczącą oddania do użytku w roku 1953 budynku "pięciostanowiskowej parowozowni wraz z budynkiem administracyjno-mieszkalnym" w ramach infrastruktury SKD, dokumentują fragmenty artykułów prasowych
z czasopism branżowych. Zawierają one również historyczne zdjęcia spornych obiektów, dzięki czemu można je porównać ze stanem obecnym. Porównanie to daje z kolei podstawę do oceny, że niezasadne jest stanowisko skarżącej, jakoby organ nie ustalił wyglądu pierwotnej zabudowy i nie wyjaśnił, czy wygląd obiektów odpowiada zabudowie oryginalnej. Nie ulega bowiem wątpliwości, że bryły budynków od czasu ich budowy nie uległy przekształceniom. Ponadto akta zwierają plany budowy parowozowni wraz z warsztatami i budynkiem administracyjnym na stacji Wierzbnik, potwierdzające zasadność stanowiska organu, że wszystkie budynki zachowały do dnia dzisiejszego swój gabaryt, cechy architektoniczne i funkcjonalne, a nawet częściowo wyposażenie techniczne (np. kanały napraw w parowozowni, wyposażenie warsztatów itp.). Kopia dokumentacji projektowej z roku 1950 naniesiona została na załączniku nr 1/3 do karty ewidencyjnej. Częściowo przebudowany wewnątrz został jedynie budynek biurowy (obecnie w części użytkowany na cele mieszkalne), co nie ma jednak wpływu na jego zasadniczy, pierwotny kształt architektoniczny.
Dokumentacja zgromadzona w sprawie dowodzi, że cały zespół zachował pierwotny i oryginalny wygląd, a jeśli nawet wykonywane były przy nim jakiekolwiek prace budowlane, to nie zmieniły one sylwetki architektonicznej tego obiektu.
Obiekt był także przedmiotem oględzin przeprowadzonych 16 stycznia 2023 r., z których sporządzono protokół, zawierający szczegółowy opis budynków, poza wnętrzem mieszkań zajmowanych przez osoby trzecie. W trakcie oględzin wykonane zostały zdjęcia z zewnątrz jak i wewnątrz obiektu, włącznie z klatką schodową
w budynku administracyjnym (obecnie wykorzystywanym na cele mieszkalne), znajdujące się w załącznikach nr 2/3 i 3/3 do karty ewidencyjnej.
Wszystko to pozwala uznać, że działanie organu nie było dowolne i zostało poprzedzone analizą dostępnej dokumentacji. Wprawdzie sama czynność, przejawiająca się w piśmie z 1 marca 2023 r. zawiadamiającym o włączeniu obiektu do wojewódzkiej ewidencji zabytków, nie zawiera uzasadnienia, jednak – jak powiedziano już wyżej - postępowanie w sprawie włączenia karty ewidencyjnej zabytku ma odformalizowany charakter. Materiał poglądowy załączony do akt sprawy daje jednak podstawę do uznania, że organ nie działał w sposób dowolny oraz wykazuje, że obiekt którego postępowanie dotyczy ma cechy stanowiące świadectwo minionej epoki i zdarzenia (w postaci budowy i funkcjonowania kolejki wąskotorowej na tym obszarze), których zachowanie leży w interesie społecznym ze względu na posiadaną wartość historyczną, artystyczną i naukową.
Z dokumentacji zgromadzonej w sprawie wynika, że budynek parowozowni wraz z budynkiem biurowym i warsztatem przy ul. Targowej 17 w Starachowicach stanowił część infrastruktury Starachowickiej Kolei Dojazdowej/ Wąskotorowej, która w zakresie torów zasadniczych, torów bocznych dodatkowych i rozjazdów zwyczajnych oraz obiektów inżynieryjno-technicznych (mosty, wiadukty i przepusty kolejowe) od stacji Starachowice Wschodnie Wąskotorowe do granicy byłego województwa kieleckiego, wpisana została do rejestru zabytków decyzją Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków z 14 lutego 1995 r. (w odpowiedzi na skargę organ błędnie podał datę tej decyzji – 14 lutego 1955 r.) Budynki objęte zaskarżoną czynnością były zapleczem początku trasy SKD (Starachowice Wschodnie Wąskotorowe), przeznaczonym do stacjonowania taboru wąskotorowego i obsługi administracyjnej. W załączniku nr 1/3 do karty ewidencyjnej zabytku nieruchomego, utworzonej wskutek podjęcia tej czynności znajduje się dokładny opis budynków, data ich powstania, kontekst przestrzenny i funkcjonalne powiązanie z SKD wpisaną do rejestru zabytków. Wskazano, że zespół budynków parowozowni, budynku biurowego oraz warsztatu stanowi całość techniczno-użytkową i funkcjonalną. Parowozownia z warsztatami nie mogą funkcjonować odrębnie od budynku administracyjnego, który jest wyposażony w instalacje wody, sanitarną oraz rozdzielnię elektryczną na potrzeby parowozowni. Obiekty mają wspólną ścianę nośną na wspólnym fundamencie (ława fundamentowa) oraz pierwotnie wewnętrzną komunikację na parterze. Jako wartości zespołu podano w załączniku do karty ewidencyjnej, że zespół zachował integralność funkcjonalną, kontekst przestrzenny i wyraźnie czytelną pierwotną funkcję. Stanowi ważny element infrastruktury SKW i jako taki wymaga ochrony konserwatorskiej, zwłaszcza pod kątem cech zewnętrznych i stanu technicznego, w oparciu o indywidualne i zespołowe wartości historyczne, artystyczne i naukowe.
W ocenie Sądu, dowody zgromadzone w sprawie potwierdzają, że budynki objęte zaskarżoną czynnością jako część większego zespołu w postaci Starachowickiej Kolei Dojazdowej/Wąskotorowej, stanowią świadectwo minionej epoki i zdarzenia (budowy i funkcjonowania SKD). Uzasadnione jest zatem stanowisko organu, że zachowanie infrastruktury zabytkowej SKD w tej części, która nie jest wpisana do rejestru zabytków leży w interesie społecznym ze względu na czytelność historyczną całego zespołu i infrastruktury kolei wąskotorowej. Z akt wynika także, że cały zespół jest ostatnim tego typu i jedynym, który zachował w głównej części swoją funkcję, tj. stacjonowanie wąskotorowego taboru kolejowego (karta adresowa zabytku nieruchomego Gminnej Ewidencji Zabytków - rubryka 8). Uzasadnione zostało należycie objęcie ochroną całego zespołu wskazując na powiązanie funkcjonalne poszczególnych budynków oraz jego całość techniczno-użytkową.
Organ dochował również warunków przewidzianych w rozporządzeniu.
W szczególności, zgodnie z § 15 ust. 1 tego rozporządzenia, o zamiarze włączenia karty ewidencyjnej zabytku do wojewódzkiej ewidencji zabytków pismem z 13 stycznia 2023 r. zawiadomiony został właściciel nieruchomości (Skarb Państwa) i właściciel budynków (skarżąca spółka; zawiadomienie doręczone 19 stycznia 2023 r.). Zawiadomienia dokonano na co najmniej 14 dni przed planowanym terminem włączenia karty ewidencyjnej zabytku do wojewódzkiej ewidencji zabytków stosownie do treści § 15 ust. 4 rozporządzenia.
Nie można się także zgodzić z argumentację skargi, że sama karta ewidencyjna ma braki.
Zgodnie z § 10 ust. 1 rozporządzenia, karta ewidencyjna zabytku nieruchomego niewpisanego do rejestru zawiera następujące rubryki:
1) nazwa;
2) czas powstania;
3) miejscowość;
4) adres;
5) przynależność administracyjna;
6) współrzędne geograficzne;
7) użytkowanie obecne;
8) stan zachowania;
9) materiały graficzne;
10) istniejące zagrożenia, najpilniejsze postulaty konserwatorskie;
11) adnotacje o inspekcjach, informacje o zmianach;
12) opracowanie karty ewidencyjnej.
Wzór karty ewidencyjnej zabytku nieruchomego niewpisanego do rejestru określa załącznik nr 3 do rozporządzenia (§ 10 ust. 2).
Sporządzona w niniejszej sprawie karta ewidencyjna opracowana została wedle wzoru, o jakim mowa w § 10 ust. 2, i zawiera wszystkie wymagane prawem rubryki.
Z żadnego przepisu rozporządzenia nie wynika, że materiały graficzne (§ 10 pkt 9) powinny zawierać "ujęcie szerokie oraz zbliżenia wszystkich istotnych elementów architektonicznych", jak podnosi autor skargi. W ocenie Sądu materiały graficzne, o jakich mowa w § 10 pkt 9 rozporządzenia powinny przede wszystkim pozwolić na identyfikację zabytku i jego lokalizację w terenie. Ilość i rodzaj zdjęć zamieszczonych w tej rubryce zależy natomiast od potrzeb wyznaczonych charakterem zabytkowego obiektu i jego wartością (historyczną, artystyczną lub naukową), która w danym przypadku zadecydowała o wpisaniu obiektu do wojewódzkiej ewidencji zabytków. W karcie ewidencyjnej znajdującej się w aktach zamieszono w tej rubryce zdjęcie frontu zespołu, tj. budynku parowozowni i administracyjno-biurowego oraz mapę z lokalizacją obiektu, co w tym przypadku uznać należy za wypełnienie dyspozycji § 10 pkt 9 rozporządzenia. Niezależnie od tego, karta ewidencyjna zawiera trzy załączniki, niewymagane rozporządzeniem, w których zamieszczone zostały szczegółowe fotografie poszczególnych budynków, zarówno z zewnątrz jak i wewnątrz oraz kopia projektu ich budowy.
Przepisy rozporządzenia nie nakazują także opracowania inwentaryzacji, "która powinna zawierać lokalizację budynku na planie z nawiązaniem do państwowej osnowy geodezyjnej I kategorii", której brak zarzuca skarga.
Nie ma także prawnego wymogu wyszczególnienia przy opisie stanu zachowania obiektu materiału użytego przy jego budowie, użytej techniki, czy też stylu wykonania obiektów. W załączniku nr 1/3 znalazł się jednak bardzo szczegółowy opis całego zespołu z uwzględnieniem konstrukcji obiektów i ich bryły architektonicznej.
Nie jest również zasadny zarzut, że w toku postępowania organ powinien przedłożyć opinię uzasadniającą włączenie sporządzonej nowej karty do wojewódzkiej ewidencji zabytków nieruchomych. Należy zgodzić się w tym zakresie ze stanowiskiem zaprezentowanym w odpowiedzi na skargę, że wojewódzki konserwator zabytków jest organem wyspecjalizowanym, posiadającym wyszkoloną kadrę pracowników zajmujących się zawodowo kwalifikowaniem obiektów jako zabytki oraz oceną ich wartości zabytkowych. Z tych względów organ ten nie jest zobowiązany do zlecania opracowania zewnętrznych opinii, uzasadniających zaliczenie danego obiektu do zabytków w rozumieniu art. 3 pkt 1 u.o.z.
W ocenie Sądu, podjęta przez organ czynność, skonkretyzowana w piśmie
z 1 marca 2023 r., została uzasadniona materiałem dokumentacyjnym znajdującym się w aktach sprawy, a organowi nie można zarzucić, że kwalifikując budynki: parowozowni, warsztatów i administracyjno-biurowego jako zabytek w rozumieniu art. 3 pkt 1 u.o.z., naruszył prawo i działał w sposób dowolny.
Objęcie wojewódzką ewidencją zabytków zespołu budynków, do których skarżącej przysługuje prawo własności, niewątpliwie ogranicza to prawo, o czym była już mowa na wstępie. Prawo własności podlega ochronie w art. 64 ust. 1 i 2 Konstytucji RP, jednak nie ma ono charakteru bezwzględnego. Ograniczenia prawa własności, związane z ujęciem nieruchomości w wojewódzkiej ewidencji zabytków, przewidziane zostały w ustawie o ochronie zabytków, w zakresie nienaruszającym istoty tego prawa (art. 64 ust. 3 Konstytucji RP). Zdaniem Sądu, w kontrolowanym przypadku nie mamy do czynienia z ograniczeniem własności naruszającym zasadę proporcjonalności wyrażoną w art. 31 ust. 3 ustawy zasadniczej, tym bardziej, że ograniczenia te, w przypadku nieruchomości i ruchomości wpisanych do wojewódzkiej ewidencji zabytków, sprowadzają się w zasadzie do przywołanych już wyżej przepisów ustawy o ochronie zabytków (str. 10), w przeciwieństwie do obiektów ujętych w gminnej ewidencji zabytków (o czym mowa niżej). Ochrona zabytków jest konieczna w demokratycznym państwie dla zachowania porządku publicznego, a także wartości kulturowych, dziedzictwa i dorobku Narodu oraz ogólnoludzkich wartości, które są przedmiotem szczególnej dbałości ze strony państwa (art. 5 i 6 Konstytucji RP). Objęcie zespołu budynków parowozowni z warsztatami i budynkiem biurowym wojewódzką ewidencją zabytków nie czyni niemożliwym użytkowania działek nr [...] i [...] w S. oraz samego zespołu obiektów uznanych za zabytek. Równocześnie, ograniczenia te są proporcjonalne, gdyż przewidują obowiązki tylko takie, które są niezbędne dla ochrony obiektów zasługujących na ochronę konserwatorską (por. także wyrok WSA w Warszawie z 22 stycznia 2018 r., VII SA/Wa 545/17, LEX nr 2463023, przywołany w skardze).
Sądowi znany jest wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 11 maja 2023 r., P 12/18 (OTK-A 2023, nr 46) oraz zawarte w jego uzasadnieniu wywody dotyczące konieczności zapewnienia właścicielowi gwarancji ochrony prawnej przed dokonaniem ograniczenia prawa własności polegającego na ujęciu zabytku nieruchomego w gminnej ewidencji zabytków. Wyrok stwierdza niekonstytucyjność art. 22 ust. 5 pkt 3 u.o.z. w zakresie, w jakim ogranicza prawo własności nieruchomości przez dopuszczenie ujęcia nieruchomości jako zabytku nieruchomego w gminnej ewidencji zabytków, bez zapewnienia właścicielowi gwarancji ochrony prawnej przed dokonaniem takiego ograniczenia.
Podstawą prawną orzekania przez organ w niniejszej sprawie był art. 22 ust. 2 u.o.z., tj regulacja związana z wojewódzką ewidencją zabytków, co oznacza, że przywołany wyrok TK nie ma w tym przypadku bezpośredniego zastosowania. Nie bez znaczenia dla takiej oceny pozostaje również to, że ograniczenia w swobodnym korzystaniu z zabytku wpisanego do wojewódzkiej ewidencji zabytków nie wynikają
z przepisów innych ustaw i nie są tak dotkliwe, jak w przypadku obiektu wpisanego do gminnej ewidencji zabytków. W szczególności, decyzja o ustaleniu lokalizacji inwestycji celu publicznego, decyzja o warunkach zabudowy oraz decyzja
o pozwoleniu na budowę lub rozbiórkę, musi zostać uzgodniona z wojewódzkim konserwatorem zabytków dla budynków ujętych w gminnej (a nie wojewódzkiej) ewidencji zabytków (art. 53 ust. 4 pkt 2 oraz art. 64 ust. 1 ustawy z dnia 27 marca
2003 r. o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym, art. 39 ust. 1 ustawy z dnia 7 lipca 1994 r. Prawo budowlane).
Skutkiem włączenia do wojewódzkiej ewidencji zabytków kart ewidencyjnych obiektów zabytkowych z terenu województwa jest natomiast powstający po stronie wojewódzkiego konserwatora zabytków obowiązek zawiadomienia o tym właściwej gminy w celu ujęcia tychże zabytków w gminnej ewidencji zabytków (§ 15 ust. 5 rozporządzenia). Konsekwencją zaś włączenia zabytku nieruchomego do gminnej ewidencji zabytków jest ograniczenie wykonywania prawa własności do nieruchomości w zakresie szerszym, niż w przypadku zabytku ujętego tylko w wojewódzkiej ewidencji zabytków. Czynność, polegająca na włączeniu karty adresowej zabytku do gminnej ewidencji zabytków, wydana wskutek włączenia karty ewidencyjnej do wojewódzkiej ewidencji zabytków, podlega z kolei odrębnemu zaskarżeniu do sądu administracyjnego.
Sąd dostrzega jednocześnie fakt, że w świetle obowiązujących aktualnie przepisów sytuacja procesowa właściciela zabytku, który ma być ujęty w wojewódzkiej ewidencji zabytków, jest taka sama, jak właściciela nieruchomości czy zabytku nieruchomego, który ma zostać ujęty w gminnej ewidencji. W obu przypadkach regulacje dotyczące udziału właściciela w postępowaniu administracyjnym, mającym na celu objęcie zabytku nieruchomego gminną lub wojewódzką ewidencją zabytków, zamieszczone zostały wyłącznie w rozporządzeniu, gdyż ustawa o ochronie zabytków nie zawiera żadnych przepisów w tym zakresie.
Jeśli chodzi o postępowanie mające na celu ujęcie nieruchomości
w wojewódzkiej ewidencji zabytków, § 15 ust. 1 rozporządzenia, w brzmieniu obowiązującym od 19 października 2019 r. na mocy rozporządzenia Ministra Kultury
i Dziedzictwa Narodowego z dnia 10 września 2019 r. zmieniającego rozporządzenie w sprawie prowadzenia rejestru zabytków, krajowej, wojewódzkiej i gminnej ewidencji zabytków oraz krajowego wykazu zabytków skradzionych lub wywiezionych za granicę niezgodnie z prawem (Dz. U. poz. 1886), przewiduje m.in. obowiązek wojewódzkiego konserwatora zabytków niezwłocznego zawiadomienia właściciela lub posiadacza zabytku o zamiarze włączenia karty ewidencyjnej zabytku do wojewódzkiej ewidencji zabytków, o włączeniu tej karty, o sporządzeniu nowej karty ewidencyjnej zabytku. Zawiadomienia w tym samym zakresie dokonuje się również poprzez obwieszczenie umieszczane na stronie podmiotowej Biuletynu Informacji Publicznej (§ 15 ust. 3 rozporządzenia). Zawiadomienie, o jakim mowa w § 15 ust. 1, powinno być dokonane na co najmniej 14 dni przed planowanym terminem włączenia karty ewidencyjnej zabytku do wojewódzkiej ewidencji zabytków (§ 15 ust. 4).
Analogiczne rozwiązania przewiduje w stosunku do gminnej ewidencji zabytków § 18b ust. 1, 3 i 4 rozporządzenia.
Nie ulega wątpliwości, że obowiązujące przepisy ustawy o ochronie zabytków nie zakreślają ram gwarancji procesowych, zapewniających ochronę prawną właścicielowi nieruchomości, która ma być ujęta w wojewódzkiej ewidencji zabytków. Znacząca zmiana regulacji w tym zakresie nastąpiła natomiast w rozporządzeniu, poprzez przytoczoną wyżej nowelizację brzmienia § 15 z dniem 19 października
2019 r. Przewidziany w § 15 ust. 4 obowiązek upływu co najmniej 14 dni pomiędzy zawiadomieniem właściciela o zamiarze włączenia karty ewidencyjnej zabytku do wojewódzkiej ewidencji zabytków, o jakim mowa w § 15 ust. 1, a planowanym terminem włączenia karty ewidencyjnej zabytku do tej ewidencji, daje właścicielowi nieruchomości procesową możliwość wyrażenia stanowiska w sprawie.
Mając świadomość braku regulacji ustawowych w omawianym zakresie i co za tym idzie niemożności zastosowania procesowych wzorców na poziomie ustawy przy ocenie zgodności z prawem zaskarżonej czynności, Sąd zbadał, czy w tym konkretnym przypadku prowadzone przez organ konserwatorski postępowanie
w przedmiocie włączenia karty ewidencyjnej zabytku do wojewódzkiej ewidencji zabytków zapewniło skarżącej wystarczającą gwarancję ochrony jej praw i czy nie doszło do sytuacji, w której strona jest "zaskakiwana" rozstrzygnięciem, a przed jego wydaniem nie ma możności jakiegokolwiek działania w postępowaniu, skutkującym ograniczeniem jej prawa własności.
Zdaniem Sądu, skarżąca miała procesową możliwość wypowiedzenia swojego stanowiska przed podjęciem zaskarżonej czynności, gdyż została zawiadomiona pismem z 13 stycznia 2023 r. o zamiarze sporządzenia karty ewidencyjnej zabytku nieruchomego (budynku parowozowni wraz z warsztatami i budynkiem administracyjnym na dawnej stacji SKD "Wierzbnik") do wojewódzkiej ewidencji zabytków. Pismem z tego samego dnia skarżąca została także poinformowana
o przeprowadzeniu oględzin 20 stycznia 2023 r., a organ zwrócił się o udostępnienie obiektu w celu przeprowadzenia wizji w terenie. Strona wiedziała zatem, że postępowanie jest w toku, a organ będzie podejmował konkretne czynności. Nie było więc przeszkód, aby spółka zapoznała się ze zgromadzoną dokumentacją (lub choćby podjęła taką próbę) i przedstawiła swoje merytoryczne stanowisko w sprawie, gdyż zaskarżona czynność zapadła dopiero 1 marca 2023 r., a więc po upływie ponad 1 miesiąca od zawiadomienia w trybie § 15 ust. 1 rozporządzenia. Z możliwości tej skarżąca jednak nie skorzystała.
Z akt wynika jednocześnie, że oględziny nie odbyły się 20 stycznia 2023 r., lecz 16 stycznia 2023 r. (jak wynika z odpowiedzi na skargę, po uzgodnieniu terminu ze stroną). Bezspornym jest także, że przedstawiciel PKP S.A. nie brał udziału w tej czynności. Biorąc pod uwagę treść protokołu oględzin, sprowadzającą się do opisu stanu zastanego i załączenia wykonanych zdjęć, nieobecność skarżącej podczas tej czynności nie mogła mieć, zdaniem Sądu, istotnego wpływu na wynik sprawy. Czynność ta miała bowiem czysto techniczny charakter. W skardze (in fine) jej autor podnosi jednym zdaniem, że skarżąca nie uczestniczyła w oględzinach, nie wskazując jednak, jak obecność strony przełożyłaby się na sposób załatwienia sprawy. Ponieważ poza oględzinami, organ zgromadził szereg innych dowodów (o jakich była mowa wyżej), stanowiących podstawę przyjętej przez niego oceny, że zespół budynków na dawnej stacji kolejki wąskotorowej "Wierzbnik" stanowi zabytek w rozumieniu art. 3 pkt 1 u.o.z., fakt, że skarżąca nie uczestniczyła w oględzinach nie miał wpływu na wynik sprawy i nie mógł być powodem uwzględnienia skargi.
Mając na uwadze powyższe Sąd orzekł jak w sentencji wyroku na podstawie art. 151 p.p.s.a.