II SA/Ke 268/22

II SA/Ke 268/22 - Wyrok WSA w Kielcach
Data orzeczenia
2022-07-27
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2022-05-30
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach
Sędziowie
Jacek Kuza
Renata Detka /sprawozdawca/
Sylwester Miziołek /przewodniczący/
Symbol z opisem
6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne
Pomoc społeczna
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy
Dz.U. 2022 poz 615
art. 17 ust. 1 i ust. 1a,
Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - tj.
Dz.U. 2020 poz 1359
art. 132
Ustawa z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (t.j. Dz. U. z 2020 r. poz. 1359).
Dz.U. 2021 poz 735
art. 10 par. 1, art. 79a par. 1,
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn.
Dz.U. 2019 poz 2325
art. 145 par. 1 pkt 1 lit. c
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Sylwester Miziołek Sędziowie Sędzia WSA Renata Detka (spr.) Sędzia WSA Jacek Kuza po rozpoznaniu w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 27 lipca 2022 r. sprawy ze skargi D. D. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] kwietnia 2022 r., [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję organu I instancji.
Uzasadnienie
II SA/Ke 268/22
UZASADNIENIE
Decyzją z 1 kwietnia 2022 r., [...], Samorządowe Kolegium Odwoławcze po rozpatrzeniu odwołania D. D., na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 w zw. z art. 127 § 2 k.p.a., utrzymało w mocy decyzję wydaną z upoważnienia Wójta Gminy B. z 30 listopada 2021 r. odmawiającą przyznania ww. prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad osobą niepełnosprawną – babcią L. K..
W uzasadnieniu organ odwoławczy wskazał, że w złożonym od powyższej decyzji organu I instancji odwołaniu D. D., zwany dalej skarżącym, zakwestionował możliwość odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z uwagi na datę powstania niepełnosprawności. Podniósł, że jest jedyną osobą, która może sprawować opiekę nad babcią.
Rozpatrując sprawę w trybie odwoławczym SKO przywołało treść art. 17 ust. 1, ust. 1a i ust. 1b ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych
i podniosło, że w niniejszej sprawie okolicznością bezsporną jest, że L. K. została zaliczona do osób o znacznym stopniu niepełnosprawności. Orzeczenie zostało wydane na stałe. Wskazano, że niepełnosprawność powstała od 9 maja 2017 r.
Zdaniem organu I instancji wnioskowane świadczenie nie przysługuje stronie, bowiem z treści orzeczenia wynika, że niepełnosprawność nie powstała przed 18 lub 25 rokiem życia, przez co nie został spełniony warunek z art. 17 ust. 1b ustawy.
Wskazując na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 21 października 2014 r., sygn. akt K [...], oraz posiłkując się orzecznictwem Naczelnego Sądu Administracyjnego, SKO podniosło, że nie jest dopuszczalne oparcie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na tej części przepisu "np. 17 ust. 1b ustawy, która została uznana za niezgodną z np. 32 ust. 1 Konstytucji RP (...)".
W związku z powyższym organ I instancji odmawiając przyznania stronie prawa do wnioskowanego świadczenia ze względu na fakt, że nie da się ustalić daty powstania niepełnosprawności, dopuścił się uchybienia prawa materialnego, gdyż nie wziął pod uwagę treści ww. wyroku TK.
Pomimo tego, zdaniem SKO, odmowa przyznania skarżącemu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego jest uzasadniona.
Organ ustalił, że L. K. ma syna – J. D..
Wskazując na art. 128 i 132 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny
i opiekuńczy oraz art. 17 ust. 1a ustawy o świadczeniach rodzinnych Kolegium podniosło, że J. D. legitymuje się orzeczeniem zaliczającym go do osób całkowicie niezdolnych do pracy do dnia 30 grudnia 2021 r. Orzeczenie to odpowiada orzeczeniu o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności. Nie stwierdzono, aby J. D. był niezdolny do samodzielnej egzystencji. Tym samym nie legitymuje się on orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, które uzasadniałoby przyjęcie, że ciążący na nim w pierwszej kolejności obowiązek alimentacyjny względem matki przeszedł na kolejnych zstępnych, czyli na wnuczka – D. D..
W złożonej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach skardze D. D. zaskarżył decyzję z 1 kwietnia 2022 r. w całości zarzucając:
1) naruszenie prawa w zakresie art. 7, art. 77 § 1, art. 80 oraz art. 107 § 3 k.p.a. poprzez przeprowadzenie postępowania bez uwzględnienia słusznego interesu obywateli (L. K. i D. D.), materiał dowodowy został potraktowany wybiórczo i powierzchownie, okoliczność braku bliższych zstępnych dla L. K. mimo jednoznacznych dowodów w tym zakresie została pominięta, a sama decyzja oprócz uzasadnienia prawnego
z powołaniem się na orzeczenia innych sądów jest dla skarżącego niejasna,
a wskazane naruszenie ma wpływ na treść zaskarżonej decyzji;
2) błędne przyjęcie przez organ I i II instancji, że L. K. posiada osobę bliżej z nią spokrewnioną, która mogłaby świadczyć na jej rzecz pomoc w zakresie świadczenia pielęgnacyjnego, pomimo, że jej syn J. D. posiada orzeczenie o całkowitej niezdolności do pracy, nie jest w stanie zaspokoić swoich potrzeb, a tym samym nie jest w stanie wskazanego czynić wobec swojej matki, a tym samym prawidłowe ustalenie w tym zakresie pozwala na przyjęcie, że jedynie D. D. jest osobą najbliżej spokrewnioną
z L. K., który może świadczyć jej pomoc. Nadto zrezygnował
on z pracy zarobkowej i spełnia pozostałe kryteria przyznania mu wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego, a w konsekwencji wskazane błędne ustalenie ma wpływ na treść zaskarżonej decyzji;
3) naruszenie prawa materialnego w zakresie art. 17 ust. 1 pkt 4 w zw. z art. 17 ust. 1a ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych poprzez jego niewłaściwe zastosowanie i odmowę przyznania świadczenia pielęgnacyjnego na rzecz skarżącego, pomimo spełnienia przez niego ustawowych przesłanek.
W oparciu o tak sformułowane zarzuty skarżący wniósł o uchylenie decyzji organów obu instancji i zasądzenie kosztów postępowania.
W uzasadnieniu skarżący podniósł, że organy dysponowały materiałem dowodowym do przyjęcia, że syn L. K. nie jest w stanie opiekować się matką ze względu na stan swojego zdrowia. Babka skarżącego jest zaliczona do osób o znacznym stopniu niepełnosprawności, jej syn jest poważnie schorowany – posiada orzeczenie o całkowitej niezdolności do pracy. W takim stanie rzeczy przyjąć należy, że nawet w podstawowym zakresie nie jest w stanie zaspokoić swoich potrzeb, a z pewnością nie jest w stanie wskazanego czynić również wobec innych osób, w tym w stosunku do swojej matki.
Sprawa została rozpoznana na podstawie art. 119 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2022 r., poz. 329 ze zm.), zwanej dalej p.p.s.a., na posiedzeniu niejawnym
w trybie uproszczonym, albowiem wniosek taki zgłosił organ, a skarżący nie zażądał przeprowadzenia rozprawy.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Skarga jest zasadna.
Zgodnie z art. 3 § 1 oraz art. 145 § 1 p.p.s.a., wojewódzkie sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności
z prawem, co oznacza, że w zakresie dokonywanej kontroli sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji w toku postępowania nie naruszyły przepisów prawa materialnego i przepisów postępowania w sposób, który odpowiednio miał lub mógł mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Sądowa kontrola legalności zaskarżonych orzeczeń administracyjnych sprawowana jest przy tym w granicach sprawy, a sąd nie jest związany zarzutami, wnioskami skargi, czy też powołaną w niej podstawą prawną (art. 134 § 1 p.p.s.a.).
Materialnoprawną podstawę orzekania przez organy administracji w niniejszej sprawie stanowiły przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2022 r., poz. 615), zwanej dalej ustawą. Zgodnie z art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r.- Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności, jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.
Stosownie zaś do art. 17 ust. 1a, osobom, o których mowa w ust. 1 pkt 4, innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, w przypadku gdy spełnione są łącznie następujące warunki:
1) rodzice osoby wymagającej opieki nie żyją, zostali pozbawieni praw rodzicielskich, są małoletni lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności;
2) nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, są małoletnie lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności;
3) nie ma osób, o których mowa w ust. 1 pkt 2 i 3, lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.
W rozpatrywanej sprawie organ odwoławczy ustalił, że skarżący – jako wnuk – jest osobą uprawnioną do ubiegania się o wnioskowane świadczenie na podstawie art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy, albowiem ciąży na nim obowiązek alimentacyjny względem babci, jednakże w dalszej kolejności. Zdaniem SKO, w sprawie nie zostało wykazane, że na wnioskodawcę przeszedł obowiązek alimentacyjny, ciążący w pierwszej kolejności na synu - względem matki, albowiem z akt sprawy wynika, że J. D. (syn L. K.) nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.
Na wstępie wyjaśnić należy, że orzekając w niniejszej sprawie nie można poprzestać na językowym rozumieniu art. 17 ust. 1a ustawy, choć – co do samej zasady - w judykaturze i w doktrynie nie budzi wątpliwości pogląd co do prymatu wykładni językowej przepisów prawa. Granice tej wykładni nie mają jednak charakteru bezwzględnego i jeżeli zastosowanie wykładni językowej prowadzi do wniosków, których nie da się zaakceptować ze względu na konsekwencje o charakterze systemowym i sprzeczność z wartościami konstytucyjnymi, należy się posiłkować innymi metodami interpretacyjnymi, np. wykładnią funkcjonalną i celowościową.
W orzecznictwie Trybunału Konstytucyjnego wskazuje się, że do przekroczenia granicy wykładni językowej niezbędne jest silne uzasadnienie aksjologiczne, odwołujące się przede wszystkim do wartości konstytucyjnych (por. wyrok TK z 28 czerwca 2000 r., K 25/99, OTK 2000, nr 5, poz. 141), a także i to, że w sytuacji,
w której wykładnia ustawy nie daje jednoznacznego rezultatu, należy wybrać taką wykładnię, która w sposób najpełniejszy umożliwia realizację norm i wartości konstytucyjnych (por. postanowienie TK z 5 listopada 2001 r., T 33/01, OTK - B 2002/1/47). Akceptacja dla powyższego stanowiska prezentowana jest także
w orzecznictwie sądów administracyjnych (patrz wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego: z 27 lutego 2008 r. sygn. akt I OSK 194/07; z 7 grudnia 2009 r. sygn. akt I OSK 722/09; dostępne na stronie https://orzeczenia.nsa.gov.pl).
Sąd w składzie orzekającym w niniejszej sprawie podziela prezentowany
w orzecznictwie pogląd, że wykładnia językowa art. 17 ust. 1a w zw. z art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy narusza konstytucyjną zasadę równości (art. 32 Konstytucji), sprawiedliwości społecznej (art. 2 Konstytucji RP), a także godzi w konstytucyjne nakazy ochrony
i opieki nad rodziną (art. 18 Konstytucji RP). Wskazuje się w nim, że formalistyczna wykładnia omawianych przepisów mogłaby doprowadzić do pozbawienia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego jedynej osoby mogącej faktycznie sprawować opiekę nad niepełnosprawnym. Byłoby to sprzeczne z wynikającą z art. 71 ust. 1 Konstytucji RP zasadą szczególnej pomocy władz publicznych rodzinom w trudnej sytuacji materialnej i społecznej. Dlatego też ograniczenia wynikającego z art. 17 ust. 1a ustawy nie można stosować w sytuacji, gdy preferowany przez ustawodawcę opiekun z obiektywnych względów nie może realizować swych obowiązków, a obowiązki te realizuje inny bliski krewny (por. wyroki NSA: z 15 listopada 2015 r., I OSK 1062/14;
z 14 grudnia 2018 r., sygn. akt I OSK 1939/18; z 21 czerwca 2017 r., sygn. akt I OSK 829/16 i z 16 kwietnia 2020 r., sygn. akt I OSK 1115/19; WSA w Gorzowie Wlkp.
z 6 maja 2021 r., sygn. akt II SA/Go 218/21; z 25 lutego 2021 r., sygn. akt II SA/Go 855/20; z 9 grudnia 2020 r., sygn. akt II SA/Go 644/20; dostępne jak wyżej).
Wykładnia art. 17 ust. 1 pkt 4 w zw. z art.17 ust. 1a ustawy uwzględniająca wskazane zasady konstytucyjne ma także oparcie w orzecznictwie Trybunału Konstytucyjnego. Wypada jedynie przypomnieć, że w wyroku z 15 listopada 2006 r., sygn. P 23/05 (pub. OTK ZU nr 10/A/2006, poz. 151) Trybunał stwierdził, że: "Choć zasiłek stały nominalnie przysługiwał opiekunowi, to korzyść czerpał z niego podopieczny, który dzięki zasiłkowi miał zapewnioną opiekę osoby bliskiej. Takie rozwiązanie było też korzystne dla państwa, które zapewniając osobie potrzebującej pomocy opiekę członka rodziny, nie musiało organizować tejże opieki w innych formach. Skoro członek najbliższej rodziny wywiązuje się ze swych obowiązków wobec chorego krewnego, a wymaga to od niego rezygnacji z zarobkowania, to powinien w tych działaniach otrzymać odpowiednie wsparcie państwa. Przyznanie tylko rodzicom naturalnym prawa do zasiłku stałego narusza konstytucyjną zasadę równości, a także zasadę sprawiedliwości społecznej, pojmowaną nie w aspekcie socjalno-ekonomicznym, lecz odnoszoną również do społecznego poczucia sprawiedliwości, które w demokratycznym państwie prawnym nie powinno być przez ustawodawcę ignorowane (art. 2 Konstytucji)." Trzeba mieć przy tym na uwadze, że świadczenie pielęgnacyjne zastąpiło zasiłek stały przewidziany w ustawie o pomocy społecznej z 1990 r. (por. wyroki Trybunału Konstytucyjnego: z dnia 18 lipca 2008 r., sygn. P 27/2007, pub. OTK-A 2008/6/107 oraz z dnia 22 lipca 2008 r., sygn. P 41/2007, pub. OTK-A 2008/6/109).
Kierując się dyrektywami wykładni celowościowej, ale w równym stopniu także i systemowej Sąd zwraca uwagę, że w kontekście brzmienia art. 17 ust. 1 ustawy, nie można pomijać treści art. 132 k.r.o. Zgodnie z tym przepisem, obowiązek alimentacyjny zobowiązanego w dalszej kolejności powstaje dopiero wtedy, gdy nie ma osoby zobowiązanej w bliższej kolejności albo gdy osoba ta nie jest w stanie uczynić zadość swemu obowiązkowi lub gdy uzyskanie od niej na czas potrzebnych uprawnionemu środków utrzymania jest niemożliwe lub połączone z nadmiernymi trudnościami.
Reasumując stwierdzić należy, że wobec sprawowania przez skarżącego osobistej opieki nad L. K., zasadnym było szczegółowe wyjaśnienie przez organy, z uwzględnieniem treści art. 132 k.r.o., czy nie zaktualizował się jego obowiązek alimentacyjny względem babci – jako osoby zobowiązanej w dalszej kolejności – co czyniłoby go uprawnionym do żądania świadczenia pielęgnacyjnego.
Żaden z organów nie ustalił jednak dostatecznie i jednoznacznie, czy osoba
z pierwszego stopnia pokrewieństwa – syn J. D. - rzeczywiście, w sposób obiektywny, jest w stanie opiekować się matką, a więc jaki jest jego stan zdrowia, warunki rodzinne, mieszkaniowe i finansowe. Organy rozstrzygnęły zaś sprawę
w oparciu o ograniczony do minimum materiał dowodowy.
SKO odwołało się wyłącznie do znajdującej się w aktach sprawy informacji na temat J. D., tj. do kserokopii odpisu orzeczenia lekarza orzecznika ZUS
z 3 grudnia 2018 r. wskazującego na to, iż jest on całkowicie niezdolny do pracy do dnia 31 grudnia 2021 r. Dokument ten (przy założeniu że odpowiada oryginałowi), nie pozwalał na ustalenie stanu zdrowia J. D., a tym samym na ocenę, czy istnieją obiektywne przeszkody uniemożliwiające mu sprawowanie opieki nad matką. Szczegółowe wyjaśnienie tej okoliczności było konieczne, tym bardziej, że z treści orzeczenia wynika, że J. D. cierpi na schorzenia na tyle poważne, że nie może wykonywać pracy. Zasadnym było zatem wyjaśnienie, w jaki sposób stan jego zdrowia przekłada się na możliwość sprawowania stałej opieki nad matką. Ponadto orzeczenie lekarza orzecznika ZUS wskazuje na całkowitą niezdolność do pracy do 31 grudnia 2021 r., podczas gdy SKO orzekało w dniu 1 kwietnia 2022 r. Organ odwoławczy, kierując się faktycznie językową wykładnią art. 17 ust. 1a ustawy, uznał, że skoro syn L. K. nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, to spoczywający na nim obowiązek alimentacyjny nie przeszedł na wnuka D. D.. Organ nie podjął przy tym żadnych czynności celem ustalenia, czy i jakiej treści orzeczenie wobec J. D. zostało wydane po 31 grudnia 2021 r., a więc oparł swoje rozstrzygnięcie o stan sprawy, który mógł być nieaktualny w dacie wydania zaskarżonej decyzji.
Niezrozumiałe jest przywołanie przez Kolegium wyroku WSA w Kielcach
z 7 lipca 2020 r., sygn. akt II SA/Ke 365/20, i zacytowanie fragmentów jego uzasadnienia, w którym Sąd przyjął, że "możliwe jest przyznanie świadczenia innemu członkowi rodziny, gdy osoby zobowiązane do alimentacji w pierwszej kolejności np. dzieci osoby niepełnosprawnej, z przyczyn od siebie niezależnych i niewynikających
z ich woli nie są zdolne do sprawowania nad nią opieki. Przyznanie świadczenia innemu członkowi rodziny nie może jednak obejmować sytuacji, w których dzieci osoby wymagającej opieki mają obiektywną możliwość sprawowania tej opieki (pozwala im na to wiek i stan zdrowia), lecz odmawiają jej sprawowania. Nie ma przy tym znaczenia, zdaniem Sądu, jakie są subiektywne przyczyny tej odmowy, a więc czy wynika to z wzajemnych relacji między członkami rodziny, czy też z innych przyczyn np. zdrowe dzieci nie chcą zrezygnować z pracy zawodowej w celu sprawowania opieki, a wolę takiej rezygnacji wyraża inny członek rodziny (por.: wyrok WSA
w Gorzowie Wielkopolskim z dnia 19 czerwca 2019 r., sygn. akt II SA/Go 254/19, Lex nr 2690435)".
SKO przytoczyło również dalszą część uzasadnienia wyroku w powołanej wyżej sprawie, w której Sąd stwierdził, że "konstytucyjne zasady sprawiedliwości społecznej, nakaz ochrony i opieki nad rodziną, jak również nakaz szczególnej pomocy władz publicznych rodzinom w trudnej sytuacji materialnej i społecznej sprzeciwiają się wykładni przepisów prawa dokonanej przez organy administracji w tej sprawie podnieść trzeba, że skarżąca nie dostrzega, iż zasada sprawiedliwości społecznej sprzeciwia się równocześnie nieuzasadnionemu przerzucaniu na organy państwa
(a przez to na innych obywateli) obowiązku ponoszenia kosztów związanych z wypłatą świadczenia pielęgnacyjnego w sytuacji, gdy osoby zobowiązane do alimentacji są
w stanie spełnić ten obowiązek np. gdy uzyskują dochody z pracy zarobkowej. Przepisy Konstytucji RP i wydane w oparciu o ustawę zasadniczą przepisy prawa wprowadzają nakaz ochrony i opieki nad rodziną właśnie poprzez regulacje dotyczące obowiązku alimentacyjnego, który należy realizować, a szczególną pomoc materialną i społeczną ze strony władz publicznych mają rodzinom w trudnej sytuacji materialnej i społecznej zapewnić regulacje prawne dotyczące pomocy społecznej czy świadczeń rodzinnych, co nie znaczy, że państwo nie może wprowadzić zasad dostępu do tych świadczeń, gwarantując ich otrzymanie przez osoby, którym faktycznie się one należą."
Niezależnie od odmiennego stanu faktycznego w ww. sprawie (w którym córki osoby wymagającej opieki mieszkały za granicą, a analiza zebranego przez organy materiału dowodowego pozwoliła Sądowi na przyjęcie, że po ich stronie "nie zachodzą obiektywne przeszkody uniemożliwiające sprawowanie opieki nad matką, związane
w szczególności z ich stanem zdrowia. Fakt niesprawowania tej opieki wynika z ich decyzji w tym zakresie i nie jest uwarunkowany przeszkodami natury obiektywnej, niezależnie od oceny tej decyzji z punktu widzenia zasad współżycia społecznego), podkreślenia wymaga, że przytoczony przez Kolegium wyrok i zawarta w nim wykładnia art. 17 ust. 1 i 1a ustawy, którą prezentuje również skład orzekający w tej sprawie, nakazuje badać sytuację zdrowotną, rodzinną i osobistą krewnych osoby niepełnosprawnej zobowiązanych do alimentacji w pierwszej kolejności, w sytuacji, gdy opiekę sprawuje krewny zobowiązany w stopniu dalszym.
Jeżeli więc przytoczenie obszernych fragmentów omawianego wyroku miało oznaczać, że SKO w K. podziela zaprezentowaną przez Sąd wykładnię przepisów ustawy, które mają zastosowanie także w stanie faktycznym niniejszej sprawy (a takie założenie nakazuje przyjąć logika), to treść zaskarżonej decyzji i leżąca u jej podstaw ocena, że obowiązek alimentacyjny nie przeszedł na skarżącego, bez poczynienia jakichkolwiek ustaleń co do sytuacji osobistej syna L. K., pozostaje w sprzeczności z przywołanym przez organ stanowiskiem prawnym Sądu i jest co najmniej przedwczesna. Materiał dowodowy zgromadzony w sprawie nie pozwalał bowiem na prawidłowe zastosowanie przepisów art. 17 ust. 1 i 1a ustawy w takim rozumieniu, jaki został przedstawiony w wyroku przywołanym przez SKO.
Nie bez znaczenia dla kontroli zaskarżonej decyzji mają również inne stwierdzone przez Sąd naruszenia przepisów postępowania.
Podkreślenia wymaga, że organ I instancji w swojej decyzji nie tylko nie odniósł się do okoliczności mających znaczenie w sprawie, ale uzasadnienie swojego rozstrzygnięcia ograniczył do zacytowania treści przepisów ustawy (art. 17 ust. 1b, ust. 1 i ust. 1a), ustalenia stopnia niepełnosprawności L. K. oraz wskazania, że jej syn – J. D. – jest osobą całkowicie niezdolną do pracy do 31 grudnia 2021 r. i nie jest w stanie zapewnić matce wymaganej opieki z uwagi na stan zdrowia.
Kolegium przyjęło wprawdzie w uzasadnieniu zaskarżonego rozstrzygnięcia, że podstawą odmowy była wyłącznie okoliczność powstania niepełnosprawności L. K. przed 18 lub 25 rokiem życia i nie spełnienie przez to warunku z art. 17 ust. 1b ustawy, jednak w decyzji organu I instancji nie została przeprowadzona jakakolwiek analiza zacytowanych przepisów w zakresie zasadności ich zastosowania w stanie faktycznym sprawy. Z decyzji tej nie wynikało, jakie powody organ I instancji uznał za kluczowe do odmowy przyznania skarżącemu świadczenia pielęgnacyjnego, aczkolwiek w odwołaniu przyjęto, że przyczyną tą był art. 17 ust. 1b ustawy
i przedstawiono wyłącznie argumenty mające na celu zwalczenie, niewątpliwie wadliwego, stanowiska organu I instancji w tym zakresie. Wobec zacytowania przez organ I instancji w pierwszej kolejności art. 17 ust. 1b ustawy strona istotnie mogła pozostawać w przekonaniu, że podstawą odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego może być jedynie niespełnienie przesłanki z tego przepisu, tym bardziej, że w piśmie z 15 listopada 2021 r. stanowiącym zawiadomienie w trybie art. 10 § 1 i art. 79a § 1 k.p.a. organ I instancji wskazał na ww. przepis ustawy, wiek od jakiego powstała niepełnosprawność, oraz, że powyższe skutkować będzie wydaniem decyzji niezgodnej z żądaniem strony tj. odmawiającej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.
Przyczyna, dla której decyzja ta została utrzymana w mocy przez SKO, nie została więc zasygnalizowana w rozstrzygnięciu organu I instancji, co w stanie sprawy ma o tyle istotne znaczenie, że po wydaniu decyzji przez Wójta Gminy B. strona nie uzyskała już żadnej informacji na temat tego, jakie okoliczności mają wpływ na zakres jej uprawnień i czy ich wykazanie zależy od aktywności dowodowej
i procesowej strony.
Zgodnie z art. 79a § 1 k.p.a., w postępowaniu wszczętym na żądanie strony, informując o możliwości wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań, organ administracji publicznej jest obowiązany do wskazania przesłanek zależnych od strony, które nie zostały na dzień wysłania informacji spełnione lub wykazane, co może skutkować wydaniem decyzji niezgodnej
z żądaniem strony. Przepisy art. 10 § 2 i 3 stosuje się. Stosownie natomiast do art. 79a § 2 k.p.a., w terminie wyznaczonym na wypowiedzenie się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań, strona może przedłożyć dodatkowe dowody celem wykazania spełnienia przesłanek, o których mowa w § 1.
W aktach administracyjnych brak jest nie tylko zawiadomienia skarżącego
o możliwości wypowiedzenia się - przed wydaniem decyzji przez organ odwoławczy - co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań (art. 10 § 1 k.p.a.), ale również zawiadomienia, o jakim mowa w art. 79a k.p.a. Naruszenie obu tych przepisów mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, gdyż to w głównej mierze od skarżącego zależało wykazanie, że jego ojciec z przyczyn obiektywnych i niezależnych nie może sprawować opieki nad matką. Twierdzenie, że "syn nie jest
w stanie zapewnić P. L. [...] wymaganej opieki z uwagi na stan zdrowia", które znalazło się w decyzji organu I instancji, mogło u skarżącego wywołać błędne założenie, że okoliczność ta została już wykazana i to niezależnie od tego, że strona nie została poinformowana, jakie znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy ma tego rodzaju ustalenie.
Zawiadomienie strony w trybie art. 79a § 1 k.p.a. było więc w realiach rozpatrywanej sprawy konieczne, tym bardziej, że decyzja organu II instancji zapadła po upływie 4 miesięcy od rozstrzygnięcia sprawy przez Wójta Gminy B., upłynął też okres wskazany w orzeczeniu lekarza orzecznika ZUS, do którego J. D. został uznany za całkowicie niezdolnego do pracy.
Mając to na uwadze Sąd uznał, że organ odwoławczy powinien był przed wydaniem decyzji poinformować skarżącego o możliwości wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów oraz wskazać przesłanki zależne od strony, które nie zostały na dzień złożenia wniosku spełnione lub wykazane wraz informacją, że może to skutkować wydaniem decyzji niezgodnej z żądaniem strony. Niedopełniając tego obowiązku, organ II instancji naruszył przepisy postępowania, tj. art. 79a § 1 w zw.
z art. 10 § 1 k.p.a., co w okolicznościach niniejszej sprawy mogło mieć istotny wpływ na jej wynik.
Poza tym oba organy co najmniej przedwcześnie przyjęły, że skarżący nie spełnia przesłanki z art. 17 ust. 1 pkt 4 w zw. z art. 17 ust. 1a ustawy. Brak ustaleń
w zakresie możliwości sprawowania opieki nad L. K. przez jej syna doprowadził do naruszenia przez organy art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a.
Reasumując stwierdzić należy, że wobec sprawowania przez D. D. osobistej opieki nad L. K. oraz faktu, że należy on do osób na których ciąży obowiązek alimentacyjny w stosunku do niepełnosprawnej, zasadnym było szczegółowe wyjaśnienie, z uwzględnieniem treści art. 132 k.r.o., czy nie zaktualizował się jego obowiązek alimentacyjny względem babci – jako osoby zobowiązanej
w dalszej kolejności – co czyniłoby go uprawnionym do żądania świadczenia pielęgnacyjnego.
Z powyższych względów Sąd uznał, że w sprawie doszło do naruszenia powołanych już wyżej przepisów postępowania, gdyż nie zostały wyjaśnione
i właściwie ocenione wszystkie istotne dla jej rozstrzygnięcia okoliczności, co mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a.). Z tych względów należało uchylić zarówno zaskarżoną decyzję Kolegium, jak również poprzedzającą ją decyzję organu I instancji (art. 135 p.p.s.a.).
Przy ponownym rozpatrzeniu sprawy organ uwzględni przedstawione wyżej stanowisko prawne w zakresie wykładni art. 17 ust. 1 pkt 4 oraz ust. 1a ustawy
w kontekście zasad rządzących obowiązkiem alimentacyjnym (art. 132 k.r.o.). Koniecznym będzie prawidłowe ustalenie istotnych dla sprawy okoliczności, odnoszących się do faktycznych możliwości realizacji obowiązku alimentacyjnego przez osobę zobowiązaną w pierwszej kolejności. W przypadku uznania, że J. D. nie jest w stanie zapewnić opieki nad L. K., rzeczą organu będzie ocena zasadności złożonego przez stronę wniosku przez pryzmat przesłanek z art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy.