II SA/Ke 240/24

II SA/Ke 240/24 - Wyrok WSA w Kielcach
Data orzeczenia
2024-06-12
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2024-04-29
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach
Sędziowie
Jacek Kuza /sprawozdawca/
Krzysztof Armański
Renata Detka /przewodniczący/
Symbol z opisem
6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne
Pomoc społeczna
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy
Dz.U. 2023 poz 390
art. 17 ust. 1, art. 17b ust. 1,
Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t. j.)
Dz.U. 2022 poz 2000
art. 7, art. 77 par. 1, art. 80
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - t.j.
Dz.U. 2023 poz 1634
art. 145 par. 1 pkt 1 lit. a i c, art. 135
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Renata Detka Sędziowie Sędzia WSA Jacek Kuza (spr.) Sędzia WSA Krzysztof Armański Protokolant Starszy inspektor sądowy Katarzyna Tuz-Stando po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 12 czerwca 2024 r. sprawy ze skargi H. P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Kielcach z dnia 15 marca 2024 r. [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję organu I instancji.
Uzasadnienie
Zaskarżoną decyzją z 15 marca 2024 r. znak: [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze, po rozpatrzeniu odwołania H. P. od wydanej z upoważnienia Wójta Gminy S. decyzji z 19 grudnia 2023 r. odmawiającej stronie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką, na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 w związku z art. 127 § 2 kpa, utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję.
W uzasadnieniu Kolegium wskazało, że od 1 stycznia 2024 r. w trybie art. 43 ustawy z dnia 7 lipca 2023 r. o świadczeniu wspierającym (Dz.U.2023.1429) zmianie uległ art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jedn. Dz.U.2023.390 ze zm.), dalej zwanej: "u.ś.r.". Zgodnie jednak z treścią art. 63 ust. 1 ustawy o świadczeniu wspierającym, w sprawach o świadczenie pielęgnacyjne i specjalny zasiłek opiekuńczy, o których mowa w ustawie zmienianej w art. 43 w brzmieniu dotychczasowym, do których prawo powstało do 31 grudnia 2023 r. stosuje się przepisy dotychczasowe. Zapis ten oznacza więc, że dla ustalenia jaki stan prawny ma zastosowanie w sprawie przesądzające znaczenie ma to od jakiej daty stronie przysługiwałoby prawo do świadczenia pielęgnacyjnego, a nie sama data złożenia wniosku o przyznanie tego świadczenia.
W niniejsze sprawie H. P. wnioskiem z 22 lutego 2023 r. zwróciła się o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką. We wniosku oświadczyła, że jest rolnikiem, zaprzestała pracy w gospodarstwie rolnym począwszy od 18 lutego 2021 r.
Zdaniem Kolegium weryfikacja tego oświadczenia wykazała, że odwołująca nie zaprzestała pracy w gospodarstwie rolnym. Jak wynika z akt sprawy wraz ze swoim mężem jest ona zarejestrowana w ewidencji producentów rolnych, małżeństwo pobiera dopłaty. Organ przywołał art. 12 ust. 4 pkt 1 ustawy z dnia 18 grudnia 2003 r. o krajowym systemie ewidencji producentów, ewidencji gospodarstw rolnych oraz ewidencji wniosków o przyznanie płatności (tekst jedn. Dz. U. z 2022 r. poz. 2001 ze zm.), który stanowi, że w przypadku małżonków oraz podmiotów będących współposiadaczami gospodarstwa rolnego nadaje się jeden numer identyfikacyjny temu z małżonków lub współposiadaczy, co do którego współmałżonek lub współposiadacz wyrazili pisemną zgodę.
Następnie organ podkreślił, że w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z 22 stycznia 2013 r., II GSK 1970/11 stwierdzono, że na gruncie ustawy o krajowym systemie ewidencji, status producenta rolnego przysługuje małżonkom wspólnie prowadzącym działalność rolniczą. W przypadku małżonków prowadzących wspólnie działalność rolniczą producentem rolnym nie jest każdy z małżonków, ani małżonek wpisany do ewidencji producentów rolnych. Małżonków należy traktować jako grupę osób fizycznych, w rozumieniu art. 2 lit. a rozporządzenia Rady (WE) nr 1782/2003, stanowiących na gruncie ustawy o krajowym systemie ewidencji, jednostkę organizacyjną nieposiadającą osobowości prawnej (art. 3 pkt 3).
Kolegium zauważyło, że zasady rejestracji w ewidencji producentów rolnych określają przepisy ustawy z dnia 18 grudnia 2003 r. o krajowym systemie ewidencji producentów, ewidencji gospodarstw rolnych oraz ewidencji wniosków o przyznanie płatności (Dz. U. 2022 r. poz. 2001 ze zm.), rozporządzenie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 6 marca 2023 r. w sprawie szczegółowych wymagań, jakie powinien spełnić wniosek o wpis do ewidencji producentów (Dz. U. z 2023 r., poz. 454). Pod pojęciem producent rozumie się - producent rolny, beneficjent programów rybackich, posiadacz zwierzęcia, organizacja producentów, podmiot prowadzący zakład utylizacyjny oraz potencjalny beneficjent. Producent rolny - osoba fizyczna, osoba prawna lub jednostka organizacyjna nieposiadająca osobowości prawnej, będąca rolnikiem w rozumieniu art. 34 pkt 2 rozporządzenia nr 2021/2115. Za rolnika w rozumieniu art. 34 pkt 2 rozporządzenia nr 2021/2115 uważa się osobę fizyczną lub prawną bądź grupę osób fizycznych lub prawnych, bez względu na status prawny takiej grupy i jej członków w świetle prawa krajowego, których gospodarstwo jest położone na obszarze objętym zakresem terytorialnym stosowania Traktatów, określonym w art. 52 TUE w związku z art. 349 i 355 TFUE, oraz które prowadzi działalność rolniczą określoną przez państwa członkowskie zgodnie z art. 4 ust. 2 rozporządzenia 2021/2115. Działalność rolniczą definiuje się w taki sposób, aby oznaczała działalność umożliwiającą przyczynianie się do dostarczania dóbr prywatnych i publicznych poprzez co najmniej jedno z poniższych działań: - wytwarzanie produktów rolnych obejmujące działania takie jak chów zwierząt lub uprawa, w tym w drodze użytkowania torfowisk - przy czym produkty rolne oznaczają produkty wymienione w załączniku I do TFUE, z wyjątkiem produktów rybołówstwa - a także bawełnę i zagajniki o krótkiej rotacji; - utrzymywanie użytków rolnych w stanie, dzięki któremu nadają się one do wypasu lub uprawy, bez konieczności podejmowania działań przygotowawczych wykraczających poza użycie zwykłych metod rolniczych i zwykłego sprzętu
Wobec powyższego - z uwagi na bardzo szeroki zakres działalności rolniczej - organ odwoławczy uznał, że w ocenianym stanie faktycznym i prawnym w celu ustalenia rezygnacji z prowadzenia gospodarstwa rolnego istotną kwestią jest ustalenie, czy podmiot jest zarejestrowany w ewidencji producentów rolnych.
Kolegium wskazało, że słusznie WSA w Kielcach w wyroku z 26 lipca 2023 r. II SA/Ke 301/23, podał, że zaprzestanie prowadzenia przez rolnika gospodarstwa rolnego, o jakim mowa w art. 17b ust. 1 pkt 1 u.ś.r., nie polega tylko na faktycznym zaniechaniu wykonywania przez rolnika pewnych czynności, jak np. zaprzestanie osobistej uprawy, zbierania plonów, czy uzyskiwania zysków z gospodarstwa, w tym zaprzestanie składania wniosków o dopłaty unijne. Zaprzestanie prowadzenia gospodarstwa rolnego wymaga poza tym przedsięwzięcia szeregu czynności prawnych, powiązanych integralnie ze statusem rolnika i prowadzeniem przez niego działalności rolniczej, takich jak np. złożenie wniosku o usunięcie wpisu z ewidencji producentów rolnych, który pozwala danemu producentowi (rolnikowi) na korzystanie z systemów wsparcia bezpośredniego, a więc prowadzenie gospodarstwa rolnego.
Konkludując, organ II instancji stwierdził, że w niniejszej sprawy zasadnym jest przyjęcie, że podmiot zarejestrowany, jako producent rolny w ewidencji producentów rolnych w celu udowodnienia rezygnacji z prowadzenia gospodarstwa rolnego powinien dokonać wykreślenia. Do tego czasu może w każdej chwili zacząć zarobkować w ramach działalności rolniczej (szeroko rozumianej), czy występować o dopłaty. Fakt posiadania, czy też nie posiadania na dzień złożenia wniosku gruntów rolnych, stada, sadu, itd., a także występowanie o dopłaty powinno stanowić dodatkową okoliczność, która nie może być głównym dowodem w sprawie. Rejestracja w ewidencji producentów rolnych, skoro przysługuje jedynie producentom, jest dowodem obejmującym w całości istotę prowadzenia gospodarstwa rolnego i przez to winna być traktowana, podobnie jak obowiązek wyrejestrowania prowadzenia działalności gospodarczej. W przeciwnym razie organy administracji dopuszczałyby się nierównego traktowania podmiotów ubiegających się o świadczenie pielęgnacyjne.
Tak więc wnioskodawczyni nie wykazała przesłanki rezygnacji z pracy w gospodarstwie rolnym, co oznacza, że pod rządami przepisów obowiązujących do 31 grudnia 2023 r., nie spełniła warunków do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.
W skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach skardze na powyższą decyzję, H. P. podniosła, że jak wynika z załączonego do wniosku zaświadczenia z ARiMR w K. z 4 września 2023 r,. nie figuruje ona w ewidencji producentów i nie składała wniosków o dopłaty. Nie prowadziła więc oraz nie prowadzi żadnej działalności rolniczej. Natomiast dopłaty pobiera jej mąż i to on ma nadany numer gospodarstwa rolnego. Dlatego też skarżąca nie zgodziła się ze stanowiskiem Kolegium, że prowadzi wspólnie z mężem działalność rolniczą, gdyż mąż ma nadany numer gospodarstwa. Dodała, że sprawuję całodobową opiekę nad mamą. Jej stan zdrowia ciągle się pogarsza w związku z czym nie może podjąć żadnego zatrudnienia i tym samym zrezygnowała całkowicie z pracy w gospodarstwie rolnym od 18 lutego 2021 r. (złożone oświadczenie pod odpowiedzialnością karną), czyli nie wykonuje żadnej pracy fizycznej w gospodarstwie i nie zarządza nim. Skarżąca zaznaczyła, że właścicielem gospodarstwa jest wspólnie z mężem, jednak obowiązki związane z jego prowadzeniem spoczywają wyłącznie na nim.
W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach zważył, co następuje:
Skarga zasługuje na uwzględnienie.
Zgodnie z art. 3 § 1 oraz art. 145 § 1 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2023 r. poz. 1634 ze zm.) dalej: "p.p.s.a.", wojewódzkie sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że w zakresie dokonywanej kontroli sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji w toku postępowania nie naruszyły przepisów prawa materialnego lub przepisów postępowania w sposób, który odpowiednio miał lub mógł mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Sądowa kontrola legalności zaskarżonych orzeczeń administracyjnych sprawowana jest przy tym w granicach sprawy, a sąd nie jest związany zarzutami, wnioskami skargi, czy też powołaną w niej podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a (art. 134 § 1 p.p.s.a.).
Dokonując kontroli zaskarżonej decyzji w zakresie wyznaczonym wskazanymi przepisami prawa Sąd uznał, że skarga zasługuje na uwzględnienie, gdyż organ dopuścił się naruszenia art. 17 ust. 1 pkt 1 u.ś.r.
Bezspornym jest, że skarżąca sprawuje opiekę nad matką, która jest wdową i osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym. Nie ulega więc wątpliwości, że w stanie faktycznym sprawy skarżąca jest osobą uprawnioną do wnioskowania o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego.
Zgodnie z art. 17 ust. 1 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:
1) matce albo ojcu,
2) opiekunowi faktycznemu dziecka,
3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,
4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności
- jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.
Jednak w ocenie Kolegium, skarżąca nie spełniła przesłanki zaprzestania prowadzenia gospodarstwa rolnego, co było bezpośrednią przyczyną odmowy przyznania prawa do żądanego świadczenia.
Zgodnie z art. 17b ust. 1 u.ś.r. w przypadku, gdy o świadczenia, o których mowa w art. 16a i art. 17 ubiegają się rolnicy, małżonkowie rolników bądź domownicy, świadczenia te przysługują odpowiednio:
1) rolnikom w przypadku zaprzestania prowadzenia przez nich gospodarstwa rolnego;
2) małżonkom rolników lub domownikom w przypadku zaprzestania prowadzenia przez nich gospodarstwa rolnego albo wykonywania przez nich pracy w gospodarstwie rolnym.
Zaprzestanie prowadzenia gospodarstwa rolnego lub zaprzestanie wykonywania pracy w gospodarstwie rolnym, o których mowa w ust. 1, potwierdza się stosownym oświadczeniem złożonym pod rygorem odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych zeznań. Składający oświadczenie jest obowiązany do zawarcia w nim klauzuli następującej treści: "Jestem świadomy odpowiedzialności karnej za złożenie fałszywego oświadczenia.". Klauzula ta zastępuje pouczenie organu o odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych zeznań (art. 17b ust. 2 u.ś.r.).
Co do zasady nie ma obowiązku badania treści tego oświadczenia (tj. co do faktów) przez organy orzekające w sprawie, co jednak nie wyklucza możliwości oceny prawdziwości oświadczenia jako dowodu w sprawie. Ocena ta powinna się przy tym odbywać z poszanowaniem ogólnych reguł swobodnej oceny dowodów, tym bardziej, że oświadczenie jest składane pod rygorem odpowiedzialności karnej.
W złożonym 22 lutego 2023 r. oświadczeniu skarżąca wskazała, że posiada gospodarstwo rolne o powierzchni 1,6210 ha, zrezygnowała jednak z pracy w tym gospodarstwie na rzecz sprawowania opieki nad niepełnosprawną mamą. Opiekę tę sprawuje całodobowo (10-12 godzin dziennie). Z kolei w oświadczeniu z 24 listopada 2023 r. dodała, że opiekę nad mama sprawuje od 18 lutego 2021 r. w związku z czym nie pracuje oraz nie zarządza gospodarstwem rolnym, a zarządza i pracuje w nim jej mąż (k. 26 akt administracyjnych). Zaprzestanie przez skarżącą pracy w gospodarstwie rolnym wynika również z wywiadu środowiskowego (k. 11 akt administracyjnych). Z kolei wskazane przez skarżącą okoliczności dotyczące sprawowanej opieki potwierdził jej brat (k. 45 akt administracyjnych) oraz matka w trakcie wywiadu środowiskowego.
Ponadto dowody zgromadzone w sprawie potwierdzają ustalenia organu II instancji, że małżonkowie P. figurują jako płatnicy podatku rolnego od gruntu o powierzchni 1,6210 ha (k.6 akt administracyjnych) oraz, że mąż skarżącej zarejestrowany jest w krajowym systemie ewidencji producentów rolnych i w ramach kampanii na 2023 r. złożył wniosek o przyznanie dopłat (k. 31 akt administracyjnych).
Jak wynika z uzasadnienia zaskarżonej decyzji, odmowę przyznania skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego organ oparł na stanowisku wyrażonym w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z 22 stycznia 2013 r., II GSK 1970/11, LEX nr 1361519, wedle którego status producenta rolnego przysługuje małżonkom wspólnie prowadzącym działalność rolniczą, bez względu na to, któremu z nich nadany został numer identyfikacyjny w ewidencji producentów rolnych.
Nie negując tezy przywołanego wyżej wyroku NSA podkreślić należy, że została ona sformułowana w zupełnie innym stanie faktycznym i prawnym, dotyczącym stwierdzenia nieważności decyzji o przyznaniu płatności z tytułu wspierania działalności rolniczej na obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania (ONW). Zaprezentowane w tym wyroku stanowisko, mające znaczenie dla oceny przymiotu strony w postępowaniu o przyznanie płatności ONW, nie oznacza automatycznie - jak zdaje się przyjmować Kolegium - że przysługujący małżonkom status producenta rolnego będzie każdorazowo stanowił samoistną przeszkodę do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego temu z nich, który nie figuruje w ewidencji producentów rolnych i opiekuje się niepełnosprawnym w stopniu znacznym członkiem najbliższej rodziny w rozumieniu art. 17 ust. 1 u.ś.r., bez względu na to, czy z tego powodu zrezygnował z prowadzenia gospodarstwa rolnego. Konsekwencją poglądu zaprezentowanego przez organ odwoławczy jest przyjęcie, że w sytuacji, gdy małżonkom przysługuje status producenta rolnego, spełnienie przesłanki zaprzestania prowadzenia gospodarstwa rolnego przez tego z nich, który opiekuje się niepełnosprawną osobą bliską (art. 17b ust. 1 pkt 1 u.ś.r.) nie jest możliwe bez wyrejestrowania z ewidencji producentów rolnych współmałżonka, któremu nadany został numer identyfikacyjny, o jakim mowa w art. 12 ust. 4 pkt 1 ustawy z dnia 18 grudnia 2003 r. o krajowym systemie ewidencji producentów, ewidencji gospodarstw rolnych oraz ewidencji wniosków o przyznanie płatności (tekst jedn. Dz. U. z 2023 r. poz. 885). Innymi słowy rzecz ujmując organ II instancji stoi na stanowisku, że w sytuacji, gdy producentem rolnym są małżonkowie, oboje muszą zrezygnować z prowadzenia wspólnego gospodarstwa rolnego, aby temu z nich, który sprawuje opiekę nad niepełnosprawną w stopniu znacznym osobą najbliższą, przysługiwało prawo do świadczenia pielęgnacyjnego.
Taka wykładnia art. 17b ust. 1 pkt 1 u.ś.r. jest nie do pogodzenia z konstytucyjnymi zasadami sprawiedliwości społecznej i równości (art. 2 i art. 32 ust. 1 Konstytucji RP). Pogląd taki wyraził WSA w Kielcach w wyroku z 18 kwietnia 2024 r. II SA/Ke 87/24, a Sąd w składzie orzekającym w sprawie niniejszej całkowicie się z nim zgadza i przyjmuje jako własny.
Stanowisko Kolegium wyrażone w zaskarżonej decyzji sprowadza się do nałożenia na małżonka rolnika, który złożył oświadczenie, o którym mowa w art. 17b ust. 2 u.ś.r., obowiązku nieprzewidzianego ustawą, polegającego na rezygnacji z prowadzenia gospodarstwa rolnego. Zgodnie z art. 17b ust. 1 pkt 1 u.ś.r. spełnienie tego wymogu obciąża wyłącznie rolnika sprawującego opiekę nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, a nie jego małżonka.
Zaakceptowanie przedstawionej przez organ odwoławczy wykładni tego ostatniego przepisu oznaczałoby, że małżonkowie, którym przysługuje status producenta rolnego, zmuszeni by byli pozbawić się głównego, a często jedynego źródła dochodu rodziny poprzez wyrejestrowanie z ewidencji producentów rolnych tego z małżonków, któremu nadany został numer identyfikacyjny, aby uzyskać prawo do świadczenia pielęgnacyjnego dla drugiego z nich, który w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem najbliższej rodziny rezygnuje z prowadzenia gospodarstwa rolnego. Takie rozumienie art. 17b ust. 1 pkt 1 u.ś.r. stawia rolników, którzy wraz ze współmałżonkami mają status producenta rolnego i ubiegają się o świadczenie pielęgnacyjne, w znacznie gorszej sytuacji niż wnioskujące o to samo świadczenie osoby niebędące rolnikami, prowadzące wraz z małżonkami np. wspólną działalność gospodarczą. Prawo nie wymaga bowiem, aby warunkiem przyznania świadczenia pielęgnacyjnego dla osoby niebędącej rolnikiem, która zrezygnowała z prowadzenia wspólnej z małżonkiem działalności gospodarczej z uwagi na opiekę nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, było wyrejestrowanie tej działalności przez drugiego małżonka i tym samym zrezygnowanie przez niego z własnej aktywności zawodowej.
Raz jeszcze podkreślić należy, że wymóg rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przewidziany w art. 17 ust. 1 u.ś.r. albo - w przypadku rolników - rezygnacji z prowadzenia gospodarstwa rolnego (art. 17b ust. 1 pkt 1 tej ustawy) dotyczy wyłącznie osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną, a nie ich małżonków. W ocenie Sądu nie zmienia tej oceny okoliczność, że rodzina uzyskuje dochód z jednego, wspólnego dla małżonków źródła np. z działalności gospodarczej lub rolniczej. Dla przyznania świadczenia pielęgnacyjnego istotnym jest bowiem ustalenie, że osoba wnioskująca o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego zrezygnowała z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej albo - gdy wnioskodawca jest rolnikiem - że zrezygnował z prowadzenia gospodarstwa rolnego w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawną osobą bliską.
Sąd w składzie orzekającym w niniejszej sprawie podziela pogląd wyrażony już w orzecznictwie, że prowadzenie gospodarstwa rolnego i uzyskiwanie dochodów z działalności rolniczej przez małżonka wnioskodawcy nie jest negatywną przesłanką przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Ustawodawca nie wprowadził bowiem kryterium osiągania dochodu z tytułu prowadzenia gospodarstwa rolnego w gospodarstwie domowym wnioskodawcy, jako prawnej przeszkody do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Nawet jeżeli dochód z gospodarstwa rolnego stanowi element budżetu rodziny skarżącego, to okoliczność ta nie świadczy automatycznie o prowadzeniu przez niego gospodarstwa rolnego, jak przyjęło Kolegium w zaskarżonej decyzji (por. wyrok WSA w Lublinie z 21 grudnia 2023 r., II SA/Lu 935/23, LEX nr 3667684).
Wbrew twierdzeniom organu wskazane w zaskarżonej decyzji przepisy prawa polskiego i Unii Europejskiej nie świadczą o tym, że skarżąca nadal prowadzi gospodarstwo rolne.
Mianowicie art. 3 pkt 1 rozporządzenia 2021/2115 (rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2021/2115 z dnia 2 grudnia 2021 r. ustanawiające przepisy dotyczące wsparcia planów strategicznych sporządzanych przez państwa członkowskie w ramach wspólnej polityki rolnej (planów strategicznych WPR) i finansowanych z Europejskiego Funduszu Rolniczego Gwarancji (EFRG) i z Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (EFRROW) oraz uchylające rozporządzenia (UE) nr 1305/2013 i (UE) nr 1307/2013 - Dz.U.UE.L.2021.435.1 z dnia 2021.12.06) stanowi, że "rolnik" oznacza osobę fizyczną lub prawną bądź grupę osób fizycznych lub prawnych, bez względu na status prawny takiej grupy i jej członków w świetle prawa krajowego, których gospodarstwo jest położone na obszarze objętym zakresem terytorialnym stosowania Traktatów, określonym w art. 52 Traktatu o Unii Europejskiej w związku z art. 349 i 355 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej, oraz które prowadzą działalność rolniczą określoną przez państwa członkowskie zgodnie z art. 4 ust. 2 niniejszego rozporządzenia. Przepis ten "działalność rolniczą" definiuje się w taki sposób, aby oznaczała działalność umożliwiającą przyczynianie się do dostarczania dóbr prywatnych i publicznych poprzez co najmniej jedno z poniższych działań:
a) wytwarzanie produktów rolnych obejmujące działania takie jak chów zwierząt lub uprawa, w tym w drodze użytkowania torfowisk - przy czym produkty rolne oznaczają produkty wymienione w załączniku I do TFUE, z wyjątkiem produktów rybołówstwa - a także bawełnę i zagajniki o krótkiej rotacji;
b) utrzymywanie użytków rolnych w stanie, dzięki któremu nadają się one do wypasu lub uprawy, bez konieczności podejmowania działań przygotowawczych wykraczających poza użycie zwykłych metod rolniczych i zwykłego sprzętu rolniczego.
Powyższe definicje rolnika i działalności rolniczej, wynikające z prawa Unii Europejskiej, powtarzają regulacje krajowe, a konkretnie obowiązująca od 15 marca 2023 r. ustawa z dnia 8 lutego 2023 r. o Planie Strategicznym dla Wspólnej Polityki Rolnej na lata 2023-2027 (tekst jedn. Dz. U. z 2024 r. poz. 261). W art. 2 pkt 25 ustawa ta stanowi, że określenie "rolnik" oznacza rolnika w rozumieniu art. 3 pkt 1 rozporządzenia 2021/2115, którego gospodarstwo jest położone na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej. Z kolei zgodnie z art. 21, przy przyznawaniu pomocy, uznaje się, że rolnik prowadzi działalność rolniczą, jeżeli prowadzi działalność polegającą na:
1) wytwarzaniu produktów rolnych przez hodowlę lub chów zwierząt do celów gospodarskich lub uprawę lub hodowlę roślin, gdzie produkty rolne oznaczają produkty wymienione w załączniku I do Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej, z wyjątkiem produktów rybołówstwa, a także uprawie bawełny i zagajników o krótkiej rotacji lub
2) utrzymywaniu użytków rolnych w stanie, dzięki któremu nadają się one do wypasu lub uprawy bez konieczności podejmowania działań przygotowawczych wykraczających poza użycie zwykłych metod rolniczych i zwykłego sprzętu rolniczego.
Przytoczone wyżej przepisy wskazują na to, że warunkiem bycia rolnikiem/ producentem rolnym jest po pierwsze posiadanie gospodarstwa rolnego, a po drugie prowadzenie działalności rolniczej, polegającej na wytwarzaniu produktów rolnych powstających z uprawy lub chowu zwierząt bądź utrzymywaniu użytków rolnych w stanie, dzięki któremu nadają się one do wypasu lub uprawy. Oba te warunki muszą być spełnione łącznie, co oznacza, że nie można być rolnikiem nie posiadając gospodarstwa rolnego lub nie prowadząc działalności rolniczej, o jakiej mowa wyżej.
Nawiązując do wymogu przewidzianego w art. 17b ust. 1 pkt 1 u.ś.r., treść przywołanych wyżej regulacji oznacza, że rezygnacja z prowadzenia przez rolnika gospodarstwa rolnego może polegać na wyzbyciu się gospodarstwa rolnego albo na zaprzestaniu prowadzenia działalności rolniczej. Jak powiedziano wyżej, wymóg ten może odnosić się tylko do rolnika wnioskującego o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. Okoliczność, że należące do wnioskodawczyni gospodarstwo rolne jest wykorzystywane do prowadzenia działalności rolniczej przez inną osobę, w tym także przez współmałżonka, który jest ujawniony w ewidencji producentów rolnych, nie znaczy automatycznie, że wnioskodawczyni także prowadzi działalność rolniczą.
Tym samym nie można przyjąć, że posiadanie we wspólności małżeńskiej gospodarstwa rolnego i figurowanie męża skarżącej w systemie ewidencji producentów rolnych ARiMR świadczy o tym, że prowadzi ona działalność rolniczą. Podkreślić jednocześnie należy, że organ może uznać oświadczenie skarżącej o zaprzestaniu prowadzenia gospodarstwa rolnego za niezgodne ze stanem faktycznym, jednakże nie może to być ocena dowolna. Wymaga bowiem wykazania, że skarżąca prowadzi gospodarstwo rolne w jakiejkolwiek formie (np. zarządza nim). W stanie kontrolowanej sprawy twierdzenie organu, że wymóg określony w art. 17b ust. 1 pkt 1 u.ś.r. nie został przez skarżącą spełniony, zostało wyprowadzone z błędnej wykładni art. 17 ust. 1 pkt 1 u.ś.r., bez dokonania analizy całego materiału dowodowego. Organ odwoławczy, a tym bardziej organ I instancji, nie ocenił znajdujących się w aktach oświadczeń skarżącej w aspekcie prawdziwości złożonego przez nią oświadczenia o zaprzestaniu prowadzenia gospodarstwa rolnego przyjmując, że zaprzecza mu sam fakt, że skarżąca jest wraz z mężem producentem rolnym, gdyż posiadają wspólne gospodarstwo rolne i mąż jest zarejestrowany w ewidencji producentów rolnych.
W stanie faktycznym niniejszej sprawy przyjęcie, że skarżąca nie zaprzestała prowadzenia gospodarstwa rolnego było wynikiem naruszenia art. 17b ust. 1 pkt 1 u.ś.r. przez jego błędną wykładnię. W konsekwencji, poprzestając na takiej ocenie bez analizy wszystkich okoliczności sprawy i ustalenia, czy skarżąca rzeczywiście zaprzestała prowadzenia gospodarstwa rolnego (nie tylko poprzez niewykonywanie w nim osobistej pracy, ale także przez zaniechanie zarządzania nim) organ odwoławczy uchybił art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 kpa w sposób, który mógł mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Z tych przyczyn zaskarżona decyzja podlegała uchyleniu, o czym Sąd orzekł w pkt I wyroku na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c p.p.s.a. Sąd uchylił także decyzję organu I instancji na podstawie art. 135 p.p.s.a. uznając, że jest to konieczne dla końcowego załatwienia sprawy. Organ I instancji uchybił wskazanym wyżej przepisom kpa, gdyż ograniczył się do zastosowania art. 17b ust. 1b u.ś.r. wbrew wyrokowi Trybunału Konstytucyjnego z 21 października 2014 r. w sprawie o sygn. K 38/13, który uznał niekonstytucyjność tego przepisu.
Rozpoznając sprawę ponownie organ I instancji ustali, czy skarżąca zaprzestała prowadzenia gospodarstwa rolnego kierując się stanowiskiem prawnym i wskazaniami zawartymi w niniejszym wyroku.