II SA/KE 217/05

II SA/Ke 217/05 - Wyrok WSA w Kielcach
Data orzeczenia
2006-01-11
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2005-07-01
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach
Sędziowie
Dorota Chobian
Jacek Kuza
Renata Detka /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
6079 Inne o symbolu podstawowym 607
Hasła tematyczne
Administracyjne postępowanie
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy
Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
art. 156 par 1 pkt 2, art. 156 par.2
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
art. 145 par. 1 pkt 1a, art. 152, art. 200
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
Sentencja
Sygnatura akt: II SA/Ke 217/05 W Y R O K W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 11 stycznia 2006 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach w składzie: Przewodniczący: Sędzia WSA Renata Detka (spr.), Sędziowie: Sędzia WSA Dorota Chobian, Asesor WSA Jacek Kuza, Protokolant: Referent stażysta Andrzej Stolarski, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 11 stycznia 2006 r. sprawy ze skargi K. F. i J. F. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] znak SKO.[...] w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji I. uchyla zaskarżoną decyzję; II. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu do chwili uprawomocnienia się wyroku; III. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego na rzecz K. F. kwotę 200 (dwieście) złotych tytułem kosztów postępowania sądowego.
Uzasadnienie
II SA/Ke 217/05
U Z A S A D N I E N I E
Decyzją z dnia [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze
, na podstawie art. 118 ust. 3 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r.
o ubezpieczeniu społecznym rolników oraz art. 156 § 1 pkt 2 i § 2, art. 157 § 1
i 2, art. 158 § 1 i 2 kpa stwierdziło, że decyzja Kierownika Urzędu Rejonowego z dnia [...] wydana została z rażącym naruszeniem prawa i jednocześnie nie stwierdziło jej nieważności ze względu na nieodwracalne skutki prawne.
Organ ustalił, że na mocy aktu własności ziemi z dnia 29 sierpnia 1974 r. A. i J. małż. T. stali się z mocy prawa właścicielami nieruchomości położonej w H. N. składającej się z działek nr 411, 432, 460, 454 o pow. 7,42 ha. W roku 1974 przekazali niniejszą nieruchomość na własność Skarbu Państwa w zamian za rentę, przy czym w ich dożywotnim użytkowaniu pozostała działka oznaczona nr 411/1 o pow. 0,40 ha. Decyzją z dnia [...] Naczelnik Gminy orzekł o zakwalifikowaniu J. F. na nabywcę nieruchomości położonej we wsi H. N.
o pow. 3,27 ha, w skład której weszła działka nr 411/1. W jej następnie zawarta została w formie aktu notarialnego umowa sprzedaży tej nieruchomości pomiędzy J. F. i Skarbem Państwa.
Decyzją z dnia [...] Kierownik Urzędu Rejonowego rozpoznając wniosek J. T., w trybie art. 118 ust. 4 ustawy o zmianie ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników z dnia 20 czerwca 1992 r., przyznał jej na własność działkę "będącą własnością Skarbu Państwa oznaczoną w ewidencji gruntów gm. R. obręb H. N. numerem 411/1 o pow. 0,40 ha." J. T. z kolei umową z dnia 22 kwietnia 1997 r. działkę tę darowała na rzecz wnuka B. M. T. i jego żony I.T.
Zebrane w sprawie dowody świadczą o tym, że dla tej samej nieruchomości tj. działki nr 411/1 założone zostały dwie księgi wieczyste: KW nr[...], w której jako właściciel figurują J. i K. małż. F. oraz KW [...], gdzie wpisano w dziale II – I. i B. małż. T.
Organ uznał, że decyzja Kierownika Urzędu Rejonowego z [...] podjęta została z rażącym naruszeniem prawa, a konkretnie art. 118 ust. 1 ustawy z 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników, którego stosowanie było wyłączone, jeżeli nieruchomość nie była przedmiotem własności Skarbu Państwa lub gminy albo jeżeli przyznanie własności naruszałoby prawa osób trzecich do działki lub budynków ( art. 118 ust. 3 tej ustawy ). W dacie wydawania przedmiotowej decyzji Skarb Państwa nie był już właścicielem działki 411/1, gdyż w 1990 r. zbył ją na rzecz K. i J. małż. F. Mimo, że decyzja dotknięta jest wadą określoną w art. 156 § 1 pkt 2 kpa, nie można jednak stwierdzić jej nieważności, gdyż wywołała ona nieodwracalne skutki prawne. Skutki te wypływają z faktu, ze J. T. darowała przedmiotową działkę na rzecz swojego wnuka i jego żony, a na ich wniosek założona została w Sądzie Rejonowym w K. księga wieczysta, gdzie w dziale II wpisani zostali jako właściciele.
Rozpoznając wniosek K. i J. małżonków F. o ponowne rozpatrzenie sprawy, Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia [...] utrzymało w mocy własną decyzję z [...].
W uzasadnieniu organ poczynił ustalenia zgodne w tymi, które dokonane zostały przy pierwszym rozpoznaniu sprawy i przedstawił taką samą ocenę prawną decyzji Kierownika Urzędu Rejonowego z dnia [...], a mianowicie, że rażąco narusza ona prawo, a w szczególności art. 118 ust. 3 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników.
Odnosząc się zaś do kwestii związanej z zastosowaniem w sprawie przepisu art. 156 § 2 kpa Kolegium powołało się na utrwalone orzecznictwo Naczelnego Sądu Administracyjnego, zgodnie z którym nieodwracalność skutków prawnych oznacza w szczególności sytuację, w której poprzedni stan prawny nie może być przywrócony, gdyż przestał istnieć przedmiot którego prawo dotyczyło lub też podmiot, któremu to prawo przysługiwało, utracił zdolność do zachowania tego prawa albo wygasła instytucja stanowiąca źródło prawa. Jednocześnie organ przyznał rację skarżącym, że umowa darowizny jaką dokonała J. T. na rzecz wnuka i jego żony nie podlega ochronie z tytułu rękojmi wiary publicznej ksiąg wieczystych jako rozporządzenie pod tytułem darmym. Przedmiotowa decyzja wywołała jednak nieodwracalne skutki prawne, gdyż jedna ze stron umowy darowizny ( darczyńca ), której przedmiotem była działka nr 411/1, zawartej w wyniku kwestionowanej decyzji, nie żyje. J. T. zmarła bowiem 17 października 1997 r.
Skargę od powyższego rozstrzygnięcia do Wojewódzkiego Sadu Administracyjnego złożyli J. i K. małżonkowi F. wnosząc o jego zmianę i stwierdzenie nieważności decyzji Kierownika Urzędu Rejonowego z dnia [...], ewentualnie o "uchylenie zaskarżonego orzeczenia i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania".
Skarżący zakwestionowali stanowisko organu o nieodwracalności skutków prawnych, jakie wywołała decyzja z [...] podnosząc, że w przedmiotowym przypadku nie doszło do nabycia prawa przez J. T. Ponadto nie zmarła ona bezpotomnie, a zatem jej prawa mogą reprezentować następcy prawni, co "dodatkowo przekreśla prezentowany przez SKO pogląd o braku strony".
W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie podtrzymując argumentację przedstawioną
w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Dodatkowo organ podniósł, że nie jest uprawniony do oceny umowy darowizny, jej rozwiązania bądź unieważnienia,
a nie można nie uwzględnić faktu, że skutkiem zawarcia tej umowy działka nr 411/1 stała się własnością osób trzecich, którzy prawa do niej ujawnili
w księdze wieczystej.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył , co następuje :
Skarga jest zasadna.
Sądowa kontrola decyzji i innych rozstrzygnięć administracyjnych sprawowana jest granicach sprawy, sąd nie jest jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą prawną ( art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Dz,U. nr 153, poz. 1270 ze zm.).
Dokonując tak rozumianej kontroli zaskarżonego orzeczenia podnieść
w pierwszym rzędzie należy, że słuszny jest pogląd Samorządowego Kolegium Odwoławczego w tej części, w jakiej decyzji Kierownika Urzędu Rejonowego z dnia [...] przypisuje ciężką wadliwość z art. 156 § 1 pkt 2 kpa. Oprócz argumentów potwierdzających prawidłowość tego stanowiska, przedstawionych już w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, dodać wypada, że rażące naruszenie prawa wyraża się także w tym, że rozporządzenie nieruchomością będącą przedmiotem cudzej własności, stanowi pogwałcenie jednej z podstawowych zasad działania organów administracji publicznej na podstawie przepisów prawa, wyrażonej w art. 6 kpa.
Zasadność poglądu o przypadku rażącego naruszenia prawa, kwalifikującego decyzję do stwierdzenia nieważności, pozwala na dokonanie oceny dalszych wywodów organu kolegialnego, dotyczących zastosowania w sprawie art. 156 § 2 kpa, a więc przyjęcia tezy o nieodwracalnych skutkach prawnych. W ocenie Kolegium, skutek ten wywodzić należy z faktu śmierci darczyńcy – J.T.
Poglądu tego w stanie faktycznym sprawy podzielić jednak nie można.
Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem Naczelnego Sądu Administracyjnego,
a wcześniej Sądu Najwyższego oraz przeważającym stanowiskiem doktryny, odwracalność lub nieodwracalność skutku prawnego decyzji trzeba rozpatrywać mając na uwadze zakres właściwości organów administracji publicznej oraz ich kompetencje, tzn. umocowanie do stosowania władczych i jednostronnych prawnych form działania. Jeżeli zatem, cofnięcie, zniesienie, odwrócenie skutków prawnych decyzji wymaga takich działań, do których organ administracji publicznej nie ma umocowania ustawowego, czyli nie może zastosować formy aktu administracyjnego indywidualnego, nie może też skorzystać z drogi postępowania administracyjnego, to wtedy skutek prawny decyzji będzie nieodwracalny. Nie oznacza to jednak, że jest to nieodwracalność absolutna i że nie można przywrócić poprzedniego stanu prawnego w ramach istniejącego porządku prawnego. Jest to jedynie nieodwracalność skutku prawnego względna w tym znaczeniu, że odwrócenie go jest prawnie niedostępne dla organu administracji publicznej działającego w granicach obowiązywania norm prawa publicznego, w formach prawnych właściwych dla tej administracji i w trybie postępowania przypisanym tej administracji ( por. uzasadnienie uchwały 7 sędziów SN z 28 maja 1992 r., OSNC 1992/12/211, uchwały 5 sędziów NSA z 9 listopada 1998 r., ONSA 1999/1/13, uchwały 7 sędziów NSA z 20 marca 2000 r., OSNSA 2000/3/93, por. także Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz. Wyd.C.H.Beck. Warszawa 2005, str. 724 i 725).
Zamierzonym skutkiem decyzji Kierownika Urzędu Rejonowego
z dnia [...] było bezpośrednie wkroczenie w sferę istniejących stosunków cywilnoprawnych i ich zmiana poprzez przeniesienie własności nieruchomości oznaczonej jako działka nr 411/1 w H. N. na rzecz J. T. Gdyby decyzja wywołała taki skutek prawny, to istotnie – przy braku rękojmi wiary publicznej ksiąg wieczystych, nie chroniącej darowizny uczynionej przez J. T. na rzecz wnuka i jego żony - śmierć J. T. byłaby zdarzeniem powodującym nieodwracalne skutki w sferze prawa cywilnego. Z chwilą otwarcia spadku, uprawnienia do niego nabywają bowiem spadkobiercy (art. 922 § 1 i 924 kc ), a zatem jeżeli prawo własności przedmiotowej nieruchomości weszłoby w skład spadku, to w wyniku spadkobrania zmieniłyby się w tym zakresie stosunki własnościowe, wywołując nieodwracalne skutki prawne, w znaczeniu przedstawionym wyżej.
Sytuacja taka miałaby miejsce jedynie wówczas, gdyby decyzja będąca przedmiotem kontroli organu pod względem przesłanek z art. 156 § 1 kpa, przeniosła własność działki nr 411/1 na nabywcę ( a tym samym prawo to weszłoby w skład spadku po J. T. ), co jednak się nie stało. Skoro bowiem przedmiotem tej decyzji była nieruchomość stanowiąca własność osoby trzeciej, a jako jej dysponent – wbrew aktualnemu wówczas stanowi prawnemu – wskazany został wadliwie Skarb Państwa, to takie oświadczenie woli nie odniosło skutku rzeczowego, a zatem nie przeniosło w ogóle własności na J. T. Pogląd taki wywieść należy z ogólnej zasady prawa cywilnego, iż nikt nie może przenieść więcej prawa aniżeli sam posiada (nemo plus iuris in alium transfere potest quam ipse habet). Podobnie należy ocenić umowę darowizny zawartą pomiędzy J.T. a wnukiem i jego żoną, która także nie przeniosła własności nieruchomości na obdarowanych, gdyż darczyńca nie był jej właścicielem.
Bezprzedmiotowym natomiast jest powoływanie się do oceny skutków prawnych tej umowy na brak rękojmi wiary publicznej ksiąg wieczystych
z uwagi na rozporządzenie nieodpłatne ( art. 6 ustawy o księgach wieczystych
i hipotece), albowiem w momencie zawarcia umowy darowizny księga wieczysta dla działki oznaczonej numerem 411/1 nie została jeszcze urządzona. Dopiero w akcie notarialnym zawierającym tę umowę znalazł się wniosek I. T. o założenie księgi wieczystej. Powoływany zaś przepis art. 6 ust. 1 ustawy o księgach wieczystych i hipotece może mieć zastosowanie jedynie w sytuacji, gdy nieruchomość będąca przedmiotem umowy ma księgę wieczystą już urządzoną.
Przedmiotowa decyzja nie wywołała zatem żadnych skutków prawnych
( a konkretnie skutku prawnorzeczowego ), podobnie jak i umowa darowizny 22 kwietnia 1997 r., a skoro tak, to nie można mówić o tym, aby skutki te były nieodwracalne w rozumieniu art. 156 § 2 kpa.
Błędny pogląd zaprezentowany w uzasadnieniu zaskarżonego rozstrzygnięcia stanowiący naruszenie prawa materialnego mające wpływ na wynik sprawy, powoduje konieczność uchylenia decyzji będącej przedmiotem skargi, o czym Wojewódzki Sąd Administracyjny orzekł na podstawie art. 145 § 1 pkt 1a ustawy o p.p.s.a.
Orzeczenie zawarte w pkt II wyroku oparto o art. 152 ustawy, zaś rozstrzygnięcie o kosztach postępowania sądowego znajduje uzasadnienie
w treści art. 200 p.p.s.a.
Rozpoznając sprawę ponownie organ wyda stosowne orzeczenie mając na uwadze przedstawione wyżej wywody i eliminując popełnione dotychczas uchybienia.