II SA/Ke 185/06

II SA/Ke 185/06 - Wyrok WSA w Kielcach
Data orzeczenia
2006-11-29
orzeczenie nieprawomocne
Data wpływu
2006-03-23
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach
Sędziowie
Andrzej Jagiełło /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
6199 Inne o symbolu podstawowym 619
Hasła tematyczne
Inspekcja pracy
Sygn. powiązane
I OSK 415/07 - Wyrok NSA z 2008-03-06
Skarżony organ
Inspektor Pracy
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
ART.151
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
Dz.U. 1998 nr 21 poz 94
art.130 par. 1, 2, 3, art. 129 par.1, art.151 par1
Ustawa z dnia 26 czerwca 1974 r. - Kodeks pracy - tekst jednolity
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Anna Żak, Sędziowie Sędzia WSA Andrzej Jagiełło (spr.),, Sędzia WSA Ewa Rojek, Protokolant Sekretarz sądowy Michał Gajda, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 16 listopada 2006 r. sprawy ze skargi A. S.A. w W. na decyzję Okręgowego Inspektora Pracy z dnia [...] nr [...] w przedmiocie nakazania wypłacenia wynagrodzenia za pracę w godzinach nadliczbowych skargę oddala
Uzasadnienie
II SA/Ke l85/06
UZASADNIENIE
Zaskarżoną decyzją z dnia [...] nr [...] Okręgowy Inspektor Pracy, po rozpoznaniu odwołania A. S.A. od decyzji z nakazu Inspektora Pracy z dnia [...] w sprawie wypłacenia wynagrodzenia za pracę w godzinach nadliczbowych, utrzymał kwestionowaną decyzję w mocy.
Jak ustalił ten organ, Inspektor Pracy po przeprowadzeniu kontroli A., wydał decyzję nakazującą wypłacenie 303 pracownikom przysługującego im wynagrodzenia za pracę w godzinach nadliczbowych w miesiącu sierpniu 2005 r., w łącznej kwocie [...] zł. W związku z wystąpieniem w tym miesiącu święta nie przypadającego w niedzielę (poniedziałek 15 sierpnia 2005 r.), doszło do obniżenia wymiaru czasu pracy pracowników o 8 godzin tj. do 176 godzin. Za pracę w wymiarze przekraczającym 176 godzin, ale nie większym od 184 godzin tj. w granicach normy z art. 129 § 1 Kodeksu pracy- dalej: K.p.- pracownicy otrzymali, bowiem jedynie normalne wynagrodzenia, a dopiero powyżej 184 godzin także dodatki za pracę w godzinach nadliczbowych.
Pracodawca wykonał nakaz i wniósł odwołanie. Jego zdaniem godziny przepracowane przez pracowników ponad wymiar czasu pracy, ale nie przekraczające określonej przepisami prawa normy miesięcznej nie stanowią pracy w godzinach nadliczbowych i nie powinny być wynagradzane dodatkiem z tego tytułu. Na uzasadnienie tego poglądu przytoczył treść art. 151 § 1 K.p., z którego wynika, że pracą w godzinach nadliczbowych jest praca wykonywana ponad obowiązujące pracownika normy czasu pracy. Nie jest nią natomiast praca ponad miesięczny wymiar czasu pracy, ale nie przekraczająca kodeksowych norm czasu pracy.
Zdaniem Okręgowego Inspektora Pracy odwołanie nie zasługiwało na uwzględnienie. Postępowanie zostało, bowiem przeprowadzone wnikliwie z zachowaniem przepisów procedury, a decyzja podjęta po wszechstronnej ocenie
zgromadzonego materiału odpowiada prawu. Istota sporo w zakresie podstawy materialnoprawnej decyzji sprowadza się do odmiennej interpretacji przepisów Kodeksu pracy: art. 129 § 1 zawierającego definicję normy czasu pracy, art. 130 § 1 nakazującego obniżenie wymiaru czasu pracy o 8 godzin, jeżeli w okresie rozliczeniowym występuje święto w innym dniu niż niedziela oraz art. 151 § 1 zawierającego definicję pracy w godzinach nadliczbowych.
Pojęcia norma czasu pracy i wymiar czasu pracy nie są tożsame. Nie oznacza to jednak, że pracą w godzinach nadliczbowych jest jedynie ta, która przekracza określoną ustawą normę, a zmniejszenie czy zwiększenie wymiaru czasu pracy nie ma na taką klasyfikację wpływu. Kwestia obniżenia wymiaru czasu pracy z powodu istnienia święta w innym dniu tygodnia niż niedziela jest tożsama z opisaną w art. 130 § 3 K.p. usprawiedliwioną nieobecnością w pracy, która powoduje obniżenie wymiaru czasu pracy. Przyjęcie argumentacji z odwołania prowadziłoby do akceptacji poglądu, że w takiej sytuacji godziny nadliczbowe występują dopiero po przekroczeniu normy ustawowej, a taki pogląd nie jest uprawniony. Art. 151 § 1 K.p stanowi, że pracą w godzinach nadliczbowych jest także praca wykonywana ponad przedłużony dobowy wymiar czasu pracy wynikający z obowiązującego pracownika systemu i rozkładu czasu pracy. Przy założeniu racjonalnego ustawodawcy nie można przyjąć skutków w zakresie godzin nadliczbowych jedynie w sytuacji zwiększenia wymiaru oraz ich braku w przypadku jego obniżenia. Podstawową zasadą legislacji i wykładni jest zakaz różnej interpretacji w tej samej ustawie określonego pojęcia. Przepis art. 130 § 2 i 3 K.p. przewiduje, w razie zaistnienia określonego stanu faktycznego, zmniejszenie wymiaru czasu pracy do przepracowania w danym okresie rozliczeniowym. Skoro według art. 151 § 1 K.p zmiana wymiaru czasu pracy powoduje skutki w zakresie godzin nadliczbowych to, opierając się na zasadzie jednolitej wykładni, nie można twierdzić, że obniżenie wymiaru czasu pracy w związku z wystąpieniem święta w określonym tygodniu, w okresie rozliczeniowym takich skutków nie wywołuje. Organ przytoczył tożsame poglądy w tym zakresie wyrażone w pracy pod redakcją Z.Salwy : Kodeks pracy -Komentarz Warszawa,2004 oraz stanowisku Głównego Inspektora Pracy z dnia 12 stycznia 2005 r. Wynika z nich, że przekroczenie
obowiązującego pracownika , a ustalonego zgodnie z art 130 K.p., wymiaru czasu pracy stanowi pracę w godzinach nadliczbowych.
Przyjęcie, że do przekroczenia przeciętnej, tygodniowej normy czasu pracy dochodzi jedynie po przekroczeniu normy z art. 129 K.p., a nie wymiaru ustalonego zgodnie z nią jest nieuzasadnione. Powoduje to bowiem, że w okresach rozliczeniowych, w których norma z art. 129 nie jest tożsama z wymiarem (jak w przedmiotowym przypadku), przekroczenie normy przeciętnej nastąpi tylko w razie pracy w większej liczbie godzin pracy w dni wolne ustalone zgodnie z rozkładem czasu pracy, niż liczba godzin o którą obniża się wymiar czasu pracy w przyjętym okresie rozliczeniowym z tytułu takiego święta. Przy takiej interpretacji czas pracy ujmowany jest w trzech stanach normatywnych: pracy zgodnej z wymiarem, pracy ponad wymiar i dopiero po tym pracy w godzinach nadliczbowych. Obowiązujące przepisy Kodeksu pracy nie dają podstaw do takiej interpretacji. Nie jest ona również zgodna z orzecznictwem Sądu Najwyższego który w sytuacji obniżenia wymiaru czasu pracy o święto, przypadające w innym dniu niż niedziela, posługuje się pojęciem obniżonej normy czasu pracy( uchwała składu 7 sędziów z 14.11.2001 r., I I I ZP 20/01).
Posługując się pojęciem godzin wypracowanych ponad wymiar, ale nie przekraczających normy miesięcznej, pracodawca powołuje się na instytucję prawną, która nie istnieje w prawie pracy. Normy czasu pracy określono w art. 129 § 1 K.p. i nie ma wśród nich normy miesięcznej, a jedynie miesięczny może być okres rozliczeniowy, a liczba godzin, które pracownik powinien przepracować w ciągu miesiąca to wymiar czasu pracy, ustalony w oparciu o dyspozycję normy prawnej z art. 130 K.p.
W skardze z dnia 22 lutego 2006 r. A. S.A., powołując się na treść art. 145 § 1 pkt 1 lit. a ustawy -Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, wnosił o uchylenie decyzji Okręgowego Inspektora Pracy z dnia [...] oraz poprzedzającej ją decyzji z nakazu inspektora pracy z dnia [...] w sprawie wypłacenia 303 pracownikom kwot wynagrodzenia za prace w godzinach nadliczbowych
w miesiącu sierpniu 2005 r., a nadto wnosił o zasądzenie kosztów postępowania sądowego.
W uzasadnieniu skarżący podniósł, że zgodnie z art. 151 § 1 K.p. pracą w godzinach nadliczbowych jest praca wykonywana ponad obowiązujące pracownika normy czasu pracy, a także praca wykonywana ponad przedłużony dobowy wymiar czasu pracy wynikający z obowiązującego pracownika systemu i rozkładu czasu pracy. Normy czasu pracy określa art. 129 § 1 K.p. ustalając 8 godzin na dobę i przeciętnie 40 godzin w przeciętnym tygodniu pracy w przyjętym okresie rozliczeniowym z zastrzeżeniem min. uregulowań z art. 135 dotyczących równoważnego systemu czasu pracy. Szczegółowe postanowienia art. 130 K.p. ustalają sposób obliczania obowiązującego pracownika wymiaru czasu pracy w przyjętym okresie rozliczeniowym. Wymiar czasu pracy ustalany jest zgodnie z normą czasu pracy, ale nie zawsze jest z nią identyczny. W przypadku , gdy w danym okresie rozliczeniowym przypada święto w innym dniu niż niedziela, to obowiązujący pracownika wymiar czasu pracy zostaje pomniejszony o liczbę godzin pracy przypadających w to święto, a więc jest krótszy od określonego normą ( art. 130 §2).
Godziną nadliczbową jest każda godzina przepracowana ponad normę dobową, przedłużony dobowy wymiar czasu pracy lub ponad przeciętnie 40 godzin w przeciętnie pięciodniowym tygodniu pracy. Zdaniem skarżącego Kodeks pracy nie ustanowił natomiast zasady, według której praca przekraczająca wymiar czasu pracy, określony w art. 130 K.p. ustalony na dany okres rozliczeniowy stanowi pracę w godzinach nadliczbowych. Ustalenie, więc liczby godzin nadliczbowych już po przekroczeniu wymiaru czasu pracy, nie biorąc pod uwagę - zgodnie z art. 151 K.p. -normy określonej w art. 129 K.p. ( czyli bez sprawdzenia liczby godzin przepracowanych przeciętnie na tydzień w przyjętym okresie rozliczeniowym), jak przyjęto w zaskarżonej decyzji, jest naruszeniem przepisów prawa pracy.
W odpowiedzi na skargę Okręgowy Inspektor Pracy wniósł o jej oddalenie podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje :
Zgodnie z art. 1 § i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153, poz. 1269 ) Sąd sprawuje wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Ocenie Sądu podlega, zatem zgodność aktów administracyjnych ( w tym przypadku decyzji ) zarówno z przepisami prawa materialnego jak i procesowego. Kontrola sądów administracyjnych ogranicza się, więc do zbadania czy organy administracji publicznej w toku rozpoznawanej sprawy nie naruszyły prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Ocena ta jest dokonywana według stanu prawnego i na podstawie akt sprawy istniejących w dniu wydania zaskarżonego aktu.
Oceniając zaskarżoną decyzję Okręgowego Inspektora Pracy z punktu widzenia tego kryterium stwierdzić należy, że decyzja ta nie narusza prawa.
Odnosząc się do zarzutów rozpatrywanej skargi podkreślić należy, że dla oceny czy organy administracyjne właściwie zastosowały prawo materialne konieczne jest w pierwszej kolejności zbadanie czy nie doszło w toku rozpatrzenia sprawy do naruszenia przepisów regulujących postępowanie administracyjne, w tym dowodowe, i tym samym czy prawidłowo ustalono stan faktyczny konieczny do jej rozstrzygnięcia. Nie budzi, bowiem wątpliwości, że kluczowe znaczenie dla postępowania ma należyte ustalenie stanu faktycznego, tylko, bowiem w takim przypadku możliwe jest określenie zakresu praw i obowiązków strony takiego postępowania. W przedmiotowej sprawie organy obu instancji wymogom tym sprostały, zapewniając także stronie skarżącej czynny udział w każdym stadium postępowania . Ustalony w ten sposób stan faktyczny nie nasuwa wątpliwości i nie był kwestionowany zarówno w skardze, jak i uprzednio w trakcie postępowania administracyjnego. Wystąpienie w miesiącu sierpniu 2005 r. święta przypadającego w innym dniu niż niedziela ( poniedziałek 15 ), stosownie do treści art. 130 § 2 K.p. spowodowało obniżenie wymiaru czasu pracy obowiązującego pracowników skarżącego o 8 godzin. W konsekwencji wymiar ten w przyjętym miesięcznym okresie rozliczeniowym, w sierpniu 2005 r. wynosił 176 godzin, co jest bezsporne.
Spór pomiędzy skarżącym pracodawcą a Okręgowym Inspektorem Pracy sprowadza się, w istocie, do interpretacji pojęcia godzin nadliczbowych w rozumieniu art. 151 § 1 K.p. oraz prawidłowości jego zastosowania w przedmiotowym przypadku.
Określone w tym przepisie pojęcie godzin nadliczbowych nie jest dostatecznie sprecyzowane, co stwarza możliwość odmiennych jego interpretacji. Przepisy działu szóstego Kodeksu pracy posługują się różnymi zwrotami dla określenia zakresu czasu pracy ogólnego bądź to obowiązującego poszczególnych pracowników a doktryna przypisuje im często odmienny sens. Dotyczy to w szczególności niedostatecznie rozróżnionych pojęć "norma czasu pracy" i "wymiar czasu pracy", które nawet w niektórych wypadkach stosowane są przemiennie.
W art. 129 § 1 K.p. określony został maksymalny wymiar podstawowych norm czasu pracy tj. 8 godzin na dobę i przeciętnie 40 godzin w przeciętnie pięciodniowym tygodniu pracy w przyjętym okresie rozliczeniowym. Nie są to jedyne normy, skoro ustawodawca w tym samym przepisie dopuszcza możliwość odrębnego ich określenia dla poszczególnych systemów czasy pracy. W art. 130 § 1 K.p. określono zasadę obliczania liczby godzin przypadających do przepracowania w danym okresie rozliczeniowym, czyli ogólnego wymiaru czasu pracy, która w istocie odpowiada normie średniotygodniowej z art. 129 § 1. W tym samym przepisie określone zostały okoliczności, jakie np. wystąpiły w niniejszej sprawie, wpływające na obniżenie tego wymiaru, co w konsekwencji prowadzi do posługiwania się pojęciem faktycznego ( indywidualnego) wymiaru czasu pracy. Faktyczny wymiar czasu pracy wyznacza, więc ilość godzin pracy, które obowiązany jest przepracować konkretny pracownik w konkretnym okresie rozliczeniowym.
Stosownie do treści cyt. art. 151 § 1 K.p. pracę w godzinach nadliczbowych stanowi praca ponad obowiązujące pracownika normy czasu oraz praca wykonywana ponad przedłużony dobowy wymiar czasu pracy, wynikający z obowiązującego pracownika systemu i rozkładu czasu pracy. Pozostawiając poza rozważaniami, nie znajdującą zastosowania w sprawie tę drugą sytuację, należy wskazać, że ustawodawca odwołał się do norm czasu pracy obowiązujących pracownika a nie do podstawowych norm określonych w art. 129 § 1 K.p. Pojęcia te nie są, natomiast tożsame, o czym była wyżej mowa. Nie można, zatem podzielić poglądu wyrażonego przez skarżącego według którego godzinami nadliczbowymi są jedynie godziny przepracowane ponad 8 godzinną normę dobową, ponad przeciętnie 40 godzin w przeciętnie pięciodniowym tygodniu pracy oraz ponad przedłużony dobowy wymiar czasu pracy. Przy takiej interpretacji poza rozważaniami pozostają nadto okoliczności wynikające z usprawiedliwionej nieobecności w pracy oraz świąt przypadających w innym dniu niż niedziela (art. 130 § 2 i 3 K.p.). Rozumowanie takie prowadzi także do rozróżnienia czasu pracy w trzech kategoriach: zgodnie z wymiarem, ponad wymiar oraz w godzinach nadliczbowym, zaś ustawodawca nie wprowadził do zakresu omawianego aktu prawnego pojęcia pracy ponad wymiar czasu pracy.
Skoro ustawodawca wprowadza jako przesłankę wystąpienia godzin nadliczbowych przedłużony dobowy wymiar pracy, to uprawniony, przynajmniej w przypadku pracownika zatrudnionego w pełnym wymiarze, jest pogląd, że w aspekcie dobowym pracą w godzinach nadliczbowych jest praca przekraczająca przewidzianą w rozkładzie czasu pracy liczbę godzin pracy w danym dniu, czyli ponad faktyczny wymiar czasu pracy. Konieczność stosowania jednolitej wykładni w stosunku do tego samego aktu prawnego nakazuje przyjęcie takiej interpretacji także w przypadku, gdy w okresie rozliczeniowym święta i okresy usprawiedliwionej nieobecności w pracy obniżają wymiar czasu pracy w tym okresie (art. 130 § 2 i 3 K.p.). W konsekwencji należy przyjąć, że pracą w godzinach nadliczbowych jest praca ponad ten obniżony wymiar, a więc praca wykonywana ponad faktyczny wymiar czasu pracy pracownika.
Podobny pogląd, odwołujący się do reguł określonych w unijnej Dyrektywie 2003/88, według którego godziną nadliczbową jest każda godzina pracy wykonywanej po normalnym czasie pracy, zaprezentowany został także w doktrynie, zob.: K.Jaśkowski i inni. Kodeks pracy. Komentarz. Europejskie prawo pracy z orzecznictwem. Zakamycze, 2006, wyd. V. Należy także wskazać, że Sąd Najwyższy rozważając kwestię obniżenia wymiaru czasu pracy o święto, przypadające w innym dniu niż niedziela, posłużył się pojęciem obniżonej normy czasu pracy (uchwała składu 7 sędziów z 14.11.2001 r., 111ZP 20/01).
W świetle powyższych rozważań należy stwierdzić, że organy administracji publicznej w przedmiotowej sprawie prawidłowo zastosowały przepisy prawa materialnego co, przy braku naruszenia przepisów o postępowaniu, stosownie do treści art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr. 153, poz. 1270 ze zm.), skutkowało oddaleniem skargi.