II SA/KE 180/24

II SA/Ke 180/24 - Wyrok WSA w Kielcach
Data orzeczenia
2024-06-19
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2024-03-28
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach
Sędziowie
Beata Ziomek /przewodniczący/
Jacek Kuza
Krzysztof Armański /sprawozdawca/
Symbol z opisem
6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne
Pomoc społeczna
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
art. 151
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
Dz.U. 2023 poz 390
art. 24 ust. 2 , art. 17 ust. 1 , art. 17 ust. 1a, art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a
Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t. j.)
Dz.U. 2022 poz 2000
art. 9, art. 79a, art. 10 § 1
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - t.j.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Beata Ziomek, Sędziowie Sędzia WSA Jacek Kuza, Sędzia WSA Krzysztof Armański (spr.), Protokolant Starszy inspektor sądowy Sebastian Styczeń, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 19 czerwca 2024 r. sprawy ze skargi J. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Kielcach z dnia 8 stycznia 2024 r. znak: SKO.PS-80/5562/3228/2023 w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę.
Uzasadnienie
Decyzją z 8 stycznia 2024 r. znak: SKO.PS-80/5562/3228/2023 Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Kielcach (zwane dalej "SKO"), po rozpatrzeniu odwołania J. M. od decyzji wydanej z upoważnienia Burmistrza Stąporkowa z dnia 15 maja 2023 r. znak: SR.5211.ŚP.12.2.2022 orzekającej o odmowie przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej wnioskowanego na brata R. D., uchyliło w całości zaskarżoną decyzję organu pierwszej instancji i w to miejsce orzekło o przyznaniu J. M. prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawnym bratem R. D. na okres od 1 czerwca 2023 r. do 30 czerwca 2023 r.
W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, że zgodnie z art. 63 ust. 1 ustawy z dnia 7 lipca 2023 r. o świadczeniu wspierającym (Dz.U. z 2023 r. poz. 1429 ze zm.), która weszła w życie w dniu 1 stycznia 2024 r. w sprawach o świadczenie pielęgnacyjne i specjalny zasiłek opiekuńczy, o których mowa w ustawie zmienianej w art. 43 w brzmieniu dotychczasowym, do których prawo powstało do dnia 31 grudnia 2023 r., stosuje się przepisy dotychczasowe. J. M. (wcześniej D.) reprezentowana przez pełnomocnika - radcę prawnego R. G. wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego złożyła w dniu 2 lutego 2022 r. Wobec tego przy rozpoznawaniu niniejszej sprawy dotyczącej uprawnień do świadczenia pielęgnacyjnego zastosowanie będą miały przepisy dotychczasowe. Z unormowań tych wynika, że okoliczność sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności oraz rezygnacja z tego powodu z zatrudnienia to warunki konieczne do przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Nie są to jednak warunki jedyne. Z woli ustawodawcy prawo do świadczenia pielęgnacyjnego może przysługiwać tylko osobie, na której ciąży względem osoby wymagającej opieki obowiązek alimentacyjny. W rozpoznawanej sprawie J. M. złożyła wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu sprawowania opieki nad niepełnosprawnym bratem - R. D., który jest bezdzietnym kawalerem, jego ojciec nie żyje od 2013 roku, zaś matka – która nie legitymowała się orzeczeniem o niepełnosprawności –zmarła 20 września 2022 r. A zatem zdaniem organu w okresie od 1 lutego 2022r. (początkowa data okresu została ustalona z uwzględnieniem art. 24 ust. 2 ustawy z 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych – t.j. z 2023 r. poz. 390 ze zm., zwanej dalej "u.ś.r.") do 20 września 2022 r. (data śmierci Z. D. - matki niepełnosprawnego) brak jest podstaw prawnych do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego J. M.. W tym bowiem okresie nie zaktualizował się obowiązek alimentacyjny odwołującej względem jej brata przed obowiązkiem alimentacyjnym jego matki.
W dalszej części uzasadnienia decyzji Kolegium odwołało się do treści art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r., z którego wynika że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo m.in. do renty socjalnej. Z akt sprawy wynika natomiast, że J. M. jest uprawniona do renty socjalnej z ZUS, której wysokość jest zdecydowanie niższa niż wysokość świadczenia pielęgnacyjnego.
SKO zwróciło uwagę, że zgodnie z orzecznictwem sądowoadministracyjnym osoba, która spełnia warunki do przyznania wyższego świadczenia pielęgnacyjnego i chce je otrzymać, a pobiera świadczenie emerytalne lub rentowe, winna móc dokonać wyboru jednego z tych świadczeń przez rezygnację z pobierania świadczenia niższego. Wybór może zrealizować przez złożenie do organu rentowego wniosku o zawieszenie prawa do emerytury na podstawie art. 103 ust. 3 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2021 r. poz. 291 ze zm.), zwanej dalej "u.e.r.f.u.s.". Organ obowiązany jest natomiast wprowadzić "procedurę", która będzie umożliwiała stronie dokonanie wyboru jednego spośród dwóch świadczeń.
Kolegium podkreśliło, że treść wniosku o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego wprost potwierdza, że J. M. jest gotowa do zawieszenia renty socjalnej, ale jedynie w przypadku, gdy organ przyzna jej prawo do świadczenia pielęgnacyjnego. Skarżąca jest przy tym reprezentowana przez fachowego pełnomocnika - radcę prawnego, który z uwagi na ilość postępowań w których był pełnomocnikiem przed Kolegium zna stanowisko tego organu oraz orzecznictwo sądów administracyjnych, że zawieszenie prawa do renty/emerytury eliminuje negatywną przesłankę z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. w postaci posiadania prawa do renty/emerytury. Nie jest więc możliwe, że stronie w pierwszej kolejności zostanie przyznane prawo do świadczenia pielęgnacyjnego, a dopiero później zrezygnuje ona z pobierania świadczenia emerytalnego/rentowego.
Nie sposób przy tym uznać, że organ pierwszej instancji czynił przeszkody w uzyskaniu świadczenia korzystniejszego, jako że z treści wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego wynika, że zamiarem J. M. jest pobieranie świadczenia pielęgnacyjnego. Od momentu złożenia tego wniosku pełnomocnik ma świadomość konieczności zawieszenia renty socjalnej w celu przejścia z systemu świadczeń emerytalno-rentowych do systemu świadczeń rodzinnych (k. 11). Ponadto w wezwaniu z dnia 12 kwietnia 2023 r. organ pierwszej instancji zwrócił się do radcy prawnego R. G., by w terminie 7 dni od dnia jego otrzymania strona złożyła oświadczenie (pod rygorem odpowiedzialności karnej) na okoliczność tego, które ze świadczeń wybiera, tj. pielęgnacyjne czy emerytalno-rentowe. Jednocześnie organ zasygnalizował, że pobieranie obu świadczeń (pielęgnacyjnego i emerytalno-rentowego) jest niemożliwe. Ponadto organ wyartykułował, że jeżeli strona chce pobierać świadczenie w wyższej wysokości powinna dokonać wyboru świadczenia pielęgnacyjnego, co z kolei wiąże się z koniecznością złożenia do organu emerytalno-rentowego wniosku o zawieszenie prawa do renty socjalnej i z obowiązkiem przedłożenia do organu ds. świadczeń rodzinnych decyzji ZUS-u o wstrzymaniu prawa do renty, która jest następstwem tego wniosku. Co więcej organ dodał, że według organu drugiej instancji zawieszenie prawa do renty socjalnej eliminuje negatywną przesłankę z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. (k. 60). W odpowiedzi na to wezwanie, w dniu 19 kwietnia 2023 r. J. M. złożyła oświadczenie (pod rygorem odpowiedzialności karnej), w którym podała, że jedynie w przypadku przyznania jej świadczenia pielęgnacyjnego zrzeknie się prawa do renty socjalnej. Dodała również, że została pouczona o tym, że przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego uzależnione jest od przedłożenia decyzji ZUS-u o wstrzymaniu wypłaty renty socjalnej (k. 62). Zdaniem Kolegium udzielona przez J. M. odpowiedź nie mogła spowodować przyrzeczenia wydania przez organ administracji decyzji uwzględniającej wniosek, ponieważ przepisy prawa nie przewidują możliwości złożenia promesy wydania decyzji o określonej treści, która wiązałaby organ.
Ponadto w zawiadomieniu z dnia 24 kwietnia 2023 r. organ pierwszej instancji pouczył radcę prawnego R. G., że w terminie 7 dni od dnia jego otrzymania strona może przedłożyć dodatkowe dowody celem wykazania spełnienia przesłanek umożliwiających wydanie decyzji zgodnej z żądaniem strony, tj. przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego dla J. M.. Wskazano przy tym, że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do renty (art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r.) oraz że J. M. ma ustalone prawo do renty socjalnej z ZUS-u. Podkreślono również, że w celu uzyskania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego strona winna przedłożyć decyzję ZUS-u o wstrzymaniu wypłaty renty socjalnej (k. 64).
Tymczasem odwołująca, reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika - pomimo działań podejmowanych przez organ pierwszej instancji - nie przedłożyła decyzji o wstrzymaniu wypłaty renty socjalnej przed wydaniem zaskarżonej decyzji.
Co więcej, z treści decyzji z dnia 15 maja 2023 r. wynikało, że na przeszkodzie przyznania J. M. prawa do świadczenia pielęgnacyjnego stała pobierana przez nią renta socjalna z ZUS (co prawda wskazano także niespełnienie przesłanki określonej w art. 17 ust. 1 lit. b u.ś.r., a więc przesłanki momentu powstania niepełnosprawności oraz przesłanki określonej w art. 17 ust. 1 pkt 4 w zw. z art. 17 ust. 1a u.ś.r., a więc braku obowiązku alimentacyjnego po stronie odwołującej, jednakże pełnomocnik strony posiada doświadczenie z prowadzenia tego typu spraw i świadomy jest, że przesłanka z art. 17 ust. 1 lit. b u.ś.r., uznana za niekonstytucyjną, nie ma wpływu na przedmiotową sprawę oraz że obowiązek alimentacyjny odwołującej zaktualizował się z chwilą śmierci matki). Pełnomocnik był zatem świadomy, że fakt pobierania renty socjalnej wypełnia negatywną przesłankę (natury przedmiotowej) z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. uniemożliwiającą przyznanie stronie świadczenia pielęgnacyjnego. A w konsekwencji, że dopiero zawieszenie renty socjalnej wyeliminuje tę przesłankę i pozwoli przyznać stronie wnioskowane świadczenie.
Pełnomocnik skarżącej wraz ze złożonym odwołaniem przedłożył do Kolegium decyzję ZUS z dnia 23 maja 2023 r. o wstrzymaniu wypłaty J. M. renty socjalnej w okresie od 1 czerwca 2023 r. do 30 czerwca 2023 r. i jednocześnie wniósł o przyznanie skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Zdaniem SKO mając na uwadze, że w toku postępowania prowadzonego przez organ I instancji umożliwiono stronie wybór jednego spośród dwóch świadczeń, a pełnomocnik strony już od fazy wszczęcia postępowania ma świadomość, że fakt pobierania renty socjalnej wypełnia negatywną przesłankę (natury przedmiotowej) z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r., jedynie za okres od 1 czerwca 2023 r. do 30 czerwca 2023 r. istnieje możliwość przyznania J. M. prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad osobą niepełnosprawnym bratem. Natomiast z uwagi na fakt, że wypłata renty socjalnej nie została wstrzymana w okresie od 1 października 2022 r. do 31 maja 2023 r. oraz w okresie od 1 lipca 2023 r. do chwili obecnej - nabycie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w ww. okresie jest wyłączone.
Organ odwoławczy dodał również, że J. M. nie poinformowała organu pierwszej instancji o pobieraniu renty rodzinnej z ZUS-u. Kwestia ta wyszła na jaw po wydaniu przez organ pierwszej instancji zaskarżonej obecnie decyzji. Okoliczność ta nie stanowi jednak przeszkody w przyznaniu stronie świadczenia pielęgnacyjnego za okres od 1 czerwca 2023 r. do 30 czerwca 2023 r. Jak bowiem wynika z pisma organu pierwszej instancji z dnia 19 czerwca 2023 r. ww. jest uprawniona do renty rodzinnej po zmarłych rodzicach. W art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. mowa jest natomiast o rencie rodzinnej z tytułu śmierci małżonka przyznanej w przypadku zbiegu prawa do renty rodzinnej i innego świadczenia emerytalno-rentowego. Renta rodzinna po zmarłych rodzicach nie została także ujęta w katalogu rent wymienionych w art. 3 pkt 5 u.ś.r., a zatem brak jest podstaw do uznania, że można ją przypisać do zbioru objętego samym pojęciem renty, które to pojęcie ustawodawca wymienił także w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r., w ramach wyszczególnienia okoliczności, których ustalenie wyłącza prawo do świadczenia pielęgnacyjnego.
Dodatkowo, powołując się na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. w sprawie o sygn. K 38/13 oraz orzecznictwo sądów administracyjnych, SKO wskazało że nie jest dopuszczalne oparcie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na tej części przepisu art. 17 ust. 1b u.ś.r., która została uznana za niezgodną z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP. Brak zatem możliwości wskazania w orzeczeniu o niepełnosprawności daty powstania niepełnosprawności nie skutkuje podstawą do odmowy przyznania świadczenia.
Wreszcie mając na uwadze wyrok WSA w Kielcach z dnia 28 grudnia 2022 r. o sygn. akt II SA/Ke 612/22, z którego wynika że brak jest podstaw materialnoprawnych do określenia w decyzji o odmowie przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego okresu początkowego tego prawa, wskazania, że odmowa ta orzekana jest bezterminowo, a także określania w osnowie decyzji kwoty świadczenia – SKO zreformowało kwestionowaną decyzję poprzez jej uchylenie i orzeczenie o przyznaniu J. M. prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na okres od 1 czerwca 2023r. do 30 czerwca 2023 r. Jednocześnie Kolegium odstąpiło od orzekania, że świadczenie pielęgnacyjne w okresie od 1 lutego 2022 r. do 31 maja 2023 r. oraz od 1 lipca 2023 r. do bezterminowo J. M. nie przysługuje.
W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach J. M. zarzuciła decyzji SKO:
I. naruszenie prawa materialnego, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj.:
1. art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b u.ś.r. polegające na:
a) pominięciu celów ustawy o świadczeniach rodzinnych, i przyjęciu że okoliczność pobierania przez skarżącą renty socjalnej stanowi negatywną przesłankę do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, a w konsekwencji błędne uznanie, że fakt pobierania przez skarżącą renty socjalnej ma przesądzające znaczenie dla oceny wniosku skarżącej o przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w sytuacji, gdy skarżąca zobowiązała się do zawieszenia prawa do renty socjalnej w przypadku przyznania jej świadczenia pielęgnacyjnego,
b) podtrzymaniu decyzji organu I instancji i argumentacji tego organu w zakresie braku możliwości przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w przypadku wcześniejszego niezrezygnowania z renty socjalnej przez skarżącą w sytuacji, gdy skarżąca nie została poinformowana o fakcie, iż jedyną negatywna przesłanką do przyznania jej świadczenia pielęgnacyjnego jest pobieranie przez nią renty socjalnej, co doprowadziło do sytuacji w której skarżąca musiała dokonać wyboru pomiędzy dwoma świadczeniami nie wiedząc jednocześnie, czy świadczenie korzystniejsze zostanie jej przyznane, co w istocie mogło doprowadzić do powstania kilkumiesięcznej luki w pobieraniu świadczenia i narazić skarżącą oraz osobę wymagającą opieki na brak środków do życia,
c) ograniczeniu się do wykładni językowej przepisów, podczas gdy obowiązkiem organu było dokonanie rozszerzającej wykładni przepisów u.ś.r. i niedoprowadzenie do sytuacji, w której skarżąca potencjalnie mogłaby nie pobierać żadnego z przysługujących jej świadczeń w okresie od momentu zawieszenia prawa do renty socjalnej do momentu wydania ostatecznej decyzji albo wyroku,
2. naruszenie art. 17 ust. 5 pkt 1b w zw. z art. 27 ust. 5 u.ś.r. poprzez jego błędne zastosowanie i nieuwzględnienie okoliczności, że J. M. zobowiązała się do niezwłocznego zawieszenia prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego w przypadku przyznania jej świadczenia pielęgnacyjnego, co doprowadziło do błędnej konstatacji, że nie jest możliwe przyznanie skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w trakcie pobierania renty socjalnej i ostatecznie skutkowało załatwieniem sprawy w sposób kolidujący ze słusznym interesem skarżącej;
II. naruszenie przepisów postępowania mogące mieć wpływ na wynik sprawy, tj.:
1. art. 7 w zw. z art. 77 § 1 w zw. z art. 80 k.p.a. poprzez niezałatwienie sprawy w sposób uwzględniający słuszny interes J. M. i wydanie decyzji odmownej w sytuacji, gdy:
a) zgromadzony materiał dowodowy w sprawie wskazuje na spełnienie przesłanek do ustalenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego przez skarżącą,
b) trudna sytuacja życiowa i materialna skarżącej przemawiała za brakiem realnej możliwości wcześniejszej rezygnacji z renty socjalnej,
2. art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. poprzez utrzymanie w mocy decyzji organu I instancji, mimo że dotknięta jest ona błędami związanymi z naruszeniem przepisów postępowania administracyjnego oraz naruszeniem przepisów prawa materialnego.
Mając powyższe na uwadze skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz decyzji organu I instancji i zasądzenie kosztów postępowania.
W uzasadnieniu skargi podniesiono, że wymaganie organu, by strona w pierwszej kolejności zrezygnowała ze świadczenia przyznanego jej decyzją, przed zbadaniem czy spełnia pozostałe warunki do otrzymania świadczenia wybranego i korzystniejszego dla niej, stawia ją w trudnej sytuacji, wprowadza stan niepewności i zrozumiałą obawę co do tego, czy uzyska wybrane ze świadczeń w miejsce już otrzymywanego. Renta socjalna jest zaś podstawowym źródłem utrzymania zarówno skarżącej, jak i osoby wymagającej opieki. Z pisma MOPS z dnia 12 kwietnia 2023 r. nie wynika jednoznaczna informacja, że jedyną przeszkodą do wydania decyzji przyznającej świadczenie pielęgnacyjne jest pobieranie przez skarżącą renty socjalnej. Już zaś samo złożenie wniosku o kolejne świadczenie powinno być w sposób dorozumiany traktowane przez organ jako chęć skorzystania przez stronę z prawa wyboru.
W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach zważył, co następuje.
Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.
Zgodnie z art. 3 § 1 oraz art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2023 r. poz. 1364 ze zm.), zwanej dalej "p.p.s.a.",wojewódzkie sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że w zakresie dokonywanej kontroli sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji w toku postępowania nie naruszyły przepisów prawa materialnego lub przepisów postępowania w sposób, który odpowiednio miał lub mógł mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Sądowa kontrola legalności zaskarżonych orzeczeń administracyjnych sprawowana jest przy tym w granicach sprawy, a sąd nie jest związany zarzutami, wnioskami skargi, czy też powołaną w niej podstawą prawną (art. 134 § 1 p.p.s.a.).
Rozpatrując skargę w ramach tak zakreślonej kognicji Wojewódzki Sąd Administracyjny nie dopatrzył się naruszeń prawa skutkujących koniecznością uchylenia bądź stwierdzenia nieważności decyzji organu odwoławczego.
W pierwszej kolejności należy przyznać rację Kolegium, że z uwagi na treść art. 63 ust. 1 ustawy z dnia 7 lipca 2023 r. o świadczeniu wspierającym (Dz.U. z 2023 r. poz. 1429 ze zm.), obowiązującej od 1 stycznia 2024 r., zgodnie z którym w sprawach o świadczenie pielęgnacyjne i specjalny zasiłek opiekuńczy, o których mowa w ustawie zmienianej w art. 43 w brzmieniu dotychczasowym, do których prawo powstało do dnia 31 grudnia 2023 r., stosuje się przepisy dotychczasowe, a także wobec faktu, że J. M. wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego złożyła w dniu 2 lutego 2022 r., na gruncie niniejszej sprawy mają zastosowanie przepisy dotychczasowe, obowiązujące do 31 grudnia 2023 r.
Zgodnie z art. 17 ust. 1 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:
1) matce albo ojcu,
2) opiekunowi faktycznemu dziecka,
3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia
9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,
4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób
o znacznym stopniu niepełnosprawności
- jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.
Art. 17 ust. 1a u.ś.r. stanowi, że osobom, o których mowa w ust. 1 pkt 4, innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne,w przypadku gdy spełnione są łącznie następujące warunki:
1) rodzice osoby wymagającej opieki nie żyją, zostali pozbawieni praw rodzicielskich, są małoletni lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności;
2) nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, są małoletnie lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności;
3) nie ma osób, o których mowa w ust. 1 pkt 2 i 3, lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.
Art. 17 ust. 1 u.ś.r. określa krąg podmiotów uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego, art. 17 ust. 1a u.ś.r. wyznacza zaś kolejność uprawnionych, o których mowa w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. Tym samym ustawodawca nie pozostawił organom dowolności w przyznawaniu tego świadczenia, dowolnością tą nie dysponują także osoby z kręgu rodziny, które nie mogą wskazać, komu ich zdaniem należy przyznać świadczenie. Członek rodziny, który nie jest zobowiązany w danym momencie do alimentacji, choć mieści się w kręgu osób zobowiązanych do niej w dalszej kolejności, nie nabywa - z racji sprawowania opieki - prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Warunkiem przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, o którym mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r., osobom wskazanym w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, jest legitymowanie się przez rodziców osoby wymagającej opieki, osoby spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności (art. 17 ust. 1a u.ś.r.). Stanowisko takie wyraził NSA w uchwale z dnia 14 listopada 2022 r., sygn. I OPS 2/22. Tym samym zasadnie organ przyjął w rozpatrywanej sprawie, że w okresie od 1 lutego 2022 r. (początek miesiąca, w którym wpłynął wniosek o świadczenie pielęgnacyjne) do 20 września 2022 r., a zatem do daty śmierci Z. D. – matki osoby wymagającej opieki czyli R. D. – która nie legitymowała się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, świadczenie pielęgnacyjne nie może zostać skarżącej przyznane.
W dalszym okresie przeszkodą dla przyznania tego świadczenia, wynikającą z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r., jest fakt że skarżąca jest uprawniona do renty socjalnej z ZUS. Jedynym okresem, na który wypłata renty została wstrzymana (co powodowało wyeliminowanie tej przeszkody) jest okres od 1 czerwca 2023 r. do 30 czerwca 2023 r., co wynika z dołączonej do odwołania decyzji ZUS z dnia 23 maja 2023 r. Z tego powodu SKO zasadnie zreformowało w tym zakresie decyzję organu I instancji, przyznając świadczenie pielęgnacyjne za ten właśnie okres.
Osoba, która spełnia warunki do przyznania wyższego świadczenia pielęgnacyjnego i chce je otrzymać, a pobiera emeryturę czy rentę, winna móc dokonać wyboru jednego z tych świadczeń przez rezygnację z pobierania świadczenia niższego, tj. w niniejszej sprawie renty. Wybór może zrealizować przez złożenie do organu rentowego wniosku o zawieszenie prawa do renty na podstawie art. 103 ust. 3 u.e.r.f.u.s. Zgodnie z tym przepisem, prawo do emerytury, renty z tytułu niezdolności do pracy lub renty rodzinnej, do której uprawniona jest jedna osoba, może ulec zawieszeniu na wniosek emeryta lub rencisty. Należy podkreślić, że ustawa nie ogranicza możliwości złożenia takiego wniosku (por. m.in. wyrok NSA z 16 listopada 2023 r., sygn. I OSK 1922/22).
W sprawach dotyczących świadczeń rodzinnych, wynikający z art. 9 i art. 79a k.p.a. obowiązek informacyjny, musi polegać na pouczeniu strony o możliwości złożenia wniosku o zawieszenie prawa do emerytury (renty) i uzależnieniu przyznania świadczenia pielęgnacyjnego od przedstawienia decyzji o wstrzymaniu wypłaty emerytury (renty). Jest to szczególnie istotne w tych sprawach, gdzie zachodzą przesłanki umożliwiające uwzględnienie wniosku i jedyną przeszkodą jest pobieranie emerytury/renty (por. m.in. wyrok WSA w Poznaniu z 24 listopada 2023 r., sygn. II SA/Po 540/23).
W ocenie Sądu w rozpatrywanej sprawie organ wywiązał się z obowiązków wynikających z ww. przepisów art. 9 i art. 79a k.p.a. w zw. z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b i art. 27 ust. 5 u.ś.r., a zarzuty skargi w tym zakresie nie zasługują na uwzględnienie.
Należy zauważyć, że już we wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego datowanym na dzień 28 stycznia 2022 r., sporządzonym i podpisanym przez fachowego pełnomocnika, podniesiono że: "Wnioskodawczyni ma przyznane prawo do renty socjalnej, jednak z uwagi na niniejszy wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, Wnioskodawczyni oświadcza, że złoży wniosek o zawieszenie jej prawa do renty w Zakładzie Ubezpieczeń Społecznych, w terminie 7 dni od wydania decyzji, przyznającej jej świadczenie pielęgnacyjne". Z tego wynika, że pełnomocnik skarżącej miał świadomość tego, że pobieranie renty socjalnej stanowi negatywną przesłankę przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, jak również tego, że może złożyć w ZUS wniosek o zawieszenie prawa do tej renty.
Co więcej, już w piśmie skierowanym do pełnomocnika skarżącej,wystosowanym w trybie art. 10 § 1 i 79a k.p.a. i datowanym na dzień 28 marca 2022 r. (k. 40 akt adm.), organ I instancji informował pełnomocnika skarżącej o tym, że na podstawie zgromadzonych dokumentów nie można wydać decyzji zgodnej z żądaniem strony ponieważ nie są spełnione przesłanki, które mogą skutkować wydaniem decyzji przyznającej świadczenie od 1 lutego 2022 r. na stałe. Wskazano tutaj na fakt, iż wnioskodawczyni ma ustalone prawo do renty socjalnej (przywołując przepis art. 17 ust. 5 pkt 1a u.ś.r.) oraz fakt, że na wnioskodawczyni nie ciąży obowiązek alimentacyjny (z przywołaniem art. 17 ust. 1 u.ś.r. oraz art. 128 i 132 k.r.o.). Jak wiadomo, druga z wymienionych przesłanek negatywnych przestała być aktualna z chwilą śmierci Z. D., tj. w dniu 20 września 2022 r.
Po uchyleniu decyzji odmownej organu I instancji decyzją SKO z 27 lutego 2023r. Burmistrz Stąporkowa pismem z 12 kwietnia 2023 r. wezwał pełnomocnika skarżącej do złożenia oświadczenia, które ze świadczeń wnioskodawczyni wybiera (pielęgnacyjne czy rentowe), jak bowiem wynika z akt sprawy jest ona uprawniona do renty socjalnej z ZUS. W piśmie poinformowano, że pobieranie obu świadczeń pielęgnacyjnego i rentowego jednocześnie jest niemożliwe, strona jako osoba wnioskująca o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, a uprawniona do renty musi dokonać wyboru świadczenia, które chce pobierać. Wybór świadczenia w wyższej wysokości
tj. świadczenia pielęgnacyjnego wiąże się z koniecznością złożenia do organu emerytalno-rentowego wniosku o zawieszenie prawa do renty oraz z obowiązkiem przedłożenia do organu do spraw świadczeń rodzinnych decyzji ZUS-u o wstrzymaniu prawa do renty, która jest następstwem wniosku. Zdaniem organu II instancji, jak poinformowano, zawieszenie tego prawa eliminuje negatywną przesłankę z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r., w postaci posiadania prawa do renty.
Dodatkowo, w dniu 24 kwietnia 2023 r. wystosowano do pełnomocnika skarżącej zawiadomienie w trybie art. 10 § 1 i 79a k.p.a. z informacją, że na podstawie zgromadzonych dokumentów nie można wydać decyzji zgodnej z żądaniem strony ponieważ nie są spełnione przesłanki, które mogą skutkować wydaniem decyzji przyznającej świadczenie pielęgnacyjne od 1 lutego 2022 r. na stałe. Wskazano tutaj na fakt, iż wnioskodawczyni ma ustalone prawo do renty socjalnej, przywołując przepis art. 17 ust. 5 pkt 1a u.ś.r. Wyznaczono termin na przedłożenie dodatkowych dowodów w celu wykazania spełnienia przesłanek umożliwiających wydanie decyzji zgodnej z żądaniem. Wobec braku reakcji strony organ I instancji wydał decyzję odmowną z 15 maja 2023 r., powołując się na fakt, że skarżąca posiada ustalone prawo do renty socjalnej z ZUS (należy nadmienić, że niepełnosprawność osoby wymagającej opieki – R. D. – istnieje od dzieciństwa, co wynika z orzeczenia o stopniu niepełnosprawności i co zaznaczył organ I instancji w obu wydanych przez siebie decyzjach).
W ocenie Sądu powyższy sposób procedowania świadczy o tym, że skarżąca, reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika, posiadała pełną wiedzę na poszczególnych etapach postępowania na temat tego jakie są negatywne przesłanki przyznania świadczenia pielęgnacyjnego i jaki jest tryb postępowania w takim przypadku, co wynika zarówno z wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, jak i kierowanych do pełnomocnika pism (por. też w tym zakresie wyrok NSA z 9 maja 2024 r., sygn. I OSK 1494/23). Co zaś istotne, zarówno w oświadczeniu z dnia 19 kwietnia 2023 r., złożonym na skutek otrzymania ww. pisma z 12 kwietnia 2023 r., jak i w skardze skierowanej do Sądu, skarżąca i jej pełnomocnik podtrzymali stanowisko, że skarżąca tylko wtedy zawiesi prawo do renty jeśli zostanie jej przyznane świadczenie pielęgnacyjne. Postawa ta dodatkowo potwierdza, że niezależnie od treści kierowanych pouczeń o konieczności uprzedniego zawieszenia prawa do renty, stanowisko strony pozostaje niezmienne. Skarżąca powinna była zaś zrezygnować z pobierania świadczenia rentowego przed rozstrzygnięciem o prawie do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Rezygnacja taka nie może się bowiem opierać jedynie na warunkowej deklaracji. Koniecznym jest, aby przed rozstrzygnięciem o prawie do wyższego świadczenia pielęgnacyjnego, ustało prawo do pobierania zbieżnego świadczenia (wyrok NSA z 28 lutego 2024 r., sygn. I OSK 215/23).
W tej sytuacji w ocenie Sądu organ prawidłowo, jak wspomniano, przyznał skarżącej prawo do świadczenia pielęgnacyjnego wyłącznie na okres od 1 do 30 czerwca 2023 r.
Za nieprawidłowe należy natomiast uznać stanowisko SKO co do tego, że w treści rozstrzygnięcia nie należy ujmować okresu, za jaki następuje odmowa przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego – powoduje to bowiem, że decyzja (w swej sentencji) nie rozstrzyga o całości żądania. Otóż postępowanie o przyznanie świadczeń rodzinnych jest wszczynane na wniosek strony. Zgodnie z art. 24 ust. 2 u.ś.r. prawo do świadczeń rodzinnych ustala się, począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami, do końca okresu zasiłkowego. W sytuacji wszczęcia postępowania na żądanie strony, treść zgłoszonego żądania określa rodzaj sprawy będącej przedmiotem postępowania, a także wyznacza właściwą normę prawa materialnego lub procesowego, która będzie znacząca dla ustalenia zakresu podmiotowego i przedmiotowego postępowania. Organ administracji jest tym żądaniem związany, gdyż tylko i wyłącznie strona składająca podanie określa przedmiot swojego żądania i nim rozporządza. Innymi słowy, owo żądanie (wniosek) strony, wyznacza granice sprawy administracyjnej podlegającej załatwieniu w danym postępowaniu administracyjnym (por. wyrok tut. Sądu z 11 marca 2024 r., sygn. II SA/Ke 748/23). Niemniej jednak w rozpatrywanym w niniejszej sprawie przypadku SKO w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji w sposób precyzyjny i prawidłowy wskazało za jakie okresy i z jakiego powodu odmawia przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, w związku z czym Sąd nie uznał powyższego naruszenia za naruszające przepisy art. 24 ust. 2 u.ś.r. w zw. z art. 61 § 1 oraz 107 § 1 pkt 5 k.p.a. w sposób istotny.
Skoro zatem podniesione w skardze zarzuty nie mogły odnieść zamierzonego skutku, a jednocześnie brak jest okoliczności, które z urzędu należałoby wziąć pod rozwagę, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach orzekł jak w sentencji wyroku na podstawie art. 151 p.p.s.a.