II SA/Ke 324/23

II SA/Ke 324/23 - Wyrok WSA w Kielcach
Data orzeczenia
2023-07-26
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2023-06-01
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach
Sędziowie
Renata Detka /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne
Pomoc społeczna
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy
Dz.U. 2022 poz 1692
art. 2 ust. 2 pkt 1 i ust. 7 pkt 1,
Ustawa z dnia 5 sierpnia 2022 r. o dodatku węglowym (t. j.)
Dz.U. 2023 poz 259
art. 151a
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
Dz.U. 2021 poz 735
art. 138 par. 2, art. 136,
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Renata Detka (spr.) po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 26 lipca 2023 r. sprawy ze sprzeciwu R. Ż. od decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] kwietnia 2023 r. [...] w przedmiocie dodatku węglowego uchyla zaskarżoną decyzję.
Uzasadnienie
Decyzją z 3 kwietnia 2023 r., [...], Samorządowe Kolegium Odwoławcze po rozpatrzeniu odwołania R. Ż. na podstawie art. 138 § 2 w zw. z art. 127 § 2 k.p.a. uchyliło decyzję wydaną upoważnienia Burmistrza [...] i Gminy P. z 14 lutego 2023 r. odmawiającą przyznania R. Z. ([...]) dodatku węglowego i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji.
Rozpatrując sprawę w trybie odwoławczym SKO ustaliło, że z akt sprawy wynika, iż w dacie wydawania zaskarżonej decyzji w Centralnej Ewidencji Emisyjności Budynków znajdowała się deklaracja złożona przez R. Z. w dniu 14 lipca 2022 r., dotycząca adresu P. , [...], gdzie jako źródło ogrzewania zgłoszono kocioł na paliwo stałe, a rodzajem stosowanych paliw stałych jest węgiel i paliwa węglopochodne.
Z wniosku o przyznanie dodatku węglowego i z oświadczenia R. Ż. wynika, że zamieszkuje ona i gospodaruje pod adresem P. , [...]. Zaznaczyła, że pracuje we [...] od 2021 r., w 2022 r. wykorzystała urlop
i przebywała pod ww. adresem 10 dni w lipcu oraz kilka dni w listopadzie.
Odmawiając przyznania dodatku węglowego w decyzji z 14 lutego 2023 r., organ I instancji podniósł, że wnioskodawczyni zameldowana jest pod wskazanym we wniosku adresem, ale nie prowadzi tam gospodarstwa domowego, a jej syn K. Z. nie zamieszkuje pod tym adresem.
Ustalenia te strona zakwestionowała w odwołaniu. R. Ż. (Ziemniak) wyjaśniła, że pracuje czasowo za granicą, ale jej pobyt stały jest pod adresem P. , [...] 30.
Kolegium zauważyło, że bezspornym jest, że zameldowanie w miejscu prowadzenia gospodarstwa domowego nie jest konieczne do uzyskania dodatku węglowego. Dla przyznania dodatku węglowego kluczową informacją jest faktyczne zamieszkiwanie i prowadzenie gospodarstwa domowego w danym miejscu, na obszarze gminy, do której składa się wniosek.
Zdaniem Kolegium, organ I instancji w niniejszej sprawie nie podjął się weryfikacji danych zawartych we wniosku, bowiem nie skorzystał z przeprowadzenia wywiadu środowiskowego pod adresem zamieszkania wnioskodawczyni. Organ oparł swe rozstrzygnięcie na oświadczeniu strony, iż pracuje we [...] i na tłumaczeniu jej świadectwa pracy. Na tej podstawie uznał, że centrum życiowe strony nie znajduje się pod adresem wskazanym we wniosku.
Jednakże w swym odwołaniu, strona podniosła, że nie zgadza się z powyższymi ustaleniami.
Kolegium stwierdziło, że w celu jednoznacznego ustalenia stanu faktycznego sprawy, mającego wpływ na przyznanie lub odmowę przyznania dodatku węglowego, organ powinien przeprowadzić wywiad środowiskowy w miejscu zamieszkania wnioskodawczyni celem ustalenia, czy faktycznie tam zamieszkuje i gospodaruje, odebrać oświadczenia od sąsiadów, czy odwołująca faktycznie zamieszkuje i prowadzi gospodarstwo domowe pod adresem P. , [...] [...], czy pod tym adresem koncentruje się jej centrum życiowe. W przypadku uzasadnionych wątpliwości co do informacji zawartych we wniosku organ może wezwać wnioskodawcę do złożenia dodatkowych wyjaśnień i zażądać przedstawienia dodatkowych informacji, czego w rozpoznawanej sprawie organ I instancji nie uczynił.
Mając powyższe na uwadze, prowadząc ponownie postępowanie organ I instancji przeprowadzi wywiad środowiskowy w gospodarstwie domowym odwołującej i dodatkowo zweryfikuje, czy głównym źródłem ogrzewania gospodarstwa domowego jest kocioł na paliwo stałe i czy jest on użytkowany, a także, czy stosowane są w nim paliwa stałe w rozumieniu art. 2 ust. 3 ustawy o dodatku węglowym.
Kolegium podkreśliło, że zakres zleconych organowi I instancji czynności wyjaśniających przez organ odwoławczy wykracza poza dyspozycję art. 136 k.p.a. Przeprowadzenie w całości lub w znacznej części postępowania wyjaśniającego dopiero na etapie postępowania odwoławczego stanowi naruszenie zasady dwuinstancyjności postępowania, wyrażonej w art. 15 k.p.a., która sprowadza się do dwukrotnego rozpoznania i rozstrzygnięcia sprawy administracyjnej, tożsamej pod względem przedmiotowym i podmiotowym. Tym samym Kolegium dostrzegło konieczność uchylenia zaskarżonej decyzji celem zebrania przez organ I instancji dodatkowego materiału dowodowego w powyżej wskazanym zakresie.
W złożonym do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach sprzeciwie R. Ż. podniosła, że dotacje do węgla powinna otrzymać. Jest właścicielką domu, w którym ogrzewa węglem całe pomieszczenie, posiada też ogrzewanie podłogowe, w związku z czym nie może na okres zimowy nie ogrzewać. Podczas jej nieobecności, zimą ogrzewa jej dom sąsiad lub syn w czasie wolnym od nauki. Wnosząc sprzeciw skarżąca zapewniła, że dom jest opalany zimą i nawet jeśli jest nieobecna chwilowo, to i tak dom jest ogrzewany.
R. Ż. wskazała, że pracuje za granicą ponieważ jest jedyną żywicielką rodziny, lecz jeździ do [...] w miarę możliwości kilka razy do roku. Ostatnio w lutym przebywała około miesiąca. Podkreśliła, że jej pobyt stały jest w K. M. w [...].
W odpowiedzi na sprzeciw organ wniósł o jego oddalenie podtrzymując argumentację zawartą w decyzji stanowiącej przedmiot sprzeciwu.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Na wstępie podkreślić należy, że zaskarżona decyzja (tzw. kasacyjna) została wydana na podstawie art. 138 § 2 k.p.a., zgodnie którym organ odwoławczy może uchylić zaskarżoną decyzję w całości i przekazać sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi pierwszej instancji, gdy decyzja ta została wydana z naruszeniem przepisów postępowania, a konieczny do wyjaśnienia zakres sprawy ma istotny wpływ na jej rozstrzygnięcie. Przekazując sprawę, organ ten powinien wskazać, jakie okoliczności należy wziąć pod uwagę przy ponownym rozpatrzeniu sprawy.
Rozpoznając sprzeciw od decyzji kasacyjnej, Wojewódzki Sąd Administracyjny nie może pominąć treści art. 64e ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 259 z późn. zm.), zwanej dalej p.p.s.a., wedle którego zakres sądowej kontroli tego rodzaju decyzji ograniczony został wyłącznie do oceny istnienia przesłanek, o których mowa w art. 138 § 2 k.p.a.
Jak przyjmuje się w orzecznictwie, kontrola sądowa w zakresie rozpoznania sprzeciwu polega na dokonaniu oceny, czy w okolicznościach danej sprawy organ II instancji w uzasadniony sposób wykorzystał możliwość wydania decyzji kasacyjnej, czy też bezzasadnie uchylił się od załatwienia sprawy co do jej istoty. Obowiązkiem sądu administracyjnego, który rozpoznaje sprzeciw od decyzji kasacyjnej jest ustalenie, czy zachodziły przesłanki do zastosowania art. 138 § 2 k.p.a., a więc odstąpienie od zasady ogólnej ponownego, merytorycznego rozpoznania sprawy. Rozpoznając sprzeciw sąd nie jest natomiast władny odnosić się do meritum sprawy. Kontrola sądowoadministracyjna decyzji kasacyjnej nie może zatem, co do zasady, obejmować końcowej oceny materialnoprawnej, związanej z rozstrzygnięciem istoty sprawy. Sformułowanie wniosków w tym zakresie byłoby bowiem przedwczesne
i niedopuszczalne (por. przykładowo wyroki: Naczelnego Sądu Administracyjnego
z 9 maja 2017 r., sygn. akt II OSK 2219/15; Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z 24 lutego 2020 r., sygn. akt II SA/Kr 90/20; dostępne na stronie orzeczenia.nsa.gov.pl).
W orzecznictwie przyjmuje się także, że organ odwoławczy może wydać decyzję kasacyjną, gdy organ I instancji przy rozpatrywaniu sprawy nie przeprowadził w ogóle postępowania wyjaśniającego lub naruszył przepisy postępowania w stopniu uzasadniającym uznanie sprawy za niewyjaśnioną i przez to niekwalifikującą się do merytorycznego rozstrzygnięcia przez organ II instancji. Wskazać należy również, że organ odwoławczy wydając decyzję kasacyjną winien nie tylko uzasadnić istnienie przesłanek wymienionych w art. 138 § 2 k.p.a., ale również wskazać dlaczego nie skorzystał z możliwości przeprowadzenia uzupełniającego postępowania dowodowego w trybie art. 136 k.p.a. W kompetencjach organu odwoławczego mieści się konieczność uzupełnienia postępowania dowodowego w niewielkim zakresie, przez przeprowadzenie określonego dowodu, co w razie zaistnienia takiej sytuacji wyłącza dopuszczalność podjęcia decyzji kasacyjnej (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego: z 14 lutego 2017 r., sygn. akt II OSK 1386/15; z 15 grudnia
2016 r., sygn. akt II OSK 1427/16; dostępne j.w.).
Zaprezentowane wyżej poglądy orzecznictwa Sąd orzekający podziela
w całości i przyjmuje jako własne.
Jak wynika z uzasadnienia zaskarżonej decyzji, powodem zastosowania przez Kolegium art. 138 § 2 k.p.a. było przyjęcie, że organ I instancji nie dokonał weryfikacji danych zawartych we wniosku, gdyż nie skorzystał z możliwości przeprowadzenia wywiadu środowiskowego pod adresem wskazanym jako miejsce zamieszkania wnioskodawczyni, nie odebrał oświadczeń od sąsiadów, a w razie wątpliwości nie wezwał wnioskodawczyni do złożenia dodatkowych wyjaśnień. Celem tego rodzaju czynności, jak wskazuje organ odwoławczy, miałoby być ustalenie, czy R. Ż. faktycznie zamieszkuje i prowadzi gospodarstwo domowe pod adresem [...] 30 i czy w tym miejscu koncentruje się jej centrum życiowe.
Tymczasem sama skarżąca przyznaje we wniosku, co podnosi zresztą SKO
w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, że przebywa na terenie Francji w celach zarobkowych od roku 2021, a do [...] przyjeżdża w czasie urlopu. W 2022 r. było to 10 dni w lipcu i kilka dni w listopadzie, kiedy to odwiedzała dzieci zamieszkałe
w [...]. Dodatkowo w odwołaniu R. Ż. podała, że podczas jej nieobecności, dom w [...] ogrzewa węglem "ktoś z rodziny".
W zaskarżonej decyzji, poza ogólnymi stwierdzeniami wskazującymi na konieczność ustalenia, czy wnioskodawczyni "faktycznie zamieszkuje i gospodaruje" pod adresem [...] 30, Kolegium nie wskazuje, co organ I instancji miałby wyjaśniać i jakie jeszcze okoliczności ustalać poza tymi, które już wynikają ze zgromadzonych dowodów, a które byłyby istotne dla oceny przesłanek wymaganych przepisami ustawy z dnia 5 sierpnia 2022 r. o dodatku węglowym (Dz.U. 2022. 1692). Bezspornym przy tym jest, że R. Ż. pracuje i przebywa we [...], a do domu w [...] przyjeżdża raz, dwa razy do roku na parę dni. Nie wskazuje Kolegium, co konkretnie – przy takich okolicznościach sprawy - miałoby być przedmiotem wywiadu środowiskowego czy też oświadczeń sąsiadów w aspekcie ustalenia, czy skarżąca zamieszkuje i gospodaruje w [...].
Zgodnie z art. 2 ust. 2 pkt 1 w zw. z ust. 7 pkt 1 ww. ustawy, dodatek węglowy przysługuje osobom posiadającym obywatelstwo polskie mającym miejsce zamieszkania i przebywającym na terytorium [...], w przypadku, gdy głównym źródłem ogrzewania gospodarstwa domowego, które prowadzą, jest kocioł na paliwo stałe, kominek, koza, ogrzewacz powietrza, trzon kuchenny, piecokuchnia, kuchnia węglowa lub piec kaflowy na paliwo stałe, zasilane paliwami stałymi, wpisane lub zgłoszone do centralnej ewidencji emisyjności budynków, o której mowa w art. 27a ust. 1 ustawy z dnia 21 listopada 2008 r. o wspieraniu termomodernizacji i remontów oraz o centralnej ewidencji emisyjności budynków (Dz. U. z 2022 r. poz. 438, 1561, 1576, 1967 i 2456), do dnia 11 sierpnia 2022 r., albo po tym dniu - w przypadku głównych źródeł ogrzewania wpisanych lub zgłoszonych po raz pierwszy do centralnej ewidencji emisyjności budynków, o których mowa w art. 27g ust. 1 tej ustawy.
We wniosku skarżąca zadeklarowała, że dom w [...] 30 jest ogrzewany kotłem na węgiel i paliwa węglopochodne. Okoliczność ta nie była kwestionowana przez organ I instancji, który odmówił przyznania dodatku węglowego przyjmując, że w stanie faktycznym sprawy wnioskodawczyni nie prowadzi gospodarstwa domowego w [...], gdyż przebywa i pracuje we [...]. Taka ocena niespornych okoliczności wskazanych przez wnioskodawczynię została zakwestionowana przez stronę w odwołaniu i powinna podlegać merytorycznej weryfikacji przez organ II instancji. Nie ma przy tym racji Kolegium wskazując na str. 4 zaskarżonej decyzji, że w odwołaniu strona nie zgodziła się z ustaleniami poczynionymi przez organ I instancji, gdyż faktycznie skarżąca zakwestionowała ocenę tych ustaleń. R. Ż. po raz kolejny przyznała bowiem w odwołaniu, że pracuje za granicą, uważa natomiast, że pobyt stały ma w [...] nr [...].
Jeżeli organ II instancji uznał, że okoliczności wynikające z akt, podane przez skarżącą, nie dawały podstaw do oceny, czy zamieszkuje ona pod wskazanym adresem i czy prowadzi tam gospodarstwo domowe, winien motywy takiego wnioskowania wyjaśnić w uzasadnieniu decyzji kasacyjnej, wskazując jakie jeszcze fakty wymagają ustalenia i jakie mają prawne znaczenie w tej sprawie.
Tego rodzaju motywów nie ma w zaskarżonej decyzji, przez co – w tym konkretnym przypadku i w jego bezspornych okolicznościach - stanowisko organu odwoławczego jest niezrozumiałe i może zostać przez stronę odczytane jako uchylenie się od załatwienia istoty sprawy. Nie ulega bowiem wątpliwości, że organ odwoławczy zaniechał oceny, czy skarżąca pracując od 2021 r. we [...] i przyjeżdżając do [...] raz, dwa razy do roku, spełnia, co do zasady, przesłanki określone w ustawie o dodatku węglowym, wymagane do przyznania jej tego świadczenia. Tym samym organ naruszył art. 138 § 2 k.p.a., co powodowało konieczność uchylenia decyzji objętej sprzeciwem na podstawie art. 151a § 1 p.p.s.a.
Przy ponownym rozpatrzeniu sprawy Samorządowe Kolegium Odwoławcze
w K. uwzględni powyższe uwagi i rozważy, czy w stanie faktycznym kontrolowanego przypadku można przyjąć, że wnioskodawczyni prowadzi gospodarstwo domowe w [...] 30 i czy zachodzą przesłanki określone
w art. 2 ust. 7 pkt 1 ustawy o dodatku węglowym.