II SA/Ke 171/25

Wojewódzki Sąd Administracyjny w KielcachKielce2025-06-11
NSAAdministracyjneWysokawsa
samorząd terytorialnyuchwała rady gminystatut gminykontrola sądowanaruszenie prawaustawa o samorządzie gminnymjawnośćkompetencjewspółdziałanie gmin

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach stwierdził częściową nieważność uchwały Rady Gminy Wodzisław w sprawie statutu gminy, uznając liczne przepisy za sprzeczne z ustawą o samorządzie gminnym.

Wojewoda Świętokrzyski zaskarżył uchwałę Rady Gminy Wodzisław dotyczącą statutu gminy, zarzucając istotne naruszenia prawa materialnego. Sąd administracyjny, rozpoznając skargę, uznał większość zarzutów za zasadne. Stwierdzono nieważność szeregu paragrafów statutu, w tym dotyczących wspólnych posiedzeń komisji i sesji, obowiązku uczestnictwa burmistrza w sesjach, zasad wyłączenia radnych od udziału w pracach komisji oraz ograniczeń jawności dokumentów. Sąd zasądził również zwrot kosztów postępowania na rzecz Wojewody.

Sprawa dotyczyła skargi Wojewody Świętokrzyskiego na uchwałę Rady Gminy Wodzisław z dnia 30 grudnia 2020 r. nr XXVI/259/2020 w przedmiocie nadania Statutu Miasta i Gminy Wodzisław. Wojewoda zakwestionował w uchwale szereg przepisów, zarzucając istotne naruszenie prawa materialnego, w tym przekroczenie delegacji ustawowej i naruszenie przepisów dotyczących zasad współdziałania między gminami, posiedzeń komisji, uczestnictwa organów wykonawczych w sesjach rady, zasad wyłączenia radnych od udziału w pracach komisji oraz ograniczenia jawności działania organów samorządu terytorialnego. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach, po rozpoznaniu sprawy, stwierdził nieważność zaskarżonej uchwały w części dotyczącej § 16 ust. 4, § 27 ust. 2 i 3, § 30, § 72 ust. 1 zd. trzecie, § 72 ust. 2 zd. trzecie, § 82, § 83, § 86, § 127, § 129 w zakresie sformułowania "§ 127 i" oraz § 130. Sąd uznał, że przepisy te naruszają ustawę o samorządzie gminnym, wprowadzając niedopuszczalne formy współdziałania gmin, naruszając zasady dotyczące posiedzeń komisji, kompetencje organu wykonawczego oraz zasady jawności działania organów. Sąd zasądził również od Gminy Wodzisław na rzecz Wojewody Świętokrzyskiego zwrot kosztów postępowania sądowego.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (4)

Odpowiedź sądu

Nie, przepisy te naruszają ustawę o samorządzie gminnym, wprowadzając niedopuszczalne prawnie formy współdziałania gmin i naruszając zasady dotyczące funkcjonowania komisji rady.

Uzasadnienie

Ustawa o samorządzie gminnym nie przewiduje możliwości wspólnych sesji rad gmin ani wspólnych posiedzeń komisji z innymi jednostkami samorządu terytorialnego. Współdziałanie gmin powinno odbywać się w ramach określonych ustawowo form, takich jak porozumienia, stowarzyszenia czy związki międzygminne.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

stwierdzono_nieważność

Przepisy (14)

Główne

u.s.g. art. 40 § 2 pkt 1

Ustawa o samorządzie gminnym

Statut gminy jest aktem prawa miejscowego.

u.s.g. art. 91 § 1 i 4

Ustawa o samorządzie gminnym

Uchwała sprzeczna z prawem jest nieważna w całości lub w części.

u.s.g. art. 21 § 1, 3 i 4

Ustawa o samorządzie gminnym

Przepisy dotyczące posiedzeń komisji rady gminy i możliwości uczestniczenia w nich radnych niebędących członkami.

u.s.g. art. 30 § 1-2

Ustawa o samorządzie gminnym

Zakres zadań wójta (burmistrza) w wykonywaniu uchwał rady i innych zadań gminy.

u.s.g. art. 33 § 3 i 5

Ustawa o samorządzie gminnym

Kierownik urzędu (wójt/burmistrz) wykonuje uprawnienia zwierzchnika służbowego.

u.s.g. art. 11b § 1 i 3

Ustawa o samorządzie gminnym

Jawność działalności organów gminy; ograniczenia jawności mogą wynikać wyłącznie z ustaw; zasady dostępu do dokumentów i korzystania z nich.

u.s.g. art. 25a

Ustawa o samorządzie gminnym

Radny nie może brać udziału w głosowaniu w radzie ani w komisji, jeżeli dotyczy ono jego interesu prawnego.

u.s.g. art. 22 § 1

Ustawa o samorządzie gminnym

Statut gminy określa organizację wewnętrzną i tryb pracy organów gminy.

p.p.s.a. art. 147 § 1

Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Sąd uwzględniając skargę na uchwałę stwierdza jej nieważność w całości lub w części.

Pomocnicze

p.p.s.a. art. 200

Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 205 § 2

Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

u.d.i.p. art. 12 § 2

Ustawa o dostępie do informacji publicznej

Obowiązek zapewnienia możliwości kopiowania, drukowania lub przesyłania informacji publicznej.

Konstytucja RP art. 7

Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej

Konstytucja RP art. 61 § 1 i 3

Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej

Argumenty

Skuteczne argumenty

Naruszenie art. 21 u.s.g. poprzez uregulowanie wspólnych posiedzeń komisji i sesji. Naruszenie art. 30 i 33 u.s.g. poprzez nałożenie na Burmistrza obowiązku uczestnictwa w sesjach i zobowiązanie kierowników jednostek do udziału. Naruszenie art. 25a u.s.g. poprzez modyfikację zasad wyłączenia radnego od udziału w pracach komisji. Naruszenie art. 11b u.s.g. poprzez ograniczenie jawności sesji i udostępniania dokumentów na podstawie przepisów podustawowych. Naruszenie art. 22 u.s.g. poprzez określenie w statucie zasad organizacji wewnętrznej i trybu pracy organów gminy sprzecznych z ustawą.

Godne uwagi sformułowania

Wbrew twierdzeniom Rady Miejskiej w niniejszej sprawie doszło do naruszenia art. 21 u.s.g. Prawodawca lokalny w zaskarżonej uchwale wprowadził niedopuszczalną prawnie (nieznaną w ustawie) formę współdziałania gmin. Przepisy ustawy o samorządzie gminnym nie przewidują możliwości wspólnych sesji rad gmin ani wspólnych posiedzeń komisji z innymi jednostkami samorządu terytorialnego. Statut nie może obejmować zagadnień dotyczących materialnych aspektów prawa do informacji ani aspektów proceduralnych, które mogłyby wywierać istotny wpływ na kształtowanie zakresu prawa do informacji lub jego realizację.

Skład orzekający

Beata Ziomek

sprawozdawca

Jacek Kuza

członek

Sylwester Miziołek

przewodniczący

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Wysoka

Powoływalne dla: "Interpretacja przepisów ustawy o samorządzie gminnym dotyczących kompetencji rad gmin, zasad funkcjonowania komisji, jawności działania organów samorządu oraz form współdziałania między jednostkami samorządu terytorialnego."

Ograniczenia: Orzeczenie dotyczy konkretnych przepisów statutu gminy Wodzisław i ich zgodności z ustawą o samorządzie gminnym. Może być pomocne w analizie podobnych zapisów w innych statutach gmin.

Wartość merytoryczna

Ocena: 7/10

Sprawa dotyczy ważnych zasad funkcjonowania samorządu terytorialnego, takich jak jawność działania organów i kompetencje rad gmin. Wyrok wyjaśnia, jakie zapisy w statutach gmin są niedopuszczalne i dlaczego.

Sąd administracyjny: Statut gminy nie może ograniczać jawności ani tworzyć własnych zasad współpracy między samorządami.

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
II SA/Ke 171/25 - Wyrok WSA w Kielcach
Data orzeczenia
2025-06-11
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2025-03-31
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach
Sędziowie
Beata Ziomek /sprawozdawca/
Jacek Kuza
Sylwester Miziołek /przewodniczący/
Symbol z opisem
6260 Statut
6401 Skargi organów nadzorczych na uchwały rady gminy w przedmiocie ... (art. 93 ust. 1 ustawy o samorządzie gminnym)
Hasła tematyczne
Samorząd terytorialny
Skarżony organ
Burmistrz Miasta i Gminy
Treść wyniku
Stwierdzono nieważność uchwały w części
Zasądzono zwrot kosztów postępowania
Powołane przepisy
Dz.U. 2020 poz 713
art. 40 ust. 2 pkt 1, art. 91 ust. 1 i 4, art. 21 ust. 1, 3 i 4, art. 8 ust. 2a, art. 74, art. 30 ust. 1-2, art. 33 ust. 3 i 5, art. 25a, art. 24 ust. 1, art. 11b ust. 1 i 3, art. 22 ust. 1
Ustawa z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym.
Dz.U. 2024 poz 935
art. 147 par. 1, art. 200, art. 205 par. 2
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Sylwester Miziołek, Sędziowie Sędzia WSA Beata Ziomek (spr.), Sędzia WSA Jacek Kuza, , po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 11 czerwca 2025 r. sprawy ze skargi Wojewody Świętokrzyskiego na uchwałę Rady Gminy Wodzisław z dnia 30 grudnia 2020 r., nr XXVI/259/2020 w przedmiocie statutu gminy I. stwierdza nieważność § 16 ust. 4, § 27 ust. 2 i 3, § 30, § 72 ust. 1 zd. trzecie, § 72 ust. 2 zd. trzecie, § 82, § 83, § 86, § 127, § 129 w zakresie sformułowania "§ 127 i" oraz § 130 zaskarżonej uchwały; II. zasądza od Gminy Wodzisław na rzecz Wojewody Świętokrzyskiego kwotę 480 (czterysta osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.
Uzasadnienie
II SA/Ke 171/25
Uzasadnienie
Uchwałą z dnia 30 grudnia 2020 r., nr XXVI/259/2020, Rada Gminy Wodzisław, powołując w podstawie prawnej art. 3 ust. 1, art. 5 ust. 3, art. 11b ust. 3, art. 18 ust. 2 pkt 1, art. 18a ust. 5, art. 18b ust. 3, art. 22 ust. 1 i 2, art. 23 ust. 4, art. 37a, art. 40 ut. 1 i 2 pkt 1, art. 41 ust. 1 i art. 51 ust. 3 ustawy z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym (Dz.U. z 2020 r., poz. 713 ze zm.), nadała Statut Miasta i Gminy Wodzisław.
Uchwałę powyższą zakwestionował w części dotyczącej § 16 ust. 4, § 82, § 83, § 72 ust. 1 zd. trzecie, § 72 ust. 2 zd. trzecie, § 27 ust. 2 i 3, § 30, § 86, § 127, § 129 w zakresie sformułowania "127 i" oraz § 130 Wojewoda Świętokrzyski, zarzucając w skardze do tut. Sądu istotne naruszenie prawa materialnego, tj.:
1. art. 22 ust. 1 w zw. z art. 3 ust. 1 i art. 40 ust. 1 i 2 ustawy o samorządzie gminnym ("u.s.g.") poprzez przekroczenie delegacji ustawowej i uregulowanie, że komisje rady gminy mogą odbywać się z innymi komisjami innych jednostek samorządu terytorialnego oraz określenie zasad odbywania wspólnych sesji, w sytuacji gdy z ww. przepisów wynika, że w statucie gminy nie mogą być zawarte postanowienia określające zasady obrad wspólnej sesji rad gmin;
2. art. 21 u.s.g. poprzez uregulowanie w uchwale możliwości zwoływania wspólnych posiedzeń komisji oraz procedury posiedzeń wspólnych, w sytuacji gdy art. 21 ww. ustawy reguluje kwestie posiedzeń komisji i umożliwia uczestniczenie w komisji radnym niebędącym jej członkami z prawem zabierania głosu w dyskusji i składania wniosków bez prawa udziału w głosowaniu;
3. art. 30 ust. 1 i ust. 2 pkt 1 i pkt 2 u.s.g. w zw. z art. 7 Konstytucji RP poprzez przekroczenie delegacji ustawowej i nałożenie na mocy § 27 ust. 2 uchwały na Burmistrza obowiązku uczestniczenia w sesjach rady gminy, w sytuacji gdy ustawa o samorządzie gminnym nie nakłada na ww. osobę obowiązku uczestniczenia w sesjach;
4. art. 18 ust. 2 pkt 1 w zw. z art. 33 ust. 3 i 5 u.s.g. polegające na przekroczeniu delegacji ustawowej i uregulowaniu w statucie, że w sesjach uczestniczą Skarbnik i Sekretarz oraz zobowiązanie do udziału w sesjach kierowników gminnych jednostek organizacyjnych podlegających kontroli Rady, w sytuacji gdy uprawnienia w zakresie zwierzchnictwa służbowego pracowników urzędu i kierowników gminnych jednostek organizacyjnych należą do kompetencji organu wykonawczego gminy;
5. art. 11b ust. 1 u.s.g. w zw. z art. 61 ust. 1 i ust. 3 Konstytucji RP poprzez błędną wykładnię polegającą na uregulowaniu w § 30 uchwały, że wyłączenie jawności sesji dopuszczalne jest jedynie w przypadkach przewidzianych w przepisach powszechnie obowiązującego prawa, w sytuacji gdy art. 11b ust. 1 u.s.g. stanowi, że ograniczenie jawności może wynikać wyłącznie z ustaw, a nie z wszystkich przepisów powszechnie obowiązującego prawa;
6. art. 25a u.s.g. poprzez jego ponowne uregulowanie i nieuprawnioną modyfikację polegającą na uregulowaniu w § 86 uchwały możliwości wyłączenia członków komisji rewizyjnej od udziału w sprawach objętych pracami komisji, w sytuacji gdy regulacja ustawowa zawiera zakaz, skierowany do wszystkich radnych, brania udziału w głosowaniu w radzie i komisji rady, jeżeli dotyczy ono ich interesu prawnego, a ww. ustawa nie przewiduje możliwe jakiekolwiek czasowego wyłączenia od udziału w pracach komisji rewizyjnej jej członków;
7. art. 11b ust. 3 w zw. z ust. 1 u.s.g. poprzez ograniczenie ustawowej zasady jawności działania organów samorządu terytorialnego i uregulowanie w § 127 uchwały, że protokoły z posiedzeń Rady i Komisji oraz innych kolegialnych gremiów Gminy podlegają udostępnieniu po ich formalnym przyjęciu w sytuacji gdy ograniczenie udostępniania dokumentów wynikać powinno z ustawy, a brak jest przepisu ustawowego wyłączającego obowiązek udostępnienia protokołu sesji lub protokołu z posiedzenia komisji do momentu ich przyjęcia;
8. art. 11b ust. 3 w zw. z ust. 1 u.s.g. poprzez przekroczenie delegacji ustawowej i ustalenie katalogu sytuacji (§ 130), w których uprawnienie dostępu i korzystania obywateli z dokumentów Rady, Komisji i Burmistrza zostanie wyłączone, w sytuacji gdy organ stanowiący uprawniony został do uregulowania w statucie zasad dostępu i korzystania z dokumentów, które mają wyłącznie charakter techniczno-organizacyjny, a poza delegacją ustawową jest ograniczenie ustawowej zasady jawności.
W oparciu o powyższe zarzuty Wojewoda wniósł o stwierdzenie nieważności przedmiotowej uchwały w zaskarżonej części.
W uzasadnieniu podniesiono, że regulacje § 16 ust. 4 oraz § 82 i § 83 zaskarżonej uchwały wprowadzają nieznany ustawie o samorządzie gminnym sposób współdziałania między gminami. Przepis art. 21 u.s.g. w sposób kompleksowy reguluje kwestie posiedzeń komisji. Przepisy nie przewidują możliwości wspólnych komisji. Żaden przepis ustawy nie przewiduje uczestnictwa Burmistrza w sesjach rady. Rada gminy nie jest też organem uprawnionym do określania obowiązków i zadań podmiotów podległych organom wykonawczym, w tym zwłaszcza pracowników samorządowych i jednostkach organizacyjnych gminy.
Dalej Wojewoda wskazał, że art. 11b ust. 1 u.s.g. realizuje prawo obywatela do udzielenia informacji o działalności organów władzy publicznej. Zapis § 30 uchwały umożliwia ograniczenie jawności sesji nie tylko na podstawie ustaw, lecz innych wymienionych wyżej przepisów powszechnie obowiązujących, co pozostaje w sprzeczności z konstytucyjnymi zasadami ograniczenia jawności. Również ponowne unormowanie kwestii wyłączenia radnego w statucie, z jednoczesną daleko idącą modyfikacją zapisów ustawowych, gdy przepis ustawowy przewiduje wyłączenie radnego od głosowania, a rada ustanowiła wyłączenie w pracach komisji ze względu na każdą czynność związaną z uczestniczeniem w obradach komisji, stanowi istotne naruszenie prawa.
Zdaniem Wojewody brak jest przepisu ustawowego wyłączającego obowiązek udostępnienia protokołu sesji lub protokołu z posiedzenia komisji do momentu ich przyjęcia. Protokoły z posiedzeń ww. podmiotów już w momencie ich sporządzenia i podpisania stają się dokumentami, które winny być udostępniane zgodnie z powołanymi wyżej przepisami. Organ stanowiący przekroczył delegacje ustawową określoną w artykule 11b ust. 3 u.s.g., albowiem ustalił katalog sytuacji, w których uprawnienie dostępu i korzystania obywateli z dokumentów Rady, Komisji i Burmistrza zostanie wyłączone. Ograniczono jawność działalności organów gminy z uwagi na inne przesłanki niż wynikające z art. 11b ust. 1 u.s.g., zgodnie z którym ograniczenie jawności może wynikać wyłącznie z ustaw.
Motywując swoje stanowisko Wojewoda odwołał się do dorobku orzecznictwa Naczelnego Sądu i Wojewódzkich Sądów Administracyjnych na tle poszczególnych regulacji.
W odpowiedzi na skargę Rada Miejska w Wodzisławiu uznała ją za częściowo zasadną. W uzasadnieniu nie zgodziła się jedynie z zarzutem naruszenia art. 21 u.s.g. Wskazała, że w zakresie tej regulacji występują rozbieżności poglądów. Z jednej strony podnosi się, że reguła, wg której wszystkie komisje rady gminy wypowiadają się we wszystkich sprawach podejmowanych przez radę podważa konieczność funkcjonowania komisji rady, ustawa o samorządzie gminnym nie reguluje kwestii wspólnych posiedzeń komisji rady, nie daje uprawnień radom do regulowania tego zagadnienia, a praktyka wspólnego obradowania wszystkich komisji rady bez podejmowania odrębnych uchwał przeczy intencjom ustawodawcy w zakresie powoływania komisji rady. Z drugiej strony istotą powoływania komisji rady, jako wyspecjalizowanych (branżowych) organów rady jest dokonywanie swoistego podziału pracy i uprawnień do wypowiadania się w istotnych sprawach dla społeczności lokalnej. Taki sposób procedowania przewidziano w zaskarżonej uchwale. W § 72 ust. 2 statutu wyraźnie zastrzeżono, że pomimo wspólnych posiedzeń każdy przewodniczący komisji prowadzi obrady komisji w zakresie tematycznym, co dotyczy także głosowań. Nigdy radni niebędący członkami danej komisji nie biorą udziału w głosowaniach. Zarzut Wojewody należy więc zdaniem Rady Miejskiej uznać w tym zakresie za niezasadny.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Skarga zasługuje na uwzględnienie.
Zgodnie z art. 3 § 2 pkt 5 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2024 r. poz. 935 ze zm.), dalej "p.p.s.a.", kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na akty prawa miejscowego organów jednostek samorządu terytorialnego. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej (art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych, Dz.U. z 2024, poz. 1267).
Zgodnie z art. 147 § 1 p.p.s.a. sąd uwzględniając skargę na uchwałę lub akt, o których mowa w art. 3 § 2 pkt 5 i 6, stwierdza nieważność tej uchwały lub aktu w całości lub w części albo stwierdza, że zostały wydane z naruszeniem prawa, jeżeli przepis szczególny wyłącza stwierdzenie ich nieważności.
Zaskarżona uchwała jest aktem prawa miejscowego, o czym jednoznacznie stanowi art. 40 ust. 2 pkt 1 u.s.g. W konsekwencji podlega kontroli sądowej na podstawie art. 3 § 2 pkt 5 p.p.s.a. Jak stanowi art. 91 ust. 1 u.s.g., uchwała lub zarządzenie organu gminy sprzeczne z prawem są nieważne. O nieważności uchwały lub zarządzenia w całości lub w części orzeka organ nadzoru w terminie nie dłuższym niż 30 dni od dnia doręczenia uchwały lub zarządzenia, w trybie określonym w art. 90. W przypadku nieistotnego naruszenia prawa organ nadzoru nie stwierdza nieważności uchwały lub zarządzenia, ograniczając się do wskazania, iż uchwałę lub zarządzenie wydano z naruszeniem prawa (ust. 4). Po upływie terminu wskazanego w art. 91 ust. 1 organ nadzoru nie może we własnym zakresie stwierdzić nieważności uchwały lub zarządzenia organu gminy. W tym przypadku organ nadzoru może zaskarżyć uchwałę lub zarządzenie do sądu administracyjnego (art. 93 ust. 1). Nie stwierdza się nieważności uchwały lub zarządzenia organu gminy po upływie jednego roku od dnia ich podjęcia, chyba że uchybiono obowiązkowi przedłożenia uchwały lub zarządzenia w terminie określonym w art. 90 ust. 1, albo jeżeli są one aktem prawa miejscowego (art. 94 ust. 1).
Wbrew twierdzeniom Rady Miejskiej w niniejszej sprawie doszło do naruszenia art. 21 u.s.g. Przepis ten w ust. 1 stanowi, że rada gminy ze swojego grona może powoływać stałe i doraźne komisje do określonych zadań, ustalając przedmiot działania oraz skład osobowy. Komisje podlegają radzie gminy, przedkładają jej plan pracy oraz sprawozdania z działalności (ust. 3). W posiedzeniach komisji mogą uczestniczyć radni niebędący jej członkami. Mogą oni zabierać głos w dyskusji i składać wnioski bez prawa udziału w głosowaniu (ust. 4). Prawodawca lokalny w zaskarżonej uchwale w § 16 ust. 4 uregulował, że komisje Rady Gminy mogą odbywać wspólne posiedzenia, także z innymi komisjami innych jednostek samorządu terytorialnego. W § 82 określił, że rada może odbywać wspólne sesje z radami innych jednostek samorządu terytorialnego, w szczególności dla rozpatrywania i rozstrzygnięcia ich wspólnych spraw (ust. 1). Wspólne sesje organizują przewodniczący rad zainteresowanych jednostek samorządu terytorialnego (ust. 2). Zawiadomienie o wspólnej sesji podpisują wspólnie przewodniczący lub upoważnieni wiceprzewodniczący zainteresowanych jednostek samorządu terytorialnego (ust. 3). W § 83 uregulował, że koszty wspólnej sesji ponoszą równomiernie zainteresowane jednostki samorządu terytorialnego, chyba że radni uczestniczący we wspólnej sesji postanowią inaczej (ust. 1). Przebieg wspólnych obrad może być uregulowany wspólnym regulaminem uchwalonym przed przystąpieniem do obrad (ust. 2). Dodatkowo, w § 72 ust. 1 znalazł się w zdaniu trzecim zapis, że komisje mogą odbywać posiedzenia wspólne, a w § 72 ust. 2 zd. trzecie zapis, że w przypadku posiedzeń wspólnych, każdy przewodniczący prowadzi posiedzenie w zakresie tematycznym komisji.
Zgodzić należy się ze stanowiskiem Wojewody, że ww. regulacjami prawodawca lokalny wprowadził niedopuszczalną prawnie (nieznaną w ustawie) formę współdziałania gmin. Przepisy u.s.g. przewidują bowiem, że współdziałanie gmin w realizacji zadań publicznych może odbywać się w ramach prawa publicznego (administracyjnego) lub prywatnego (cywilnego). Współdziałanie gmin w formach publicznoprawnych następuje na podstawie porozumień (art. 8 ust. 2a, art. 74), w ramach stowarzyszeń (rozdział 9) i związków międzygminnych (art. 64 - 73a). W ujęciu prawnym wspólne sesje rad gmin należy traktować jako przeprowadzone w tym samym miejscu i czasie odrębne sesje poszczególnych rad, które mogą realizować własne kompetencje, podejmując w ich zakresie odrębne uchwały. Wspólnie obradujące rady nie są zatem jednolitym organem, który posiada możliwość dokonywania jakichkolwiek czynności prawnych we własnym imieniu. Powyższa argumentacja odnosi się także do wspólnych komisji. W świetle przepisów u.s.g., w tym art. 21, brak jest podstaw prawnych do przyznania komisjom rady gminy uprawnień do inicjowania i podejmowania współpracy z komisjami innych jednostek samorządu terytorialnego. Również wspólna praca komisji w ramach jednej gminy jest sprzeczna z zasadami określającymi byt komisji oraz sens ich powoływania. Komisje są powoływane do realizowania określonych zadań, ich praca winna skupiać się na konkretnych, wskazanych w planie pracy komisji zadaniach, a nie na wspólnej pracy całej rady. W takiej sytuacji powoływanie komisji traci rację bytu, ponieważ wtedy prace komisji nie różnią się niczym od prac całej rady lub jej części. W skład komisji powołani mogą być bowiem jedynie radni (§ 70 zaskarżonej uchwały).
Sąd w tym składzie w pełni podziela poglądy wyrażone w przywołanych w skardze wyrokach wojewódzkich sądów administracyjnych, tj. WSA w Lublinie z 18 października 2016 r., sygn. II SA/Lu 544/16, WSA w Krakowie z 4 października 2016 r., sygn. III SA/Kr 439/16. W konsekwencji, należało stwierdzić nieważność § 16 ust. 4, § 82, § 83, § 72 ust. 1 zd. trzecie i ust. 2 zd. trzecie jako istotnie naruszających dyspozycję art. 21 ust. 1, 3 i 4 u.s.g.
Co do pozostałych zarzutów skargi nie ma sporu między Wojewodą Świętokrzyskim a Radą Miejską w Wodzisławiu. Stanowisko co do ich zasadności znajduje również akceptację Sądu. Dla porządku należy wskazać, że istotnie § 27 zaskarżonej uchwały w brzmieniu: w sesjach Rady uczestniczą - z głosem doradczym - Burmistrz oraz Sekretarz i Skarbnik Miasta i Gminy (ust. 2); do udziału w sesjach mogą być zobowiązani kierownicy gminnych jednostek organizacyjnych podlegających kontroli Rady (ust. 3) stoi w sprzeczności z treścią art. 30 ust. 1 i 2 oraz art. 33 ust. 3 i 5 u.s.g. Zgodnie z art. 30 ust. 1 u.s.g., wójt wykonuje uchwały rady gminy i zadania gminy określone przepisami prawa. W ust. 2 wymienione są natomiast przykładowo zadania wójta: przygotowywanie projektów uchwał rady gminy (pkt 1); opracowywanie programów rozwoju w trybie określonym w przepisach o zasadach prowadzenia polityki rozwoju (pkt 1a); określanie sposobu wykonywania uchwał (pkt 2); gospodarowanie mieniem komunalnym (pkt 3); wykonywanie budżetu (pkt 4); zatrudnianie i zwalnianie kierowników gminnych jednostek organizacyjnych (pkt 5). Żaden przepis cyt. ustawy nie upoważnia rady gminy do nałożenia na wójta (burmistrza) obowiązku uczestnictwa w sesjach rady. Z kolei stosownie do art. 33 ust. 3 u.s.g. kierownikiem urzędu jest wójt. Kierownik urzędu wykonuje uprawnienia zwierzchnika służbowego w stosunku do pracowników urzędu oraz kierowników gminnych jednostek organizacyjnych (ust. 5). Kwestionowane przez Wojewodę regulacje w zakresie w jakim odnoszą się do sekretarza, skarbnika oraz kierowników gminnych jednostek organizacyjnych wkraczają w kompetencje organu wykonawczego gminy, tj. w niniejszej sprawie Burmistrza będącego kierownikiem Urzędu Miasta i Gminy i zwierzchnikiem służbowym pracowników Urzędu oraz kierowników gminnych jednostek organizacyjnych (por. wyroki: WSA w Poznaniu z 31 marca 2023 r., sygn. IV SA/Po 126/23; WSA w Lublinie z 5 października 2023 r., sygn. III SA/Lu 318/23).
Konieczne było również stwierdzenie nieważności § 86 zaskarżonej uchwały, który narusza w sposób istotny dyspozycję art. 25a u.s.g. Prawodawca lokalny w zakwestionowanym przepisie określił, że członkowie Komisji Rewizyjnej podlegają wyłączeniu od udziału w jej działaniach w sprawach, w których może powstać podejrzenie o ich stronniczość lub interesowność (ust. 1). W sprawie wyłączenia Wiceprzewodniczącego Komisji Rewizyjnej oraz poszczególnych członków decyduje pisemnie Przewodniczący Komisji Rewizyjnej (ust. 2). O wyłączeniu Przewodniczącego Komisji Rewizyjnej decyduje Rada (ust. 3). Tymczasem, zgodnie z art. 25a u.s.g. radny nie może brać udziału w głosowaniu w radzie ani w komisji, jeżeli dotyczy ono jego interesu prawnego. Przepis ten stanowi odstępstwo od zasady wyrażonej w art. 24 ust. 1 u.s.g., w myśl którego radny jest obowiązany brać udział w pracach rady i komisji oraz innych instytucji samorządowych, do których został wybrany. Z założenia radny powinien bowiem aktywnie uczestniczyć w pracach rady i komisji, działać w interesie społeczności lokalnej, kierując się dobrem wspólnoty samorządowej, pozostawiając na uboczu działalności publicznej swój własny interes. Niewątpliwie, więc zakaz głosowania w sprawach dotyczących jego interesu prawnego dotyczy takich sytuacji, gdy radny mając na uwadze przedmiot i przede wszystkim skutki podejmowanej uchwały, wobec osobistego zainteresowania, nie będzie w stanie realizować podstawowej zasady kierowania się wyłącznie dobrem wspólnoty samorządowej. Omawiany przepis podlega ścisłej wykładni, ponieważ ustanawia zakaz określonego działania. Zakaz ten obejmuje jedynie udział w głosowaniu, natomiast nie zezwala na odsunięcie radnego od pracy w komisji; nie obejmuje innych form udziału w danej sprawie, takich jak dyskusja nad sprawą, dostarczanie argumentów na rzecz konkretnego stanowiska komisji. Przepis § 86 zaskarżonej uchwały, jako modyfikujący regulację ustawową, wprowadzający nieznane ustawie kryterium "podejrzenia o stronniczość lub interesowność", powinien więc być wyeliminowany z lokalnego systemu prawnego (por. wyrok NSA z 17 marca 2021 r., sygn. III OSK 60/21).
Wyeliminowany powinien być również § 30 zaskarżonej uchwały o treści: "wyłączenie jawności sesji jest dopuszczalne jedynie w przypadkach przewidzianych w przepisach powszechnie obowiązującego prawa." Zgodnie bowiem z art. 11b ust. 1 działalność organów gminy jest jawna. Ograniczenia jawności mogą wynikać wyłącznie z ustaw. Nie jest zatem dopuszczalne ograniczenie jawności na podstawie aktów podustawowych, co byłoby możliwe na podstawie zakwestionowanego § 30 uchwały.
W sposób istotny sprzeczny z art. 11b u.s.g. jest § 127 zaskarżonej uchwały, zgodnie z którym protokoły z posiedzeń Rady i Komisji oraz innych kolegialnych gremiów Gminy podlegają udostępnieniu po ich formalnym przyjęciu - zgodnie z obowiązującymi przepisami prawa oraz Statutem. Upoważnienie gminy, wnikające z art. 11b ust. 3 u.s.g., do określenia w statucie dostępu do dokumentów i korzystania z nich nie może być interpretowane w oderwaniu od przepisów ustawy z dnia 6 września 2001 r. o dostępie do informacji publicznej (Dz. U. z 2022 r., poz. 902), dalej "u.d.i.p.", która normuje szczegółowo kwestie dostępu do informacji publicznej. W świetle przepisów u.d.i.p., informacja publiczna, która nie została udostępniona w Biuletynie Informacji Publicznej lub centralnym repozytorium, jest udostępniana na wniosek. Stosownie do art. 12 ust. 2 u.d.i.p. podmiot udostępniający informację publiczną jest obowiązany zapewnić możliwość: 1) kopiowania informacji publicznej albo jej wydruk lub 2) przesłania informacji publicznej albo przeniesienia jej na odpowiedni, powszechnie stosowany nośnik informacji. Z powyższego przepisu wynika wiec znacznie szerszy wachlarz możliwości udostępniania dokumentów niż określony w zaskarżonym statucie. Rada Gminy zawężając zatem, w § 127, dostęp do dokumentów jedynie do protokołów po ich formalnym przyjęciu, wprowadziła regulację sprzeczną z art. 12 u.d.i.p.
Konsekwencją powyższego jest konieczność stwierdzenia nieważności § 129 statutu w zakresie słów "§ 127 i".
Eliminacji z lokalnego porządku prawnego podlega również w całości § 130 statutu o treści: "Uprawnienia określone w § 127 i 128 nie znajdują zastosowania: 1) w przypadku wyłączenia - na podstawie ustaw - jawności, 2) gdy informacje publiczne stanowią prawem chronione tajemnice, 3) w odniesieniu do spraw indywidualnych z zakresu administracji publicznej, o ile ustawa nie stanowi inaczej, niż art. 73 Kodeksu postępowania administracyjnego." Oprócz bowiem odwołania się do § 127 w przepisie tym ustalono katalog sytuacji, w których uprawnienie do dostępu i korzystania z dokumentów zostanie wyłączone. Tymczasem, upoważnienie z art. 11b ust. 3 u.s.g. odnosi się wyłącznie do aspektów organizacyjno-technicznych związanych z dostępem do dokumentów i korzystaniem z nich. Użyty w tym przepisie zwrot "zasady dostępu do dokumentów i korzystania z nich", rozumiany musi być wyłącznie jako odnoszący się do dyrektyw o charakterze techniczno-organizacyjnym i porządkowym, wskazujących na sposób urzeczywistniania materialnej treści prawa do informacji, którego zakres wyznaczony jest przez art. 61 ust. 1 i 2 Konstytucji RP, a także przez ustawy, o których mowa w art. 61 ust. 3 Konstytucji RP. Nie dotyczy zaś w ogóle materialnych treści prawa do informacji, jego zakresu i granic - wyznaczonych przez Konstytucję oraz ustawy. Statut nie może zatem obejmować zagadnień dotyczących materialnych aspektów tego prawa, ani też aspektów proceduralnych dostępu do dokumentów i korzystania z nich, które mogłyby wywierać istotny wpływ na kształtowanie zakresu prawa do informacji lub jego realizację (por. wyrok WSA w Poznaniu z 24 października 2019 r., sygn. IV SA/ Po 586/19).
W zakresie opisanych i stwierdzonych sprzecznych z prawem regulacji, Statut określając organizację wewnętrzną oraz tryb pracy organów gminy, narusza art. 22 ust. 1 u.s.g.
Mając na uwadze powyższe, Wojewódzki Sąd Administracyjny stwierdził nieważność § 16 ust. 4, § 27 ust. 2 i 3, § 30, § 72 ust. 1 zd. trzecie, § 72 ust. 2 zd. trzecie, § 82, § 83, § 86, § 127, § 129 w zakresie sformułowania "§ 127 i" oraz § 130 zaskarżonej uchwały, na podstawie art. 147 § 1 p.p.s.a.
O kosztach, na które złożyło się wynagrodzenie profesjonalnego pełnomocnika strony skarżącej, orzeczono na podstawie art. 200 w zw. z art. 205 § 2 p.p.s.a.

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI