II SA/Ke 164/23

II SA/Ke 164/23 - Wyrok WSA w Kielcach
Data orzeczenia
2023-03-28
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2023-03-09
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach
Sędziowie
Beata Ziomek /przewodniczący sprawozdawca/
Jacek Kuza
Krzysztof Armański
Symbol z opisem
6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne
Pomoc społeczna
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy
Dz.U. 2022 poz 615
art. 24 ust. 2 i 4
Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - tj.
Dz.U. 2022 poz 2000
art. 156 par. 1 pkt 3, art. 7, art. 77 par. 1, art. 107 par. 3
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - t.j.
Dz.U. 2023 poz 259
art. 145 par. 1 pkt 1 lit. c, art. 200, art. 205 par. 2
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Beata Ziomek (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Jacek Kuza, Sędzia WSA Krzysztof Armański, , po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 28 marca 2023 r. sprawy ze skargi D. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Kielcach z dnia 29 grudnia 2022 r., znak: SKO.PS-80/5269/2746/2022 w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję organu I instancji; II. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Kielcach na rzecz skarżącej D. K. kwotę 480 (czterysta osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.
Uzasadnienie
Decyzją z 29 grudnia 2022 r., znak: SKO.PS-80/5269/2746/2022, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Kielcach utrzymało w mocy wydaną z upoważnienia Prezydenta Miasta Kielce decyzję z 3 sierpnia 2022 r., znak: MOPR-ŚRDM.5211.9963.1.2022, o odmowie przyznania D. K. prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania opieki na niepełnosprawnym mężem J. K .
W uzasadnieniu organ II instancji przedstawił następujący stan faktyczny i prawny sprawy.
Wnioskiem z 28 lipca 2022 r. D. K. wystąpiła do organu I instancji o ustalenie prawa do ww. świadczenia pielęgnacyjnego. Jej mąż J. K. orzeczeniem Miejskiego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w Kielcach z 10 czerwca 2015 r. został zaliczony do znacznego stopnia niepełnosprawności na stałe. Niepełnosprawność istnieje od 45 roku życia, a ustalony stopień niepełnosprawności od 2 kwietnia 2013 r. Na skutek rozpatrzenia wniosku organ I instancji wydał opisaną na wstępie decyzję z 3 sierpnia 2022 r.
W odwołaniu D. K. zarzuciła organowi I instancji naruszenie prawa materialnego, tj.: błędną wykładnię art. 17 ust. 1b ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. oświadczeniach rodzinnych ("uśr") w związku z wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego w sprawie K 38/13 i niezasadne uznanie, że z uwagi na niepełnosprawność J. K., która powstała po 18 roku życia, wnioskodawczyni nie przysługuje świadczenie pielęgnacyjne; błędną wykładnię art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a uśr poprzez uznanie, że pobieranie przez wnioskodawczynię świadczenia emerytalnego wyklucza możliwość przyznania jej świadczenia pielęgnacyjnego; błędną interpretacje art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a uśr w zw. z art. 23 i art. 27 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego poprzez uznanie, że małżonkowi, na którym spoczywa obowiązek alimentacyjny nie przysługuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego.
Organ odwoławczy powołując się na stosowne orzecznictwo NSA stwierdził, że przepis art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a uśr powinien być rozumiany jako normujący przypadki, kiedy o świadczenie pielęgnacyjne ubiega się osoba niebędąca "sprawnym" małżonkiem zobowiązanym w pierwszej kolejności do alimentacji. W konsekwencji małżonek osoby niepełnosprawnej nie jest wykluczony z kręgu osób uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego. Organ odwoławczy powołując się na wyrok Trybunału Konstytucyjnego w sprawie K 38/13 oraz stosowne orzecznictwo sądów administracyjnych, wyjaśnił, że nie jest też dopuszczalne oparcie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na tej podstawie, że niepełnosprawność nie powstała przed 18 lub 25 rokiem życia, tj. w wieku określonym w art. 17 ust. 1b uśr.
Mimo to, zdaniem Kolegium, zaistniała przesłanka negatywna przyznania wnioskowanego świadczenia, na którą również wskazał organ I instancji, a która wynika z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a uśr. Mianowicie, wnioskodawczyni ma ustalone prawo do emerytury, o czym świadczy decyzja ZUS Oddział w Kielcach z 1 marca 2021 r. Organ, powołując się na stosowne orzecznictwo NSA, wyjaśnił, że osoba ubiegająca się o świadczenie pielęgnacyjne, a pobierająca świadczenie emerytalne, powinna dokonać wyboru jednego z tych świadczeń, poprzez złożenie do organu rentowego wniosku i zawieszenie prawa do emerytury na podstawie art. 103 ust. 3 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych.
Kolegium wskazało, że w uprzednio prowadzonym postępowaniu z wniosku D. K. o przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, wnioskodawczyni została szeroko poinformowana w decyzji Kolegium z 29 kwietnia 2022 r. o konieczności zawieszenia emerytury i przedłożenia decyzji ZUS o jej zawieszeniu. Ponadto, organ I instancji w piśmie z 13 maja 2022 r. wystąpił do pełnomocnika wnioskodawczyni o przedłożenie dowodów w tej sprawie. W piśmie z 25 maja 2022 r. pełnomocnik poinformował, że stosowana dokumentacja zostanie dostarczona do MOPR. Wnioskodawczyni jednak takiej dokumentacji nie przedłożyła, natomiast w swoim oświadczeniu z 25 maja 2022 r., złożonym na etapie postępowania z wniosku z 28 lipca 2022 r., stwierdziła, że zawiesi świadczenie emerytalne, jeśli będzie to jedyna negatywna przesłanka do otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego, argumentując, że jest to jej jedyne źródło dochodu. Decyzji organu rentowego o wstrzymaniu wypłaty emerytury jednak nie przedłożyła.
Zdaniem Kolegium, choć organ I instancji nie wystąpił w niniejszym postępowaniu z kolejnym pismem o przedłożenie decyzji o zawieszeniu emerytury, to wnioskodawczyni reprezentowana jest przez profesjonalnego pełnomocnika, który niewątpliwie posiada wiedzę w tym zakresie, choćby z decyzji Kolegium z 29 kwietnia 2022 r. Zaistniała zatem negatywna przesłanka przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z uwagi na treść art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a uśr.
Jednocześnie organ odwoławczy zauważył, że sprawa z wniosku D. K. z 10 listopada 2021 r. o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego za okres od 1 listopada 2021 r. do 30 czerwca 2022 r. nie została w sposób prawidłowy zakończona w administracyjnym toku instancji, co obliguje organ I instancji do jej zakończenia.
W skardze do tut. Sądu D. K. zarzuciła powyższemu rozstrzygnięciu naruszenie:
• prawa materialnego, tj. art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a uśr poprzez błędne uznanie, że pobieranie przez skarżącą świadczenia emerytalnego wyklucza możliwość przyznania jej świadczenia pielęgnacyjnego;
• przepisów postępowania, tj. art. 6, art. 7, art. 8, art. 9, art. 77 i art. 79a Kpa poprzez niepoinformowanie przez organ strony o konieczności zawieszenia pobieranej emerytury jako negatywnej przesłanki przyznania wnioskowanego świadczenia.
Skarżąca wniosła o uchylenie w całości zaskarżonej decyzji, zwrot kosztów postępowania i rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym.
W uzasadnieniu podniesiono, że osoba, która spełnia warunki do przyznania wyższego świadczenia pielęgnacyjnego i chce je otrzymać, a pobiera emeryturę, powinna mieć prawo do dokonania wyboru jednego z tych świadczeń przez rezygnację z pobierania świadczenia niższego (emerytury). W sytuacji gdy organ w niniejszej sprawie stwierdził, że jedyną przeszkodą do przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego jest pobieranie przez nią emerytury, powinien ją o tym poinformować, wyznaczając odpowiedni termin. Kolegium zaniechało jednak działań zgodnych ze słusznym interesem strony.
W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Dodatkowo wyjaśniło, że organ I instancji decyzją z 12 stycznia 2023 r. zakończył sprawę z wniosku skarżącej z 10 listopada 2021 r. i odmówił przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z koniecznością sprawowania opieki nad J. K . Na skutek odwołania skarżącej Kolegium decyzją z 6 marca 2023 r. uchyliło zaskarżoną decyzję w całości i w to miejsce orzekło o odmowie przyznania skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z koniecznością sprawowania opieki nad J. K. za okres od 1 listopada 2021 r. do 30 czerwca 2022 r.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Skarga zasługuje na uwzględnienie, aczkolwiek nie z powodów w niej wskazanych.
Zgodnie z art. 1, art. 2 i art. 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2023 r., poz. 259), dalej "Ppsa", wojewódzkie sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że w zakresie dokonywanej kontroli Sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji w toku postępowania nie naruszyły przepisów prawa materialnego i przepisów postępowania jeżeli miało lub mogło to mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Sąd nie jest przy tym związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 Ppsa).
Wychodząc z tak zakreślonych granic kognicji Sąd stwierdził, że zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem przepisów postępowania w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. c Ppsa).
Jak wynika z materiału dowodowego, skarżąca w dniu 10 listopada 2021 r. złożyła wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego i do dnia wydania przez Kolegium zaskarżonej decyzji nie został on formalnie rozpoznany w prawem przewidzianej formie. Wprawdzie na skutek tego wniosku organ I instancji wydał decyzję z 19 listopada 2021 r., znak: MOPR-ŚR.5211.9595.1.2021, w której odmówił D. K. przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny J. K., jednakże została ona uchylona decyzją Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Kielcach z 29 kwietnia 2022 r. znak: SKO.PS-80/7730/4317/2021 i przekazano sprawę do ponownego rozpatrzenia przez organ I instancji (k. 18 akt sądowych).
Decyzję będącą przedmiotem skargi Kolegium wydało po rozpoznaniu odwołania od decyzji organu I instancji z 3 sierpnia 2022 r., na skutek kolejnego wniosku skarżącej z 28 lipca 2022 r. dotyczącego przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Bezspornie zatem wniosku tego samego podmiotu i w tym samym przedmiocie, co pierwotny, nierozpoznany wniosek z 10 listopada 2021 r. Podkreślenia wymaga, że organ odwoławczy powyższą okoliczność zauważył, na co wskazuje treść uzasadnienia zaskarżonej decyzji.
Celem organu administracji publicznej posiadającego kompetencję przyznaną przepisami prawa materialnego i przepisami prawa procesowego jest załatwienie sprawy administracyjnej. Sprawę administracyjną stanowi zaś przewidziana w przepisach materialnego prawa administracyjnego możliwość konkretyzacji wzajemnych uprawnień i obowiązków stron stosunku administracyjnoprawnego.
W analizowanej sprawie, rozpatrując odwołanie od decyzji organu I instancji z 3 sierpnia 2022 r. Kolegium powinno w pierwszej kolejności ustalić, czy wniosek z 28 lipca 2022 r. wszczynał nową sprawę, czy też był kolejnym wnioskiem w sprawie dotyczącej przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Z elementami tożsamości sprawy mamy do czynienia wówczas, gdy występuje ten sam podmiot, przy jednoczesnej tożsamości stanu prawnego jak i faktycznego. Przedmiot sprawy określa charakter i zakres praw nabytych (lub brak ich nabycia), lub ustanowionych nią obowiązków. Jak podkreśla się, stan faktyczny sprawy musi być brany pod uwagę, przy ocenie czy ma miejsce tożsamość sprawy, tylko w odniesieniu do faktów prawotwórczych. Takich zaś rozważań organ odwoławczy nie poczynił, ograniczając się do lakonicznego stwierdzenia że "sprawa P. D. K. z wniosku z dnia 10.11.2021 r. o świadczenie pielęgnacyjne za okres od 01.11.2021 r. do 30.06.2022 r. w ocenie Kolegium nie została w sposób prawidłowy zakończona w administracyjnym toku instancji. Z uwagi na powyższe Kolegium odrębnym postanowieniem zobliguje organ do zakończenia tej sprawy". Podobnie organ I instancji w ogóle tą kwestią się nie zajął.
Niewątpliwie na gruncie obowiązującego systemu administracyjnego prawa procesowego nie ma prawnych możliwości wielokrotnego rozstrzygania tej samej kwestii, tj. wydania dwóch decyzji w tej samej sprawie. Takie działanie organu byłoby podstawą do stwierdzenia nieważności decyzji w oparciu o art. 156 § 1 pkt 3 Kpa.
Sądowi znany jest pogląd o konieczności odrębnego traktowania spraw dotyczących świadczenia pielęgnacyjnego z punktu widzenia daty złożenia wniosku o jego przyznanie (por. wyroki WSA: w Poznaniu z 15 stycznia 2020 r., sygn. IV SA/Po 951/19; w Lublinie z dnia 30 stycznia 2018 r., sygn. II SA/Lu 947/17). Zgodnie bowiem z art. 24 ust. 2 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2022 r. poz. 615 ze zm.), dalej "uśr", prawo do świadczeń rodzinnych ustala się, począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami. Kwestia ta, ściśle uzależniona od woli strony oraz mająca charakter techniczny, nie ma jednak żadnego wpływu na rozumienie pojęcia tożsamości sprawy. Początek okresu zasiłkowego nie jest elementem konstrukcyjnym prawa do świadczenia pielęgnacyjnego i stanowi on jedynie konsekwencję działania strony (por. wyrok WSA w Bydgoszczy z 27 września 2022 r., sygn. II SA/Bd 675/22). Z art. 24 ust. 4 zd. pierwsze uśr wynika zaś, że prawo do zasiłku pielęgnacyjnego lub świadczenia pielęgnacyjnego ustala się na czas nieokreślony, chyba że orzeczenie o niepełnosprawności lub orzeczenie o stopniu niepełnosprawności zostało wydane na czas określony.
W kontrolowanej sprawie, w ocenie Sądu z uwagi na jej charakter i okoliczności, organy administracji nie wyjaśniając, czy zachodzi podstawa do uznania tożsamości ze sprawą z wniosku skarżącej z 10 listopada 2021 r. naruszyły przepisy postępowania tj. art. 7, 77 § 1, 107 § 3 Kpa, co uzasadnia uchylenie zarówno zaskarżonej decyzji jak i poprzedzającej ją decyzji organu I instancji z 3 sierpnia 2022 r.
Bez znaczenia dla oceny prawidłowości zaskarżonej decyzji jest wskazana w odpowiedzi na skargę okoliczność, że sprawa z wniosku z 10 listopada 2021 r. została zakończona decyzją organu I instancji z 12 stycznia 2023 r., zreformowaną decyzją Kolegium z 6 marca 2023 r. Sąd administracyjny ocenia bowiem legalność zaskarżonej decyzji na datę jej wydania, stąd nie mógł uwzględnić decyzji wydanej później. Na dzień wydania zaskarżonej decyzji dotknięta była ona wadliwością z powodu naruszenia wymienionych wyżej przepisów postępowania.
Odnoszenie się przez Sąd do zarzutów skargi byłoby w tej sytuacji przedwczesne. Rozpatrując sprawę ponownie organ I instancji przeprowadzi postępowanie mając na uwadze przedstawione wyżej wywody i eliminując dotychczas popełnione uchybienia. W szczególności rozstrzygnie kwestię tożsamości niniejszej sprawy ze sprawą z wniosku z 10.11.2021 r. i ewentualnie podejmie stosowne działania prawne.
W tym stanie rzeczy, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach orzekł na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w zw. z art. 135 Ppsa.
O kosztach, na które złożyło się wynagrodzenie profesjonalnego pełnomocnika Sąd orzekł na podstawie art. 200 i art. 205 § 2 Ppsa.