II SA/Ke 159/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w KielcachKielce2012-04-30
NSAinneWysokawsa
świadczenia rodzinnezasiłek rodzinnydochód rodzinykryterium dochodowekoordynacja systemów zabezpieczenia społecznegorozporządzenieustawasąd administracyjnyuchylenie decyzji

WSA w Kielcach uchylił decyzję odmawiającą przyznania zasiłku rodzinnego, uznając, że organy błędnie obliczyły dochód rodziny, stosując przepisy rozporządzenia sprzeczne z ustawą.

Sprawa dotyczyła odmowy przyznania zasiłku rodzinnego skarżącej A.B. na okres 2009/2010. Organy administracji, opierając się na § 18 rozporządzenia Ministra Polityki Społecznej, doliczyły do dochodu rodziny z 2008 roku (który wynosił 0 zł) jednorazowy dochód męża z lipca 2009 roku, co spowodowało przekroczenie kryterium dochodowego. Skarżąca zarzuciła naruszenie przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych i Konstytucji RP, wskazując na sprzeczność rozporządzenia z ustawą. Sąd administracyjny przychylił się do skargi, uchylając decyzje organów obu instancji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach rozpoznał skargę A.B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego, która uchyliła decyzję organu I instancji i orzekła o odmowie przyznania prawa do zasiłku rodzinnego oraz dodatku do zasiłku rodzinnego na okres od 1 listopada 2009 r. do 31 października 2010 r. Organy administracji uznały, że prawo do świadczeń nie przysługuje z uwagi na przekroczenie kryterium dochodowego. Kluczowym elementem sporu było ustalenie dochodu rodziny, od którego zależało przyznanie świadczeń. Zgodnie z ustawą o świadczeniach rodzinnych, podstawą obliczenia dochodu był rok kalendarzowy poprzedzający okres zasiłkowy, czyli 2008 r. W tym roku dochód rodziny wynosił 0 zł. Jednakże, mąż skarżącej uzyskał w lipcu 2009 r. dochód w wysokości 1349 euro. Organy administracji, stosując § 18 ust. 1 rozporządzenia Ministra Polityki Społecznej, doliczyły ten jednorazowy dochód do dochodu rodziny z 2008 r., co skutkowało przekroczeniem kryterium dochodowego. Skarżąca zarzuciła naruszenie przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz Konstytucji RP, wskazując na sprzeczność § 18 rozporządzenia z ustawą i przekroczenie delegacji ustawowej. Sąd administracyjny uznał skargę za zasadną. Sąd stwierdził, że przepis § 18 rozporządzenia, w swoim literalnym brzmieniu, pozostaje w sprzeczności z ustawą o świadczeniach rodzinnych, ponieważ w odmienny sposób reguluje sposób obliczania dochodu rodziny, co potwierdza ugruntowane orzecznictwo sądów administracyjnych. Sąd podkreślił, że takie obliczenie dochodu może prowadzić do nierównego traktowania stron i naruszenia art. 32 ust. 1 Konstytucji RP. W związku z tym, Sąd uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji, stwierdzając, że organy dopuściły się naruszenia przepisów prawa materialnego i procesowego, które miało wpływ na wynik sprawy. Sąd nakazał ponowne rozpatrzenie sprawy przez organ I instancji z uwzględnieniem prawidłowego sposobu ustalenia dochodu rodziny zgodnie z przepisami ustawy.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (2)

Odpowiedź sądu

Nie, przepis ten w swoim literalnym brzmieniu pozostaje w sprzeczności z ustawą o świadczeniach rodzinnych, ponieważ w odmienny sposób reguluje sposób obliczania dochodu rodziny, co może prowadzić do nierównego traktowania stron i naruszenia art. 32 ust. 1 Konstytucji RP.

Uzasadnienie

Sąd uznał, że § 18 rozporządzenia narusza ustawę o świadczeniach rodzinnych, gdyż sposób obliczenia dochodu jest odmienny i niekorzystny dla obywatela, a także może prowadzić do nierównego traktowania. Orzecznictwo sądów administracyjnych jest ugruntowane w tym zakresie.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

uchylono_decyzję

Przepisy (7)

Główne

u.ś.r. art. 3 § pkt 2

Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych

Definicja dochodu rodziny jako przeciętnego miesięcznego dochodu członków rodziny uzyskany w roku kalendarzowym poprzedzającym okres zasiłkowy.

u.ś.r. art. 5 § ust. 4

Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych

W przypadku uzyskania dochodu przez członka rodziny, prawo do zasiłku ustala się na podstawie dochodu rodziny powiększonego o uzyskany dochód.

p.p.s.a. art. 145 § par. 1 pkt 1 lit. a

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Podstawa do uchylenia decyzji organu administracji w przypadku naruszenia prawa materialnego lub postępowania.

p.p.s.a. art. 135

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Sąd orzeka na podstawie przepisów ustawy.

Konstytucja RP art. 178 § ust. 1

Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej

Niezawisłość sędziowska i podleganie tylko Konstytucji i ustawom.

Pomocnicze

rozp. MPiPS art. 18 § ust. 1

Rozporządzenie Ministra Polityki Społecznej z dnia 2 czerwca 2005 r. w sprawie sposobu i trybu postępowania w sprawach o świadczenia rodzinne

Przepis uznany za sprzeczny z ustawą, nakazujący doliczenie miesięcznej kwoty dochodu uzyskanego po roku bazowym, o ile osoba otrzymuje go w dniu ustalania prawa do świadczeń.

Konstytucja RP art. 32 § ust. 1

Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej

Równość wobec prawa.

Argumenty

Skuteczne argumenty

Naruszenie przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez błędne zastosowanie § 18 rozporządzenia Ministra Polityki Społecznej. Sprzeczność przepisu rozporządzenia z ustawą i Konstytucją RP. Nieprawidłowe ustalenie dochodu rodziny, co skutkowało odmową przyznania świadczeń.

Godne uwagi sformułowania

Literalne brzmienie przytoczonego przepisu pozostaje w sprzeczności z ustawą o świadczeniach rodzinnych. Taki sposób wyliczania średniego miesięcznego dochodu oznaczałby, że o przyznaniu świadczeń decydowałyby nie wielkości określone w ustawie, lecz suma przeciętnego miesięcznego dochodu na osobę w rodzinie uzyskanej uprzednio w roku kalendarzowym oraz dochodu uzyskanego za pełny przepracowany miesiąc w roku następnym. Korzystając zatem z uprawnienia wynikającego z art. 178 ust.1 Konstytucji RP, zgodnie z którym sędziowie przy wyrokowaniu są niezawiśli i podlegają tylko Konstytucji i ustawom, Wojewódzki Sąd Administracyjny dokonał kontroli legalności zaskarżonej decyzji z pominięciem niekonstytucyjnego przepisu § 18 rozporządzenia.

Skład orzekający

Renata Detka

sprawozdawca

Dorota Chobian

przewodniczący

Jacek Kuza

członek

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Wysoka

Powoływalne dla: "Interpretacja przepisów dotyczących ustalania dochodu rodziny na potrzeby świadczeń rodzinnych, zwłaszcza w kontekście dochodów uzyskanych po roku bazowym oraz zgodności przepisów wykonawczych z ustawą i Konstytucją."

Ograniczenia: Dotyczy stanu prawnego obowiązującego przed 1 stycznia 2012 r., choć zasady interpretacji przepisów wykonawczych w kontekście ustaw i Konstytucji pozostają aktualne.

Wartość merytoryczna

Ocena: 6/10

Sprawa pokazuje, jak przepisy wykonawcze mogą być sprzeczne z ustawą i Konstytucją, prowadząc do krzywdzących decyzji administracyjnych. Jest to przykład ważnej kontroli sądowej nad działaniem administracji.

Czy rozporządzenie może być ważniejsze niż ustawa? Sąd administracyjny wyjaśnia.

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
II SA/Ke 159/12 - Wyrok WSA w Kielcach
Data orzeczenia
2012-04-30
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2012-03-07
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach
Sędziowie
Renata Detka /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne
Pomoc społeczna
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy
Dz.U. 2006 nr 139 poz 992
art. 3 pkt 2, art. 5 ust. 4,
Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - tekst jednolity.
Dz.U. 2005 nr 105 poz 881
par. 18 ust. 1,
Rozporządzenie Ministra Polityki Społecznej z dnia 2 czerwca 2005 r. w sprawie sposobu i trybu postępowania w sprawach o świadczenia rodzinne
Dz.U. 1997 nr 78 poz 483
art. 178 ust. 1,
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. uchwalona przez Zgromadzenie  Narodowe w dniu 2 kwietnia 1997 r., przyjęta przez Naród w referendum konstytucyjnym w dniu  25 maja 1997 r., podpisana przez Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej w dniu 16 lipca 1997 r.
Dz.U. 2012 poz 270
art. 152, art. 145 par. 1 pkt 1 lit. a, art. 135
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Dorota Chobian, Sędziowie Sędzia WSA Renata Detka (spr.), Sędzia WSA Jacek Kuza, Protokolant Joanna Nowak, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 19 kwietnia 2012r. sprawy ze skargi A.B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] znak: [...] w przedmiocie zasiłku rodzinnego I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji II. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu do chwili uprawomocnienia się wyroku.
Uzasadnienie
Decyzją z dnia [...], znak: [...], Samorządowe Kolegium Odwoławcze po rozpatrzeniu odwołania A. B., na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 kpa, uchyliło w całości decyzję Marszałka Województwa z dnia [...] w sprawie odmowy przyznania prawa do świadczeń rodzinnych na okres od 1 listopada 2009 r. do 31 października 2010 r. w formie zasiłku rodzinnego na dziecko O. B. oraz M. B. w kwocie 68 zł miesięcznie na każde oraz dodatku do zasiłku rodzinnego
z tytułu opieki nad dzieckiem w okresie korzystania z urlopu wychowawczego na dziecko M. B. w kwocie 400 zł miesięcznie na okres od 1 listopada 2009 r. do 30 listopada 2009 r. i w to miejsce orzekło o odmowie przyznania skarżącej zasiłku rodzinnego na dziecko O. B. w kwocie 68 zł miesięcznie na okres od 1 listopada 2009 r. do 31 października 2010 r., zasiłku rodzinnego na dziecko M. B. w kwocie 68 zł miesięcznie na okres od 1 listopada 2009 r. do 31 października 2010 r. oraz dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu opieki nad dzieckiem w okresie korzystania z urlopu wychowawczego na dziecko M. B. w kwocie 400 zł miesięcznie na okres od 1 listopada 2009 r. do 30 listopada 2009 r.
W uzasadnieniu Kolegium podało, że decyzją z dnia [...] samorządowy organ I instancji do spraw świadczeń rodzinnych w O. przyznał A. B. zasiłek rodzinny na O. B. i M. B. na okres od 1 listopada 2009 r. do 31 października 2010 r. w kwocie 68 zł miesięcznie na każde z tych dzieci oraz dodatek z tytułu opieki nad dzieckiem w okresie korzystania z urlopu wychowawczego na dziecko M. B. w kwocie 400 zł miesięcznie na okres od 1 listopada 2009 r. do 30 listopada 2009 r.
Po wszczęciu z urzędu postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności ww. decyzji, SKO decyzją z dnia 26 września 2011 r. stwierdziło nieważność decyzji organu I instancji jako wydanej z naruszeniem przepisów o właściwości.
Po rozpatrzeniu wniosku skarżącej, decyzją z dnia [...] Marszałek Województwa odmówił przyznania prawa do wnioskowanych świadczeń na podstawie art. 76 rozporządzenia Rady (EWG) Nr 1408/71 w sprawie stosowania systemów zabezpieczenia społecznego do pracowników najemnych, osób prowadzących działalność na własny rachunek
i członków ich rodzin przemieszczających się we Wspólnocie, art. 10 ust. 1 lit. b rozporządzenia 574/72 z dnia 21 marca 1972 r. w sprawie wykonywania rozporządzenia nr 1408/71 oraz przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych, a także § 15 i 18 rozporządzenia Ministra Polityki Społecznej w sprawie sposobu i trybu postępowania w sprawach o świadczenia rodzinne. Marszałek stwierdził, że
w rozpatrywanym okresie Polska była krajem zamieszkiwania członków rodziny M. B., zaś miejscem wykonywania działalności zawodowej był zarówno kraj zamieszkania członków rodziny jak i kraj jego zatrudnienia – Holandia. Pierwszeństwo wypłaty świadczeń rodzinnych leżało po stronie kraju wykonywania pracy, w którym zamieszkiwały dzieci, tj. po stronie Polski. Powołując się na art. 5 ust. 1 i 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz § 18 ust. 1 i 3 i § 15 ust. 8 rozporządzenia
w sprawie sposobu i trybu postępowania w sprawach o świadczenia rodzinne, organ przedstawił sposób wyliczenia dochodu rodziny wraz z uwzględnieniem dochodu uzyskanego i określił kwotę dochodu na osobę w rodzinie w wysokości 1353,22 zł miesięcznie. Kwota ta była wyższa od kryterium dochodowego uprawniającego do świadczeń rodzinnych, co w konsekwencji oznaczało, że A. B. nie posiadała uprawnienia do świadczeń rodzinnych na O. B. i M. B. na okres od 1 listopada 2009 r. do 31 października 2010 r.
W odwołaniu od ww. decyzji skarżąca podniosła, że występując o świadczenia rodzinne w listopadzie 2009 r. przedłożyła wszystkie wymagane dokumenty, w tym zaświadczenie o dochodach rodziny za 2008 r. Od maja 2010 r. MOPS w O. zawiesił wypłatę świadczeń informując, że świadczenia te jej nie przysługują w związku z podjęciem pracy przez jej męża poza granicami kraju. A. B. zakwestionowała również sposób wyliczenia dochodu wskazując, że do średniego dochodu za 2008 r. doliczono dochód z tytułu wynagrodzenia męża, uzyskanego za miesiąc lipiec 2009 r., co stoi w sprzeczności z definicją dochodu rodziny.
Rozpatrując sprawę w trybie odwoławczym Kolegium zauważyło, że w sprawie małżonków A. i M. B.ch, od dnia 22 czerwca 2009 r. tj. od dnia podjęcia legalnego zatrudnienia przez M. B. na terytorium Holandii, do dnia 31 marca 2011 r. mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego. Ponieważ w rozpatrywanym okresie oboje z rodziców byli aktywni zawodowo, pierwszeństwo w wypłacie świadczeń rodzinnych leżało po stronie kraju miejsca wykonywania pracy, w którym zamieszkiwały dzieci, czyli Polski.
Organ wskazał na treść art. 4 ust. 2 pkt 1 oraz art. 5 ust. 1 i 2 ustawy
o świadczeniach rodzinnych podnosząc, że dla ustalania prawa do tych świadczeń na okres zasiłkowy 2009/2010, tj. okres od dnia 1 września 2009 r. do 31 października 2010 r. podstawą obliczenia dochodu jest rok 2008.
Dalej Kolegium przytoczyło treść art. 3 pkt 1 lit. a oraz art. 5 ust. 4a ww. ustawy oraz § 18 ust. 1 rozporządzenia z dnia 2 czerwca 2005 r. w sprawie sposobu i trybu postępowania w sprawach o świadczenia rodzinne.
Organ wskazał, że rodzina wnioskodawczyni w rozpatrywanym okresie zasiłkowym była złożona z 4 osób tj. A. B., jej męża M. B. oraz córek: O. i M. B.. Mąż skarżącej podjął za granicą zatrudnienie od 22 czerwca 2009 r., w związku z czym zaistniała konieczność doliczenia do dochodu rodziny za 2008 r. kwoty dochodu uzyskanego z tytułu podjęcia zatrudnienia. Dochód rodziny za 2008 r. wyniósł, po odliczeniu dochodu utraconego - 0 zł. Natomiast dochód za pierwszy pełny przepracowany miesiąc wyniósł, zgodnie z oświadczeniem złożonym przez M. B. 1349 euro, co po przeliczeniu wyniosło 5612,51 zł wg. kursu euro 4,1605, nie zaś jak przyjął organ I instancji 5412,86 zł.
Miesięczny dochód rodziny w przeliczeniu na osobę, po uwzględnieniu dochodu uzyskanego wyniósł zatem 1403,13 zł i był wyższy niż ustalone prawem kryterium dochodowe wynoszące 504 zł, w konsekwencji czego rodzina A. B. nie spełniła zasadniczego warunku od którego zależy prawo do świadczeń rodzinnych. Jak wskazał organ, w przypadku gdy dochód rodziny powiększony o uzyskany dochód powoduje utratę prawa do świadczeń rodzinnych, świadczenia nie przysługują od miesiąca następującego po pierwszym pełnym miesiącu od uzyskania dochodu, czyli
w niniejszej sprawie od sierpnia 2009 r. Za zasadne uznało Kolegium odmowę przyznania świadczeń na okres od 1 listopada 2009 r. do 31 października 2010 r.
W opinii SKO, w sprawie nie znajduje zastosowania art. 5 ust. 3 ustawy
o świadczeniach rodzinnych. Dochód rodziny w przeliczeniu na osobę w rodzinie (1403,13 zł) jest wyższy od kryterium dochodowego uprawniającego rodzinę do zasiłku rodzinnego (504 zł) o kwotę większą niż kwota odpowiadająca najniższemu zasiłkowi rodzinnemu tj. 68 zł.
Kolegium wyjaśniło, że nie negując zasadności zaskarżonej decyzji, zreformowało samą jej sentencję z uwagi na konieczność precyzyjnego określenia jakiego okresu dotyczy odmowa przyznania świadczeń rodzinnych bowiem formuła zastosowana przez organ I instancji mogła budzić wątpliwości na jaki okres organ odmówił przyznania A. B. dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu opieki nad dzieckiem w okresie korzystania z urlopu wychowawczego.
Skargę na decyzję SKO do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego wniosła A. B. zarzucając naruszenie:
art. 3 pkt 2 i pkt 24 lit. c, art. 5 ust. 1 i ust. 4a, art. 8 pkt 2, art. 10 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych; § 18 rozporządzenia Ministra Polityki Społecznej z dnia 2 czerwca 2005 r. w sprawie sposobu i trybu postępowania
w sprawach o świadczenia rodzinne "poprzez niezastosowanie lub błędne zastosowanie, poprzez przyjęcie, iż zasiłek rodzinny na dzieci nie przysługuje z uwagi na przekroczenie kryterium dochodu rodziny, o którym stanowi art. 5 ust. 1 ustawy
o świadczeniach rodzinnych, liczonego z pominięciem ustawowej definicji, w oparciu
o definicję wskazaną w rozporządzeniu wykonawczym do ustawy, regulującą sposób ustalenia dochodu w sposób odmienny i niekorzystny dla rodziny",
art. 8, art. 9, art. 11, art. 107 § 3 kpa, poprzez nie ustosunkowanie się do podniesionych w odwołaniu zarzutów bezzasadności stosowania przepisów rozporządzenia, odmiennie regulujących przedmiotową kwestię w stosunku do ustawy o świadczeniach rodzinnych, jak również niepełne uzasadnienie prawne tej kwestii,
art. 7, art. 8, art. 71 ust. 1, art. 92 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej wraz
z art. 6 kpa, poprzez ich niezastosowanie.
Skarżąca wskazała, że nie kwestionuje faktu, iż wobec niej i jej męża mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego. Tym samym zasadnym jest przekazanie sprawy do właściwości Marszałka Województwa .
Zdaniem A. B., istota niniejszej sprawy, przy ocenie legalności zaskarżonej decyzji i decyzji ją poprzedzającej, polega na ustaleniu czy organ administracyjny dokonał prawidłowego ustalenia wysokości dochodów rodziny skarżącej oraz okresu, z którego dochody te należy uwzględnić.
W jej przekonaniu źródłem uregulowań normujących powyższą kwestię jest ustawa o świadczeniach rodzinnych i przepisy art. 3 ust. 2, art. 5 ust. 4a, art. 3 pkt 24, art. 8 pkt 2 i art. 10. Oparcie się przez organy administracji na § 18 ww. rozporządzenia, który to przepis burzy tę konstrukcję, zupełnie odmiennie regulując kwestie ustalone reżimem ustawowym, co więcej, na wyraźną niekorzyść obywatela, uzasadnia, zdaniem skarżącej, niniejszą skargę. Wobec oczywistej sprzeczności regulacji zawartej w rozporządzeniu z reżimem ustawowym, zaliczenie do dochodu rodziny skarżącej kwoty wynagrodzenia uzyskanego z wynagrodzenia za pracę po roku, z którego dochody stanowią podstawę do ustalenia prawa do świadczeń rodzinnych, narusza art. 3 pkt 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych, a w konsekwencji powoduje niekorzystne skutki prawne dla skarżącej i jej rodziny.
A. B. wskazała na niezgodność § 18 ww. rozporządzenia z ustawą
o świadczeniach rodzinnych i Konstytucją RP. Delegacja ustawowa zawarta w art. 23 ust. 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych, upoważnia Ministra Polityki Społecznej do określenia sposobu ustalenia dochodu uprawniającego do zasiłku rodzinnego, a nie do określenia dodatkowych kryteriów dochodowych mających bezpośredni wpływ na wysokość dochodu, a tym samym do decydowania o przyznaniu bądź nie przyznaniu świadczenia. Na potwierdzenie powyższego skarżąca zacytowała część uzasadnienia postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 8 sierpnia 2003 r., sygn. V CK 6/02.
Zdaniem skarżącej, organ administracji nie odniósł się do argumentu ustalonej
i jednoznacznej praktyki orzeczniczej w analogicznych sprawach. Samorządowe Kolegium Odwoławcze nie ustosunkowało się do zarzutu niezgodności rozporządzenia z ustawą, tym samym ograniczyło się do powielenia argumentacji prawnej organu
I instancji. Strona, nie posiadająca profesjonalnej wiedzy w zakresie przedmiotu sprawy, nie uzyskała wyczerpujących wyjaśnień prawnych wobec podnoszonego zarzutu kolizji przepisów dwóch aktów prawnych.
Podniesiony zarzut naruszenia art. 6 kpa oraz art. 7 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej A. B. oparła na zastosowaniu przepisów rozporządzenia, które na skutek sprzeczności z ustawą oraz przekroczenia delegacji ustawowej, nie może mieć mocy przepisu powszechnie obowiązującego. Organ administracji nie zastosował wprost art. 71 ust. 1, a zwłaszcza art. 92 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, do czego był zobowiązany na gruncie art. 8 Konstytucji RP.
Mając powyższe na uwadze, skarżąca stwierdziła, iż nie sposób zaakceptować działania organów administracji publicznej polegającego na zsumowaniu przeciętnego miesięcznego dochodu członków rodziny z roku kalendarzowego poprzedzającego okres zasiłkowy i miesięcznej kwoty dochodu uzyskanego po tym roku. Odmiennie rozumiejąc tę materię, rodzina skarżącej, która przez cały rok kalendarzowy 2008 znajdowała się w bardzo trudnej sytuacji materialnej, narażona jest na jej pogorszenie oraz wsteczną utratę pomocy ze strony państwa tylko dlatego, że po przyznaniu zasiłku rodzinnego mąż skarżącej w następnym roku wreszcie znalazł pracę, co nie przywróciło stateczności finansowej w latach ubiegłych, gdzie dochód na całą rodzinę był skrajnie niski (po odliczeniu dochodu utraconego). Takie rozumienie przedmiotowej sprawy, w opinii autora skargi, kłóciłoby się z celami ustawy o świadczeniach rodzinnych.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Skarga zasługuje na uwzględnienie.
Zgodnie z art. 3 § 1 oraz art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo
o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity 2012r. Poz. 270), zwanej dalej p.p.s.a., wojewódzkie sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że w zakresie dokonywanej kontroli Sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji w toku postępowania nie naruszyły przepisów prawa materialnego
i przepisów postępowania w sposób, który miał lub mógł mieć wpływ na wynik sprawy.
Sądowa kontrola legalności zaskarżonych orzeczeń administracyjnych sprawowana jest przy tym w granicach sprawy, a sąd nie jest związany zarzutami, wnioskami skargi, czy też powołaną w niej podstawą prawną ( art. 134 § 1 p.p.s.a.).
Dokonując tak rozumianej oceny legalności zaskarżonej decyzji podnieść należy, że w toku rozpoznania sprawy organy obu instancji dopuściły się takiego naruszenia przepisów prawa, które miało wpływ na wynik sprawy (art 145 § 1 pkt 1c p.p.s.a.).
Przedmiotem zaskarżenia jest decyzja odmawiająca przyznania prawa do zasiłków rodzinnych na okres od 1 listopada 2009r. do 31 października 2010r.,
a więc na okres zasiłkowy 2009/2010. Słusznie bowiem podkreślił organ odwoławczy w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, że wskutek wyeliminowania
z obrotu prawnego decyzji z 23 listopada 2009r., Marszałek Województwa jako organ właściwy rozpatrywał wniosek A. B. z 17 września 2009r. o przyznanie prawa do świadczeń rodzinnych na córki O. i M. B.. Prawidłowo także oba organy wskazały, że dla ustalenia wysokości dochodu rodziny, od którego zależy prawo do uzyskania świadczeń rodzinnych na okres zasiłkowy 2009/2010, istotny jest dochód osiągnięty w 2008r. Zgodnie bowiem z art. 3 pkt 2 ustawy z dnia 28 listopada 2003r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jednolity Dz. U. nr 139 z 2006r. poz. 992 ze zmianami) ilekroć w ustawie mowa jest
o dochodzie rodziny oznacza to przeciętny miesięczny dochód członków rodziny uzyskany w roku kalendarzowym poprzedzającym okres zasiłkowy. Ponadto, obowiązujące dla celów ustalania prawa do świadczeń rodzinnych na okres zasiłkowy 2009/2010 przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych przewidywały uwzględnianie zmian w sytuacji majątkowej i rodzinnej, jakie nastąpiły po roku kalendarzowym, poprzedzającym okres zasiłkowy, a celem takiego uregulowania było ustalenie jak najbardziej aktualnej sytuacji majątkowej rodziny.
Zgodnie z art. 5 ust. 4 ustawy w jej brzmieniu obowiązującym na datę ustalania prawa do świadczenia na okres 2009/2010, w przypadku uzyskania przez członka rodziny, osobę uczącą się lub dziecko pozostające pod opieką opiekuna prawnego dochodu, o którym mowa w art. 3 pkt 24, prawo do zasiłku rodzinnego ustala się na podstawie dochodu rodziny, osoby uczącej się lub dziecka powiększonego
o uzyskany dochód.
Jak wynika z ustaleń organu w niniejszej sprawie, dochód rodziny w roku poprzedzającym okres zasiłkowy, od którego zależy prawo do świadczeń, czyli
w 2008, wyniósł 0 zł. Bezspornym jest także, że w miesiącu lipcu 2009r., a więc przed rozpoczęciem okresu zasiłkowego 2009/2010, mąż skarżącej zarobił 1349 euro, co w przeliczeniu na złotówki dało kwotę 5612,51. Taką też kwotę organy doliczyły w całej jej wysokości do średniego miesięcznego dochodu rodziny, osiągniętego w 2008r. i na tej podstawie uznały, że zostało przekroczone kryterium dochodowe. Obliczenia średniego miesięcznego dochodu rodziny w taki właśnie sposób organy dokonały stosując przepis § 18 ust. 1 rozporządzenia Ministra Polityki Społecznej z dnia 2 czerwca 2005r. w sprawie sposobu i trybu postępowania
w sprawach o świadczenia rodzinne (Dz. U. nr 105 poz. 881), zgodnie z którym
w przypadku uzyskania przez członka rodziny dochodu po roku, z którego dochody stanowią podstawę do ustalenia prawa do świadczeń rodzinnych, do dochodu rodziny dodaje się miesięczną kwotę dochodu uzyskanego przez członka rodziny,
o ile dochód ten osoba otrzymuje w dniu ustalania prawa do świadczeń rodzinnych.
Literalne brzmienie przytoczonego przepisu pozostaje w sprzeczności z ustawą
o świadczeniach rodzinnych w jej brzmieniu sprzed 1 stycznia 2012r., gdyż w sposób odmienny od rozwiązań ustawowych nakazuje obliczać dochód rodziny, stanowiący podstawę do ustalenia prawa do świadczeń. Stanowisko, że przepis § 18 rozporządzenia wykonawczego z dnia 2 czerwca 2005r. w jego literalnym brzmieniu pozostaje w sprzeczności z przepisami ustawy o świadczeniach rodzinnych, przez co nie może być stosowany, jest w orzecznictwie sądów administracyjnych ugruntowane (por. przykładowo wyroki NSA z dnia 4 grudnia 2009r. sygn. I OSK 710/09, z dnia 22 października 2009r.sygn. I OSK 351/09, z dnia 22 grudnia 2009r.sygn. I OSK 990/09, z dnia 9 grudnia 2010r.sygn. I OSK 1321/10, z dnia 30 października 2008r.sygn.
I OSK 1843/07 – wszystkie dostępne w internetowej bazie orzecznictwa NSA,
a także szereg orzeczeń wojewódzkich sądów administracyjnych).
Stosując przepis § 18 ust.1 rozporządzenia według jego literalnego brzmienia,
z pominięciem reguł wynikających z ustawy (ustalenie przeciętnego miesięcznego dochodu na członka rodziny w roku kalendarzowym) organy obu instancji przyjęły, że wystarczy dodać uzyskany przez M. B. w jednym miesiącu roku 2009 dochód do dotychczasowej wielkości dochodu miesięcznego z roku poprzedniego czyli z roku 2008. Taki sposób wyliczania średniego miesięcznego dochodu oznaczałby, że o przyznaniu świadczeń decydowałyby nie wielkości określone
w ustawie, lecz suma przeciętnego miesięcznego dochodu na osobę w rodzinie uzyskanego uprzednio w roku kalendarzowym (2008) oraz dochodu uzyskanego za pełny przepracowany miesiąc w roku następnym (2009), a tym samym mógłby prowadzić do nierównego traktowania stron i naruszenia art. 32 ust. 1 Konstytucji.
Pokreślenia także wymaga, że takie obliczenie dochodu, jakie zaprezentowane zostało w obu decyzjach powodować może trudne do zaakceptowania skutki, gdyż zmniejsza wysokość świadczenia lub nawet pozbawia do nich uprawnień
w zależności od jednorazowego dochodu za przepracowany miesiąc, czego nie zakładał ustawodawca wprowadzając nakaz uwzględniania dochodu uzyskanego do dochodu rodziny, od którego zależy prawo do zasiłku rodzinnego.
Sposób wyliczenia dochodu, o którym stanowi § 18 ust. 1 rozporządzenia oznacza obowiązek ponownego ustalania przeciętnego miesięcznego dochodu na członka rodziny w roku kalendarzowym z uwzględnieniem uzyskanego dochodu. Odpowiada on regulacjom ustawowym oraz wskazówkom zawartym w akcie wykonawczym, lecz rozumianym w sposób uwzględniający dobra chronione konstytucyjnie, jak dobro rodziny znajdującej się w trudnej sytuacji materialnej, zasadę równości wobec prawa oraz zasadę sprawiedliwości społecznej (por. uzasadnienie wyroku NSA z 9 grudnia 2010r., sygn. akt I OSK 1321/10).
W tym miejscu zauważyć należy, że poczynając od dnia 1 stycznia 2012r. wszedł
w życie art. 5 ust. 4b ustawy o świadczeniach rodzinnych, który przewiduje podobne rozwiązanie, jakie było przyjęte w rozporządzeniu z 2 czerwca 2005. Zmiana ta została wprowadzona ustawą z dnia 19 sierpnia 2011r. o zmianie ustawy
o świadczeniach rodzinnych oraz ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. nr 205 poz. 1212), która w art. 3 stwierdza, że sprawy
o świadczenia rodzinne i świadczenia z funduszu alimentacyjnego, do których prawo powstało przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy, podlegają rozpatrzeniu na zasadach i w trybie określonych w przepisach dotychczasowych. Dlatego też okoliczność, że aktualnie obowiązujące przepisy ustawowe odmiennie regulują kwestie związane z uzyskaniem dochodu pozostaje bez wpływu na rozstrzygniecie niniejszej sprawy, dla której istotna jest regulacja prawna ustawy
o świadczeniach rodzinnych w jej poprzednim brzmieniu.
Jedynie na marginesie zauważyć należy, iż stosując § 18 ust. 1 rozporządzenia
w jego literalnym brzmieniu organy także naruszyły ten przepis, skoro z akt sprawy zdaje się wynikać, że mąż skarżącej w dniu ustalania prawa do świadczeń rodzinnych już tego dochodu nie otrzymywał, podczas, gdy stosownie do § 18 ust. 1 do dochodu rodziny dodaje się miesięczną kwotę dochodu /.../, o ile dochód ten osoba otrzymuje w dniu ustalania prawa do świadczeń.
Korzystając zatem z uprawnienia wynikającego z art. 178 ust.1 Konstytucji RP, zgodnie z którym sędziowie przy wyrokowaniu są niezawiśli i podlegają tylko Konstytucji i ustawom, Wojewódzki Sąd Administracyjny dokonał kontroli legalności zaskarżonej decyzji z pominięciem niekonstytucyjnego przepisu § 18 rozporządzenia. Ponieważ decyzja organu odwoławczego jak i poprzedzająca ją decyzja organu I instancji ustaliły dochód rodziny w przeliczeniu na osobę, od którego zależy prawo do świadczeń rodzinnych, w sposób pozostający
w sprzeczności z przepisami ustawy o świadczeniach rodzinnych, obie decyzje należało uchylić, o czym Sąd orzekł na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit.a w zw. z art. 135 p.p.s.a.
Na podstawie art. 152 p.p.s.a. Sąd określił, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu do chwili uprawomocnienia się wyroku.
Ponownie rozpoznając sprawę organ I instancji z uwzględnieniem przedstawionego wyżej stanowiska prawnego ustali dochód rodziny w przeliczeniu na osobę w sposób zgodny z przepisami ustawy o świadczeniach rodzinnych,
a następnie stosownie do poczynionych ustaleń wyda prawidłowe rozstrzygnięcie.

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI