II SA/KE 113/24

II SA/Ke 113/24 - Wyrok WSA w Kielcach
Data orzeczenia
2024-04-10
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2024-02-16
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach
Sędziowie
Beata Ziomek /przewodniczący/
Jacek Kuza /sprawozdawca/
Krzysztof Armański
Symbol z opisem
6320 Zasiłki celowe i okresowe
Hasła tematyczne
Pomoc społeczna
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2023 poz 1634
art. 151
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
Dz.U. 2023 poz 901
art. 2 ust. 1, art. 3 ust. 3 i 4, art. 4, art. 12, art. 11 ust. 2
Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t. j.)
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Beata Ziomek Sędziowie Sędzia WSA Krzysztof Armański Sędzia WSA Jacek Kuza (spr.) po rozpoznaniu w dniu 10 kwietnia 2024 r. na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym sprawy ze skargi P. T. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Kielcach z dnia 14 grudnia 2023 r. [...] w przedmiocie zasiłku celowego oddala skargę.
Uzasadnienie
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Kielcach decyzją z 14 grudnia 2023 r. [...], po rozpatrzeniu odwołania P. T. od decyzji z 19 maja 2023 r. wydanej z upoważnienia Prezydenta Miasta Starachowice, odmawiającej przyznania pomocy w postaci zasiłku celowego na częściowe pokrycie kosztów leczenia w październiku 2022 r. z powodu braku współpracy z pracownikiem socjalnym oraz dysproporcji między udokumentowaną wysokością dochodu, a sytuacją majątkową osoby, na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 kpa utrzymało zaskarżoną decyzję w mocy.
W uzasadnieniu Kolegium wskazało, że zgodnie z ustaleniami organu I instancji P. T. prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe, jest osobą bezrobotną, zarejestrowaną w PUP w S. bez prawa do zasiłku. Jest on właścicielem co najmniej czterech nieruchomości. Z informacji uzyskanej od Prezydenta Miasta Starachowice z 7 listopada 2022 r. wynikało, że strona figuruje w ewidencji podatkowej jako właściciel nieruchomości przy ul. [...], ul. [...], ul. [...], ul. [...] oraz współwłaściciel nieruchomości przy Placu [...]. Organ I instancji uzyskał też informację z przedsiębiorstwa wodociągów i kanalizacji z 16 listopada 2022 r., że odwołujący posiada umowy na usługi dostarczania wody i odprowadzania ścieków na nieruchomościach przy ul. [...], ul. [...] oraz ul. [...] parter, które są regularnie opłacane. Ponadto 23 listopada 2022 r. uzyskano informację ze S. Spółdzielni Mieszkaniowej, że strona jest właścicielem lokalu mieszkalnego nr [...] przy ul. [...], a opłaty czynszowe za lokal są opłacane regularnie, ostatnia została dokonana 1 sierpnia 2022 r. Organ I instancji, zwrócił się nadto do PGE Obrót S.A. z wnioskiem o informację dotyczącą umów zawartych z odwołującym na dostawę i dystrybucję energii elektrycznej. W odpowiedzi uzyskano informację, że ze stroną zawarte są 4 umowy pod adresem ul. [...], ul. [...], ul. [...], ul. [...], zaś faktury opłacane są regularnie.
Z kolei z odpowiedzi uzyskanej 17 kwietnia 2023 r. przez organ ds. pomocy społecznej w S. z Ministerstwa Spraw Wewnętrznych i Administracji wynika, że odwołujący jest właścicielem siedmiu zarejestrowanych pojazdów, w tym pięciu samochodów, jednego motocykla i jednego motoroweru. Wymienione samochody w części zostały zakupione przez odwołującego w niedalekiej przeszłości oraz w krótkich odstępach czasu, a mianowicie samochód Citroen Berlingo 14 lipca 2022 r., Volkswagen T4 25 sierpnia 2021 r., Fiat Stilo 4 marca 2023 r.
Wskazane powyżej ustalenia świadczą, w ocenie Kolegium o tym, że w odniesieniu do odwołującego zachodzi wskazana w art. 12 ustawy o pomocy społecznej dysproporcja między udokumentowaną wysokością dochodu, a jego sytuacją majątkową. Posiadanie kilku nieruchomości, kilku pojazdów mechanicznych jednoznacznie na to wskazuje. Organ odwoławczy uznał, że strona posiada pokaźne zasoby, dzięki którym mogłaby przezwyciężyć swoją sytuację finansową, na którą pomoc wnioskuje. Organ podkreślił, że odwołujący na żadnym etapie postępowania nie zanegował ustaleń dotyczących posiadanego przez niego majątku.
Dalej Kolegium wskazało, że w trakcie wywiadu środowiskowego przeprowadzonego 13 października 2022 r. odwołujący wypełnił oświadczenie o stanie majątkowym w sposób niejednoznaczny, nieprecyzyjny, niedający odpowiedzi na pytanie, jakie nieruchomości lub ruchomości posiada. Jednocześnie 13 października 2022 r. odmówił złożenia podpisu pod oświadczeniem o odpowiedzialności karnej za składanie nieprawdziwych informacji, podnosząc, że oświadczenie to się dubluje i nie ma sensu składać podpisu w dwóch miejscach. Odwołujący złożył w tym samym dniu oświadczenie o uzyskaniu dochodu, stwierdzając, że nie przypomina sobie, ale jest przekonany że nie uzyskał dochodu w ciągu 12 ostatnich miesięcy. Nadto złożył do akt sprawy kartę informacyjną z konsultacji kardiologicznej z 18 sierpnia 2022 r. dotyczącej zatoru płucnego oraz receptę.
Organ I instancji wystąpił 17 października 2022 r. do strony o uzupełnienie oświadczenia majątkowego z 13 października 2022 r. podnosząc, że jest to jeden z dokumentów niezbędnych do skompletowania wywiadu środowiskowego. Ponadto 19 kwietnia 2023 r. wysłano do strony zawiadomienie, że dysproporcja między udokumentowaną wysokością dochodu a sytuacją majątkową oraz brak współpracy z pracownikiem socjalnym mogą skutkować wydaniem decyzji niezgodnej z jej żądaniem. Odwołujący został poinformowany o możliwości wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań w terminie 7 dni od daty odbioru zawiadomienia. Pismo to zostało odebrane przez stronę 9 maja 2023 r. Jednak strona odmówiła udzielenia informacji i nie podała żadnych argumentów uzasadniających odmowę złożenia oświadczenia.
W skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach skardze na powyższą decyzję, domagając się jej uchylenia, P. T. decyzji tej zarzucił rażące naruszenie prawa: "art. 2.1, art. 3, art. 6 pkt 3, art. 7 pkt 1 i 4, art. 8.1 pkt 1, art. 8.3. art. 11.2, art. 12, art. 15.1, art. 16.2, art. 17 pkt 4, 5, 7, art. 38.1, art. 100.1 i 2, art. 119.2 pkt 2, 3, 4, art. 121.1a ustawy o pomocy społecznej, a ponadto art. 7 Konstytucji RP oraz możliwość popełnienia przestępstwa z art. 231 kk.".
Skarżący podniósł, że szczegółowo do powyższych naruszeń odniesie się w postępowaniu przed WSA w Kielcach, dostarczając odpowiednie uzasadnienie.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w treści zaskarżonej decyzji.
W piśmie z 3 kwietnia 2024 r. skarżący podał, że w niniejszej sprawie złożył wniosek o zasiłek celowy na leki ratujące życie i zdrowie po pobycie w szpitalu w związku z zatorem płuc i wymogami dalszego leczenia. Odpowiednia dokumentacja lekarska została przedstawiona pracownikowi socjalnemu podczas wywiadu środowiskowego oraz dodatkowo, aby przyspieszyć wydanie decyzji osobno wskazał orzecznictwo w zakresie zasiłków celowych na leki ratujące życie i zdrowie w podobnej sprawie. Niestety, nie pomogło, sprawa została przeciągnięta i wydano decyzję odmowną z rażącym naruszeniem prawa, gdzie jego istotą jest bezprawne rozciągnięcie pojęcia "dochód" na majątek i wywiedzenie na tej podstawie odmowy przyznania zasiłku celowego. Pozostałe naruszenia wskazane w skardze są względnie mniej istotne, niemniej mogło dojść do wielu naruszeń, w tym przestępstw.
Zdaniem skarżącego z uwagi na stosowanie relatywizmu prawnego/pozorów prawnych, możliwość łamania przepisów i popełniania przestępstw przez organy w niniejszej sprawie, w celu ochrony osób podejmujących takie działania i decyzje na poszczególnych etapach postępowania, szczegółowe uzasadnienie skargi wydaje się bezcelowe. Dlatego skarżący wniósł jak w skardze i "istocie niniejszego uzasadnienia".
Zarządzeniem z 19 lutego 2024 r. skarżący został zawiadomiony o złożeniu przez organ na podstawie art. 119 pkt 2 ustawy z dnia ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r. poz. 1634 ze zm.), dalej p.p.s.a. wniosku o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym. Jednocześnie doręczono skarżącemu odpis odpowiedzi na skargę wraz z pouczeniem, że w terminie 14 dni może na piśmie wyrazić swoje stanowisko w sprawie, brak stanowiska oznaczać będzie, że strona nie zażądała przeprowadzenia rozprawy. Powyższe zarządzenie, jak wynika ze zwrotnego potwierdzenia odbioru przesyłki, zostało doręczone skarżącemu 29 lutego 2024 r. Wobec braku odpowiedzi strony, sprawę skierowano do rozpoznania w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym o czym skarżący został zawiadomiony.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach zważył, co następuje:
Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.
Przedmiotem kontroli sądowoadministracyjnej pod względem legalności, była decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Kielcach utrzymująca w mocy decyzję Prezydenta Miasta Starachowice odmawiająca skarżącemu przyznania zasiłku celowego z powodu braku współpracy z pracownikiem socjalnym oraz dysproporcji między udokumentowaną wysokością dochodu, a sytuacją majątkową osoby ubiegającej się o przyznanie pomocy.
Rodzaje świadczeń z pomocy społecznej oraz zasady i tryb ich udzielania reguluje ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2023 r. poz. 901 ze zm.), powoływana dalej jako "ustawa". Zgodnie z art. 2 ust. 1 tej ustawy celem pomocy społecznej jest umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężania trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. Ustawa o pomocy społecznej daje wskazówki, co do zasad udzielania pomocy osobom potrzebującym, stanowiąc w art. 3 ust. 3 i 4 i art. 4, że rodzaj, forma i rozmiar świadczenia powinny być odpowiednie do okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy, przy czym potrzeby osób korzystających z pomocy powinny zostać uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej, a osoby i rodziny korzystające z pomocy społecznej są obowiązane do współdziałania w rozwiązywaniu ich trudnej sytuacji życiowej. Celem pomocy społecznej nie jest natomiast stałe dostarczanie środków utrzymania i zastępowanie osobistej aktywności osób w tym zakresie. Pomoc pochodząca ze środków publicznych winna być przeznaczana na przezwyciężanie trudnej sytuacji życiowej, związanej, np. z bezrobociem i koniecznością poszukiwania pracy czy z orzeczonymi przeciwwskazaniami do wykonywania określonego rodzaju pracy w związku z ustalonym stopniem niepełnosprawności, a nie polegać na stałym zapewnianiu środków utrzymania. Pomoc społeczna ma jedynie subsydiarny charakter w stosunku do aktywności samego zainteresowanego w staraniach o znalezienie i podjęcie pracy, co oznacza, że właściwy organ może, lecz nie musi go przyznać. Rozpatrując wniosek o przyznanie pomocy społecznej, organ winien brać pod uwagę zarówno cele pomocy społecznej określone w ustawie, jak i możliwości finansowe w zakresie udzielenia pomocy. Winien on uwzględnić sytuację ubiegającego się o przyznanie świadczenia, jego zaangażowanie w zakresie współdziałania w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej, jak i zakres stale udzielanej mu ze środków publicznych pomocy.
W niniejszej sprawie organy obu instancji prawidłowo odmówiły przyznania wnioskowanego świadczenia, powołując się na art. 12 ustawy. Przepis ten stanowi, że w przypadku stwierdzonych przez pracownika socjalnego dysproporcji między udokumentowaną wysokością dochodu a sytuacją majątkową osoby lub rodziny wskazującej, że osoba ta lub rodzina jest w stanie przezwyciężyć trudną sytuację życiową, wykorzystując własne zasoby majątkowe, w szczególności w przypadku posiadania znacznych zasobów finansowych, wartościowych przedmiotów majątkowych lub nieruchomości - można odmówić przyznania świadczenia. W zestawieniu z powołanymi wyżej przepisami ustawy, art. 12 statuuje dodatkowe przesłanki, których spełnienie uprawnia organ do odmowy przyznania wnioskowanego świadczenia nawet w sytuacji, w której na gruncie wskazanych powyżej przepisów organ miałby możliwość wydania pozytywnej dla wnioskodawcy decyzji. Jak wynika z powołanego przepisu, dysproporcja między udokumentowaną wysokością dochodu a sytuacją majątkową osoby lub rodziny ma być tego rodzaju, że osoba lub rodzina jest w stanie przezwyciężyć trudną sytuację życiową, wykorzystując własne zasoby majątkowe. Istotą zatem prowadzonego postępowania w sprawie świadczenia z pomocy społecznej jest wykazanie, że osoba lub rodzina ubiegająca się o przyznanie świadczenia jest w stanie samodzielnie zaspokajać swoje niezbędne potrzeby, mimo spełnienia formalnych wymogów do otrzymania wnioskowanego przez nią świadczenia. W przypadku obiektywnego wykazania, że dysproporcja zachodzi, zgodnie z art. 12 ustawy istnieje możliwość odmowy udzielenia świadczenia z pomocy społecznej. Odmowa ta powinna być jednak poprzedzona szczegółową analizą i rzetelną oceną sytuacji majątkowej osoby lub rodziny. Organ powinien zatem w sposób pełny i przekonujący przedstawić argumenty, którymi kierował się przy wydawaniu decyzji o odmowie przyznania świadczenia z pomocy społecznej z powodu rażącej dysproporcji. Tylko jednoznaczne ustalenia faktyczne poczynione w toku postępowania administracyjnego, wskazujące w sposób wyraźny i niebudzący wątpliwości, że występuje dysproporcja między dochodami wykazanymi w składanych przez stronę oświadczeniach a faktycznym stanem majątkowym wnioskodawcy, upoważniają organy administracji publicznej do wydania rozstrzygnięcia odmownego.
W rozpoznawanej sprawie obowiązkiem organu I instancji było ustalenie sytuacji bytowej skarżącego i temu obowiązkowi organ zadość uczynił. Jak wynika z tych ustaleń, skarżący prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe i jest osobą bezrobotną bez prawa do zasiłku. Jednocześnie jednak organ ustalił, że skarżący jest właścicielem położonych w S. co najmniej czterech nieruchomości oraz współwłaścicielem jednej nieruchomości. Pomimo braku wskazania jakiegokolwiek dochodu skarżący regularnie opłaca czynsz oraz media za posiadane nieruchomości. Ponadto jest właścicielem znacznego majątku ruchomego, na który składa się pięć samochodów, motocykl i motorower. Jeden z tych pojazdów nabył już po złożeniu wniosku o przyznanie prawa do zasiłku celowego, a dwa na krótko przed jego złożeniem. Podkreślić należy, że skrzący nie zaprzecza tym ustaleniom.
W świetle powyższych ustaleń organy orzekające w sprawie zasadnie uznały, że skarżący jest w stanie przezwyciężyć trudną sytuację życiową, wykorzystując własne środki. W ocenie Sądu, przedstawione wyżej ustalenia świadczą o tym, że w odniesieniu do skarżącego zachodzi określona w art. 12 ustawy dysproporcja między udokumentowaną wysokością dochodu a sytuacją majątkową. Na zasadność zastosowania tego przepisu wskazuje, okoliczność, że skarżący posiada znaczny majątek i wydaje więcej niż wynosi jego dochód, którego - jak deklaruje - w ogóle nie osiąga. Zatem zasadnie odmówiono skarżącemu przyznania wnioskowanego świadczenia, pomimo wystąpienia przesłanki dysfunkcyjnej i spełniania kryterium dochodowego wymaganego do przyznania żądanej pomocy. Okoliczność, że skarżący posiada własne nieruchomości oraz dużą ilość ruchomości stanowi uzasadnioną podstawę do odmowy przyznania świadczenia z pomocy społecznej w formie zasiłku celowego. Należy mieć bowiem na uwadze, że świadczenia z pomocy społecznej nie mogą być udzielane, jeżeli osoba lub rodzina jest w stanie samodzielnie przezwyciężyć trudną sytuację życiową. Możliwość samodzielnego pokonania sytuacji kryzysowych zależy od posiadania odpowiednich środków finansowych, a dopiero ich brak może uzasadniać zwracanie się o pomoc do instytucji publicznych.
W niniejszej sprawie, organy obu instancji prawidłowo także orzekły, że zaistniały podstawy do wydania decyzji odmawiającej przyznania skarżącemu żądanej pomocy, również ze względu na brak współdziałania z pracownikiem socjalnym, o którym mowa w art. 11 ust. 2 ustawy. Z przepisu tego wynika, że brak współdziałania osoby lub rodziny z pracownikiem socjalnym, mogą stanowić podstawę do ograniczenia wysokości lub rozmiaru świadczenia, odmowy przyznania świadczenia, uchylenia decyzji o przyznaniu świadczenia lub wstrzymania świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej.
Wobec powyższego na środki z pomocy społecznej nie powinny liczyć osoby, które nie współpracują z organami w wyjaśnieniu swej sytuacji, a także zatajają swe dochody, uniemożliwiając rzetelne rozpatrzenie podania o pomoc (zob. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 5 września 2017 r., I OSK 2261/16, dostępny na stronie internetowej: orzeczenia.nsa.gov.pl). Należy zauważyć, że w niniejszej sprawie organ I instancji zasadnie powziął wątpliwości co do kompletności informacji stanowiących o sytuacji materialnej skarżącego, gdyż deklarowany przez niego brak dochodów, pozostawał w sprzeczności z jego rzeczywistym, ustalonym przez ten organ, stanem majątkowym. Dodatkowo zwrócić trzeba uwagę, że w trakcie wywiadu środowiskowego przeprowadzonego 13 października 2022 r., skarżący wypełnił oświadczenie o stanie majątkowym w sposób niejednoznaczny i nieprecyzyjny, a także odmówił złożenia podpisu pod oświadczeniem o odpowiedzialności karnej za składanie nieprawdziwych informacji, podnosząc, że oświadczenie to się dubluje i nie ma sensu składać podpisu w dwóch miejscach. Niewątpliwie więc w celu ustalenia właściwego stanu faktycznego, koniecznym było odebranie od strony prawidłowo wypełnionego oświadczenia. Zasadnym jest zaznaczenie, że organ nie może poprzestawać tylko na oświadczeniach skarżącego. Powinnością organu jest bowiem zweryfikowanie twierdzeń wnioskodawcy, które mają istotne znaczenie dla oceny jego sytuacji, a w dalszej kolejności na przyznanie pomocy społecznej. Skarżący, występując o udzielenie wsparcia na zasadach określonych w ustawie o pomocy społecznej, musi akceptować reguły procedowania w tej materii. Oznacza to, że zobligowany jest on do współdziałania z pracownikiem socjalnym. Przejawem owej współpracy jest przedstawienie wszelkich informacji mających znaczenie dla rozpoznawanej sprawy. Tymczasem skarżący nie dopełnił ciążącego na nim obowiązku. W konsekwencji tego spełniła się hipoteza z art. 11 ust. 2 ustawy, która uprawniała organ I instancji do negatywnego rozpatrzenia wniosku skarżącego.
Odnośnie podniesionego w piśmie z 8 kwietnia 2024 r. zarzutu - bezprawnego rozciągnięcia przez organy pojęcia "dochód" na majątek i wywiedzenie na tej podstawie odmowy przyznania zasiłku celowego, należy podkreślić, że zachowanie ustawowego kryterium dochodowego nie przesądza o obowiązku przyznania wnioskowanej pomocy, albowiem orzekając o przyznaniu wsparcia z pomocy społecznej organy zobowiązane są przede wszystkim kierować się zasadą pomocniczości. Oznacza to, że poza obowiązkiem zbadania sytuacji materialnej wnioskującego (art. 39 ust. 1 i 2 w zw. z art. 8 ust. 1 pkt 1), organy pomocy społecznej każdorazowo zobowiązane są również do dokonania oceny własnych uprawnień, zasobów i możliwości wnioskodawcy (art. 2 ust. 1), a także zweryfikowania, czy samodzielnie podejmuje on działania w celu przezwyciężania trudnej sytuacji życiowej, w której się znajduje (art. 3 ust. 2). Organ w każdym konkretnym przypadku zobowiązany jest ponadto rozważyć, czy rodzaj, forma i rozmiar świadczenia są odpowiednie do okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy oraz ocenić, czy potrzeby osób korzystających z pomocy odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej (art. 3 ust. 3 i 4). Dodatkowo organ pomocy społecznej obowiązany jest także każdorazowo ustalić i rozważyć, czy nie zachodzą przesłanki negatywne udzielenia pomocy, w tym przesłanka określona art. 12 ustawy. Z tej ostatniej regulacji wprost wynika, że organ ma badać sytuację majątkową wnioskodawcy i taka sytuacja miała właśnie miejsce w niniejszym przypadku.
Konkludując stwierdzić należy, że w rozpoznawanej sprawie organy obu instancji w sposób prawidłowy zinterpretowały i zastosowały przepisy prawa materialnego oraz dokonały adekwatnej oceny całokształtu zebranego w sprawie materiału dowodowego. Podejmując zaś w sprawie rozstrzygnięcie nie przekroczyły granic uznania administracyjnego.
Z tych względów skarga jako pozbawiona usprawiedliwionych podstaw podlegała oddaleniu, o czym orzeczono na podstawie art. 151 p.p.s.a.