II SA/KE 106/22
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuWSA w Kielcach oddalił skargę na postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania administracyjnego w sprawie nieprawidłowości budowlanych, uznając, że postępowanie takie powinno być wszczęte z urzędu, a nie na wniosek strony.
Skarżący domagali się wszczęcia postępowania administracyjnego w sprawie nieprawidłowości dotyczących budynku gospodarczego, utwardzenia terenu i zbiornika na nieczystości na sąsiedniej działce. Organy nadzoru budowlanego odmówiły wszczęcia postępowania na wniosek, wskazując, że sprawy te wszczynane są z urzędu na mocy przepisów Prawa budowlanego. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach oddalił skargę, podzielając stanowisko organów, że odmowa wszczęcia postępowania na wniosek nie wyklucza możliwości jego wszczęcia z urzędu.
Sprawa dotyczyła skargi M. H. i M. H. na postanowienie Świętokrzyskiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego, które utrzymało w mocy postanowienie Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego o odmowie wszczęcia postępowania administracyjnego. Wnioskodawcy domagali się interwencji w sprawie samowoli budowlanej, nieprawidłowego utwardzenia terenu i nieszczelnego zbiornika na nieczystości na sąsiedniej działce. Organy nadzoru budowlanego uznały, że postępowania dotyczące naruszeń Prawa budowlanego, w tym samowoli budowlanej i utrzymywania obiektów w stanie niezgodnym z prawem, wszczynane są z urzędu na mocy art. 53a i art. 72a Prawa budowlanego, a nie na wniosek strony. W związku z tym, odmowa wszczęcia postępowania na wniosek została uznana za zasadną. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach oddalił skargę, podkreślając, że odmowa wszczęcia postępowania na wniosek nie wyklucza możliwości jego wszczęcia z urzędu, a organy nadzoru budowlanego zostały zobowiązane do rozważenia takiej możliwości. Sąd zaznaczył, że instytucja odmowy wszczęcia postępowania ma charakter formalny i nie rozstrzyga sprawy co do jej istoty.
Asystent AI do analizy prawnej
Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.
Zagadnienia prawne (2)
Odpowiedź sądu
Postępowania dotyczące naruszeń Prawa budowlanego, w tym samowoli budowlanej, wszczynane są z urzędu, a nie na wniosek strony. Odmowa wszczęcia postępowania na wniosek nie wyklucza możliwości jego wszczęcia z urzędu.
Uzasadnienie
Przepisy art. 53a i 72a Prawa budowlanego jednoznacznie wskazują, że postępowania w sprawach naruszeń Prawa budowlanego wszczyna się z urzędu. Celem tych przepisów jest zapewnienie organom nadzoru budowlanego możliwości interwencji w przypadku stwierdzenia naruszeń, niezależnie od inicjatywy strony.
Rozstrzygnięcie
Decyzja
oddalono_skargę
Przepisy (20)
Główne
p.p.s.a. art. 151
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
k.p.a. art. 61 § § 1
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego
k.p.a. art. 61a § § 1
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego
P.b. art. 53a § ust. 1
Ustawa z dnia 7 lipca 1994 r. Prawo budowlane
P.b. art. 72a
Ustawa z dnia 7 lipca 1994 r. Prawo budowlane
Pomocnicze
p.p.s.a. art. 3 § § 1
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
p.p.s.a. art. 145
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
p.p.s.a. art. 134 § § 1
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
k.p.a. art. 7
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego
k.p.a. art. 77 § § 1
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego
P.b. art. 81 § § 4
Ustawa z dnia 7 lipca 1994 r. Prawo budowlane
P.b. art. 62 § ust. 3
Ustawa z dnia 7 lipca 1994 r. Prawo budowlane
P.b. art. 66 § ust. 1
Ustawa z dnia 7 lipca 1994 r. Prawo budowlane
P.b. art. 67 § ust. 1
Ustawa z dnia 7 lipca 1994 r. Prawo budowlane
P.b. art. 68
Ustawa z dnia 7 lipca 1994 r. Prawo budowlane
P.b. art. 71a § ust. 4
Ustawa z dnia 7 lipca 1994 r. Prawo budowlane
Rozporządzenie Ministra Infrastruktury w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać budynki i ich usytuowanie art. 35
Rozporządzenie Ministra Infrastruktury w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać budynki i ich usytuowanie art. 36
Rozporządzenie Ministra Infrastruktury w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać budynki i ich usytuowanie art. 12
Rozporządzenie Ministra Infrastruktury w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać budynki i ich usytuowanie art. 29
Argumenty
Skuteczne argumenty
Postępowania w sprawach naruszeń Prawa budowlanego wszczynane są z urzędu, a nie na wniosek strony. Odmowa wszczęcia postępowania na wniosek jest dopuszczalna, gdy przepisy prawa wymagają wszczęcia z urzędu. Instytucja odmowy wszczęcia postępowania ma charakter formalny i nie rozstrzyga sprawy co do jej istoty.
Odrzucone argumenty
Pismo skarżącej z 8 maja 2021 r. należy traktować jako zawiadomienie organu celem wszczęcia postępowania z urzędu, a nie wniosek. Organ pierwszej instancji przeprowadził czynności wyjaśniające, co świadczy o wszczęciu postępowania z urzędu. Organ odwoławczy nie rozpatrzył sprawy w sposób wyczerpujący, nie zweryfikował zgodności stanu faktycznego z przepisami warunków technicznych.
Godne uwagi sformułowania
postępowania uregulowane w niniejszym rozdziale wszczyna się z urzędu gdy żądanie [...] zostało wniesione przez osobę niebędącą stroną lub z innych uzasadnionych przyczyn postępowanie nie może być wszczęte, organ administracji publicznej wydaje postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania instytucja odmowy wszczęcia postępowania kończy się aktem formalnym, a nie merytorycznym przyczyny, o których mowa w art. 61a § 1 k.p.a. muszą być oczywiste, dostrzegalne prima facie, obiektywne
Skład orzekający
Agnieszka Banach
sprawozdawca
Renata Detka
członek
Sylwester Miziołek
przewodniczący
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Średnia
Powoływalne dla: "Interpretacja przepisów Prawa budowlanego dotyczących wszczynania postępowań administracyjnych z urzędu oraz stosowania art. 61a k.p.a. w kontekście naruszeń prawa budowlanego."
Ograniczenia: Dotyczy specyficznej sytuacji, gdy przepisy prawa budowlanego wymagają wszczęcia postępowania z urzędu.
Wartość merytoryczna
Ocena: 5/10
Sprawa dotyczy ważnej kwestii proceduralnej w prawie budowlanym, która może mieć znaczenie dla wielu obywateli chcących zgłosić nieprawidłowości budowlane.
“Czy można zmusić urzędnika do działania w sprawie samowoli budowlanej? Sąd wyjaśnia, kiedy postępowanie wszczyna się z urzędu.”
Sektor
budownictwo
Twój asystent do analizy prawnej
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
Powiązane tematy
Pełny tekst orzeczenia
Oryginał, niezmienionyII SA/Ke 106/22 - Wyrok WSA w Kielcach Data orzeczenia 2022-04-26 orzeczenie nieprawomocne Data wpływu 2022-03-04 Sąd Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach Sędziowie Agnieszka Banach /sprawozdawca/ Renata Detka Sylwester Miziołek /przewodniczący/ Symbol z opisem 6014 Rozbiórka budowli lub innego obiektu budowlanego, dokonanie oceny stanu technicznego obiektu, doprowadzenie obiektu do s Hasła tematyczne Administracyjne postępowanie Budowlane prawo Sygn. powiązane II OSK 2096/22 - Wyrok NSA z 2024-01-18 Skarżony organ Inspektor Nadzoru Budowlanego Treść wyniku Oddalono skargę Powołane przepisy Dz.U. 2022 poz 329 art. 151 Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j. Dz.U. 2021 poz 735 art. 61 par. 1, art. 61a par. 1 Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn. Dz.U. 2021 poz 2351 art. 53a ust. 1, art. 72a Ustawa z dnia 7 lipca 1994 r. Prawo budowlane - t.j. Sentencja Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Sylwester Miziołek Sędziowie Sędzia WSA Renata Detka Sędzia WSA Agnieszka Banach (spr.) po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 26 kwietnia 2022 r. sprawy ze skargi M. H. i M. H. na postanowienie Inspektor Nadzoru Budowlanego z dnia [...] grudnia 2021 r. [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania administracyjnego oddala skargę. Uzasadnienie Zaskarżonym postanowieniem z [...] grudnia 2021 r. [...] Świętokrzyski Wojewódzki Inspektor Nadzoru Budowalnego w K. (dalej jako "[...]WINB") utrzymał w mocy postanowienie Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego w J. (dalej jako "PINB") z [...] lipca 2021r. znak: [...] o odmowie wszczęcia postępowania z wniosku M. H. w sprawie nieprawidłowości dotyczących budynku gospodarczego (stodoły), utwardzenia części terenu nieruchomości oraz zbiornika na nieczystości (szamba), zlokalizowanych na działce nr ewid. [...] w miejscowości K. 57, gmina S.. W uzasadnieniu wydanego rozstrzygnięcia organ drugiej instancji przedstawił następujący stan faktyczny i prawny sprawy. Pismem z 8 maja 2021 r. M. H. zwróciła się do organu nadzoru budowlanego o przeprowadzenie kontroli obiektów budowlanych zlokalizowanych na ww. działce, należącej do M. Z., z powodu nieprawidłowości zagrażających życiu i zdrowiu polegających na: - samowoli budowlanej budynku inwentarskiego, który został wybudowany w rażąco bliskiej odległości od granicy jej działki, z pominięciem przepisów prawa, ustaleń miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego oraz sztuki budowlanej; budynek, jak zgłosiła, grozi zawaleniem, budowany metodą gospodarczą, bez wsparcia wykwalifikowanej ekipy budowlanej i niezbędnej dokumentacji technicznej; - utwardzeniu oraz wybetonowaniu znacznej części posesji w sposób uniemożliwiający przepuszczanie wody opadowej, co w znacznym stopniu zmieniło gospodarkę wodną na tym obszarze, wskutek czego nadmiar wód opadowych spływa bezpośrednio na jej posesję, systematycznie ją podmywając i powodując lokalne podtopienia; - lokalizacji prawdopodobnie nieszczelnego zbiornika na nieczystości ciekłe (tzw. szamba), gdzie wszystkie nieczystości wnikają w głąb gruntu stwarzając zagrożenie sanitarne oraz spływają w kierunku jej posesji. W związku z powyższym 24 czerwca 2021 r. PINB, na podstawie art. 81 § 4 ustawy z dnia 7 lipca 1994 r. Prawo budowlane (tekst jedn. Dz. U. z 2021 r., poz. 2351, dalej jako "P.b."), przeprowadził kontrolę, podczas której ustalono, że na ww. posesji zlokalizowany jest budynek gospodarczy (stodoła) o bryle podstawowej wykonanej z cegły ceramicznej. Od strony północnej część budynku o wymiarach 17,06 m długości x 9,0 8 m x 9,15 m szerokości wykonana jest z murowanych słupów, z wypełnieniem ścian i bram wjazdowych blachą. Obiekt w tej części posiada dach jednospadowy o konstrukcji drewnianej pokryty blachą. W dniu kontroli część północna budynku użytkowana jako gospodarcza. Nie stwierdzono wykonywania utwardzenia działki, poza istniejącym chodnikiem utwardzonym kostką brukową i miejscowymi podsypkami z kamienia. Przy granicy zachodniej od frontu działki usytuowany jest zbiornik na nieczystości (szambo) wykonany jako betonowy. W dniu kontroli zbiornik na nieczystości był użytkowany i według oświadczenia właściciela wypełniony w około 70 %. Podczas kontroli sporządzono szkic sytuacyjny i dokumentację fotograficzną. Obecny przy kontroli M. Z. oświadczył, że jest właścicielem nieruchomości od 1997 r. i w dacie jej nabycia na działce zlokalizowany był budynek mieszkalny, obora i stodoła, która posiadała od strony północnej szopę - tzw. "wozówkę drewnianą" w obrysie takim, jak obecnie, z wypełnieniem ścian deskami. W wyniku zjawisk pogodowych w latach ubiegłych uszkodzeniu uległ dach części północnej budynku. W takiej postaci część północna stała kilka lat, więc dokonał remontu dachu, a wypełnienie ścian drewnianych zastąpił blachą oraz wykonał murek betonowy od strony zachodniej w celu zabezpieczenia. Część słupów drewnianych zastąpił murowanymi. Odnośnie utwardzenia nieruchomości M. Z. oświadczył, że w ciągu ostatnich dziesięciu lat nie wykonywał żadnego utwardzenia działki, ani zmiany ukształtowania terenu. We wrześniu 2020 r. wykonał ogrodzenie od strony zachodniej. Odnośnie do zbiornika na nieczystości (szamba) wskazał, że zakupił nieruchomość wraz z tym zbiornikiem. Nie był jego inwestorem, a ścieki są regularnie odbierane przez firmę specjalistyczną. Pismem z 19 lipca 2021 r. PINB poinformował M. H. o wynikach powyższej kontroli i braku podstaw do wszczęcia postępowania administracyjnego. Organ odwoławczy, analizując akta sprawy stwierdził, że postanowienie organu pierwszej instancji jest zasadne i zgodne z przepisami prawa. ŚWINB wskazał, że podstawą prawną tego postanowienia (jakkolwiek wydanego w formie zwykłego pisma) stanowi art. 61a § 1 k.p.a., w myśl którego, gdy żądanie wszczęcia postępowania zostało wniesione przez osobę niebędącą stroną lub z innych uzasadnionych przyczyn postępowanie nie może być wszczęte, organ administracji publicznej wydaje postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania. ŚWINB wyjaśnił, że wprawdzie M. H. wnioskowała o przeprowadzenie kontroli, jednak wolą wnioskodawczyni było wszczęcie postępowania administracyjnego w sprawie usunięcia zagrożenia dla jej nieruchomości powodowanego nielegalnymi - w jej ocenie - działaniami na działce sąsiedniej. Zdaniem ŚWINB, w omawianym przypadku niedopuszczalne jest jednak wszczęcie i prowadzenie postępowania administracyjnego na wniosek, z uwagi na aktualne brzmienie art. 53a oraz art. 72a P.b. które zgodnie z uzasadnieniem do zmiany tej ustawy miało wyłączyć wnioskowy charakter tego typu spraw. Przepis art. 53a obecnie obowiązującej ustawy - Prawo budowlane stanowi bowiem, że postępowania uregulowane w rozdziale 5a (tj. postępowania w sprawie rozpoczęcia i prowadzenia robót budowlanych z naruszeniem ustawy) wszczyna się z urzędu. Nadto w myśl art. 72a ww. ustawy, postępowania w sprawie wydania decyzji, o których mowa w art. 62 ust. 3, art. 66 ust. 1, art. 67 ust. 1, art. 68 oraz art. 71 a ust. 4 wszczyna się z urzędu. Wobec powyższego [...]WINB stwierdził, że zasadne i zgodne z przepisami jest postanowienie o odmowie wszczęcia na wniosek M. H. z 8 maja 2021 r. postępowania w sprawie wskazanych przez nią nieprawidłowości obiektów zlokalizowanych na działce sąsiedniej, ponieważ niedopuszczalne było wszczęcie postępowania administracyjnego w tej sprawie na wniosek, co stanowi tzw. "inną uzasadnioną przyczynę" odmowy wszczęcia postępowania. Organ odwoławczy dodał, że PINB winien natomiast rozważyć konieczność wszczęcia z urzędu postępowania administracyjnego w sprawie zbiornika na nieczystości ciekłe, w szczególności w celu dokładnego zbadania, czy zbiornik ten odpowiada wymogom § 35 i § 36 rozporządzenia Ministra Infrastruktury w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać budynki i ich usytuowanie, a także w sprawie wykonanego remontu budynku stodoły w zakresie przegród zewnętrznych bez wymaganego Prawem budowlanym zgłoszenia zamiaru ich wykonania, po uprzednim ustaleniu legalności istnienia tego obiektu na działce. Odnosząc się do zarzutów dotyczących kwestii braku ustalenia, czy na ww. działce dokonano zmiany naturalnego spływu wód opadowych na działkę skarżącej, ŚWINB wskazał, że w wyniku podjętych czynności kontrolnych nie stwierdzono wykonywania robót budowlanych w zakresie zmiany ukształtowania lub utwardzenia terenu tej działki, w związku z tym brak jest podstaw do wydania przez organ nadzoru budowlanego nakazu podjęcia przez właściciela działki ewentualnych robót naprawczych w tym zakresie. Organ odwoławczy wyjaśnił, że zmiany stanu wody na gruncie, w tym zmiany kierunku jej odpływu, czy też kwestie odprowadzania wód oraz ścieków na grunty sąsiednie regulowane są przepisami ustawy - Prawo wodne i pozostają w gestii właściwego organu samorządu gminnego. W skardze wywiedzionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach M. H. i M. H. zaskarżyli powyższe postanowienie organu odwoławczego w całości, zarzucając temu rozstrzygnięciu naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na rozstrzygnięcie sprawy, tj.: art. 61 § 1 k.p.a. w zw. z art. 53a § 1 oraz 72a § 1 P.b. poprzez jego niewłaściwe zastosowanie, polegające na niesłusznym uznaniu, że sprawa nie podlega wszczęciu z uwagi na fakt, iż organ nie może jej wszcząć na wniosek, podczas gdy pismo z dnia 8 maja 2021 r. oznaczone jako "Wniosek o przeprowadzenie kontroli obiektów budowlanych" należy traktować nie jako wniosek, lecz zawiadomienie organu celem wszczęcia postępowania z urzędu; art. 7 w zw. z art. 77 § 1 k.p.a. polegające na braku rozpatrzenia sprawy w sposób wyczerpujący, polegające na niepodjęciu wszelkich niezbędnych czynności do wyjaśnienia sprawy, w tym w szczególności zweryfikowania zgodności stanu faktycznego z § 12, § 29, § 35 rozporządzenia Ministra Infrastruktury w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać budynki i ich usytuowanie. W uzasadnieniu skargi jej autorzy podnieśli w szczególności, że pismo M. H. z 8 maja 2021 r. w istocie swojej nie stanowi wniosku o wszczęcie postępowania administracyjnego na wniosek strony, lecz zawiadomienie organu o ziszczeniu się okoliczności faktycznych, które winny skutkować wszczęciem postępowania z urzędu. W konsekwencji organ, na skutek powzięcia wiadomości po otrzymaniu tego pisma, winien wszcząć postępowanie administracyjne z urzędu. Skarżący podnieśli, że organ odwoławczy nie wziął pod uwagę faktu, iż PINB odmówił wszczęcia postępowania z innego powodu niż brak możliwości wszczęcia postępowania na wniosek. PINB przeprowadził bowiem czynności wyjaśniające w sprawie zgodnie z zawiadomieniem, jakie otrzymał w ww. piśmie. Zatem organ ten podjął czynności zmierzające do wyjaśnienia sprawy, choć nie w wystarczającym zakresie. Wobec powyższego, zdaniem skarżących, organ ten zgodnie z art. 61 § 1 k.p.a. w zw. z art. 53a § 1 oraz 72a § 1 P.b. podjął postępowanie z urzędu na skutek zawiadomienia, jakie M. H. złożyła w piśmie z 8 maja 2021 r. Skarżący zarzucili, że ŚWINB pominął tą okoliczność, jedynie wskazując, że na podstawie art. 53a § 1 oraz 72a § 1 P.b. niedopuszczalne jest wszczęcie postępowania na wniosek. Jednak nie wziął w ogóle pod uwagę faktu, że PINB podjął działania, które wskazują na podjęcie postępowania z urzędu. Natomiast w piśmie z 19 lipca 2021 r. organ pierwszej instancji, uzasadniając odmowę wszczęcia postępowania, w żadnym zakresie nie powołał się na okoliczność braku możliwości wszczęcia postępowania z uwagi na art. 53a § 1 oraz 72a § 1 P.b. Reasumując skarżący podnieśli, że ŚWINB niesłusznie uznał, iż w omawianej sprawie nie może zostać wszczęte postępowanie administracyjne. Takie bowiem stanowisko organów administracji sprowadzałaby się do absurdalnej konstatacji, że organy nigdy nie mogę podjęć postępowania z urzędu wskutek zawiadomienia ich przez osoby trzecie o konieczności wszczęcia postępowania administracyjnego. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie. Odnosząc się do zarzutów skargi, ŚWINB wskazał, że w zaskarżonym postanowieniu zobowiązał organ pierwszej instancji do rozważenia kwestii wszczęcia postepowania administracyjnego w niniejszej sprawie z urzędu w celu zbadania legalności i zgodności wykonania obiektów z przepisami warunków technicznych. Sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym z mocy art. 119 pkt 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2022 r. poz. 329 ze zm., dalej "p.p.s.a."). Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach zważył, co następuje: Skarga M. H. i M. H. nie zasługuje na uwzględnienie, Sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej, stosując środki określone w ustawie (art. 3 § 1 p.p.s.a.). Kontrola sądu polega na zbadaniu, czy nie zachodzą przesłanki do stwierdzenia nieważności zaskarżonego aktu, a także czy przy jego wydawaniu nie doszło do naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania, naruszenia prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy albo naruszenia przepisów postępowania administracyjnego w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 p.p.s.a.). Sąd nie jest przy tym związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, zgodnie z dyspozycją art. 134 § 1 p.p.s.a. Sąd ocenia zgodność aktu z przepisami prawa. Kontrolując zaskarżone postanowienie Inspektor Nadzoru Budowlanego zgodnie ze wskazanymi wyżej kryteriami, należało uznać, że odpowiada ono prawu i nie ma podstaw do pozbawienia go mocy wiążącej. Zgodnie z treścią art. 61 § 1 k.p.a. postępowanie administracyjne wszczyna się na żądanie strony lub z urzędu. Z kolei w myśl art. 61a § 1 k.p.a., gdy żądanie, o którym mowa w art. 61, zostało wniesione przez osobę niebędącą stroną lub z innych uzasadnionych przyczyn postępowanie nie może być wszczęte, organ administracji publicznej wydaje postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania. Ustawodawca w przepisie art. 61a § 1 k.p.a. wprowadził dwie samodzielne i niezależne przesłanki wydania postanowienia o odmowie wszczęcia postępowania. Wskazuje na przyczyny podmiotowe i przedmiotowe, które uniemożliwiają w ogóle procedowanie w sprawie i załatwienie wniosku w procesowej formie decyzji administracyjnej. Potwierdza to użyte przez ustawodawcę kategoryczne sformułowanie: "nie może być wszczęte", które jednocześnie wskazuje, że określone w art. 61a § 1 k.p.a. przyczyny muszą być znane organowi w chwili złożenia wniosku, czyli być oczywiste, np. brak podstawy prawnej do wydania decyzji załatwiającej wniesione żądanie, czy też występują okoliczności, które doprowadziłyby do wszczęcia postępowania wymagającego po jego zakończeniu wznowienia tego postępowania lub stwierdzenia nieważności wydanej w nim decyzji (por. wyroki NSA: z 30 listopada 2011 r. sygn. akt I OSK 1385/11; z 5 lutego 2015 r. sygn. akt II OSK 1609/13; z 17 sierpnia 2016 r. sygn. akt I OSK 553/15; postanowienie NSA z 22 lipca 2014 r. sygn. akt I OSK 1635/14, dostępne na www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Na wstępnym etapie postępowania organ bada jedynie kwestie formalnoprawne, analizując, czy istnieją podstawy do wszczęcia postępowania w przedmiocie zgłoszonego żądania. Innymi słowy, na skutek odmowy wszczęcia postępowania organ nie prowadzi postępowania administracyjnego i nie rozstrzyga sprawy co do jej istoty, bowiem instytucja odmowy wszczęcia postępowania kończy się aktem formalnym, a nie merytorycznym (zob. wyrok NSA z dnia 6 lipca 2020 r., sygn. II OSK 876/20). Przyczyny, o których mowa w art. 61a § 1 k.p.a. muszą być oczywiste, dostrzegalne prima facie, obiektywne, a zatem których ustalenie i podanie nie wymaga prowadzenia postępowania wyjaśniającego ze strony organu. Zatem odmowa wszczęcia postępowania na podstawie art. 61a § 1 k.p.a. "z innych uzasadnionych przyczyn" może mieć miejsce w sytuacjach oczywistych, niewymagających analizy sprawy i przeprowadzenia dowodów. tj. gdy "na pierwszy rzut oka" można stwierdzić, że brak jest podstaw do prowadzenia postępowania (por. wyrok NSA z 22 maja 2015 r. sygn. akt II OSK 2671/13). Organy obu instancji odmówiły wszczęcia postępowania w niniejszej sprawie z uwagi na przeszkody prawne, jakie wynikają z przepisów prawa budowlanego. W myśl art. 53a ust. 1 ustawy z dnia 7 lipca 1994 r. – Prawo budowlane (Dz. U. z 2021 r. poz. 2351 ze zm., dalej jako "Pr. bud."), postępowania uregulowane w niniejszym rozdziale wszczyna się z urzędu. Przepis ten znajduje się w Rozdziale 5 ustawy – Prawo budowlane zatytułowanym: "Postępowanie w sprawie rozpoczęcia i prowadzenia robót budowlanych z naruszeniem ustawy". W rozdziale tym zawarte są regulacje dotyczące samowoli budowlanej, postępowania legalizacyjnego i innych skutków prawnych wykonywania robót budowlanych z naruszeniem przepisów prawa budowlanego. Również art. 72a Pr. bud. stanowi, że postępowania w sprawie wydania decyzji, o których mowa w art. 62 ust. 3, art. 66 ust. 1, art. 67 ust. 1, art. 68 oraz art. 71a ust. 4, wszczyna się z urzędu. Postępowania te z kolei – ogólnie ujmując - związane są z utrzymaniem obiektów budowlanych w stanie zgodnym z przepisami prawa budowlanego. Zarówno przepis art. 53a ust. 1, jak i art. 72a Pr. bud. został dodany do ustawy - Prawo budowlane z dniem 19 wrześnie 2019 r. mocą ustawy z dnia 13 lutego 2020r. o zmianie ustawy - Prawo budowlane oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2020 r., poz. 471). W uzasadnieniu projektu do tej nowelizacji (IX.121) wskazano, że: "Wprowadzenie przepisu art. 53a (a także art. 72a), który przesądza, że postępowania w sprawie naruszeń Prawa budowlanego wszczynane są z urzędu, było konieczne ze względu na pojawiające się w tej kwestii wątpliwości oraz rozbieżności w orzecznictwie." Autor uzasadnienia przywołał przykłady wyroków wskazujących na te rozbieżności i podniósł, że "(...) rozstrzygnięcia podejmowane w ramach postępowań dotyczących naruszenia ustawy - Prawo budowlane mają charakter nakazów lub zakazów. Podstawą wszczęcia tych postępowań jest naruszenie przepisów prawa. Dlatego postępowania takie powinny być wszczynane z urzędu (organ ma obowiązek podjąć działania w przypadku stwierdzenia naruszenia Prawa budowlanego), a nie na wniosek. W związku z prowadzeniem postepowań administracyjnych na wniosek pojawiają liczne problemy, np. w zakresie ustalania przez organ, czy wnioskodawca jest stroną lub wycofywania wniosku przez stronę postępowania." Właściwie więc w tej sprawie uznał organ drugiej instancji, że niedopuszczalne było wszczęcie na wniosek M. H. postępowania administracyjnego w zakresie nieprawidłowości dotyczących budynku gospodarczego, utwardzenia części terenu nieruchomości oraz zbiornika na nieczystości na działce nr [...] w miejscowości K.. Postępowanie administracyjne w takim wypadku wszczynane jest z urzędu, bądź na podstawie art. 53a ust. 1, bądź też na podstawie art. 72a Pr. bud. – w zależności od poczynionych ustaleń faktycznych. W uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia organ odwoławczy zwrócił jednak uwagę na potrzebę rozważenia przez Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego w J. możliwości wszczęcia postępowania administracyjnego z urzędu - po ustaleniu określonych okoliczności. Niezrozumiałe jest zatem twierdzenie skargi, aby [...]WINB uznał, że w przedmiotowej sprawie nie może zostać wszczęte postępowanie administracyjne. W szczególności z treści uzasadnienia kwestionowanego skargą aktu nie wynika, aby organ nadzoru budowlanego wykluczył możliwość wszczęcia postępowania administracyjnego z urzędu na skutek powzięcia od osób trzecich informacji o wykonywaniu (wykonaniu) robót budowlanych z naruszeniem przepisów prawa budowlanego, czy o utrzymywaniu obiektu budowlanego w stanie niezgodnym z prawem. Organ drugiej instancji w kwestiach, o których mowa w zawiadomieniu skarżącej, nakazał organowi pierwszej instancji poczynienie dodatkowych wyjaśnień w toku dalszych czynności. Odmowa wszczęcia postępowania administracyjnego na wniosek M. H. nie oznacza zatem, że takie postępowanie nie zostanie wszczęte z urzędu. Z kolei wszczynając postępowanie administracyjne z urzędu, organ nadzoru budowlanego zobowiązany będzie ustalić krąg stron postępowania - zgodnie z obowiązującymi w tej kwestii regulacjami prawnymi. Organ ten zobowiązany będzie ocenić, czy interes prawny do występowania w charakterze strony postępowania przysługuje skarżącym. Nie miało więc wpływu na wynik sprawy to, czy pismo M. H. z 8 maja 2021 r. stanowiło wniosek o wszczęcie postępowania administracyjnego czy tylko zawiadomienie o niezgodnych z przepisami prawa budowlanego działaniach na działce sąsiedniej, skoro to organ nadzoru budowlanego decyduje o tym., czy postępowanie administracyjne w sprawach, o których mowa w art. 53a §1 i 72a Pr. bud., zostanie wszczęte. Nie mogły odnieść oczekiwanego przez stronę skarżącą skutku także te zarzuty skargi, które dotyczą braku podjęcia wszelkich niezbędnych czynności do wyjaśnienia i rozpatrzenia sprawy celem oceny zgodności z przepisami prawa budowlanego wykonanych na działce nr ewid. [...] robót budowlanych, czy bezpieczeństwa użytkowania znajdujących się na tej działce obiektów. Jak już wyżej podniesiono, instytucja odmowy wszczęcia postępowania kończy się aktem formalnym, a nie merytorycznym. Na skutek odmowy wszczęcia postępowania organ nie prowadzi postępowania administracyjnego i nie rozstrzyga sprawy co do jej istoty. W postanowieniu wydanym w trybie art. 61a § 1 k.p.a. organ nie może formułować wniosków i ocen dotyczących meritum żądania. Okoliczność, że organ pierwszej instancji na przedmiotowej nieruchomości przeprowadził kontrolę i poczynił określone ustalenia, nie oznacza, że organ ten wszczął postępowanie administracyjne z urzędu, bądź zobowiązany jest takowe postępowanie wszcząć. Nieskuteczny okazał się również zarzut skarżących, że inne powody – niż te wskazane w skarżonym postanowieniu - legły u podstaw odmowy wszczęcia postępowania przez PINB. Naruszenie przepisów prawa procesowego wtedy wymaga wyeliminowania aktu wydanego w pierwszej instancji z obrotu prawnego, gdy konieczny do wyjaśnienia zakres sprawy ma istotny wpływ na jej rozstrzygnięcie. Jeżeli rozstrzygnięcie sprawy znajduje oparcie w przepisach prawa, to organ drugiej instancji może utrzymać w mocy decyzję (postanowienie) organu pierwszej instancji w sytuacji, gdy odmienne przesłanki podniesione zostały w uzasadnieniu aktu wydanego w pierwszej instancji od tych, które organ drugiej instancji uznał jako właściwe. W każdym razie strona nie wykazała, by to naruszenie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Należy zauważyć, choć nie miało to dla tej sprawy kluczowego znaczenia, że po wydaniu przez [...]WINB zaskarżonego postanowienia służby Powiatowego Inspektoratu Nadzoru Budowlanego w J. podjęły kolejne czynności wyjaśniające w sprawie. To wskazuje, że obawy skarżących o brak należytego działania w sprawie ze strony organów nadzoru budowlanego są przedwczesne. Z tych względów Sąd, działając na podstawie art. 151 p.p.s.a., oddalił skargę, o czym orzeczono w wyroku.
Potrzebujesz pomocy prawnej?
Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.
Zadaj pytanie Asystentowi AI