II SA/Ke 10/24

II SA/Ke 10/24 - Wyrok WSA w Kielcach
Data orzeczenia
2024-02-07
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2024-01-08
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach
Sędziowie
Dorota Pędziwilk-Moskal /sprawozdawca/
Jacek Kuza
Renata Detka /przewodniczący/
Symbol z opisem
6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne
Pomoc społeczna
Sygn. powiązane
I OSK 1235/24 - Wyrok NSA z 2025-05-13
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2023 poz 1426
art. 83 ust. 1 pkt 2 lit. b, art. 83 ust. 2 i ust. 3a
Ustawa z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej (t.j.)
Dz.U. 2023 poz 1634
art. 151
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Renata Detka Sędziowie Sędzia WSA Jacek Kuza Sędzia WSA Dorota Pędziwilk-Moskal (spr.) po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 7 lutego 2024 r. sprawy ze skargi E. T. i K. T. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] listopada 2023 r. [...] w przedmiocie jednorazowego świadczenia na pokrycie kosztów zdarzeń mających wpływ na jakość sprawowanej opieki oddala skargę.
Uzasadnienie
Zaskarżoną decyzją z 6 listopada 2023 r. [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze (dalej też jako "Kolegium"), po rozpatrzeniu odwołania E. T. i K. T., utrzymało w mocy decyzję wydaną z upoważnienia Starosty [...] z 14 września 2023 r. znak: [...] w przedmiocie przyznania: 1) jednorazowego świadczenia w kwocie [...]zł na pokrycie zdarzeń mających wpływ na jakość sprawowanej opieki przez dofinansowanie do wyjazdu na turnus rehabilitacyjny, 2) jednorazowego świadczenia w kwocie [...]zł na pokrycie kosztów zdarzeń mających wpływ na jakość sprawowanej opieki poprzez dofinansowanie do prawa jazdy oraz odmowy przyznania jednorazowego świadczenia na pokrycie kosztów utrzymania lokalu mieszkalnego w domu jednorodzinnym.
W uzasadnieniu podjętego rozstrzygnięcia, Kolegium powołało się na przepisy ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej
(t. j. Dz. U. z 2023 r., poz. 1426 ze zm.) zwanej dalej "ustawą", w szczególności art. 83 ust. 1 pkt 2 lit. b, art. 83 ust. 2 i ust. 3a tej ustawy.
Analizując niniejszą sprawę, Kolegium w pierwszej kolejności odniosło się do przyznania rodzinie skarżących jednorazowych świadczeń na pokrycie zdarzeń mających wpływ na jakość sprawowanej opieki w trybie art. 83 ust. 1 pkt 2 lit. b ustawy. Organ odwoławczy podkreślił, że świadczenia te nie są świadczeniami obligatoryjnymi, które organ musi przyznać, gdy wnioskodawca spełnia określone ustawą kryteria, lecz mają charakter fakultatywny.
W ocenie Kolegium, w tej sprawie organ nie przekroczy granic uznania administracyjnego, bowiem w uzasadnieniu decyzji, wyczerpująco wyjaśnił motywy przyznania wnioskowanych przez rodzinę świadczeń w łącznej wysokości [...] zł, wskazując, że plan finansowy Powiatu O. - Powiatowego Centrum Pomocy Rodzinie w O. na 2023 r. (dalej "PCRP") zabezpiecza przede wszystkim środki na świadczenia obligatoryjne, co w konsekwencji powoduje, że organ dysponuje ograniczonymi środkami finansowymi na świadczenia fakultatywne, przewidziane w art. 83 ust. 1 pkt 2 lit. b ustawy. Zgodnie z uchwałą Rady Powiatu w O. nr [...] z dnia 29 grudnia 2022 r. oraz kalkulacją kosztów dotyczących projektu planu finansowego PCPR na 2023 rok na świadczenia fakultatywne rodzinie zastępczej można przyznać na pokrycie kosztów zdarzeń mających wpływ na jakość sprawowanej opieki - jednorazowo [...] zł. W ocenie Kolegium, nie ulega wątpliwości, że organ nie może podejmować zobowiązań finansowych wykraczających poza otrzymany na bieżący rok plan budżetu na realizację poszczególnych świadczeń, o których mowa w ustawie. W tym stanie rzeczy, brak środków finansowych na pokrycie wnioskowanego świadczenia w całości stanowi wystarczającą, uzasadnioną przyczynę nieuwzględnienia żądania skarżących. Świadczenia wypłacane rodzinom zastępczym mają charakter wspierający, dlatego też taka rodzina nie może oczekiwać, że organ pomocowy pokryje wszystkie koszty przez nią wskazane.
Jak podało Kolegium, nie bez znaczenia w tej sprawie jest fakt, że rodzina zastępcza otrzymała dodatkowe świadczenia fakultatywne mające wpływ na jakość sprawowanej opieki nad dziećmi, tj.: dofinansowanie do wyjazdu na turnus rehabilitacyjny dla trójki dzieci, dofinansowanie na organizację I komunii świętej, dofinansowanie dla pełnoletniego wychowanka w związku z wydatkami z tytułu uczestnictwa w balu maturalnym i egzaminie maturalnym. Dodatkowo rodzina ta co roku otrzymuje jednorazowo dofinansowanie do wypoczynku poza miejscem zamieszkania dziecka, a nadto w rodzinie zastępczej świadczy usługi osoba do pomocy przy sprawowaniu opieki nad dziećmi i pracach gospodarskich.
Wobec powyższego Kolegium wskazało, że kwota udzielonego świadczenia została ustalona zgodnie z przyjętymi przez organ zasadami rozdziału środków finansowych posiadanych na ten cel i zabezpieczonych w budżecie organu, które pozwalają na przyznanie tej pomocy wyłącznie rodzinom zastępczym zawodowym.
Odnosząc się do zasadności odmowy przyznania rodzinie zastępczej jednorazowego świadczenia na pokrycie kosztów utrzymania lokalu mieszkalnego, Kolegium powołało się na art. 83 ust. 2 i 3a ustawy. Podniosło, że przyznanie środków pieniężnych na pokrycie wydatków mieszkaniowych nie jest dowolne, gdyż muszą zostać spełnione dwa kryteria, wśród których istotne znaczenie ma opinia organizatora rodzinnej pieczy zastępczej.
Zdaniem Kolegium, w tej sprawie nie budzą wątpliwości ustalenia, że skarżący tworzą zawodową rodzinę zastępczą dla pięciorga dzieci, w tym dwójki pełnoletnich, więc mieli prawo domagać się zwrotu wydatków mieszkaniowych za 2022 r. Przeszkodą do zwrotu tych wydatków we wnioskowanej wysokości stała się zaś opinia organizatora rodziny zastępczej z 14 września 2023 r., z której wynika, że łączny dochód tej rodziny wynosi [...] zł (w kwocie tej nie uwzględniono dochodów K. T., które nie zostały ujawnione przez skarżących), a łączne miesięczne wydatki mieszkaniowe wynoszą [...] zł. Utrzymanie lokalu mieszkalnego stanowi zatem 8% całości osiągniętych dochodów.
Uwzględniając powyższe oraz fakt, że skarżący nie przedstawili dowodów na okoliczność poniesienia innych kosztów związanych z lokalem (remont, dodatkowe opłaty), Kolegium stwierdziło, że sytuacja rodziny jest dobra i nie wymaga wsparcia w postaci przyznania środków na utrzymanie lokalu mieszkalnego w rozumieniu art. 83 ust. 2 i ust. 3a ustawy.
Kolegium nie podzieliło zarzutów skarżących dotyczących naruszenia art. 83 ust. 2 ustawy poprzez jego błędne zastosowanie oraz błąd w ustaleniach dotyczących sytuacji finansowej rodziny. Wskazało, że matematyczne ustalenie dochodów rodziny i wydatków mieszkaniowych zmierzało do oceny, w jakim stopniu utrzymanie lokalu mieszkalnego obciąża budżet rodziny i czy to obciążenie nie skutkuje obniżeniem dotychczasowego poziomu funkcjonowania rodziny. Z akt administracyjnych wynika bezspornie, że rodzinę zastępczą tworzy siedem osób, w tym dwoje pełnoletnich wychowanków. Wszystkie te osoby korzystają w jednakowym zakresie z domu. Zasadne jest więc, aby wszystkie osoby tworzące rodzinę zastępczą partycypowały w kosztach utrzymania swojego miejsca zamieszkania. Wobec tego także dochód z innych źródeł niż należności z tytułu prowadzenia pieczy zastępczej powinien być brany pod uwagę przy określeniu potrzeb przyznania rodzinie świadczenia z art. 82 ust. 2 ustawy. Rodzice zastępczy również korzystają z lokalu mieszkalnego, w którym przebywają osoby powierzone ich pieczy, a więc powinni uczestniczyć w pokrywaniu kosztów jego utrzymania tak jak ma to miejsce w rodzinach, które nie sprawują pieczy zastępczej. Logiczne wydaje się zatem ustalenie miesięcznego dochodu rodziny, który powinien być brany pod uwagę przy obliczaniu kosztów utrzymania lokalu mieszkalnego poprzez wliczenie dochodów pozyskiwanych ze wszystkich źródeł, w tym również dochodu z emerytury skarżącej oraz dochodu skarżącego, który nie został ujawniony.
W tym miejscu Kolegium podkreśliło, że skarżący kwestionując ustalenia organu w przedmiocie ich dochodu, nie przedstawili żadnych dowodów, które podważyłyby rzetelność tych ustaleń. Dokonując weryfikacji sytuacji materialnej rodziny zastępczej, przy uwzględnieniu, że podstawowym kryterium zasadności przyznania środków na utrzymanie lokalu jest ustalenie, w jakim stopniu wydatki mieszkaniowe obciążają budżet rodziny, Kolegium stwierdziło, że rodzina skarżących dysponuje środkami umożliwiającymi pokrycie wydatków związanych z utrzymaniem lokalu mieszkalnego.
E. T. i K. T. zaskarżyli do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach powyższą decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w całości, zarzucając naruszenie:
1) przepisów prawa materialnego, mające wpływ na wynik sprawy, a to:
- art. 83 ust. 1 pkt 2 lit. b ustawy poprzez jego błędną wykładnię i uznanie, że świadczenie na pokrycie kosztów zdarzeń mających wpływ na jakość sprawowanej opieki ma charakter indywidualny i zależy od możliwości finansowych powiatu, podczas gdy z literalnego brzmienia przepisu nie wynika ani jego indywidualny charakter ani miarkowanie wysokości przyznanego świadczenia w zależności od możliwości finansowych powiatu, a budżet PCPR może zostać zmieniony w ciągu roku;
- art. 83 ust. 2 w zw. z art. 83 ust. 3a ustawy przez jego niezastosowanie i odmowę przyznania rodzinie zastępczej świadczenia na utrzymanie lokalu mieszkalnego wskutek błędnych ustaleń wywiadu środowiskowego, podczas gdy świadczenie to ma obligatoryjny charakter, zasady wyliczenia tego świadczenia precyzuje ustawa, a ustalenia opinii są błędne w zakresie obciążenia finansowego rodziny;
2) naruszenie przepisów postępowania: art. 7, art. 77, art. 107 § 3 k.p.a. polegające na niewyczerpującym zebraniu i rozpatrzeniu całego materiału dowodowego wbrew ciążącemu na organie drugiej instancji na mocy art. 77 § 1 k.p.a. obowiązkowi w tym zakresie i w konsekwencji niepodjęcie wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy poprzez nierozważenie całości materiału dowodowego;
3) błąd w ustaleniach faktycznych:
- poprzez przyjęcie za podstawę rozstrzygnięcia o odmowie przyznania świadczenia na pokrycie kosztów utrzymania lokalu mieszkalnego opinii zawierającej błędne ustalenia co do dochodów rodziny, uwzględniające prywatne dochody skarżących, a także nie uwzględnienie kosztów poniesionych na rachunki za gaz w kwocie [...]zł, co w konsekwencji doprowadziło do stwierdzenia, że dochody rodziny zastępczej są około 92 % wyższe od wysokości kosztów utrzymania lokalu mieszkalnego a świadczenie jest nienależne.
W uzasadnieniu skargi jej autorzy przedstawili argumentację na poparcie postawionych zarzutów i wnieśli o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji, a także zasądzenie zwrotu kosztów postępowania sądowego.
Zdaniem skarżących, brzmienie art. 83 ust. 1 pkt 2 lit. b ustawy nie uprawnia do stwierdzenia, że wysokość świadczenia może być miarkowana budżetem powiatu. Jak sam organ wskazał, budżet Powiatu O. na tego typu wydatki wynosi
[...] zł, podczas gdy rodzinie zastępczej przyznana została kwota [...]zł. Nawet przy założeniu, że wnioskowana kwota była wyższa niż roczny budżet powiatu nie wyklucza to wydatkowania całej kwoty [...]zł na jedną rodzinę zastępczą.
Skarżący podnieśli, że rozstrzygnięcie organu co do odmowy przyznania świadczenia na pokrycie kosztów utrzymania lokalu mieszkalnego wynika z błędnych ustaleń opinii, w toku której niezgodnie z zasadami doświadczenia życiowego do dochodów rodziny zaliczono prywatne świadczenia, tj. emeryturę skarżącej oraz jej wynagrodzenie za pełnienie funkcji rodziny zastępczej. Skarżąca prowadząc rodzinę zastępczą i opiekując się trójką niepełnosprawnych wychowanków nie ma możliwości pracować zawodowo, a posiada również wydatki prywatne, tj. koszty lekarstw, podatki, bieżące utrzymanie itp. Nie sposób uznać zatem, aby kwoty te stanowiły element dochodu rodziny zastępczej. Skarżący zarzucili, że w opinii wydanej na potrzeby postępowania nie wzięto pod uwagę kosztów wizyt lekarskich dzieci i lekarstw, które chociaż nie wchodzą w zakres pomocy w ramach powyższego przepisu to znacząco obciążają budżet rodziny i zaniżają wskazany dochód rodziny.
W ocenie skarżących, za rok 2022 ich rodzina uprawniona jest do otrzymania świadczenia w kwocie co najmniej [...] zł. Rodzina zawodowa zastępcza osiąga dochody ze świadczeń wypłacanych przez PCPR, ale za dochód rodziny nie należy uznawać również prywatnych dochodów skarżących. Podkreślili, że w opinii brak jest uwzględnienia kosztów poniesionych tytułem opłat za gaz w kwocie [...]zł, które skarżący udokumentowali i dostarczyli organowi.
Sumując, zdaniem skarżących w zakresie orzekania o świadczeniu na pokrycie kosztów utrzymania lokalu mieszkalnego organ orzekający błędnie przyjął za podstawę rozstrzygnięcia nieprawidłowo sporządzony wywiad środowiskowy w którym ustalono, że dochody rodziny zastępczej są około 92 % wyższe od wysokości kosztów utrzymania lokalu mieszkalnego, co spowodowało odmowę przyznania tego świadczenia.
W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.
Pismem procesowym z 6 lutego 2024 r. organ pierwszej instancji przedstawił projekt planu finansowego Powiatowego Centrum Pomocy Rodzinie w O. na 2023 rok. W dziale 855 dotyczącym świadczeń społecznych w tym: pomoc pieniężna dla rodzin zastępczych, pomoc pieniężna dla osób pełnoletnich, kontynuacja nauki - pkt 5 tego Planu wskazano, cyt.: "świadczenia fakultatywne - zgodnie z art. 83 ust. 1 pkt 2 lit. b ustawy o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, "rodzinie zastępczej można przyznać świadczenie na pokrycie kosztów zdarzeń mających wpływ na jakość sprawowanej opieki" - jednorazowo. [...] zł".
Sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym na podstawie art. 119 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz.U. z 2023 r., poz. 1634 ze zm., zwanej dalej "p.p.s.a."), bowiem wniosek taki zgłosili zarówno skarżący, jak i organ.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach zważył, co następuje:
Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.
Zgodnie z art. 3 § 1 oraz art. 145 § 1 p.p.s.a., wojewódzkie sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że w zakresie dokonywanej kontroli sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji w toku postępowania nie naruszyły przepisów prawa materialnego lub przepisów postępowania w sposób, który odpowiednio miał lub mógł mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Sądowa kontrola legalności zaskarżonych orzeczeń administracyjnych sprawowana jest przy tym w granicach sprawy, a sąd nie jest związany zarzutami, wnioskami skargi, czy też powołaną w niej podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a (art. 134 § 1 p.p.s.a.).
Rozpatrując skargę w ramach powyżej zakreślonej kognicji Wojewódzki Sąd Administracyjny nie dopatrzył się naruszeń prawa skutkujących koniecznością uchylenia bądź stwierdzenia nieważności decyzji organu odwoławczego.
Na wstępie wskazać należy, że w sytuacji przytoczenia w skardze zarzutów naruszenia przepisów prawa materialnego, jak i naruszenia przepisów postępowania, w pierwszej kolejności Sąd rozpoznaje ostatnio wymieniony zarzut. Dopiero bowiem po przesądzeniu, że w postępowaniu zachowano prawidłowy tok procedury, nie uchybiając jej przepisom w stopniu, który mógłby istotnie wpłynąć na wynik sprawy, można przejść do oceny zarzutów naruszenia prawa materialnego.
Naczelną zasadą postępowania administracyjnego jest zasada prawdy obiektywnej. Została ona wyrażona w art. 7 k.p.a. Z zasady tej wynika obowiązek organu administracji publicznej wyczerpującego zbadania wszystkich istotnych okoliczności faktycznych koniecznych dla prawidłowego ustalenia stanu faktycznego sprawy, co jest niezbędnym elementem właściwego zastosowania normy prawa materialnego. Realizację tej zasady zapewniają przede wszystkim przepisy regulujące postępowanie dowodowe. Stosownie do art. 77 § 1 k.p.a. organ administracji publicznej jest obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać materiał dowodowy, a następnie go rozpatrzyć.
Wbrew zarzutom skargi w kontrolowanej sprawie ustalenia faktyczne poczynione przez Kolegium są prawidłowe. Ustalenia te, jak również ich ocena prawna, znajdują potwierdzenie w materiale dowodowym zebranym w aktach administracyjnych, który był wystarczający do wydania decyzji. Sąd ustalenia te akceptuje w całości i uznaje za własne.
Materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji, jak również decyzji wydanej przez organ pierwszej instancji, stanowiły przepisy ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej (t. j. - w brzmieniu obowiązującym w dacie wydania zaskarżonej decyzji - Dz. U. z 2023 r., poz. 1426 ze zm.), zwanej dalej "ustawą". Zgodnie z art. 83 ust. 1 tej ustawy, rodzinie zastępczej oraz prowadzącemu rodzinny dom dziecka starosta może przyznać: 1) dofinansowanie do wypoczynku poza miejscem zamieszkania dziecka; 2) świadczenie na pokrycie: a) niezbędnych kosztów związanych z potrzebami przyjmowanego dziecka - jednorazowo, b) kosztów związanych z wystąpieniem zdarzeń losowych lub innych zdarzeń mających wpływ na jakość sprawowanej opieki - jednorazowo lub okresowo.
Stosownie do art. 83 ust. 2 ustawy, rodzina zastępcza niezawodowa i zawodowa może otrzymywać środki finansowe na utrzymanie lokalu mieszkalnego w budynku wielorodzinnym lub domu jednorodzinnego w wysokości odpowiadającej kosztom ponoszonym przez rodzinę zastępczą niezawodową albo zawodową na czynsz, opłaty z tytułu najmu, opłaty za energię elektryczną i cieplną, opał, wodę, gaz, odbiór nieczystości stałych i płynnych, dźwig osobowy, antenę zbiorczą, abonament telewizyjny i radiowy, usługi telekomunikacyjne oraz związanym z kosztami eksploatacji, obliczonym przez podzielenie łącznej kwoty tych kosztów przez liczbę osób zamieszkujących w tym lokalu lub domu jednorodzinnym i pomnożenie przez liczbę dzieci, osób, które osiągnęły pełnoletność przebywając w pieczy zastępczej, o których mowa w art. 37 ust. 2-4 i 6, oraz osób opuszczających rodzinną pieczę zastępczą jako niepełnoletnie, o których mowa w art. 37 ust. 5 i 6, umieszczonych w rodzinie zastępczej wraz z osobami tworzącymi tę rodzinę zastępczą. Na zasadzie zaś art. 83 ust. 3a ustawy, środki finansowe, o których mowa w ust. 2, starosta jest zobowiązany przyznać rodzinie zastępczej zawodowej, w której umieszczono powyżej 3 dzieci, osób, które osiągnęły pełnoletność przebywając w pieczy zastępczej, o których mowa w art. 37 ust. 2-4 i 6, oraz osób opuszczających rodzinną pieczę zastępczą jako niepełnoletnie, o których mowa w art. 37 ust. 5 i 6, oraz jeżeli potrzeba przyznania tych środków zostanie potwierdzona w opinii organizatora rodzinnej pieczy zastępczej.
W pierwszym rzędzie wskazać należy, że w tej sprawie wykładnia art. 83 ust. 1 pkt 2 ustawy stała się osią sporu pomiędzy stronami. Wyjaśnić zatem trzeba, że w orzecznictwie sądowym podkreśla się, iż świadczenia specjalne przewidziane tym przepisem mogą mieć charakter świadczenia jednorazowego lub okresowego. Świadczenie jednorazowe może być przyznane w przypadku wystąpienia konieczności pokrycia niezbędnych wydatków związanych z potrzebami przyjmowanego do rodziny dziecka oraz gdy w wyniku zdarzenia losowego dziecko umieszczone w rodzinie zastępczej wymaga dodatkowej pomocy. Świadczenie okresowe przyznawane jest, gdy na skutek zdarzenia losowego dziecko umieszczone w rodzinie zastępczej wymaga dodatkowej pomocy. Świadczenia specjalne przyznawane są w ramach uznania administracyjnego - może przyznać - i nie mają statusu publicznego prawa podmiotowego. Z powyższego wynika więc jednoznacznie, że świadczenie na pokrycie zdarzeń losowych lub innych zdarzeń mających wpływ na jakość sprawowanej opieki nie jest świadczeniem obligatoryjnym, które organ musi przyznać, gdy wnioskodawca spełnia określone ustawą kryteria, lecz ma charakter fakultatywny. Jego przyznanie nie jest więc obowiązkiem organu, lecz jest to świadczenie, które organ administracji publicznej może lecz nie musi przyznać, i to nawet wtedy gdy wnioskujący spełnia kryteria ustawowe.
W związku z uznaniowym charakterem decyzji w przedmiocie przyznania tego świadczenia, podkreślić należy, że sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę zgodności działania organu administracji publicznej z prawem. Nie mogą badać samego uznania administracyjnego. Badanie nie może obejmować tej części decyzji, która wiąże się z realizowaniem określonej polityki administracyjnego stosowania prawa (rozumienia celowości administracyjnej czy roli słuszności w kształtowaniu treści decyzji) w ramach luzów decyzyjnych stworzonych przez podstawy decyzji uznaniowej. Organ winien jednak zadbać o to, aby decyzja nie posiadała cech dowolności. Kontrola sądowa obejmuje bowiem, obok kontroli sposobu ustalania faktów, wszechstronności ich oceny oraz wyboru sposobu załatwienia sprawy, także to, czy zakres swobody decyzyjnej nie oznacza podjęcia decyzji dowolnej. Podobnie, kontroli sądowej podlega także samo uzasadnienie decyzji uznaniowej z punktu widzenia powiązania ustaleń faktycznych z rekonstruowaną normą prawną oraz z wyrażeniami normatywnymi, określającymi przesłanki aktualizacji upoważnienia do decyzji uznaniowej (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 20 kwietnia 2010 r., sygn. akt I OSK 130/10, Lex nr 595054). Takiej więc kontroli Sądu podlega to, czy organy orzekające w sprawie w ogóle mogły działać w ramach uznania administracyjnego i czy granic tego uznania nie przekroczyły.
W ocenie Sądu, granice uznania administracyjnego w niniejszej sprawie nie zostały przekroczone. Istota sporu w kontrolowanym przypadku sprowadza się do odpowiedzi na pytanie, czy organ administracji naruszył przepisy ustawy przyznając skarżącym świadczenie na pokrycie kosztów związanych z wystąpieniem zdarzeń losowych lub innych zdarzeń mających wpływ na jakość sprawowanej opieki - jednorazowo w łącznej kwocie [...]zł., odmawiając jednocześnie przyznania jednozrazowego świadczenia na pokrycie kosztów utrzymania lokalu mieszkalnego. Skarżący domagali się bowiem przyznania świadczenia jednorazowo w wysokości [...] zł, wskazując, że budżet Powiatu O. na tego typu wydatki przewiduje właśnie tę kwotę. Wobec powyższego należy zwrócić uwagę, że zgodnie z uchwałą Rady Powiatu w O. nr [...] z dnia 29 grudnia 2022 r. oraz kalkulacją kosztów dotyczących projektu planu finansowego PCPR na 2023 rok na świadczenia fakultatywne rodzinie zastępczej można przyznać na pokrycie kosztów zdarzeń mających wpływ na jakość sprawowanej opieki jednorazowo - [...] zł, przy czym, nie ulega wątpliwości, że projekt planu finansowego PCPR na 2023 r. kwotę [...]zł przewiduje jako kwotę łączną na cały rok 2023, a zatem nie jest to kwota świadczenia jednorazowego. Zaznaczyć bowiem należy, że w pkt 5 działu 855 ww. planu finansowego (str. 4), dotyczącego świadczeń społecznych wskazano, cyt.: "świadczenia fakultatywne - zgodnie z art. 83 ust. 1 pkt 2 lit. b ustawy o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, "rodzinie zastępczej można przyznać świadczenie na pokrycie kosztów zdarzeń mających wpływ na jakość sprawowanej opieki" - jednorazowo. [...] zł". Z zapisu tego wynika, że po słowie "jednorazowo" postawiono znak interpunkcyjny - kropkę, która zamyka zdanie. Oznacza to, że powyższej regulacji nie można interpretować w sposób przyjęty przez skarżących - jako kwoty świadczenia jednorazowego. Jest to bowiem kwota łączna zaplanowana na cały 2023 rok, z przeznaczeniem na wypłaty jednorazowych świadczeń, o których mowa w art. 83 ust. 1 pkt 2 lit. b, co wynika wprost z omawianego planu. Organ wysokość kwot świadczeń jednorazowych przyznaje decyzjami podjętymi w ramach uznania administracyjnego, zaś plan finansowy Powiatu O. - PCPR w O. na świadczenia te przewiduje łącznie kwotę [...]zł w 2023 r.
Zgodzić trzeba się zatem z Kolegium, że kwota udzielonego świadczenia została ustalona zgodnie z przyjętymi przez organ zasadami rozdziału środków finansowych posiadanych na ten cel i zabezpieczonych w budżecie organu. Brak środków finansowych na pokrycie wnioskowanego świadczenia w całości stanowi uzasadnioną przyczynę nieuwzględnienia żądania skarżących. Ponadto słusznie organ wziął pod uwagę, że rodzina skarżących otrzymała dodatkowe świadczenia fakultatywne mające wpływ na jakość sprawowanej opieki nad dziećmi, w postaci dofinansowania do wyjazdu na turnus rehabilitacyjny dla trójki dzieci, dofinansowania na organizację I komunii świętej, dofinansowania dla pełnoletniego wychowanka na wydatki z tytułu uczestnictwa w balu studniówkowym i egzaminie maturalnym oraz, że co roku otrzymuje jednorazowo dofinansowanie do wypoczynku poza miejscem zamieszkania dziecka, a także usługi osoby do pomocy w sprawowaniu opieki nad dziećmi i przy pracach gospodarskich. Brak jest tym samym podstaw do zarzucenia organom dowolności. Pamiętać również trzeba, że "zdarzeniem losowym" w rozumieniu art. 83 ust. 1 pkt 2 lit. b ustawy może być wyłącznie zdarzenie o charakterze nieoczekiwanym, nadzwyczajnym, niemożliwym do przewidzenia i zapobieżenia, a tym samym niespodziewanym, wywodzącym się np. z siły wyższej niezależnej w większym bądź mniejszym stopniu od woli człowieka (tak WSA w Gliwicach w wyroku z 24 września 2019 r., sygn. akt. II SA/Gl 794/19, dostępnym w CBOSA).
Odnosząc się natomiast do odmowy przyznania wnioskowanego przez skarżących jednorazowego świadczenia na pokrycie kosztów utrzymania lokalu mieszkalnego w domu jednorodzinnym w trybie art. 83 ust. 2 i ust. 3a ustawy wyjaśnić należy, że na podstawie tych przepisów przyznanie środków na utrzymanie lokalu mieszkalnego lub domu dla zastępczej rodziny zawodowej, o której mowa w art. 82 ust. 3a ustawy uzależnione jest od opinii organizatora pieczy zastępczej zarówno co do samego przyznania środków, jak i co do ich wysokości. O ile decyzje wydawane w trybie art. 83 ust. 2 ustawy podlegają kontroli instancyjnej a następnie sądowej co do prawidłowości zastosowania uznania administracyjnego, o tyle kontrola decyzji wydawanych na podstawie art. 83 ust. 3a ustawy jest ograniczona wyłącznie do ustalenia czy spełnione zostały warunki dotyczące charakteru rodziny, ilości umieszczonych w niej dzieci lub osób, o których mowa w art. 37 ust. 3 ustawy oraz czy organizator pieczy zastępczej wydał opinię (por. wyrok NSA z 7 czerwca 2023 r., sygn. akt I OSK 1566/22, Lex nr 3592221). Potrzeba przyznania omawianych środków obligatoryjnie winna zatem zostać potwierdzona w opinii organizatora rodzinnej pieczy zastępczej. W rozpoznawanej sprawie, z opinii organizatora rodzinnej pieczy zastępczej sporządzonej 14 września 2023 r., wynika, że skarżący 27 października 2016 r. podpisali umowę z Powiatem Opatowskim o pełnienie funkcji rodziny zastępczej zawodowej dla pięciorga dzieci. W dniu wydania opinii w rodzinie zastępczej umieszczonych było troje małoletnich dzieci oraz dwie osoby pełnoletnie pozostające w rodzinie zastępczej zawodowej - w tych okolicznościach skarżący mieli prawo domagać się zwrotu wydatków mieszkaniowych za 2022 r. [...] w omawianej opinii organizator rodzinnej pieczy zastępczej wskazał, że łączny dochód rodziny skarżących wynosi [...] zł, bez uwzględnienia dochodów K. T., które nie zostały przez skarżących ujawnione. Na dochód ten składają się: wynagrodzenie z tytułu pełnienia funkcji rodziny zastępczej, świadczenie na pokrycie kosztów utrzymania dziecka oraz osoby pełnoletniej w rodzinie zastępczej, świadczenie na troje dzieci posiadających orzeczenie o niepełnosprawności, wypłacone rodzinie przez PCPR jednorazowe dofinansowania oraz koszt usługi osoby do opieki nad dziećmi i przy pracach gospodarskich. Nadto w dochodach rodziny uwzględniono otrzymywane na dzieci alimenty, świadczenie "500+" i emeryturę skarżącej. Łączne miesięczne wydatki mieszkaniowe ustalono zaś na kwotę [...]zł, tj. opłaty za energię elektryczną wysokości [...] zł, gaz w wysokości łącznie [...] zł, opłaty za wodę w łącznej wysokości [...] zł. Ogółem wydatki mieszkaniowe w wysokości [...] zł w przeliczeniu na 12 m-cy wynoszą kwotę [...]zł. Obliczono zatem, że utrzymanie lokalu mieszkalnego stanowi 8% całości osiągniętych dochodów rodziny zastępczej. W opinii organizatora rodzinnej pieczy zastępczej wydatki te nie stanowią znacznego obciążenia budżetu rodziny zastępczej i wobec tego nie stwierdzono potrzeby przyznania żądanych przez skarżących środków na utrzymanie lokalu mieszkalnego lub domu jednorodzinnego w rozumieniu art. 83 ust. 2 i ust. 3a ustawy.
Podkreślenia wymaga, że powyższa opinia organizatora rodzinnej pieczy zastępczej stanowi podstawę do wydania rozstrzygnięcia w sprawie, ponieważ sprowadza się do oceny zasadności wydatkowania środków finansowych na utrzymanie lokalu mieszkalnego lub domu jednorodzinnego. Natomiast skarżący, pomimo formułowania zarzutów dotyczących ustaleń tej opinii w zakresie obciążenia finansowego rodziny, nie przedstawili żądnych dowodów na okoliczność poniesienia innych kosztów związanych z utrzymaniem lokalu mieszkalnego dotyczących np. remontów. Wbrew zarzutom skargi, powyższa opinia uwzględnia koszty poniesione tytułem opłat za gaz w 2022 r. w kwocie [...]zł, zgodnie z fakturami przedstawionymi przez skarżących.
Ponadto w ocenie Sądu, dokonując weryfikacji sytuacji materialnej rodziny zastępczej, przy uwzględnieniu, że podstawowym kryterium zasadności przyznania środków na utrzymanie lokalu jest ustalenie, w jakim stopniu wydatki mieszkaniowe obciążają budżet rodziny, organy administracji słusznie do dochodów rodziny wliczyły dochód z emerytury skarżącej. Skarżący prowadząc rodzinę zastępczą zamieszkują w lokalu mieszkalnym, w którym przebywają osoby powierzone ich pieczy, a zatem również powinni partycypować w kosztach jego utrzymania. Argumentacja organów w tym zakresie zasługuje na aprobatę, jest bowiem logiczna i poparta doświadczeniem życiowym.
Z powyższych względów, Kolegium prawidłowo uznało, że sytuacja rodziny jest dobra i nie wymaga wsparcia w postaci przyznania środków na utrzymanie lokalu mieszkalnego lub domu jednorodzinnego - na zasadzie art. 83 ust. 2 i ust. 3a ustawy. Końcowo podkreślić należy, że organy prawidłowo przeprowadziły postępowanie wyjaśniające i uwzględniły wszystkie istotne okoliczności faktyczne sprawy oraz należycie uzasadniły przyczyny odmowy przyznania świadczenia.
W tym stanie rzeczy, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach orzekł jak
w sentencji wyroku na podstawie art. 151 p.p.s.a.