II SA/KA 905/03

II SA/Ka 905/03 - Wyrok WSA w Gliwicach
Data orzeczenia
2005-02-10
orzeczenie nieprawomocne
Data wpływu
2003-04-14
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Sędziowie
Adam Mikusiński
Teresa Kurcyusz-Furmanik
Wiesław Morys /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
6341 Pozbawienie uprawnień kombatanckich oraz pozbawienie uprawnień dla wdów /wdowców/ po kombatantach
Skarżony organ
Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych
Treść wyniku
Uchylono zaskarżoną decyzję
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Wiesław Morys (spr.) Sędziowie NSA Adam Mikusiński WSA Teresa Kurcyusz-Furmanik Protokolant sekr. sąd. Agnieszka Wita po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 10 lutego 2005 r. sprawy ze skargi H.F. na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...], nr [...] w przedmiocie pozbawienia uprawnień kombatanckich 1. uchyla zaskarżoną decyzję; 2. określa, iż zaskarżona decyzja nie może być wykonana.
Uzasadnienie
Decyzją z dnia [...], na zasadzie art.25 ust.2 pkt 2 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (Dz.U. z 1997 r., Nr 142, poz.950 ze zm.), Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych pozbawił H.F. uprawnień kombatanckich przyznanych przez Zarząd Wojewódzki b. ZBoWiD w C. decyzją z dnia [...] z tytułu udziału w walkach o utrwalenie władzy ludowej w okresach od [...] do [...] i od [...] do [...]. Zdaniem organu administracyjnego dotychczasowe uprawnienia uzyskał on wyłącznie z tego tytułu, bo z akt nie wynika, aby w powyższym okresie, pełniąc służbę w Wojsku Polskim, brała udział w walkach z oddziałami wymienionymi w art.1 ust.2 pkt 6 cytowanej ustawy. Dlatego przywołany przepis nakazywał orzeczenie jak w osnowie decyzji. Zdaniem organu, nie jest on powołany do badania czy strona ma inny tytuł do przedmiotowych uprawnień.
Rozstrzygnięcie to zostało utrzymane w mocy decyzją z dnia [...] z takimi samymi motywami, gdyż organ nie podzielił wywodów skarżącego zawartych we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy. Wszak Naczelny Sąd Administracyjny w uwzględnieniu skargi H.F. na tę decyzję, wyrokiem z dnia 28 maja 2002 r., do sygn. akt II SA/Ka 1928/00, ją uchylił. Dostrzegł bowiem naruszenie prawa materialnego, poprzez brak wyjaśnienia w toku postępowania administracyjnego, czy skarżącemu służył inny tytuł do uprawnień kombatanckich. W tym zakresie wskazał na pominięcie przez organ twierdzeń strony, prezentowanych jeszcze przed b. ZboWiD – em, wedle których służąc w Wojsku Polskim brał udział w likwidacji band UPA. Ta okoliczność czyniła kontrolowaną wówczas decyzję przedwczesną.
Zaskarżoną decyzją, wydaną po ponownym rozpatrzeniu sprawy na podstawie art.138(1 pkt 1 w związku z art.127(3 k.p.a. i art.25 ust.2 pkt 2 ustawy o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego, Kierownik Urzędu Do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych utrzymał w mocy własną decyzję z dnia [...]. Podzielił bowiem poprzednio zaprezentowane ustalenia i rozważania, które doprowadziły do wniosku, że odwołujący się nie wykazał tytułu do uprawnień kombatanckich znanego cytowanej ustawie, a skoro dotychczasowe nabył w wyniku działalności określonej jako utrwalanie władzy ludowej, zasadnym było pozbawienie go tych uprawnień. Uprawnienia te uzyskał on na skutek służby wojskowej w roku [...], podczas której – w ocenie organu – nie brał udziału w walkach z bandami UPA. W tej materii powołał się on na pismo Instytutu Pamięci Narodowej z dnia [...]. Nadto podał, iż w dostępnej literaturze przedmiotu nie figuruje [...] "[...]", z jakim rzekomo miała walczyć jednostka skarżącego. Dlatego uznał brak podstaw do tytułu opisanego w art.1 ust.2 pkt 6 cytowanej ustawy oraz innego tytułu pozwalającego na zachowanie dotychczasowych uprawnień kombatanckich. W konsekwencji czego należało - w przekonaniu organu – pozbawić skarżącego tych uprawnień.
W skardze do Naczelnego Sądu Administracyjnego H.F. domagał się uchylenia zaskarżonej decyzji, zarzucając jej nieuwzględnienie istotnych faktów przedstawionych w postępowaniu administracyjnym, które powtórnie zaprezentował. W szczególności eksponował fakt udziału w walkach z oddziałami UPA, wskazując, iż pseudonimy ich dowódców mogą się różnić, a on ma informacje w tym zakresie od swoich poprzednich dowódców.
W odpowiedzi na skargę organ administracyjny wniósł o oddalenie skargi, podtrzymując dotychczasową argumentację.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje:
Na wstępie godzi się wyjaśnić, iż z dniem 1 stycznia 2004 r. uchylona została ustawa z dnia 11 maja 1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym (p. art.3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Przepisy wprowadzające ustawę Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz.1271 ze zm.)), zaś sądownictwo administracyjne stało się dwuinstancyjne. W świetle brzmienia przepisu art.97 §1 przywołanej ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. sprawa niniejsza podlega rozpoznaniu w pierwszej instancji przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach na podstawie przepisów ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270). Dalej trzeba podkreślić, iż jak głosi przepis art.1 §1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153, poz.1269) i art.1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, sądy administracyjne powołane są generalnie do kontroli zgodności z prawem poddanych ich kognicji decyzji, postanowień, czynności i innych aktów administracyjnych. Zatem badają czy przy ich wydaniu nie doszło do naruszenia przepisów prawa materialnego i procesowego odpowiednio w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy albo mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy, czy stanowiącym podstawę wznowienia postępowania, gdyż wówczas władne są je uchylić, a także czy owe akty nie są dotknięte kwalifikowaną wadą prawną skutkującą ich nieważnością (art.145 §1 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi). Przy czym owej kontroli legalności dokonują nie będąc związanymi zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art.134 §1 tej ustawy), czyli uwzględniając również zarzuty nie podniesione w skardze.
Oceniając zgodność z prawem zaskarżonej decyzji w tych ramach Wojewódzki Sąd Administracyjny doszedł do przekonania, iż uchybia ona przede wszystkim przepisom prawa procesowego w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy i z tej przyczyny nie powinna się ostać (przy czym uchybienie to rzutuje również na trafność zastosowania prawa materialnego). Rację ma bowiem skarżący, iż sprawa w zakresie faktów mających przemawiać za zachowaniem służących mu uprawnień kombatanckich, a zatem w zakresie istotnym dla treści decyzji o pozbawieniu dotychczasowych uprawnień, nie została dostatecznie wyjaśniona, w konsekwencji czego sprawa nie dojrzała do końcowego rozstrzygnięcia.
Na początek należy zwrócić uwagę, iż dotychczasowe uprawnienia kombatanckie zostały przyznane skarżącemu w [...] przez b. ZBoWiD, przeto nie podlegają weryfikacji, natomiast nie oznacza to wyłączenia przepisów ustawy o kombatantach regulujących kwestie pozbawienia uprawnień. Uprawnienia, o jakich mowa, nabył skarżący z tytułu utrwalania władzy ludowej, stąd istniała podstawa, w postaci przepisu art.25 ust.2 pkt 2 zdanie pierwsze tej ustawy, do pozbawienia go owych uprawnień. Jednakowoż wskazany przepis w zdaniu drugim stanowi, iż uprawnienia te zachowują m.in. osoby, które uprawnienia te uzyskały z tytułów określonych w ustawie. Normę tę trzeba wyłożyć w ten sposób, iż osoby, które nabyły uprawnienia z tytułu utrwalania władzy ludowej, a mają nadto uprawnienia z innego tytułu określonego w ustawie, jeżeli nie zachodzą przesłanki jednoznacznie i rygorystycznie przekreślające możliwość przyznania uprawnień kombatanckich (w szczególności z mocy art.21 ust.2 ustawy), te uprawnienia zachowują. W tej materii stanowisko judykatury jest utrwalone. Godzi się w tym miejscu podkreślić, że w razie spełnienia przepisanych kryteriów właściwy organ stwierdza jedynie nabycie uprawnień, które danej osobie przysługują z mocy ustawy, przeto mylący jest zwrot "przyznaje" uprawnienia, bo w istocie potwierdza ich nabycie aktem o charakterze deklaratoryjnym. Zatem rzeczą organu jest wnikliwe zbadanie przesłanek ustawowych, od istnienia których zależą omawiane uprawnienia. Zwracał już na to uwagę Naczelny Sąd Administracyjny w motywach wyroku z dnia 28 maja 2002 r. uchylającego decyzję z dnia [...]. Z mocy art.30 nieobowiązującej już ustawy o Naczelnym Sądzie Administracyjnym organ był związany zawartymi w nich wskazaniami. Na marginesie takie związanie orzeczeniem sądu administracyjnego przewiduje również art.153 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. W ocenie obecnego składu Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego zalecenia zamieszczone w wyroku z dnia 28 maja 2002 r. nie zostały należycie wykonane.
Kluczowym zagadnieniem wymagającym zbadania i oceny, jest kwestia czy skarżący podczas służby w Wojsku Polskim uczestniczył w walkach z oddziałami Ukraińskiej Powstańczej Armii, a więc czy spełnia przesłanki z art.1 ust.2 pkt 6 ustawy o kombatantach..., bowiem pozytywna odpowiedź na to pytanie pozwoliłaby mu na zachowanie dotychczasowych uprawnień, a jest to jedyny ewentualny tytuł, na jaki skarżący się powołuje w tym zakresie. Wydaje się bowiem, iż w stosunku do niego nie zachodzą negatywne przesłanki, chociaż nie można pominąć tej okoliczności, iż bezsporne w sprawie być powinno, że skarżący [...]. Ustaleniom w tej materii i ocenie wiarygodności dowodów organ winien przeto poświęcić wiele uwagi i wnikliwości. Tymczasem dokonanym przezeń czynnościom takich cech niepodobna przypisać. Oto bowiem negatywne ustalenie powyższej okoliczności oparł organ na piśmie IPN z dnia [...], w którego treści nie zawarto twierdzenia prezentowanego przez organ, jakoby [...], w której służył skarżący nie walczyła z oddziałami UPA. W piśmie tym przecież wskazano jedynie, z jakimi formacjami walczyła ta jednostka, nie przecząc możliwości zwalczania oddziałów UPA. Oczywiście można wyinterpretować z wnioskowania a contrario tego rodzaju konkluzję, wszak nie jest ona oczywista, choć prawdopodobna. Natomiast w okolicznościach sprawy zupełnie gołosłowne jest twierdzenie organu, jakoby nie istniał w historii "[...]" jako [...]. Powołanie się na materiały źródłowe ("dostępną literaturę przedmiotu") bez ich precyzyjnego określenia, nie wytrzymuje krytyki przede wszystkim będąc wywodem nie mającym oparcia w dowodach przeprowadzonych w sprawie, ponadto uchyla się spod jakiejkolwiek weryfikacji. Powyższe okoliczności, w świetle konsekwentnych twierdzeń skarżącego, prezentowanych zarówno przez b. ZboWiD-em, jak i obecnie, że [...], w której służył walczyła z oddziałami UPA, wymagały przeprowadzenia szerszego postępowania dowodowego oraz wnikliwej oceny zebranego materiału.
W tym miejscu należy wspomnieć o zasadach procesowych, w tym m.in. o ciężarze dowodzenia faktów istotnych dla rozstrzygnięcia. W razie wszczęcia postępowania w kierunku pozbawienia uprawnień spoczywa on na organie, natomiast w przypadku dochodzenia uprawnień na wnioskodawcy. O tym jednak organ administracyjny ma obowiązek pouczyć stronę postępowania. Przy czym w całokształcie postępowania nie sposób pominąć ogólnych zasad procedury, w tym obowiązku wszechstronnego wyjaśnienia sprawy (art.7 k.p.a.), obowiązku dopuszczenia dowodów stosownie do brzmienia art.74 §1 k.p.a., konieczności wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego (art.77 §1 k.p.a.), obligatoryjnej oceny materiału dowodowego zgodnie z treścią art.80 k.p.a.. Tym zasadom organ nie sprostał, bowiem nie zastosował się do wymienionych dyrektyw. Mianowicie nie pouczył skarżącego o możliwości zgłoszenia dalszych dowodów, nie dopuścił też innych dowodów z urzędu, w tym z dokumentów archiwalnych, źródłowych, których też nie dołączył do akt, a które pozwoliłyby na poparcie prezentowanego przezeń poglądu. Niepodobna przy tym zaakceptować braku jakiejkolwiek oceny wiarygodności wspomnianych dowodów, w tym twierdzeń skarżącego przedstawianych, jak to podniesiono, konsekwentnie w toku całego postępowania "kombatanckiego". Podczas gdy rzeczą organu jest uzasadnienie swego stanowiska w zakresie odmowy wiarygodności tym wywodom, bo nie sposób przyjąć, aby z jakichkolwiek zasad postępowania wynikał prymat pisma nad oświadczeniem strony (nota bene należało ją przesłuchać z rygorami znanymi procedurze administracyjnej). Moc dowodowa jest oceniana bowiem każdorazowo w sprawie z uwzględnieniem zasad postępowania, logiki, doświadczenia życiowego itd.. Wiarygodność dowodów nie zależy przy tym od tego czy są to dokumenty, zeznanie, opinia, czy inne środki, gdyż mogą one być równie wiarygodne, co niewiarygodne. W tym kontekście wypadnie zważyć, iż IPN powołuje się na materiały archiwalne bez ich przytoczenia, podobnie jak skarżący prezentując odmienne fakty. Istotnym byłoby też ustalenie czy skarżący służył wyłącznie w [...], czy też [...] tej jednostki, czy tez innej formacji (p. zaświadczenie WKU w C. z dnia [...]), bo nie jest to oczywiste, zaś w wypadku służby również w [...] konieczne byłoby uzupełnienie materiału sprawy odnośnie walk tej jednostki.
W konsekwencji czego, gdy poczynione ustalenia faktyczne okazały się gołosłowne, zaś rozważania prawne niewystarczające, zaskarżona decyzja nie tylko uchybia procedurze, ale także uchyla się spod kontroli legalności. W tym stanie rzeczy wątpliwości zresztą budzi też poprawność zastosowania powołanego przez organ przepisu prawa materialnego. Dlatego skarga musiała odnieść skutek. W toku ponownego rozpatrzenia sprawy rzeczą organu będzie dokonanie czynności procesowych w naprowadzonych kierunkach, a następnie ocena wiarygodności zebranych dowodów pod kątem istnienia wspomnianego powyżej tytułu skarżącego do uprawnień kombatanckich. Pełne ustalenia faktyczne i rozważania prawne pozwolą na wydanie prawidłowej decyzji, której treści wszak nie sposób obecnie przesądzić, a którą organ uzasadni w myśl art.107 §3 k.p.a..
Z przytoczonych powodów Wojewódzki Sąd Administracyjny, na mocy art.145 §1 pkt 1 lit. c i lit. a Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł jak w punkcie 1 sentencji niniejszego wyroku. Rozstrzygnięcie zawarte w punkcie 2 uzasadnia przepis art.152 tej ustawy i przekonanie, iż zaskarżona decyzja do czasu prawomocności wyroku nie może być wykonana. Z braku stosownego wniosku Sąd nie orzekł o zwrocie kosztów postępowania.