II SA/KA 859/03

II SA/Ka 859/03 - Wyrok WSA w Gliwicach
Data orzeczenia
2004-12-13
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2003-04-09
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Sędziowie
Stanisław Nitecki
Teresa Kurcyusz-Furmanik
Wiesław Morys /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
633  Zatrudnienie i sprawy bezrobocia
Sygn. powiązane
I OSK 340/05 - Wyrok NSA z 2005-11-09
Skarżony organ
Wojewoda
Treść wyniku
Oddalono skargę
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Wiesław Morys (spr.) Sędziowie WSA Teresa Kurcyusz-Furmanik WSA Stanisław Nitecki Protokolant referent Agnieszka Janecka po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 1 grudnia 2004 r. sprawy ze skargi U.M. na decyzję Wojewody Ś. z dnia [...], nr [...] w przedmiocie zwrotu nienależnego świadczenia o d d a l a s k a r g ę.
Uzasadnienie
Decyzją z dnia [...], wydaną na podstawie art.151 §1 pkt 2 k.p.a., art.2 ust.1 pkt 2 lit. f oraz art.37k i art.37n ustawy z dnia 14 grudnia 1994 r. o zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu (t.j. Dz.U. z 2001 r., Nr 6, poz.56 ze zm.), Prezydent Miasta T. uchylił swą decyzję z dnia [...] przyznającą U.M. prawo do zasiłku przedemerytalnego od dnia [...] i odmówił przyznania jej tegoż świadczenia od tej daty. W uzasadnieniu organ pierwszej instancji podał, iż w wyniku wznowienia postępowania ustalił, że strona dokonując rejestracji w dniu [...] zataiła fakt wpisania jej do ewidencji osób prowadzących działalność gospodarczą, którą rozpoczęła w dniu [...] i do dnia orzekania nie zażądała wykreślenia wpisu. Zatem, w przekonaniu organu, w dacie rejestracji w urzędzie pracy nie spełniała warunków zawartych w art.2 ust.1 pkt 2 lit. f ustawy o zatrudnieniu... do uznania jej za osobę bezrobotną, a w konsekwencji do przyznania jej prawa do zasiłku przedemerytalnego.
Decyzją z dnia [...], na podstawie art.138(1 pkt 1 k.p.a. w związku z art.2 ust.1 pkt 2 i art.37l ust.1 (w brzmieniu sprostowanym) ustawy o zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu, Wojewoda Ś. utrzymał powyższe rozstrzygnięcie w mocy. Z dokonanych w toku postępowania wznowieniowego ustaleń wysnuto wniosek, iż odwołująca się w dacie rejestracji w urzędzie pracy dniu [...], która to rejestracja skutkowała przyznaniem jej prawa do zasiłku przedemerytalnego, figurowała w ewidencji osób prowadzących działalność gospodarczą. Jak sama zeznała działalność tę podjęła [...] i prowadziła ją ok. 7 miesięcy, nadto nie wyrejestrowała jej co najmniej do [...]. Z przedłożonego zaświadczenia wynika, że wpis do ewidencji osób prowadzących działalność gospodarczą nastąpił w dniu [...]. Odwołująca się, mimo właściwego pouczenia, nie powiadomiła urzędu pracy o tych faktach. Zatem uzasadniały one wznowienie postępowania i wydanie decyzji odmawiającej prawa do zasiłku przedemerytalnego, gdyż w dacie rejestracji istniał nieznany organowi fakt uniemożliwiający przyznanie jej statusu bezrobotnego, w konsekwencji którego nie mogła ona nabyć prawa do zasiłku przedemerytalnego.
Na skutek tych rozstrzygnięć Prezydent Miasta T. decyzją z dnia [...], na podstawie art.28 ust.1 i 2 pkt 2 oraz art.6 pkt 6 lit. c ustawy o zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu, zobowiązał U.M. do zwrotu nienależnie pobranego zasiłku przedemerytalnego za okres od dnia [...] do dnia [...] w kwocie [...] zł brutto. W jej motywach powołał się na treść opisanych powyżej decyzji, z których wynika brak uprawnienia strony do pobierania wspomnianego świadczenia, które zatem stało się nienależnym. Jako takie podlega zwrotowi na zasadzie art.28 ust.1 cytowanej ustawy.
W odwołaniu bezrobotna domagała się uchylenia tej decyzji, eksponując argumenty kwestionujące zasadność rozstrzygnięć wydanych w wyniku wznowienia postępowania. W szczególności podniosła, że spełniała warunki do nabycia statusu bezrobotnego w dacie rejestracji, gdyż nie prowadziła wówczas działalności gospodarczej. Wskazała, że nie posiadała wtedy środków do życia, toteż podjęcie pracy było koniecznością. Jeśli nadto zasiłkiem nie jest wzbogacona, jej zdaniem brak było powodów do jego zwrotu.
Zaskarżoną decyzją, po myśli art.28 ust.1 i 2 pkt 2 ustawy o zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu i art.138 §1 pkt 1 k.p.a., utrzymano w mocy powyższą decyzję. W jej uzasadnieniu Wojewoda Ś. wskazał, iż skoro odwołująca się podjęła działalność gospodarczą w okresie pobierania zasiłku przedemerytalnego, a w dacie rejestracji była wpisana do ewidencji podmiotów gospodarczych, to w tej dacie nie miała statusu bezrobotnego, przeto nie mogła nabyć prawa do zasiłku przedemerytalnego. Powołał się na zapadłe w tej materii - wyżej sprecyzowane - decyzje. W konsekwencji czego pobrane tytułem tego świadczenia kwoty uznał za nienależne świadczenie, podlegające zwrotowi na mocy art.28 ust.1 cytowanej ustawy.
W skardze do Naczelnego Sądu Administracyjnego skarżąca domagała się uchylenia zaskarżonej decyzji, zarzucając jej błędną wykładnię przepisów prawa materialnego, jakie były podstawą jej wydania, nadto przepisów art.409 w związku z art.410 i art.411 pkt 1 kodeksu cywilnego. Wyraziła pogląd, że w dniu rejestracji odpowiadała warunkom, od wystąpienia których zależy prawo do zasiłku przedemerytalnego, w szczególności podważyła stanowisko prezentowane przez organy orzekające, wedle którego w tym dniu prowadziła działalność gospodarczą. Wskazała bowiem na ugruntowany w orzecznictwie pogląd, że sama rejestracja tej działalności nie jest wystarczająca dla przyjęcia wyczerpania przesłanki "podjęcia pozarolniczej działalności", która przekreśla status bezrobotnego. Wpis do rejestru stwarza jedynie domniemanie prowadzenia takiej działalności, które może być obalone. W jej przekonaniu obaliła je w toku postępowania administracyjnego, podtrzymując dotychczasowe wywody, przeto kwestionowane decyzje uznała za chybione. Nadto podniosła, że nie została właściwie pouczona przez pracowników urzędu pracy, którzy wskazywali na możliwość uzyskiwania przez nią dochodów w wysokości nie przekraczającej połowy najniższego wynagrodzenia. Nie zareagowali inaczej nawet mimo okazania dowodu osobistego z wpisem działalności pozarolniczej dokonanym w [...]. W jej ocenie niepodobna zatem uznawać przedmiotowych kwot za świadczenie nienależne. Na koniec zaprezentowała pogląd, wedle którego sporny zasiłek – jako zużyty bez świadomości obowiązku wydania – nie podlega zwrotowi.
W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, przytaczając argumenty zaprezentowane w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji i dodając, że w jego opinii skarżąca nie wykazała faktu niepodjęcia działalności gospodarczej od dnia wskazanego w zgłoszeniu do ewidencji do dnia jej wyrejestrowana, była prawidłowo pouczona o swych obowiązkach, którym nie uczyniła zadość i zwalczając pogląd, jakoby przedmiotowa kwota nie stanowiła świadczenia nienależnego, do zwrotu którego skarżąca nie byłaby zobowiązaną.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje:
skarga nie zawiera uzasadnionych zarzutów, brak jest też trafnych zarzutów branych pod rozwagę z urzędu, przeto zaskarżona decyzja - jako odpowiadająca przepisom prawa materialnego i formalnego – nie podlegała wzruszeniu. Na wstępie należy wyjaśnić, iż z dniem 1 stycznia 2004 r. utraciła moc ustawa z dnia 11 maja 1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym (p. art.3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1271 ze zm.), zaś sądownictwo administracyjne stało się dwuinstancyjne. Przy czym w pierwszej instancji orzekają wojewódzkie sądy administracyjne (p. art.3 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269). Stosownie do brzmienia art.97 §1 powyższej ustawy sprawa niniejsza podlega rozpoznaniu przez ten sąd na podstawie przepisów ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270). W drugim rzędzie należy podkreślić, iż – w myśl art.1 §1 Prawa o ustroju sądów administracyjnych - sądy te powołane są do kontroli zgodności z prawem wykonywania administracji publicznej, w tym w zakresie legalności decyzji administracyjnych (p. art.1 i art.3 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi). W toku postępowania sądy te badają czy kwestionowane decyzje nie uchybiają przepisom prawa materialnego lub procesowego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy albo mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy, bądź stanowiącym podstawę wznowienia postępowania, jak też badają czy owe decyzje nie są dotknięte kwalifikowaną wadą prawną uzasadniającą ich nieważność (p. art.145 ostatnio przywołanej ustawy). Przy czym, jak głosi art.134 §1 tej ustawy, sądy administracyjne nie są związane zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, przeto kontroli legalności dokonują również z urzędu.
Dokonując kontroli kwestionowanej decyzji w tych ramach nie dostrzegł Sąd uchybień skutkujących jej wzruszeniem. Sprawa została bowiem dostatecznie wyjaśniona do rozstrzygnięcia, zebrane dowody zostały poprawnie ocenione pod kątem wiarygodności, w wyniku czego poczyniono trafne ustalenia faktyczne, które przyjęto za podstawę zasadnych rozważań i prawidłowego rozstrzygnięcia. Zatem decyzja ta nie uchybia przepisom prawa procesowego. Nie narusza ona także przepisów prawa materialnego. W przekonaniu Sądu trafne jest stanowisko organów orzekających, że podstawą prawną zwrotu przez skarżącą przedmiotowej kwoty pobranego zasiłku jest przepis art.28 ust.1 ustawy o zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu. Jakkolwiek organy te szerzej tej okoliczności nie rozważyły, jest ona nienależnym świadczeniem w rozumieniu przepisu art.28 ust.2 pkt 2 tej ustawy. Zalicza on do tej kategorii świadczenie wypłacone na podstawie nieprawdziwych oświadczeń lub sfałszowanych dokumentów albo w innych przypadkach świadomego wprowadzenia w błąd powiatowego urzędu pracy przez osobę pobierającą to świadczenie. Zdaniem Sądu prawidłowe jest stanowisko organów wypowiadających się w sprawie, iż kwota pobranego zasiłku przedemerytalnego za okres do dnia [...] do dnia [...] wyczerpuje znamiona nienależnego świadczenia w rozumieniu tego przepisu.
W pierwszej kolejności godzi się uwzględnić fakt, że skarżąca za ten okres pobierała zasiłek przedemerytalny w wysokości powyżej sprecyzowanej. Po wtóre, jak wynika z decyzji z dnia [...] prawo do tego zasiłku jej nie przysługiwało. Decyzja ta stała się ostateczną (Wojewoda Ś. utrzymał ją w mocy decyzją z dnia [...]., zaś Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach wyrokiem z dnia 13 grudnia 2004 r., do sygn. akt 4 II SA/Ka 140/03, oddalił skargę na to rozstrzygnięcie). Niepodobna przeto nawiązywać do kwestii prawa do tegoż zasiłku, gdyż jest ona przesądzona przywołanymi orzeczeniami. Nie można w niniejszej sprawie skutecznie podważać legalności decyzji w przedmiocie odmowy prawa do zasiłku przedemerytalnego, natomiast oczywistą jest konkluzja, że skarżącej się on nie należał. W konsekwencji czego do rozważenia pozostaje zagadnienie czy pobrana z tego tytułu przez skarżącą kwota jest świadczeniem nienależnym w rozumieniu cytowanego przepisu, który oprócz braku uprawnień do pobierania świadczenia przewiduje jeszcze dalsze przesłanki. I w tym zakresie Wojewódzki Sąd Administracyjny podziela pogląd organów wypowiadających się w sprawie, bowiem uważa, że skarżąca – będąc prawidłowo pouczoną co do swych obowiązków m.in. w zakresie istotnym z punktu widzenia rozpatrywanej sprawy – złożyła nieprawdziwe oświadczenie oraz świadomie wprowadziła w błąd organ zatrudnienia. W tej materii odwołać się wypadnie do treści obszernych wywodów Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach zawartych w uzasadnieniu przywołanego powyżej wyroku. W tym miejscu godzi się tylko wskazać, że w aktach administracyjnych zalegają dowody na kilkakrotne pouczenia skarżącej obejmujące konieczność informowania urzędu pracy o każdej okoliczności faktycznej mającej znaczenie dla jej statusu i przyznawanych świadczeń, toteż twierdzenie, jakoby tego nie uczyniono musi zostać uznane za gołosłowne i złożone na użytek niniejszego postępowania. Skarżąca nie wykazała braku wymaganych pouczeń i nie obaliła faktów wynikających z przywołanych dokumentów. W istocie też w dacie rejestracji podała, iż nie prowadzi pozarolniczej działalności gospodarczej. Nie wdając się w ewentualne trudności interpretacyjne pojęć "prowadzenia" działalności, jej "podjęcia" oraz ewidencji podmiotów gospodarczych, nie budzi wątpliwości, że skarżąca w dniu rejestracji w urzędzie pracy była wpisana do ewidencji osób prowadzących tę działalność. Niewykluczone, że rozumiała pojęcie prowadzenia pozarolniczej działalności jako fakt jej realnego wykonywania, co wówczas nie miało miejsca. Jednakowoż powinna dostrzec różnicę pomiędzy tymi zakresami pojęciowymi najpóźniej w momencie podejmowania pracy na własny rachunek, bo należy to do sfery faktów kształtujących jej sytuację prawną, o czym była pouczona i z pewnością wiedziała. Tymczasem nie podała tych faktów właściwemu organowi. Przeto nawet gdyby nie ocenić oświadczenia złożonego podczas rejestracji w urzędzie pracy za nieprawdziwe (skarżąca mogła nie rozumieć jego treści), to z pewnością brak wymaganego oświadczenia o podjęciu pracy stanowi przypadek świadomego wprowadzenia w błąd właściwego organu. Skarżąca winna zdawać sobie sprawę z tego, że w świetle brzmienia art.2 ust.1 pkt 2 lit. f ustawy o zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu bezrobotnym jest osoba, która m. in. nie jest zatrudniona i nie wykonuje innej pracy zarobkowej, jest zdolna i gotowa do podjęcia zatrudnienia w pełnym wymiarze czasu pracy, jest zarejestrowana we właściwym urzędzie pracy, jeżeli nie podjęła pozarolniczej działalności od dnia wskazanego w zgłoszeniu do ewidencji do dnia wyrejestrowania tej działalności. Tymczasem poza sporem jest, iż skarżąca w dniu rejestracji w urzędzie pracy, tj. w dniu [...], pozostawała w ewidencji osób prowadzących działalność gospodarczą (od [...] do [...]) a działalność prowadziła w okresie od [...] do [...]. Przy czym należy wyjaśnić, że świadome wprowadzenie w błąd w rozumieniu cytowanego przepisu art.28 ust.2 pkt 2 nie jest tożsame z zamiarem popełnienia czynu zabronionego w rozumieniu prawa karnego. Toteż niepodobna oceniać go w kategoriach zawinienia właściwych dla tej gałęzi prawa, a jedynie w ramach działania z rozeznaniem nakierunkowanym na osiągnięcie celu w postaci nieuzasadnionej korzyści na gruncie świadczeń należnych osobom bezrobotnym. W przekonaniu obecnego składu Sądu takie działanie skarżącej można przypisać. Jest nim bowiem także wprowadzenie w błąd w wyniku zaniechania zadośćuczynienia obowiązkom prawnym wynikającym z przepisów przywołanej powyżej ustawy, o których strona była pouczona.
Na koniec godzi się wskazać, że podnoszone w skardze przepisy kodeksu cywilnego nie mają zastosowania w niniejszej sprawie. Regulacja tego aktu prawnego nie pokrywa się w żadnej mierze z przepisami ustawy o zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu, która jest wyczerpująca i samodzielna. Nie ma więc znaczenia dla wyniku niniejszego postępowania pojęcie nienależnego świadczenia i kwestia jego zwrotu w ujęciu tegoż kodeksu. Podobnie jak zasady współżycia społecznego, przynajmniej w takim aspekcie, w jakim pozwalałyby na uniknięcie przez skarżącą obowiązku zwrotu spornego świadczenia. Przy czym na marginesie można dodać, że skarżącej służy prawo ubiegania się o odroczenie, rozłożenie na raty, lub umorzenie w całości lub części, przedmiotowego świadczenia co do kwot nieprzedawnionych.
Z tych przyczyn, gdy zaskarżona decyzja odpowiada prawu, skarga nie mogła odnieść skutku. Co mając na uwadze, na mocy art.151 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzeczono jak w sentencji niniejszego wyroku.