II SA/Ka 3410/01

II SA/Ka 3410/01 - Wyrok WSA w Gliwicach
Data orzeczenia
2004-02-23
orzeczenie nieprawomocne
Data wpływu
2001-11-22
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Sędziowie
Iwona Bogucka /sprawozdawca/
Łucja Franiczek /przewodniczący/
Małgorzata Korycińska
Symbol z opisem
618  Wywłaszczanie i zwrot nieruchomości
Skarżony organ
Wojewoda
Treść wyniku
Oddalono skargę
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia NSA del. Łucja Franiczek Sędziowie: NSA del. Małgorzata Korycińska asesor WSA Iwona Bogucka Protokolant: ref. Beata Malcharek po rozpoznaniu w dniu 17 lutego 2004 r. sprawy ze skargi J. D. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie wypłaty odszkodowania za nieruchomość oddala skargę
Uzasadnienie
Wnioskiem z dnia [...] r. J. D. zwrócił się do Prezydenta Miasta K. o zwrot wywłaszczonych działek oraz wypłatę rekompensaty za utracone mienie. Z uzasadnienia wniosku wynika, że przedmiotem żądania strony była zabudowana nieruchomość, położona w K. przy ul. [...], o pow. [...] m2, zapisana w KW Państwowego Biura Notarialnego w K. pod numerem [...], wywłaszczona decyzją Prezydium Miejskiej Rady Narodowej w K. z dnia [...] r., oraz nieruchomość przejęta z przeznaczeniem na drogi postanowieniem Sądu Powiatowego w K. z dnia [...] r., sygn. akt [...], o pow. [...] m2, jak również wartość składnika roślinnego, o którą zaniżono wypłacone odszkodowanie. W dniu [...] r. organ I instancji poinformował stronę o odmiennościach postępowań w zakresie żądania zwrotu wywłaszczonej nieruchomości i wypłaty odszkodowania i wezwał do sprecyzowania wniosku oraz uzupełnienia wniosku o postanowienie sądu stwierdzające nabycie praw do spadku po zmarłym H. D.. Pismem z dnia [...] r. skarżący wyjaśnił, że żąda rekompensaty za wywłaszczone nieruchomości oraz rekompensaty za składnik budowlany, roślinny i zapis hipoteczny. Równocześnie skarżący wyjaśnił, że ze względu na sytuację rodzinną nie jest możliwe uporządkowanie spraw majątkowych po zmarłym H.D. Do akt dołączone zostało natomiast postanowienie Sądu Rejonowego w K. z dnia [...] r., sygn. akt [...], stwierdzające nabycie spadku po zmarłej R. K. przez jej synów H. D. i J.D. w [...] części. W dniu [...] r. przeprowadzona została rozprawa administracyjna, a trakcie której poinformowano stronę, że poszczególne żądania zawarte w jego wniosku zostaną rozpoznane w odrębnych postępowaniach, dotyczących odpowiednio kolejnych aktów wywłaszczeniowych.
W aktach sprawy znajduje się decyzja z dnia [...] nr [...] Prezydium Miejskiej Rady Narodowej w K. wydana na podstawie art. 8 ustawy z dnia 25 czerwca 1948 r. – O podziale nieruchomości na obszarze miast i niektórych osiedli (Dz. U. nr 35, poz. 240), zezwalająca na podział nieruchomości zapisanych w księgach wieczystych KW [...] M. oraz tom [...], karta [...] P. i wydzielenie z nich działek oznaczonych numerami jak w decyzji, pod warunkiem że właściciele nieruchomości lub ich następcy prawni zgodnie z art. 12 i 13 powołanej ustawy odstąpią bezpłatnie na rzecz Skarbu Państwa działki przewidziane pod rozbudowę ulic, a oznaczone w projekcie numerami: [...]. Do akt dołączono również postanowienie Sądu Powiatowego w K. z dnia [...] r. sygn. akt [...] w przedmiocie zniesienia współwłasności i stwierdzenia zasiedzenia. Jak wynika z pkt I tego postanowienia, jego przedmiotem są nieruchomości położone w K.O., wpisane w księdze wieczystej Sądu Powiatowego w K. K.W. Nr [...]. dawniej P. tom [...], wykaz [...] oraz nieruchomości położone w K. O., wpisane w księdze wieczystej P., tom [...], wykaz [...]. , uwidocznione w planie projektu podziału sporządzonym przez Miejską Pracownię Geodezyjną Prezydium Miejskiej Rady Narodowej w K., zatwierdzonym decyzją tego Prezydium z dnia [...] r. nr [...]. Zgodnie z pkt I. 5 postanowienia Sądu z dnia [...]r., parcele oznaczone w planie podziału nr [...] o łącznej powierzchni [...] m2 zostały przyznane na wyłączną własność Skarbowi Państwa.
Decyzją z dnia [...] r. Prezydent Miasta K., na podstawie art. 216 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. – O gospodarce nieruchomościami (tekst jedn. Dz. U. z 2000 r., nr 46, poz. 543) umorzył postępowanie w sprawie wypłaty zwaloryzowanego odszkodowania za nieruchomość położoną w K. przy ul. [...], przejętą na podstawie postanowienia Sądu Powiatowego w K. z dnia [...] r. sygn. akt [...] o zniesieniu współwłasności. W uzasadnieniu wskazano, ze zgodnie z art. 216 powołanej ustawy o gospodarce nieruchomościami, przepisy dotyczące zwrotu wywłaszczonych nieruchomości i wypłaty odszkodowań stosuje się odpowiednio do nieruchomości przejętych lub nabytych na rzecz Skarbu Państwa na podstawie przepisów wymienionych w art. 216 ustawy. Przepis ten nie dopuszcza wykładni rozszerzającej, przedmiotowa nieruchomość nie została przejęta na podstawie wymienionych aktów prawnych , a zatem wniosek strony uznano za bezprzedmiotowy.
W złożonym odwołaniu J.D. podniósł, że akty będące podstawą przejęcia przedmiotowej nieruchomości na rzecz Skarbu Państwa były wydane z naruszeniem prawa, nieruchomość nie została wykorzystana na przewidziany cel budowy dróg i dopiero w roku [...] została oddana w wieczyste użytkowanie na potrzeby infrastruktury osiedla "[...]". Zaskarżoną decyzją z dnia [...] r. Wojewoda [...] utrzymał w mocy decyzję organu I instancji, wskazując że art. 216 ustawy o gospodarce nieruchomościami nie może mieć zastosowania w sprawie a złożonego wniosku strony nie można odnieść do żadnej z sytuacji uregulowanych przepisami w nim wymienionymi.
W skardze do Naczelnego Sądu Administracyjnego Ośrodka Zamiejscowego w Gliwicach J. D. podniósł, że przedmiotowa nieruchomość o powierzchni [...] m2 została w roku [...] zawłaszczona przez Skarb Państwa niezgodnie z przepisami prawa, nie została przeznaczona na drogę, wbrew celowi wywłaszczenia. Nadto w skardze przywołano szereg okoliczności faktycznych dotyczących wydania innych decyzji, przedmiotem których były odrębne akty wywłaszczenia. Skarżący wniósł o rozstrzygnięcie, czy decyzje wywłaszczeniowe, wydane na przestrzeni [...] lat, dotyczące jednego zadania inwestycyjnego, mają moc prawną, czy zajęcie nieruchomości a następnie zaniechanie po [...] latach realizacji inwestycji powoduje skutki prawne, czy decyzja z [...] r. nr [...] ma moc prawną, jaki był powód jej wydania i czy jej wydanie było prawidłowe.
W odpowiedzi na skargę Wojewoda [...] wniósł o jej oddalenie, powielając argumentację przytoczoną w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Dodatkowo organ odwoławczy podniósł, że przejęcie przedmiotowej nieruchomości nastąpiło na podstawie postanowienia Sądu Powiatowego o zniesieniu współwłasności, wydanego w związku z art. 12 i 13 ustawy z dnia 25 czerwca 1948 r. o podziale nieruchomości na obszarach miast i niektórych osiedli.
Na rozprawie w dniu 17 lutego 2004 r. przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Gliwicach skarżący potwierdził, że przedmiotem jego żądań jest wypłata odszkodowania a nie zwrot działek, przejętych na własność Skarbu Państwa.
Wojewódzki Sąd Administracyjny rozważył, co następuje:
Przejęcie przedmiotowej nieruchomości na rzecz Skarbu Państwa nastąpiło w związku z postanowieniami ustawy z 25 czerwca 1948 r. o podziale nieruchomości na obszarach miast i niektórych osiedli (Dz. U. nr 35, poz. 240, zm. Dz. U. z 1957 r., nr 39, poz. 172). Jej art. 5 przewidywał, że na niektórych obszarach należy uzyskać pozwolenie władzy na podział nieruchomości na działki, zaś warunkiem takiego pozwolenia było bezpłatne odstąpienie na własność gminy (Państwa) gruntów przeznaczonych w planach zagospodarowania przestrzennego na ulice, place i drogi oraz niektóre inne cele. Odstąpienie następowało w formie umowy, a jej skutkiem w niniejszej sprawie jest orzeczenie z pkt 5 wyroku Sądu Powiatowego w K. z dnia [...] r. w przedmiocie zniesienia współwłasności. Należy podkreślić, że zasadą przyjęta w powołanej ustawie z 25 czerwca 1948 r. była nieodpłatność przekazania gruntów.
Zgodnie z aktualnie obowiązującą ustawą z dnia 21 sierpnia 1997 r o gospodarce nieruchomościami (tekst jedn. Dz. U. z 2000 r., Nr 46, poz. 543 z późn. zm.), wywłaszczenie następuje za odszkodowaniem odpowiadającym wartości wywłaszczonej nieruchomości (art. 128 ust. 1 ustawy). Kwestie wypłaty odszkodowań regulują przepisy rozdziału 5 działu III ustawy. Regulacja ta, zgodnie z art. 242 cytowanej ustawy, obowiązuje od 1 stycznia 1998 r. i ma zastosowanie do aktów wywłaszczeń dokonanych po tej dacie. Brak jest przepisów przejściowych, pozwalających rozszerzyć stosowanie tej regulacji i jej zasad na przypadki wywłaszczeń i przejęć nieruchomości, dokonanych w przeszłości na podstawie innych aktów prawnych. Rozszerzenie takie, wyłącznie w zakresie stosowania przepisów rozdziału 6 działu III ustawy, dotyczących zwrotu wywłaszczonych nieruchomości, przewiduje art. 216 ustawy o gospodarce nieruchomościami. Jakkolwiek przepis ten nie wymienia ustawy z 25 czerwca 1948 r. wśród aktów, które będąc podstawą przejęcia nieruchomości, uzasadniają jej zwrot z zastosowaniem aktualnych zasad, to wyłączenie takie wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 24 października 2001 r. w sprawie o sygn. SK 22/01 (OTK 2001/7/216) uznane zostało za niezgodne z Konstytucją RP. W tezie powołanego orzeczenia Trybunał Konstytucyjny stwierdził, że w zakresie w jakim art. 216 ustawy o gospodarce nieruchomościami wyklucza stosowanie przepisów rozdz. 6 działu III tej ustawy do nieruchomości przejętych na rzecz Skarbu Państwa na podstawie art. 5 i 13 ustawy z dnia 25 czerwca 1948 r., jest niezgodny z art. 32 i 64 ust. 2 Konstytucji RP. Rozstrzygnięcie to wywiera jednak wpływ jedynie w stosunku do postępowań z zakresu zwrotu wywłaszczonych nieruchomości. W rozważanej sprawie przedmiotem żądań strony nie był jednak zwrot nieruchomości, lecz wypłata za nie odszkodowania. W tej kwestii należy stwierdzić brak regulacji, ustawodawca nie przewidział bowiem możliwości, odmiennie niż w przypadku żądań zwrotu, możliwości stosowania przepisów rozdz. 5 działu III ustawy o gospodarce nieruchomościami do nieruchomości przejętych na podstawie innych aktów, w tym w szczególności ustawy z 25 czerwca 1948 r. Jakkolwiek zatem organy obu instancji w swoich rozstrzygnięciach niewłaściwie podały jako podstawę prawną art. 216 ustawy o gospodarce nieruchomościami, rozciągając bezzasadnie jego zastosowanie również na przypadki postępowań z zakresu żądań odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość, to uchybienie to nie ma wpływu na wynik postępowania. Nie ma takiego wpływu również nie uwzględnienie przez organ odwoławczy przy wydawaniu zaskarżonej decyzji (data wydania [...] r.) treści powoływanego orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego z 24 października 2001 r., albowiem przedmiotem postępowania nie były kwestie zwrotu, lecz odszkodowania za przejętą nieruchomość. Mając na względzie istniejący stan prawny należy uznać, że zgłaszając swoje żądanie strona wniosła o wypłatę świadczenia nie przewidzianego w przepisach prawa.
Zgodnie z art. 105 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz. U z 2000 r., Nr 98, poz. 1071 z późn. zm.), przesłanką umorzenia postępowania jest jego bezprzedmiotowość. Pojęcie bezprzedmiotowości w ujęciu przepisów postępowania administracyjnego rozumiane jest jako brak któregoś z elementów stosunku prawnego, wobec czego nie można wydać decyzji rozstrzygającej sprawę co do istoty. Przypadkiem bezprzedmiotowości będzie także sytuacja braku podstaw prawnych organu do orzekania w sprawie. Jakkolwiek w orzecznictwie sadowo-administracyjnym wskazuje się na trudności i znaczenie odróżniania przypadków bezprzedmiotowości postępowania od braku przesłanek do uwzględnienia żądań strony, należy zgodzić się z wnioskiem, że akceptacja tezy, iż nie można domniemywać kompetencji organu do działań władczych, prowadzi do wniosku, że organ władny jest orzekać w sprawach prawnie uregulowanych, a gdy regulacja taka nie istnieje, postępowanie jest bezprzedmiotowe ( por. J. Borkowski W: B. Adamiak, J. Borkowski: Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz. Warszawa 1996, s. 464).
Przedmiotem rozpoznania Sądu była decyzja w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie wypłaty zwaloryzowanego odszkodowania za nieruchomość o pow. [...] m2, położoną K., objętą postanowieniem Sądu Powiatowego w K. z dnia [...] r. o zniesieniu współwłasności. Jakkolwiek zatem Sąd nie jest związany zarzutami skargi i zgodnie z art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r.- Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270), może stosować przewidziane ustawą środki w stosunku do aktów podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, Sąd pozostawił poza zakresem postępowania wnioski zawarte w skardze, odnoszące się do innych nieruchomości i innych aktów wywłaszczenia, jako nie objęte granicami sprawy i nie niezbędne dla jej załatwienia.
Skarga będąca podstawą niniejszego postępowania sądowego została skierowana przez skarżącego do Naczelnego Sądu Administracyjnego Ośrodka Zamiejscowego w Katowicach dnia [...] r. Zgodnie z art. 97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Przepisy wprowadzające ustawę – Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1271 ze zm. Dz.U. z 2002 r., Nr 240, poz. 2052) sprawy, w których skargi zostały wniesione do Naczelnego Sądu Administracyjnego przed dniem 1 stycznia 2004 r. i postępowanie nie zostało zakończone, podlegają rozpoznaniu przez właściwe wojewódzkie sądy administracyjne na podstawie ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r.- Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270).
Mając na uwadze przedstawione wyżej argumenty, Wojewódzki Są Administracyjny w Gliwicach, na podstawie art. 151 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, w związku z art. 97 § 1 ustawy – Przepisy wprowadzające ustawę – Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji wyroku.