II SA/Po 194/20

II SA/Po 194/20 - Wyrok WSA w Poznaniu
Data orzeczenia
2020-09-04
orzeczenie nieprawomocne
Data wpływu
2020-03-09
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Sędziowie
Danuta Rzyminiak-Owczarczak /sprawozdawca/
Elwira Brychcy /przewodniczący/
Jan Szuma
Symbol z opisem
6182 Zwrot wywłaszczonej nieruchomości i rozliczenia z tym związane
Hasła tematyczne
Gospodarka gruntami
Nieruchomości
Sygn. powiązane
I OSK 2734/20 - Postanowienie NSA z 2024-03-22
Skarżony organ
Wojewoda
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2020 poz 65
art. 136 ust. 3, art. 137, art. 216 ust. 1,  art. 229
Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami - t.j.
Sentencja
Dnia 4 września 2020 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Elwira Brychcy Sędziowie Sędzia WSA Danuta Rzyminiak - Owczarczak (spr.) Asesor WSA Jan Szuma Protokolant st. sekr. sąd. Edyta Rurarz - Kwietniewska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 4 września 2020 roku sprawy ze skargi A. B. i S. B. na decyzję Wojewody z dnia [...] stycznia 2020 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania administracyjnego oddala skargę
Uzasadnienie
Decyzją z [...] listopada 2019 r., nr [...], Dyrektor Zarządu Geodezji i Katastru Miejskiego [...] działając z upoważnienia Prezydenta Miasta [...] umorzył jako bezprzedmiotowe postępowanie z wniosku A. B. i S. B. o zwrot zbytej na rzecz Skarbu Państwa nieruchomości położonej w [...], stanowiącej obecnie działki nr: [...], [...], [...] i część działki nr [...], wszystkie z arkusza mapy [...] obrębu [...], zapisane w księdze wieczystej nr [...] jako własność Skarbu Państwa w użytkowaniu wieczystym osoby prawnej.
W uzasadnieniu wyjaśniono, że pismami z [...] sierpnia 2019 r., uzupełnionymi [...] września 2019 r. A. B. i S. B., wnieśli o zwrot dawnych działek nr [...] i [...] o łącznej pow. 22 054 m2, zapisanych dawniej w księdze wieczystej Kw nr [...] jako własność S. B.. Dalej wskazano, że w toku postępowania ustalono, iż działki nr [...] i [...] o łącznej powierzchni 22 054 m2 a zapisane w księdze wieczystej Kw nr [...], zbyte zostały przez S. B. na rzecz Skarbu Państwa - Kombinatu Wyrobów z Metali Szlachetnych i Platerów "[...]" z siedzibą w [...] Umowę sprzedaży zawarto aktem notarialnym z dnia [...] sierpnia 1978 r., repertorium [...], w trybie przepisu art. 6 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości (Dz. U. z 1974 r. Nr 10, poz. 64). Z § 3 umowy wynika, że na terenie nabywanych działek ustalono lokalizację zakładu produkcji wyrobów ze złota I srebra "[...]" w [...]. Na podstawie zawiadomienia Państwowego Biura Notarialnego ustalono, że w dniu [...] sierpnia 1978 r. działki nr [...] i [...] o łącznej powierzchni 22054 m2 odłączono do księgi wieczystej Kw nr [...] jako własność Skarbu Państwa - Kombinatu Wyrobów z Metali Szlachetnych i Platerów "[...]" z siedzibą w [...].
Dalej wskazano, że z wykazu zmian danych ewidencyjnych dotyczących działki nr [...] z arkusza mapy [...] obrębu [...] wynika, że działka ta uległa podziałowi na działki nr [...] i [...], następnie działka nr [...] - na działki nr [...] i [...]. Działce nr [...] odpowiada obecnie część działki nr [...].
Wojewoda [...] decyzją z [...] maja 1991 r., nr [...] oddał w użytkowanie wieczyste Przedsiębiorstwu Wyrobów z Metali Szlachetnych "[...]" w [...] grunt stanowiący m.in. działki nr [...], [...] i [...]. Prawo użytkowania wieczystego na rzecz Przedsiębiorstwa ujawnione zostało w księdze wieczystej Kw nr [...] w dniu [...] grudnia 1991 r. na podstawie powołanej wyżej decyzji.
Obecnie działki nr [...], [...], [...] i [...] z arkusza mapy [...] obrębu [...] zapisane są w księdze wieczystej nr [...] jako własność Skarbu Państwa w użytkowaniu wieczystym osoby prawnej.
Dyrektor Zarządu Geodezji i Katastru Miejskiego [...] wyjaśnił następnie, że zgodnie z przepisem art. 229 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami roszczenie o zwrot nieruchomości nie przysługuje, jeżeli przed dniem jej wejścia w życie, tj. przed dniem 1 stycznia 1998 r., nieruchomość została sprzedana albo ustanowiono na niej prawo użytkowania wieczystego na rzecz osoby trzeciej i prawo to zostało ujawnione w księdze wieczystej. Zgodnie z orzecznictwem sądów administracyjnych, jeżeli w sprawie o zwrot nieruchomości wszczętej na podstawie art. 136 ust. 3 ustawy o gospodarce nieruchomościami, ujawni się okoliczność, iż nieruchomość wywłaszczona została oddana w użytkowanie wieczyste przed dniem wejścia w życie ustawy, a prawo to zostało ujawnione w księdze wieczystej, to postępowanie administracyjne powinno ulec umorzeniu na podstawie art. 105 § 1 K.p.a. jako bezprzedmiotowe
Organ zauważył, że przeprowadzone postępowanie wykazało, iż objęte żądaniem zwrotu działki nr [...] (obecnie działki nr [...], [...] i część działki nr [...]) i [...] z arkusza mapy [...] obrębu [...], stały się przedmiotem użytkowania wieczystego. Prawo to ujawnione zostało w księdze wieczystej Kw nr [...] w dniu [...] maja 1991 r., a zatem przed dniem wejścia w życie ustawy o gospodarce nieruchomościami. Zaistnienie negatywnej, samodzielnej przesłanki zwrotu zawartej w art. 229 ustawy o gospodarce nieruchomościami wyłączyło konieczność wyjaśniania celu wywłaszczenia oraz przesłanek zbędności określonych w przepisie art. 137 ustawy o gospodarce nieruchomościami W tych okolicznościach przedmiotowe postępowanie stało się bezprzedmiotowe i podlega umorzeniu.
Odwołania od powyższej decyzji wnieśli S. B. i A. B. podnosząc, iż cel wywłaszczenia wskazany w decyzji wywłaszczeniowej - umowy zawartej w trybie art. 6 ustawy z dnia 12 marca 1958 roku (Dz. U nr 10 z 1974 r.) o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości - do tej pory nie został zrealizowany.
Zauważono, że Wojewoda [...] przed podjęciem decyzji o oddaniu w użytkowanie wieczyste terenu Skarbu Państwa nie zapoznał się z zagospodarowaniem wywłaszczonej działki, która nie została zagospodarowana zgodnie z celem wywłaszczenia, nie zagwarantował też poprzedniemu właścicielowi możliwości zwrotu nieruchomości. Bez zawiadomienia właściciela/spadkobiercy, Wojewoda [...] orzekł, że grunty Skarbu Państwa stały się przedmiotem użytkowania wieczystego. Nie wyjaśniono dlaczego i jakiej podstawie Wojewoda wydał decyzję, że wywłaszczony teren, na którym nie został zrealizowany cel wywłaszczenia, został oddany w użytkowanie wieczyste.
Wojewoda decyzja z dnia [...] stycznia 2020 r., nr [...], utrzymał zaskarżoną decyzję organu I instancji w mocy.
W uzasadnieniu organ odwoławczy wyjaśnił, że przepis art. 136 ust. 1 ustawy o gospodarce nieruchomościami wprowadza normatywny zakaz używania wywłaszczonych (nabytych) nieruchomości na cele inne niż te, dla których nastąpiło ich wywłaszczenie. Wykorzystanie nieruchomości na inny cel lub niewykorzystanie na cel stanowiący podstawę wywłaszczenia w określonym terminie - implikuje ustawowy obowiązek zwrotu. Zauważono, iż zgodnie z art. 136 ust. 3 powołanej ustawy poprzedni właściciel lub jego spadkobierca mogą żądać zwrotu wywłaszczonej nieruchomości lub jej części, jeżeli, stosownie do przepisu art. 137 tej ustawy, stała się ona zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu. Uprawnienie do żądania zwrotu nieruchomości nie przysługuje w przypadku zaistnienia przesłanki, o której mowa w art. 229 ustawy. Zgodnie z tym przepisem roszczenie, o którym mowa w art. 136 ust. 3, nie przysługuje, jeżeli przed dniem wejścia w życie ustawy gospodarce nieruchomościami nieruchomość została sprzedana albo ustanowiono na niej prawo użytkowania wieczystego na rzecz osoby trzeciej i prawo to zostało ujawnione w księdze wieczystej.
Organ odwoławczy wskazał, że w toku postępowania pierwszoinstancyjnego Prezydent Miasta [...] ustalił, iż Wojewoda [...] decyzją z dnia [...] maja 1991 r., nr [...], oddał w użytkowanie wieczyste Przedsiębiorstwu Wyrobów z Metali Szlachetnych "[...]" w [...] grunt stanowiący m.in. działki nr [...], [...] i [...]. Prawo użytkowania wieczystego na rzecz ww. Przedsiębiorstwa ujawnione zostało w księdze wieczystej Kw nr [...] w dniu [...] grudnia 1991 r., na podstawie wyżej wymienionej decyzji. Powyższy stan faktyczny wynika ze zgromadzonego w postępowaniu pierwszoinstancyjnym materiału dowodowego.
Odnosząc się do zarzutów podniesionych w odwołaniu organ zauważył, że w postępowaniu o zwrot wywłaszczonej nieruchomości, dopiero po ustaleniu, że nie ma przeszkód do prowadzenia postępowania z uwagi m.in. na spełnienie przesłanek z art. 229 ustawy o gospodarce nieruchomościami, następuje dokonywanie ustaleń co do celu wywłaszczenia i badanie przesłanki zbędności.
W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu A. B. i S. B., powołując się na uchwałę składu 7 sędziów Sądu Najwyższego z 27 stycznia 2000 ( III ZP 14/99) zauważyli, iż do dnia [...] maja 1991 roku przedmiotowe działki pozostawały w zarządzie państwowego Przedsiębiorstwa Wyrobów z Metali Szlachetnych "[...]" w [...]. Nadto, bezsporne jest, że w niniejszym przypadku cel wywłaszczenia - budowa zakładu "[...]" - nie został zrealizowany. W takiej sytuacji powinno zostać wprowadzone rozwiązanie gwarantujące poprzedniemu właścicielowi możliwość uzyskania ponownie prawa własności utraconej nieruchomości. Zaznaczono, że Wojewoda [...] przed ustanowieniem prawa użytkowania wieczystego na rzecz Przedsiębiorstwu Wyrobów z Metali Szlachetnych "[...]" w [...] nie zawiadomił o powyższym zamiarze, jak i fakcie, uprzedniego właściciela wywłaszczonej nieruchomości - pomimo że cel wywłaszczenia nie został zrealizowany.
W ocenie skarżących organ I instancji dopuścił się także naruszenia art. 105 § 1 k.p.a. poprzez umorzenie niniejszego postępowania w sytuacji - gdyby przyjąć w ślad za organem, że w niniejszym przypadku ma zastosowanie art. 229 ustawy o gospodarce nieruchomościami - organ winien decyzję merytoryczną - o odmowie zwrotu nieruchomości.
Odpowiadając na skargę Wojewoda wniósł o jej oddalenie. Organ podtrzymał swoje dotychczasowe stanowisko, a odnosząc się do zarzutów skargi dodatkowo podniósł, że w przytoczonej w skardze uchwale Sądu Najwyższego z 27 stycznia 2000 roku wskazano, iż w sytuacji, gdy wniosek o zwrot wywłaszczonej nieruchomości został złożony po zakończeniu postępowania uwłaszczeniowego, nie jest dopuszczalne wydawanie decyzji o zwrocie nieruchomości zbędnej jeżeli Skarb Państwa lub gmina nie władają już tą nieruchomością, a w szczególności gdy na nieruchomości zostało ustanowione prawo użytkowania wieczystego.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje.
Skarga nie zasługiwała na uwzględnienie.
Zgodnie z art. 3 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r.- Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( t.j. Dz. U. z 2019 poz. 2325) - zwanej dalej w skrócie p.p.s.a. - sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Stosownie do przepisu art. 145 p.p.s.a. kontrola ta sprawowana jest w zakresie oceny zgodności zaskarżonych do sądu decyzji z obowiązującymi przepisami prawa materialnego jak i przepisów proceduralnych – o ile ich naruszenie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy tj. treść wydanej decyzji lub postanowienia. Przepis art. 134 § 1 p.p.s.a. stanowi, iż sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Tak więc sąd administracyjny, nie będąc związany granicami skargi, ocenia legalność decyzji administracyjnej w szerokim zakresie niezależnie od trafności zarzutów sformułowanych w skardze jak i ponad te zarzuty – w razie stwierdzenia naruszenia przepisów prawa materialnego bądź postępowania mającego wpływ na wynik postępowania.
Podstawę materialnoprawną kontrolowanych w przedmiotowej sprawie rozstrzygnięć organów administracji publicznej stanowiły przepisy ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (aktualny t.j. Dz.U. z 2020, poz. 65.) - dalej w skrócie: "u.g.n."- która w rozdziale 6 działu III reguluje w zasady i tryb zwrotu wywłaszczonych nieruchomości. Jak wynika z art. 216 ust. 1 u.g.n. przepisy te stosuje się odpowiednio m. in. do nieruchomości przejętych lub nabytych na rzecz Skarbu Państwa na podstawie art. 6 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości (Dz.U. z 1974 r. Nr 10, poz. 64 oraz z 1982 r. Nr 11, poz. 79, powoływana też jako "ustawa 1958").
Zgodnie z art. 136 ust. 3 u.g.n. poprzedni właściciel lub jego spadkobierca mogą żądać zwrotu wywłaszczonej nieruchomości lub udziału w tej nieruchomości albo części wywłaszczonej nieruchomości lub udziału w tej części, jeżeli, stosownie do przepisu art. 137, nieruchomość lub jej część stała się zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu. Z wnioskiem o zwrot występuje się do starosty, wykonującego zadanie z zakresu administracji rządowej, który zawiadamia o tym właściwy organ gospodarujący zasobem nieruchomości. Warunkiem zwrotu wywłaszczonej nieruchomości lub udziału w tej nieruchomości albo części wywłaszczonej nieruchomości lub udziału w tej części jest zwrot przez poprzedniego właściciela lub jego spadkobiercę odszkodowania lub nieruchomości zamiennej stosownie do art. 140. Art. 137 ust. 1 u.g.n. stanowi z kolei, że nieruchomość uznaje się za zbędną na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu, jeżeli: 1) pomimo upływu 7 lat od dnia, w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna, nie rozpoczęto prac związanych z realizacją tego celu albo 2) pomimo upływu 10 lat od dnia, w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna, cel ten nie został zrealizowany.
Zaznaczyć również trzeba, iż zgodnie z art. 229 u.g.n. roszczenie, o którym mowa w art. 136 ust. 3, nie przysługuje, jeżeli przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy (tj. przed [...] stycznia 1998 r. – uwaga Sądu) nieruchomość została sprzedana albo ustanowiono na niej prawo użytkowania wieczystego na rzecz osoby trzeciej i prawo to zostało ujawnione w księdze wieczystej.
W orzecznictwie prezentowane jest stanowisko, że zanim organ administracji publicznej przystąpi do merytorycznego rozpoznania sprawy poprzez badanie czy ziściły się materialne przesłanki zwrotu wywłaszczonej nieruchomości, winien szczegółowo wyjaśnić czy spełnione zostały formalne przesłanki rozpatrzenia wniosku. Podstawową kwestią jest zbadanie, czy strony legitymują się interesem prawnym niezbędnym dla skutecznego złożenia wniosku oraz czy nie zachodzą obiektywne przeszkody natury prawnej, które uniemożliwiają zwrot wywłaszczonej nieruchomości niezależnie od tego, czy i w jakim stopniu, została ona zagospodarowana zgodnie z celem wywłaszczenia.
Zgodnie z tym poglądem, który Sąd orzekający podziela, otrzymawszy wniosek o zwrot wywłaszczonej nieruchomości organ bada, na podstawie art. 136 u.g.n., czy pochodzi on od podmiotu w nim wymienionego, czy dotyczy wywłaszczonej nieruchomości, a także czy nie ma przeszkód do prowadzenia postępowania co do zbędności na cel wywłaszczenia, wskazanych w art. 229. Dopiero po ustaleniu tych okoliczności następuje dalsze postępowanie, w którym wyjaśniany jest cel wywłaszczenia, a następnie badanie przesłanki zbędności, ale już na podstawie art. 137 u.g.n. (por. wyroki Naczelnego Sadu Administracyjnego z dnia 21 czerwca 2012 r., sygn. akt I OSK 979/11, z 11 lipca 2018 r., sygn.. I OSK 2044/16, z 28 lipca 2009r., sygn. I OSK 648/08, z 7 października 2010 r., sygn. I OSK 1673/09, z 17 września 2014 r., sygn. akt I OSK 330/13 i z 4 października 2013 r., sygn. I OSK 840/12, dostępne na stronie internetowej: http://orzeczenia.nsa.gov.pl).
Wobec powyższego organy przed dokonaniem oceny, czy w przedmiotowej sprawie doszło do realizacji celu wywłaszczenia winny były m.in. jednoznacznie ustalić, czy nie zachodzi negatywna przesłanka, o której mowa w art. 229 u.g.n.
Prawidłowa wykładnia art. 229 u.g.n. prowadzi do wniosku, że jeżeli przed dniem [...] stycznia 1998 r. rozporządzono wywłaszczoną nieruchomością w sposób określony w tym przepisie i fakt ten został ujawniony w księdze wieczystej, to roszczenie o zwrot tej nieruchomości nie przysługuje byłemu właścicielowi - następcy prawnemu, choćby spełnione były przesłanki do zwrotu określone w pozostałych przepisach (por. m. in. wyroku SN z 9 grudnia 2012 r., II CSK 275/08; dostępny w SIP "LEX" nr 484702 oraz wyroki NSA: z 30 stycznia 2007 r., sygn. I OSK 386/06, z 10 maja 2001 r., sygn. I SA 2572/99, dostępne na stronie internetowej: http://orzeczenia.nsa.gov.pl). W okolicznościach objętych hipotezą art. 229 u.g.n. nie dochodzi bowiem do merytorycznego (co do istoty) rozstrzygnięcia sprawy o zwrot wywłaszczonej nieruchomości, lecz jedynie do formalnego jej załatwienia, wyłączającego w celu ochrony osób trzecich, które nabyły własność wywłaszczonej nieruchomości lub stały się jej użytkownikami wieczystymi, skuteczne domaganie się zwrotu tej nieruchomości. Z art. 229 u.g.n. jednoznacznie wynika, że nieruchomości wywłaszczone, jeżeli zostały sprzedane lub oddane w użytkowanie wieczyste, nie podlegają zwrotowi i to niezależnie od tego, czy stały się zbędne na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu. W przypadku ustalenia zaistnienia negatywnej przesłanki z art. 229 u.g.n., przepisy art. 136 i art. 137 u.g.n. nie mają zastosowania. Podobny pogląd wyrażono w literaturze, wskazując, że wyłączenie w art. 229 u.g.n. roszczenia o zwrot nieruchomości stanowi samodzielną, negatywną przesłankę zwrotu, wyłączającą konieczność badania merytorycznych przesłanek określonych w art. 136 i 137 u.g.n. (tak: A. Prusaczyk w: J. Jaworski, A. Prusaczyk, A. Tułodziecki, M. Wolanin, Ustawa o gospodarce nieruchomościami. Komentarz, Wyd. 5 Warszawa 2017, komentarz do art. 229).
Celem wymienionej regulacji jest ochrona praw podmiotów – osób trzecich, które w dobrej wierze nabyły od Skarbu Państwa lub gminy prawo własności nieruchomości lub prawo użytkowania wieczystego nieruchomości oraz utrwalenie ujawnionych w księgach wieczystych stosunków prawnorzeczowych. Spełnienie przesłanek zawartych w tym przepisie wywiera ten skutek, że poprzedniemu właścicielowi wywłaszczonej nieruchomości nie przysługuje roszczenie o jej zwrot (por. E. Bończak-Kucharczyk [w:] Ustawa o gospodarce nieruchomościami. Komentarz aktualizowany, Gdańsk 2020, art. 229.).
Przenosząc powyższe uwagi na grunt rozpoznawanej sprawy, zgodzić się należy z organami obu instancji, iż w odniesieniu do nieruchomości obejmującej dzisiejsze działki [...], [...], [...] i część działki nr [...] z arkusza mapy [...] obrębu [...], zapisanej w księdze wieczystej nr [...], nabytej na rzecz Skarbu Państwa - Kombinatu Wyrobów z Metali Szlachetnych i Platerów "[...]" z siedzibą w [...] [...] sierpnia 1978 r., w trybie przepisu art. 6 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości, zaistniały określone w art. 229 u.g.n. przesłanki uniemożliwiające zwrot tej nieruchomości spadkobiercom poprzedniego właściciela.
Jak wynika z materiału zgromadzonego w rozpoznawanej sprawie na nieruchomości, której zwrotu domagając się skarżący, decyzją Wojewody [...] z [...] maja 1991 r. o nr [...] zostało ustanowione prawo użytkowania wieczystego na rzecz Przedsiębiorstwa Wyrobów z Metali Szlachetnych "[...]" w [...]. Prawo użytkowania wieczystego na rzecz Przedsiębiorstwa ujawnione zostało w księdze wieczystej Kw nr [...] w dniu [...] grudnia 1991 r. na podstawie powołanej wyżej decyzji, a więc przed dniem [...] stycznia 1998r. Aktem notarialnym z [...] lipca 1993 r. rep. A [...] prawo użytkowania wieczystego zostało sprzedane na rzecz "[...]" Sp. z o.o. z siedzibą w [...].
Zatem zasadnie organy stwierdziły, iż skoro przed dniem wejścia w życie ustawy o gospodarce nieruchomościami (tj. 1 stycznia 1998 r.) na stanowiącej przedmiot niniejszego postępowania nieruchomości ustanowiono, a następnie ujawniono w księdze wieczystej, prawo użytkowania wieczystego, to wniosek o zwrot spornej nieruchomości nie mógł być rozstrzygnięty pozytywnie.
Odnosząc się do zarzutów poniesionych w skardze wyjaśnić należy, iż art. 229 u.g.n. nie czyni żadnej różnicy co do sposobu powstania prawa użytkowania wieczystego. Zgodnie z nim istotny jest sam fakt ustanowienia prawa i wpisania go do księgi wieczystej przed dniem wejścia w życie ustawy. Z punktu widzenia tego przepisu obojętne jest, czy prawo to powstało ex lege, czy na mocy decyzji administracyjnej względnie umowy cywilnoprawnej – ważne jest jedynie, aby prawo użytkowania wieczystego powstało na rzecz innego podmiotu niż Skarb Państwa lub jednostka samorządu terytorialnego; prawo takie powinna mieć osoba trzecia (por. wyrok NSA z 28 lipca 2009 r., I OSK 648/08 i 12 kwietnia 2019 r. o sygn. akt I OSK 1599/17 - dostępne na stronie internetowej: http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Jak wyjaśnił to Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 23 czerwca 2008 r. (sygn. akt I OSK 1010/07 - dostępne na stronie internetowej: http://orzeczenia.nsa.gov.pl), omawiany przepis art. 229 u.g.n. ma na celu utrwalenie ukształtowanych w drodze wpisów do księgi wieczystej stosunków prawnorzeczowych. Regulacja ta (przejściowa) odnosi się do zaszłości ukształtowanych w poprzednim porządku prawnym i nie narusza zasady nie retroakcji. Przepis art. 229 u.g.n. ma na celu ochronę praw podmiotów, które w dobrej wierze uzyskały prawo użytkowania wieczystego lub prawo własności nieruchomości. Stanowi on równocześnie przeszkodę do skutecznego domagania się zwrotu nieruchomości.
Zaznaczyć także należy, iż organy administracji publicznej rozpoznając wniosek o zwrot wywłaszczonej nieruchomości nie są władne do rozstrzygania o skuteczności decyzji administracyjnej, czy też umowy cywilnoprawnej, na mocy której powstało prawo użytkowania wieczystego. Powyższe może ewentualnie zostać rozstrzygnięte w odrębnym postępowaniu przed właściwym sądem powszechnym lub organem administracyjnym.
Odpowiadając na zarzut dotyczący nieprawidłowej treści rozstrzygnięcia – umorzenie postępowania zamiast odmowy zwrotu przedmiotowej nieruchomości, zauważyć trzeba, że w orzecznictwie sądów administracyjnych nie ma zgodności co do prawidłowej treści rozstrzygnięcia w przypadku zaistnienia przesłanek określonych w art. 229 u.g.n. Z jednej strony argumentuje się, iż w przypadku złożenia wniosku o zwrot wywłaszczonej nieruchomości do stwierdzenia przesłanki opisanej w art. 229 u.g.n. dochodzi po przeprowadzeniu postępowania dowodowego i dokonaniu merytorycznej oceny wniosku pod kątem jego zasadności, trudno zatem twierdzić, że postępowanie jest bezprzedmiotowe (por. wyrok WSA w Gdańsku z 14 listopada 2007 r. o sygn. akt II SA/Gd 500/07 – dostępny na stronie internetowej: http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Z drugiej strony wskazuje się, iż ziszczenie się przesłanki z art. 229 u.g.n. skutkuje brakiem przedmiotu postępowania (roszczenia), a tym samym postępowanie jest bezprzedmiotowe i podlega umorzeniu w treścią art. 105 § 1 K.p.a. (por. wyroki NSA z 7 lutego 2006r. o sygn. akt I OSK 409/05, z 22 marca 2006 r. o sygn. akt I OSK 651/05 oraz z 6 listopada 2019 r. o sygn. akt I OSK 3013/18 - dostępne na stronie internetowej: http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Ten ostatni pogląd dominuje w orzecznictwie sądowoadministracyjnym .
Zauważyć jednak należy, iż zarówno umorzenie postępowania, jak i odmowa zwrotu, sprowadzają się do tego, że żądający zwrotu nieruchomości nie może jej otrzymać. Stąd też podnoszone zarzuty w tym zakresie nie mogły mieć wpływu na dokonane przez organy prawidłowe ustalenia co do braku podstaw do uwzględnienie wniosku skarżących o zwrot wywłaszczonej nieruchomości (por. wyrok NSA z 11 lutego 2015 r. o sygn. akt I OSK 1122/13 - dostępne na stronie internetowej: http://orzeczenia.nsa.gov.pl).
W tych okolicznościach sprawy Sąd oddalił skargę na podstawie art. 151 p.p.s.a.