II SA/Ka 2462/02

II SA/Ka 2462/02 - Wyrok WSA w Gliwicach
Data orzeczenia
2004-11-19
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2002-10-11
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Sędziowie
Elżbieta Kaznowska /sprawozdawca/
Krzysztof Targoński
Łucja Franiczek /przewodniczący/
Symbol z opisem
618  Wywłaszczanie i zwrot nieruchomości
Skarżony organ
Wojewoda
Treść wyniku
Oddalono skargę
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Łucja Franiczek, Sędziowie Sędzia WSA Elżbieta Kaznowska, Asesor WSA Krzysztof Targoński, Protokolant Sekretarz sądowy Elwira Massel, po rozpoznaniu w dniu 19 listopada 2004 r. sprawy ze skargi M.S., Z.M., E.Z., E.B. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości oddala skargę
Uzasadnienie
Aktem notarialnym rep. A nr [...] z dnia [...] L.S. i E.B. sprzedali Skarbowi Państwa nieruchomość położoną w C. przy ulicy [...] o powierzchni [...] ha oznaczonej jako działka nr [...] i zapisaną w księdze wieczystej KW nr [...], uzyskując za to kwotę w wysokości [...] zł.
Wnioskiem z dnia [...] M.S., Z.M., E.Z. i E.B. zwrócili się o zwrot wywłaszczonej nieruchomości położonej w C. przy ulicy [...]. Podali, że wprawdzie nieruchomość ta wymienionym aktem notarialnym została sprzedana Skarbowi Państwa w celu przeznaczenia pod budowę budynku Młodzieżowego Ośrodka [...] dla [...] – Zarządu Wojewódzkiego w C., ale została ona przeznaczona na inne cele niż te, które uzasadniały wywłaszczenie. Podnieśli, że czują się oszukani, ponieważ nie zostali poinformowani o zmianie przeznaczenia zakupionej nieruchomości, podobnie jak nie poinformowano ich o możliwości zwrotu.
Decyzją z dnia [...] Prezydent Miasta C. umorzył jako bezprzedmiotowe postępowanie administracyjne w sprawie zwrotu nabytej na rzecz Skarbu Państwa umową sprzedaży wnioskowanej nieruchomości. W podstawie prawnej tej decyzji przywołał przepisy art. 105 kodeksu postępowania administracyjnego w związku z art. 216 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami ( t.jedn. Dz. U. z 2000, Nr 98, poz. 1071 ze zm.). W uzasadnieniu tej decyzji podniósł, że umorzył postępowanie w sprawie zwrotu wnioskowanej nieruchomości jako bezprzedmiotowe, gdyż opisana nieruchomość została nabyta na rzecz Skarbu Państwa dobrowolną umową sprzedaży i nie podlega zwrotowi w świetle przepisów ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami. Wyjaśnił, że pismo Urzędu Miejskiego z dnia [...] Nr [...] było ofertą zbycia wymienionej nieruchomości w drodze dobrowolnej umowy sprzedaży lub w przypadku braku takiej zgody ( ale dopiero wówczas ) upoważniało Wydział Geodezji i Gospodarki Gruntami do wystąpienia z wnioskiem o wywłaszczenie. Wobec faktu, iż do zbycia doszło w drodze umowy sprzedaży aktem notarialnym Rep. A Nr [...], nieruchomość nie podlega zwrotowi.
W odwołaniu od tej decyzji M.S., Z.M., E.Z. i E.B. wskazali, że są spadkobiercami L.S. Podnieśli, że pismo Urzędu Miasta z [...] trudno nazwać "pismem pertraktacyjnym", skoro pismo to zawierało ostrzeżenie o uruchomieniu, w przypadku odmowy sprzedaży nieruchomości, procedury wywłaszczeniowej. W takim przypadku trudno mówić o dobrowolności. Ich zdaniem nie było możliwości obronienia tej własności, procedura wywłaszczeniowa a tym samym zmiana właściciela przedmiotowej nieruchomości była przesądzona i tylko nieznany był czas, kiedy to nastąpi. Wyjaśniają, że dlatego ojciec zgodził się na zbycie tej nieruchomości, ale trudno przyjąć by była to dobrowolna umowa, raczej było to działanie w sytuacji przymusu. W tych warunkach wnoszą więc o uchylenie zaskarżonej decyzji i o orzeczenie zwrotu nieruchomości w trybie przewidzianym dla nieruchomości wywłaszczonych.
Decyzja Wojewody [...] utrzymała w mocy rozstrzygnięcie organu pierwszej instancji. Organ odwoławczy stwierdził, iż umorzenie nastąpiło z powodu braku podstaw prawnych do zrealizowania wnioskowanego zwrotu. W uzasadnieniu wskazał ponadto, iż z art. 216 ustawy o gospodarce nieruchomościami wynika, iż zwrotowi podlegają nieruchomości nabyte na rzecz Skarbu Państwa w trybie przepisów ustaw tam wymienionych, wśród których nie ma wymienionej ustawy z 22 ( chyba 29 ) kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości, obowiązującej w czasie nabywania przedmiotowej nieruchomości przez Skarb Państwa. Podnosi, iż bezspornym w tej sprawie jest fakt, iż przedmiotowa nieruchomość nie została wywłaszczona lecz nabyta przez Skarb Państwa na mocy dobrowolnej notarialnej umowy sprzedaży. Wobec prawidłowego ustalenia przez organ pierwszej instancji, iż brak jest przepisów prawa materialnego pozwalających na rozstrzygnięcie co do istoty sprawy, dlatego zgodnie z art. 105 § 1 kodeksu postępowania administracyjnego daje to podstawę do umorzenia postępowania jako bezprzedmiotowego.
W skardze wniesionej do Naczelnego Sądu Administracyjnego M.S., Z.M., E.Z. i E.B. zarzucili decyzji Wojewody [...] naruszenie prawa materialnego poprzez zawężającą interpretację art. 136 ust. 3 ustawy o gospodarce nieruchomościami i w związku z tym wyłączeniem ich z grona uprawnionych do zwrotu nieruchomości.
Podnieśli, iż pismem z [...] poinformowano E.B. i poprzednika prawnego skarżących L.S. o "...konieczności nabycia na rzecz Skarbu Państwa tej nieruchomości". Nie pozostawiając wątpliwości, że może być mowa o jakiejkolwiek odmowie, "postraszono nas wywłaszczeniem". Dodali, że obecnie organy administracyjne usiłują im wmówić, iż transakcja zbycia nieruchomości odbyła się bez przymusu, zupełnie dobrowolnie. Dodają, że na podstawie przepisów o wywłaszczaniu nieruchomości transakcja sprzedaży działki legitymuje ich do ubiegania się o zwrot nieruchomości, w przypadku gdy nie została ona zagospodarowana zgodnie z celem na jaki została przejęta. Wyjaśniają, że gdyby na tej działce powstał faktycznie Ośrodek [...] nie podejmowali by żadnych kroków windykacyjnych, ponieważ jednak cel wywłaszczenia nie został zrealizowany, to nie mogą się zgodzić z pomijaniem ich interesów. Dodają, że ich działka została sprzedana bankowi za dużo wyższą cenę. Przeciwni są tak nierównemu traktowaniu obywateli, że pomija się tych, którzy wykazali "kiedyś obywatelską postawę i przystali na zaproponowane im warunki" a premiuje się tych, których nieruchomości zostały przejęte na mocy decyzji wywłaszczeniowej.
W odpowiedzi na skargę Wojewoda [...] wnosząc o oddalenie skargi, podtrzymał swoje dotychczasowe stanowisko. W uzasadnieniu ponownie wyjaśnił, że przedmiotowa nieruchomość nie została wywłaszczona lecz nabyta na rzecz Skarbu Państwa umową sprzedaży. Natomiast w świetle powołanego przez skarżących art. 136 ust. 3 ustawy o gospodarce nieruchomościami zwrotowi podlegają jedynie nieruchomości wywłaszczone o ile stały się zbędne na cel określony w decyzji o wywłaszczaniu. Dodatkowo podniósł, że zwrotowi w tym trybie mogą podlegać nieruchomości nabyte w oparciu o przepisy wymienione w art. 216 powoływanej powyżej ustawy, wśród których nie została wymieniona ustawa z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości, podczas obowiązywania której została nabyta w obrocie cywilnym przedmiotowa nieruchomość. Zatem zarzut naruszenia art. 136 ust. 3 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami nie można uznać za zasadny.
Na rozprawie w dniu 19 listopada 2004 r. skarżący w imieniu własnym oraz jako pełnomocnik pozostałych skarżących podtrzymał skargę. Podkreślił, iż wobec zmiany stanu prawnego od dnia 22 września 2004 r. brak jest podstaw do odmowy zwrotu wywłaszczonej nieruchomości. Pełnomocnik uczestnika postępowania – Banku A wniósł o oddalenie skargi i zasądzenie kosztów postępowania względnie uchylenie decyzji i umorzenie postępowania z uwagi na cywilnoprawny charakter sporu. Dodatkowo podkreślił, iż przedmiotowa nieruchomość została oddana w użytkowanie wieczyste na rzecz banku a prawo to ujawniono w księdze wieczystej przed dniem 1 stycznia 1998 r.
Wojewódzki Sąd Administracyjny rozpatrując sprawę zważył, co następuje :
Na wstępie wyjaśnić należy, że mimo, iż skarga została wniesiona pod rządami ustawy z dnia 11 maja 1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym ( Dz. U. Nr 74, poz. 368 z późn. zm.), to jednak rozpoznać należało ją w oparciu o przepisy ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. nr 153, poz. 1270 ze zm.). Postępowanie takie wynika z art. 97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Przepisy wprowadzające ustawę – Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153, poz. 1271 ze zm.), który stanowi, że "sprawy, w których skargi zostały wniesione do Naczelnego Sądu Administracyjnego przed 1 stycznia 2004 r. i postępowanie nie zostało zakończone, podlegają rozpoznaniu przez właściwe wojewódzkie sądy administracyjne na podstawie przepisów – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi".
Skarga w niniejszej sprawie nie zasługuje na uwzględnienie, gdyż brak jest zdaniem Sądu podstaw do przyjęcia, że zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem obowiązującego prawa, a tylko pod tym względem podlega ona kontroli w postępowaniu sądowym zgodnie z treścią art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych ( Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ). Dlatego też podnoszone w skardze argumenty nie mogły odnieść skutku.
W świetle art. 136 ust. 3 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami, poprzedni właściciel lub jego spadkobierca mogą żądać zwrotu wywłaszczonej nieruchomości lub jej części, jeżeli stosownie do przepisu art. 137 tej ustawy stała się ona zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu. Zgodnie z art. 216 cytowanej ustawy przepisy rozdziału 6 działu III ( gdzie zamieszczone są zacytowane powyżej przepisy ) stosuje się odpowiednio do nieruchomości przejętych lub nabytych na rzecz Skarbu Państwa na podstawie art. 6 ustawy z dnia 12 marca 1959 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości ( Dz. U. z 1974 r., nr 10, poz. 64 i z 1982 r. Nr 11, poz. 79 ), ustawy z dnia 22 maja 1958 r. o terenach dla budownictwa domów jednorodzinnych w miastach i osiedlach ( Dz. U. nr 31, poz. 138, z 1961 r. Nr 7, poz. 47 i nr 32, poz. 159 oraz z 1972 r. Nr 27, poz. 192 ), ustawy z dnia 31 stycznia 1961 r. o terenach budowlanych na obszarach wsi ( Dz. U. z
1969 r. Nr 27, poz. 216, z 1972 r. Nr 49, poz. 312 i z 1985 r. Nr 22, poz. 99) art. 22 ustawy z dnia 14 lipca 1961 r. o gospodarce terenami w miastach i osiedlach ( Dz. U. z 1969 r. Nr 22, poz. 159, z 1972 r. Nr 27, poz. 193 oraz z 1974 r. Nr 14, poz. 84 ), ustawy z dnia 6 lipca 1972 r. o terenach budownictwa jednorodzinnego i zagrodowego oraz o podziale nieruchomości w miastach i osiedlach ( Dz. U. Nr 27, poz. 192 z 1973 r. Nr 48, poz. 282 i z 1985 r. Nr 22, poz. 99 ) oraz do nieruchomości wywłaszczonych na rzecz państwowych i spółdzielczych przedsiębiorstw gospodarki rolnej, jak również do gruntów wywłaszczonych na podstawie odrębnych przepisów w związku z potrzebami Tatrzańskiego Parku Narodowego.
Poza sporem pozostaje fakt, że przedmiotowa nieruchomość położona w C. przy ulicy [...], oznaczona jako działka [...] o powierzchni [...] m2 aktem notarialnym z dnia [...] została przez L.S. i E.B. sprzedana Skarbowi Państwa, w czasie obowiązywania ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami o wywłaszczaniu nieruchomości. Poza sporem pozostaje także fakt, iż planowana na tym gruncie inwestycja nie została zrealizowana.
Dokonując kontroli zaskarżonej decyzji Sąd nie stwierdził jednak naruszenia art. 105 kodeksu postępowania administracyjnego. Bezprzedmiotowość postępowania administracyjnego oznacza, że brak jest któregoś z elementów materialnego stosunku prawnego, wobec czego nie jest możliwe zakończenie postępowania poprzez wydanie decyzji rozstrzygającej sprawę co do istoty. W nauce postępowania administracyjnego wskazuje się, iż ze względu na charakter, przyczyny bezprzedmiotowości postępowania można podzielić na podmiotowe i przedmiotowe. W rozpatrywanej sprawie organ pierwszej instancji uznał prowadzone postępowanie za bezprzedmiotowe ze względu na brak możliwości rozstrzygnięcia sprawy w trybie administracyjnym. Na gruncie obowiązującego w chwili orzekania przez organy administracyjne prawa – art. 216 ustawy o gospodarce nieruchomościami nie wymienia możliwości dochodzenia zwrotu wywłaszczonych nieruchomości wywłaszczanych w trybie ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. Stan ten uległ wprawdzie zmianie, ale dopiero po dacie wydania zaskarżonej decyzji, a mianowicie od dnia 22 września 2004 r.
Wojewódzki Sąd Administracyjny rozpoznając skargi nie uwzględnia zmiany stanu prawnego, badając sprawę pod kątem zgodności z prawem zaskarżonej decyzji na dzień jej wydania. Zaskarżona decyzja umarzająca postępowanie w sprawie nie narusza prawa, stąd Sąd zdecydował o oddaleniu skargi skarżących. Należy przy tym podkreślić, iż z uwagi na fakt, iż w sprawie tej nieruchomość została sprzedana Skarbowi Państwa umową cywilną – notarialną umową sprzedaży – nie ma możliwości dochodzenia zwrotu nieruchomości w trybie administracyjnym.
Sąd nie rozpatrzył wniosku pełnomocnika uczestnika postępowania o zasądzenie kosztów postępowania, gdyż zgodnie z art. 200 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi zwrot kosztów przysługuje skarżącemu w razie uwzględnienia skargi.
Z tych względów Wojewódzki Sąd Administracyjny nie dopatrzywszy się naruszenia prawa, stwierdził, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie i na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) w zw. z art. 97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Przepisy wprowadzające ustawę – Prawo o ustroju sądów administracyjnych oraz ustawę – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153, poz. 1271 ze zm.) oddalił skargę.
su.