II SA/KA 2078/02

II SA/Ka 2078/02 - Wyrok WSA w Gliwicach
Data orzeczenia
2004-08-04
orzeczenie nieprawomocne
Data wpływu
2002-08-26
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Sędziowie
Krzysztof Wujek /przewodniczący/
Małgorzata Jużków /sprawozdawca/
Małgorzata Walentek
Symbol z opisem
605  Ewidencja ludności, dowody tożsamości, akty stanu cywilnego, imiona i nazwisko, obywatelstwo, paszporty
Skarżony organ
Wojewoda
Treść wyniku
Uchylono decyzję I i II instancji
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Krzysztof Wujek, Sędzia WSA Małgorzata Jużków (spr.), Asesor WSA Małgorzata Walentek, Protokolant Magdalena Kurpis, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 4 sierpnia 2004 r. sprawy ze skargi W. N. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie wymeldowania 1) uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję ją poprzedzającą Urzędu Gminy w M. z dnia [...] r. nr [...] 2) zasądza na rzecz strony skarżącej od Wojewody [...] kwotę [...] ([...]) zł tytułem zwrotu kosztów postępowania.
Uzasadnienie
Sygn. akt 3 /II SA / Ka 2078 /02
U Z A S A D N I E N I E
Wnioskiem z dnia [...] r. W. N. zwróciła się do Urzędu Gminy w M. o wymeldowanie męża W. N. z pobytu stałego w budynku położonego w miejscowości W. numer [...] twierdząc, że nie zamieszkuje w nim od marca 2000 r. Wniosek uzasadniła zamieszkiwaniem męża w lokalu nr [...] przy ulicy [...] w C., który stanowi obecnie jego centrum życiowe i do którego przeniósł swoje rzeczy osobiste. Podniosła, że mąż nie utrzymuje kontaktu z rodziną i nie łoży na jej utrzymanie ani nie partycypuje w kosztach utrzymania domu.
Decyzją z dnia [...] r. nr [...] Wójt Gminy M. na podstawie art.15 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych (tekst jednolity Dz. U. z 2001 r., Nr 87, poz. 960 ze zm.) oraz art. 104 k.p.a. orzekł o odmowie wymeldowania W. N. z pobytu stałego z lokalu mieszkalnego w miejscowości W. [...] . W uzasadnieniu podkreślono, iż poczynione ustalenia dowodowe potwierdziły opuszczenie przez męża wnioskodawczyni przedmiotowego lokalu. Nie mieszka w nim, nie nocuje, nie prowadzi gospodarstwa domowego. Jak zeznał W. N., przesłuchany w charakterze świadka, wyprowadził się ze spornego mieszkania w kwietniu 2000r. ponieważ obawiał się żony i jej gróźb o spowodowanie odwieszenia mu kary pozbawienia wolności, na jaką został skazany wyrokiem sądowym w 2001 r. za znęcanie się nad rodziną. Zamieszkuje faktycznie w C., lecz jest to jego adres tymczasowy ze względu na pracę dorywczą jaką udało mu się uzyskać. Zamierza jednak wrócić do miejsca stałego zameldowania gdyż jest współwłaścicielem przedmiotowego budynku. Nabył go wspólnie z żoną W. aktem notarialnym nr [...] z dnia [...]r. sporządzonym w Państwowym Biurze Notarialnym w C. na zasadzie wspólności ustawowej. W toku jest również sprawa rozwodowa.
W konkluzji swoich wywodów organ orzekający stwierdził, że stosownie do art. 15 ust.2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych warunkiem niezbędnym do wydania decyzji o wymeldowaniu jest utrata uprawnień do przebywania w lokalu i opuszczenie bez wymeldowania dotychczasowego miejsca pobytu albo opuszczenie miejsca stałego pobytu bez wymeldowania i przebywanie poza nim przez okres co najmniej 6 miesięcy, bez możliwości ustalenia nowego miejsca pobytu. W przypadku W. N. nie został spełniony warunek utraty uprawnień do przebywania w lokalu, w którym jest zameldowany na pobyt stały a tym samym nie zostały spełnione wymagane prawem przesłanki wydania decyzji o jego wymeldowaniu z pobytu stałego ze spornego lokalu.
Odwołanie od powyższej decyzji wniosła W. N. zarzucając, że została wydana w oparciu o błędne ustalenia faktyczne. Podkreśliła, iż mąż zamieszkuje aktualnie z konkubiną w C.. Wyprowadził się z miejsca stałego zameldowania dobrowolnie i zabrał wszystkie swoje rzeczy osobiste. Nie partycypuje w kosztach utrzymania domu, a wyrokiem sądowym z dnia [...] r. została zniesiona ich wspólność majątkowa małżeńska. Aktualnie toczy się, z jej pozwu sprawa rozwodowa. Mąż był dwukrotnie skazany wyrokami sądowymi za znęcanie się nad rodziną. Dalej wskazała, ze wymeldowanie nie pozbawia męża majątku, a obywatel powinien być zameldowany tam gdzie zamieszkuje. Domagając się uchylenia zaskarżonej decyzji podkreśliła, że utrzymuje ona niezgodność stanu faktycznego z zapisem ewidencyjnym o miejscu pobytu stałego jej męża.
Po rozpatrzeni odwołania Wojewoda [...] decyzją z dnia [...] r. nr [...] na zasadzie art.138 §1 pkt. 1 k.p.a. oraz art. 15 ust.2 w związku z art. 50 ust.3 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję.
W uzasadnieniu organ odwoławczy nie uznał racji skarżącej wyjaśniając, że podstawą rozstrzygnięcia administracyjnego jest przepis prawa regulujący stosunki społeczne w określonej dziedzinie. Argumenty poza prawne, mogą być brane pod uwagę, jako okoliczności dodatkowe, wspierające trafność zastosowania konkretnego przepisu prawa. Uznał, że argumenty podniesione w odwołaniu nie odnosiły się do przedmiotu sporu oraz, że niedopuszczalne i nieskuteczne jest wykorzystywanie instytucji wymeldowania w celu osiągnięcia efektu mieszczącego się w granicach innej sprawy (nakazanie opuszczenia i opróżnienia lokalu).
Odpowiadając na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko i argumenty przedstawione w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Skarga jest zasadna gdyż zaskarżona decyzja jest sprzeczna z obowiązującym prawem i jako taka nie może się ostać.
Na wstępie należy zauważyć z dniem 1 stycznia 2004r. weszła w życie reforma sądownictwa administracyjnego. Stosownie do art. 85 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Przepisy wprowadzające ustawę-Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę –Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1271 ze zm.) i z tą datą w Warszawie i w miejscowościach, w których miały siedziby ośrodki zamiejscowe Naczelnego Sądu Administracyjnego utworzono w ich miejsce, na podstawie ustawy z dnia 25 lipca 2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz.1269) wojewódzkie sądy administracyjne.
Stosownie do art. 97 §1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Przepisy wprowadzające ustawę- Prawo o ustroju sądów administracyjnych (...), sprawy, w których skargi zostały wniesionego Naczelnego Sądu Administracyjnego przed dniem 1 stycznia 2004r. i postępowanie nie zostało zakończone, podlegają rozpoznaniu przez właściwe wojewódzkie sądy administracyjne na podstawie ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U . nr 153, poz.1270, w skrócie p.s.a. ). Na podstawie §1 pkt 4 rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 25 kwietnia 2003r. w sprawie utworzenia wojewódzkich sądów administracyjnych oraz ustalenia ich siedzib i obszarów właściwości (Dz. U. Nr 72, poz.652) dla obszaru województwa [...] ego utworzony został Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach.
Wojewódzki Sąd Administracyjny, zgodnie z treścią art. 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej. Sądowej kontroli została poddana decyzja administracyjna wydana przez organ odwoławczy, który działa jako organ o charakterze reformacyjnym, ponownie merytorycznie rozpatrując sprawę w jej całokształcie, a także uwzględniając zmiany stanu faktycznego i prawnego, które nastąpiły po wydaniu decyzji przez organ I instancji (vide wyrok NSA sygn. akt V SA 3872/00, LEX nr 78936). Organ I instancji stwierdził, że zgodnie z art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych (tekst jednolity Dz. U. z 2001r.,Nr 87, poz. 960 ze zm.) urząd gminy wydaje decyzję o wymeldowani osoby, która opuściła dotychczasowe miejsce pobytu stałego i utraciła prawo do przebywania w nim.
Przepis ten zarówno w dacie orzekania organów obydwu instancji jak i obecnie stanowi, iż organ gminy wydaje na wniosek strony lub z urzędu decyzję w sprawie wymeldowania osoby, która utraciła uprawnienia wymienione w art. 9 ust.2 i bez wymeldowania się opuściła dotychczasowe miejsce pobytu stałego, albo osoby, która bez wymeldowania opuściła dotychczasowe miejsce pobytu stałego i nie przebywa w nim, co najmniej przez okres 6 miesięcy, a nowego miejsca jej pobytu nie można ustalić.
Zacytowanie w całości tego przepisu było konieczne (choć przytaczały go w pełnym brzmieniu organy w uzasadnieniach decyzji) ze względu na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 27 maja 2002r. (publikowany Dz. U. Nr 78, poz.716), który zniósł obowiązywanie art. 9 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności z dniem 19 czerwca 2002r.
W związku z utratą mocy art. 9 ust. 2 omawianej ustawy, do którego odsyła art. 15 ust. 2 ustawy, stanowiący podstawę materialnoprawną zaskarżonej decyzji, zbędne jest powielanie rozważań na temat charakteru uprawnień do lokalu jakie posiadał wówczas W. N..
Decydujące dla dalszych rozważań będzie to, czy zgodnie z twierdzeniem skarżącego opuścił on miejsce stałego pobytu w rozumieniu art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności. Należy przy tym pamiętać, że pobytem stałym jest zamieszkiwanie w określonej miejscowości pod oznaczonym adresem z zamiarem stałego przebywania.
Konsekwentnie do przyjętej definicji pojęcia pobytu stałego, opuszczenie tego miejsca pobytu rodzące obowiązek meldunkowy istnieje wówczas, gdy opuszczenie ma charakter trwały, a także dobrowolny. Spełnienie przesłanki opuszczenia przez osobę zainteresowaną dotychczasowego miejsca pobytu stałego następuje wówczas, gdy jest ono dobrowolne i wynika z jej własnej woli, a nie z powodu bezprawnych działań lub zachowań innych osób.
W orzecznictwie istotnie przyjęto nadto domniemanie dobrowolności opuszczenia miejsca pobytu stałego w sytuacji, gdy zmuszenie do opuszczenia lokalu nie jest oczywiste, a strona nie podjęła przewidzianych prawem środków w celu obrony swych praw do przebywaniu w lokalu.
Przenosząc powyższe rozważania na ustalony w sprawie stan faktyczny, baczyć w pierwszym rzędzie należy na to, że postępowanie administracyjne dotyczyło wymeldownia współwłaściciela, który opuścił sporny lokal w kwietniu 2000r. w obawie przed szykanami żony i groźbą odwieszenia kary pozbawienia wolności orzeczonej dwukrotnie za przestępstwo znęcania się nad rodziną.
Zarówno organ I jak i II instancji dokonał wyczerpujących ustaleń faktycznych w zakresie spełnienia jednej przesłanki wymeldowania z pobytu stałego W. N., jego uprawnień do przebywania w lokalu. Decyzje organów w tej części była zgodna. Za prawidłową i znajdująca umocowanie w obowiązującym ówcześnie stanie prawnym, należy uznać decyzję organu odwoławczego. Pogląd ten był aktualny do dnia 19 czerwca 2002 r, kiedy to zgodnie z wskazanym wyżej orzeczeniem Trybunału Konstytucyjnego posiadanie uprawnienia do przebywania w lokalu stanowiło okoliczność uniemożliwiającą wydanie decyzji o wymeldowaniu. Wyrok Trybunału orzekający o niezgodności z Konstytucją danego aktu prawnego czy jego części oznacza, że jest on obarczony wadą prawna od początku. Stanowisko to prezentuje orzecznictwo sądowoadministracyjne od dawna i nie wymaga uzasadnienia. W niniejszej sprawie utrata mocy obowiązującej przepisu nastąpiła po wydaniu zaskarżonej decyzji oraz decyzji ją poprzedzającej. Jednakże Sąd orzekający obowiązany jest w takim wypadku uwzględnić zmieniony stan prawny. Orzeczenie o niezgodności aktu normatywnego z Konstytucją stanowi przesłankę wznowienia postępowania, określoną w ar. 145a kpa, Z kolei zgodnie z treścią art.145 §1 pkt 1b ustawy Prawo o postępowaniu przed sadami administracyjnymi, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, obliguje Sąd do uchylenia decyzji. Jeżeli chodzi o sedno sprawy, czyli materię zamieszkiwania męża skarżącej w spornym lokalu, to ona została prawidłowo wyjaśniona i rozważona przez organy obu instancji. On sam także przyznaje fakt zamieszkiwania poza miejscem stałego zameldowania. Okoliczności w tej mierze przyznają rację skarżącej.
Wyjaśnić nadto należy, że jak stwierdził Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 25 maja 2003 r. sygn. akt V SA 3657/2002 ewidencja danych meldunkowych jest rejestracją stosunków faktycznych i służy do rejestracji danych o miejscu pobytu stałego i dla zapewnienia zgodności między stanem faktycznym a zapisami ewidencji ludności, stąd też powinna odzwierciedlać rzeczywiste dane o miejscu pobytu stałego lub czasowego. Niezbędne jest aby organy administracji (meldunkowe) mogły wymuszać na obywatelu pewne czynności służące rejestracji miejsca pobytu osoby podlegającej obowiązkowi meldunkowemu lub też poprzez rozstrzygnięcia własne zastępować takie czynności w celu uzyskania zgodności między ewidencją a istniejącym stanem rzeczy. Ewidencja nie jest zatem formą kontroli nad legalnością zamieszkiwania i pobytu. Niedopuszczalne i nieskuteczne jest też nadużywanie instytucji zameldowania w celu osiągnięcia rezultatu w innej sprawie, której przedmiotem jest uprawnienie do zajmowania lokalu.
Co mając na względzie Wojewódzki Sąd Administracyjny na mocy art.145 §1 pkt 1b psa uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Wójta Gminy M. nr [...] z dnia [...] r. O kosztach postępowania orzeczono stosownie do art.200 tej ustawy.
Sąd zauważa, że przy ponownym rozpatrywaniu wniosku koniecznym będzie dokonanie wnikliwej oceny ustaleń dowodowych w części dotyczącej okoliczności opuszczenia mieszkania przez W. N. w kontekście dobrowolności oraz podejmowanych działań prawnych mających na celu realizację przysługujących mu uprawnień współwłaściciela.