II SA/KA 1886/03

II SA/Ka 1886/03 - Wyrok WSA w Gliwicach
Data orzeczenia
2005-04-19
orzeczenie nieprawomocne
Data wpływu
2003-07-28
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Sędziowie
Anna Apollo /przewodniczący/
Krzysztof Targoński /sprawozdawca/
Małgorzata Walentek
Symbol z opisem
6050 Obowiązek meldunkowy
Skarżony organ
Wojewoda
Treść wyniku
Uchylono zaskarżoną decyzję
Sentencja
Dnia 19 kwietnia 2005 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Anna Apollo, Sędziowie Asesor WSA Małgorzata Walentek, Asesor WSA Krzysztof Targoński (spr.),, Protokolant St. sekr. sąd. Ewa Olender, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 19 kwietnia 2005 roku sprawy ze skargi Z. P. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie obowiązku meldunkowego 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz orzeka, że nie podlega ona wykonaniu w całości, 2. zasądza od Wojewody [...] na rzecz skarżącego kwotę [...] zł ( dziesięć złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego, 3. zasądza od Skarbu Państwa reprezentowanego przez Prezesa Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach na rzecz adwokata J. D. kwotę [...] zł ( [...]złotych ) tytułem zwrotu kosztów udzielonej a nieopłaconej pomocy prawnej.
Uzasadnienie
Wójt Gminy W. decyzją z dnia [...] r., nr [...], działając na podstawie art. 104 Kodeksu postępowania administracyjnego ( Dz. U. z 2000 r. nr 98, poz. 1071 ) oraz art. 15 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych ( Dz. U. z 2001 r. nr 87, poz. 960 ) w związku z wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 27 maja 2002 r. sygn. akt K. 20/01 ( Dz. U. nr 78, poz. 716 ), po rozpatrzeniu wniosku M. P. orzekł o wymeldowaniu Z. P. z pobytu stałego z lokalu nr [...] przy ul. [...] w miejscowości B..
W uzasadnieniu tej decyzji wskazano, że wniosek o wymeldowanie Z. P. złożyła jego żona M. P., będąca najemcą lokalu nr [...] przy ul. [...] w miejscowości B., która podała, że mąż opuścił ten lokal w dniu [...] r. i zamieszkał u swojej matki w miejscowości D..
W toku przeprowadzonego postępowania wyjaśniającego ustalono, że Z. P. opuścił przedmiotowy lokal i zamieszkał u matki przenosząc tam swoje centrum życiowe, zaspakajając również potrzeby mieszkaniowe oraz konieczny spokój na czas leczenia. W tych okolicznościach organ pierwszej instancji uznał, że zaistniała przesłanka faktycznego opuszczenia lokalu przez Z. P. i to w sposób nie budzący wątpliwości, a zatem należało orzec o jego wymeldowaniu na podstawie art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych z uwzględnieniem wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 27 maja 2002 r.
W odwołaniu od tej decyzji Z. P. wyjaśnił, że w dniu [...] r., po zwolnieniu z pracy, rozchorował się. Po przeprowadzonych badaniach lekarskich rozpoznano u niego malformację tętniczo-żylną lewej półkuli mózgu. Poddany został dwóm zabiegom operacyjnym głowy, a aktualnie leczy się w Poradni Zdrowia Psychicznego w K.. Po powrocie z kliniki żona nie wpuściła go do lokalu przy ul. [...] w miejscowości B., zatem nie mając gdzie pójść udał się do matki. Pobyt u matki uległ wydłużeniu, gdyż zgodnie z zaleceniami lekarskimi, w okresie pooperacyjnym musiał mieć zapewniony spokój. Opisał także wydatki jakie poniósł na remont i utrzymanie mieszkania, w którym zamieszkiwał wraz z żoną i synami.
Wojewoda [...] decyzją z dnia [...] r., nr [...], działając na podstawie art. 15 i art. 138 § 1 pkt 1 Kodeksu postępowania administracyjnego ( Dz. U. z 2000 r. nr 98, poz. 1071) oraz art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych ( Dz. U. z 2001 r. nr 87, poz. 960) utrzymał w mocy decyzję pierwszoinstancyjną.
W uzasadnieniu organ odwoławczy po nawiązaniu do rozstrzygnięcia pierwszoinstancyjnego i treści odwołania wskazał, iż M. P. po zapoznaniu się z odwołaniem złożonym przez jej męża dołączyła do akt sprawy wyrok Sądu Rejonowego w C. z dnia [...] r., utrzymany w mocy przez Sąd Okręgowy w C., mocą którego Z. P. został skazany na 1 rok pozbawienia wolności z zawieszeniem na 3 lata, za znęcanie się psychiczne i fizyczne nad małżonką.
Następnie organ drugiej instancji wyjaśnił, że istotą zameldowania jest odnotowanie w ewidencji ludności faktycznego miejsca pobytu osoby, a w przypadku niedopełnienia obowiązków meldunkowych organy administracji uprawnione są m.in. do orzekania o wymeldowaniu. Dopuszczalność wydania takiej decyzji na wniosek strony lub z urzędu określona została w art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności. Uwzględniając wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 27 maja 2002 r., który wszedł w życie z dniem 19 czerwca 2002 r., powyższy przepis stanowi, że organ gminy wydaje decyzję w sprawie wymeldowania osoby, która :
- (1) bez wymeldowania się opuściła dotychczasowe miejsce pobytu stałego,
- (2) albo bez wymeldowania się opuściła dotychczasowe miejsce pobytu stałego i nie przebywa w nim co najmniej przez okres 6 miesięcy, a nowego miejsca jej pobytu nie można ustalić.
Wniosek M. P. o wymeldowanie męża rozpoznany został w odniesieniu do sytuacji wyszczególnionej jako pierwszej, do zastosowania, której niezbędne jest faktyczne opuszczenie lokalu bez dopełnienia obowiązku wymeldowania się.
W ocenie organu odwoławczego zgromadzony materiał dowodowy, a w szczególności zeznania stron oraz świadków, jednoznacznie potwierdzają, że Z. P. nie zamieszkuje od [...] r. w lokalu nr [...] przy ul. [...] w miejscowości B.. Zarówno odwołujący się jak i jego matka potwierdzili, iż zamieszkuje on w miejscowości D. nr [...]. Z kolei M. P. oświadczyła, iż jej mąż opuścił mieszkanie w dniu [...] r. i od tego dnia nie przebywał tam dłużej tzn. nie spał.
Na zlecenie organu odwoławczego organ pierwszej instancji przeprowadził dodatkowe postępowanie wyjaśniające w sprawie o wymeldowanie Z. P. z przedmiotowego lokalu. W dniu [...] r. przeprowadzono dowód z oględzin lokalu nr [...] przy ul. [...] w miejscowości B. i przesłuchano zainteresowane w sprawie osoby. W trakcie oględzin spornego lokalu ( zamknięty z powodu nieobecności M. P. ) Z. P. potwierdził, że nie zamieszkuje w nim od [...] r. i nie posiada do niego kluczy. Dodatkowo oświadczył, iż żona nie wpuszcza go do tego lokalu. Przesłuchana w charakterze świadka pracownica punktu bibliotecznego, znajdującego się w sąsiedztwie przedmiotowego lokalu potwierdziła, że od pół roku nie widuje Z. P..
Następnie organ odwoławczy zauważył, iż Z. P. miał możliwość wystąpienia do sądu powszechnego z powództwem cywilnym o przywrócenie naruszonego stanu posiadania z czego dotychczas nie skorzystał. Nadto dodał, że w świetle wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 27 maja 2002 r. nie ma znaczenia w sprawie o wymeldowanie, kto jest właścicielem budynku i na jakich zasadach zamieszkiwały osoby, których wniosek o wymeldowanie dotyczy.
W tych okolicznościach organ drugiej instancji nie znalazł podstaw do uwzględnienia odwołania uznając, że zostały spełnione przesłanki do wymeldowania Z. P. z pobytu stałego z lokalu nr [...] przy ul. [...] w miejscowości B.. Odnosząc się do argumentów odwołujących się do względów natury życiowej, słusznościowej i celowościowej organ odwoławczy skonstatował, że nie mogą one mieć wpływu na treść rozstrzygnięcia, albowiem podstawą każdego rozstrzygnięcia jest przepis prawa, a w niniejszej sprawie art. 15 ust. 2 ( sytuacja pierwsza ) ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych.
Powyższa decyzja zaskarżona została do Naczelnego Sądu Administracyjnego przez Z. P..
W uzasadnieniu skargi nawiązał do przebiegu jego choroby stwarzającej zagrożenie życia, co potwierdził kopią dokumentacji medycznej.
Wyraził rozgoryczenie, iż w czasie choroby i pobytów w szpitalu żona nie zainteresowała się jego osobą, a na domiar tego złożyła pozew o rozwód. Po powrocie z leczenia szpitalnego żona, nie zważając na jego chorobę, nie wpuściła go do mieszkania. Zgodnie z zaleceniami lekarskimi nie mógł się denerwować, a zatem na czas leczenia pozostał u matki. W spornym lokalu nie przebywa z uwagi na bezprawne działanie żony, która wymieniła zamki do drzwi i uniemożliwia mu korzystanie z mieszkania. Opisał również wydatki jakie poniósł na przedmiotowy lokal. Na koniec podniósł, iż wymeldowanie go z przedmiotowego lokalu doprowadzi do zerwania więzi rodzinnej z małoletnimi synami.
W odpowiedzi na skargę Wojewoda [...] wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zaprezentowaną w zaskarżonej decyzji. Zaakcentował, że zaistniały stan faktyczny, opuszczenie przez Z. P. stałego miejsca zameldowania i zamieszkanie pod innym adresem, to przesłanki, które uprawniały organ administracji do zastosowania w sprawie o wymeldowanie art. 15 ust. 2 – sytuacja pierwsza opisana w tym przepisie – ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobowych.
Z. P. w obszernych pismach procesowych, których wpływ do Sądu odnotowano w dniach [...] r. i [...] r., ponownie opisał swoją ciężką chorobę. Nadto wyraził pogląd, że podjęte wobec niego działania są efektem zmowy jego żony i sąsiada, co również przyczyniło się do jego choroby. W sposób szczegółowy opisał przebieg wydarzeń, które miały miejsce w okresie od [...] r. do [...] r., kiedy to uległ wypadkowi. Zaakcentował, że z powodu choroby orzeczono u niego znaczny stopień niepełnosprawności.
Uczestniczka postępowania wraz z pismem procesowym, datowanym [...] r. przesłała kopie wyroków: Sądu Rejonowego w C. z dnia [...] r., sygn. akt [...], Sądu Okręgowego w C. z dnia [...] r., sygn. akt [...] oraz Sądu Okręgowego w C. z dnia [...] r., sygn. akt [...].
Na rozprawie w dniu 19 kwietnia 2005 r. pełnomocnik skarżącego podtrzymał argumentację skargi oraz wniósł o zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów postępowania, w tym kosztów opłaty od pełnomocnictwa.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach po rozpoznaniu niniejszej sprawy stwierdził, co następuje :
Skarga zasługuje na uwzględnienie, aczkolwiek nie z powodu argumentacji w niej podniesionej.
Na wstępie wyjaśnić należy, że mimo, iż skarga wniesiona została pod rządami ustawy z dnia 11 maja 1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym ( Dz. U. nr 74, poz. 368 ze zm.), to jednak rozpoznać należało ją w oparciu o przepisy ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. nr 153, poz. 1270, ze zm.). Konsekwencja taka wynika bowiem z przepisu art. 97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. przepisy wprowadzające ustawę – Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. nr 153, poz. 1271 ze zm.), który stanowi, że "sprawy, w których skargi zostały wniesione do Naczelnego Sądu Administracyjnego przed dniem 1 stycznia 2004 r. i postępowanie nie zostało zakończone, podlegają rozpoznaniu przez właściwe wojewódzkie sądy administracyjne na podstawie przepisów ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi".
Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych ( Dz. U. nr 153, poz. 1269 ) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Powyższe oznacza, że kontroli podlega materialna i proceduralna prawidłowość zaskarżonego aktu.
Sąd nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną ( art. 134 § 1 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ) postanowił poddać ocenie, czy w rozpatrywanej sprawie organy administracji prowadzące postępowanie dopełniły ciążącego na nich obowiązku wynikającego z art. 9 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego ( tekst jedn. Dz. U. z 2000 r. nr 98, poz. 1071 ze zm.) zgodnie, z którym "organy administracji publicznej są obowiązane do należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego. Organy czuwają nad tym, aby strony i inne osoby uczestniczące w postępowaniu nie poniosły szkody z powodu nieznajomości prawa, i w tym celu udzielają im niezbędnych wyjaśnień i wskazówek".
Na kanwie przytoczonego przepisu w orzecznictwie sądowym ugruntowany jest pogląd, który w pełni podziela skład orzekający, iż obowiązek informowania i wyjaśniania stronom przez organ prowadzący postępowanie całokształtu okoliczności faktycznych i prawnych toczącej się sprawy powinien być rozumiany szeroko, jak to jest tylko możliwe. Udowodnione naruszenie tego obowiązku powinno być rozumiane jako wystarczająca podstawa do uchylenia decyzji, szczególnie wówczas, gdy urzędnik stwierdza ( lub powinien stwierdzić), że strona zamierza podjąć działania wiążące się dla niej z niekorzystnymi skutkami, lub nawet ryzykiem wystąpienia podobnych skutków. W takim wypadku urzędnik ma wyraźny obowiązek w możliwie jasny sposób wyjaśnić całość okoliczności sprawy stronie i równie wyraźnie wskazać na ryzyko wiążące się z zaplanowanymi działaniami. Jest to jedyny odpowiadający zasadzie art. 1 Konstytucji sposób rozumienia art. 9 Kpa ( por. w wyroku Sądu Najwyższego z dnia 23 lipca 1992 r. III ARN 40/92- POP 1993/9/68 – z aprobującymi glosami W. Tarasa – PiP 1993/3/110 i J. Zimmermann – PiP 1993/8/116).
Z kolei Naczelny Sąd Administracyjny w Warszawie w wyroku z dnia 13 listopada 1998 r. sygn. akt II SA 1428/98 ( LEX CD – nr syst. 41815) wskazał, iż organy muszą czuwać na tym, aby strony postępowania nie poniosły szkody z powodu nieznajomości prawa, w tym celu powinny udzielać im niezbędnych wyjaśnień i wskazówek, a dotyczy to zwłaszcza sytuacji, gdy strona nie jest zorientowana w problematyce prawnej, która wiąże się z jej żądaniem.
Odnosząc powyższe do rozpatrywanej sprawy przyjdzie stwierdzić, iż skarżącego niewątpliwie należy uznać za osobę, która nie jest zorientowana w problematyce prawnej dotyczącej kwestii zameldowania, na co wskazuje treść sporządzonych przez niego pism zarówno kierowanych do organów prowadzących postępowanie administracyjne jak i do Sądu. Nadto, za uzasadniony należy uznać pogląd, że skarżący, w związku z ciężką chorobą posiadał ograniczone możliwości prawidłowego rozeznania sytuacji prawnej w jakiej się znajduje, a zatem organy prowadzące postępowanie powinny czuwać na tym, aby nie poniósł szkody z powodu nieznajomości prawa. Natomiast w przekazanych do Sądu aktach administracyjnych brak jest jakiejkolwiek wzmianki, aby organy podjęły chociażby próbę wyjaśnienia skarżącemu całokształtu okoliczności faktycznych i prawnych toczącej się sprawy, w tym w szczególności jakie środki prawne mógł podjąć w celu przywrócenia naruszonego stanu posiadania. Ta zaś okoliczność musiała skutkować uchyleniem zaskarżonej decyzji, a przedstawioną wyżej ocenę organ drugiej instancji uwzględni przy ponownym rozpatrywaniu odwołania.
Nadto wytknąć przyjdzie, iż organ odwoławczy zlecając, na podstawie art. 136 Kodeksu postępowania administracyjnego, przeprowadzenie dodatkowego postępowania dowodowego Wójtowi Gminy W. ( pismo z dnia [...] r.) nie wskazał jakie uzupełniające dowody mają być przeprowadzone. Jednak to uchybienie nie stanowiło przyczyny uwzględnienia skargi.
Dotychczasowe rozważania w pełni potwierdzają już wyżej sformułowaną ocenę, że zaskarżona decyzja wydana została z naruszeniem przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Ta zaś okoliczność spowodowała, że Sąd nie mógł poddać ocenie, czy w sprawie prawidłowo zastosowano przepisy prawa materialnego.
W sumie zatem Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach, działając na podstawie art. 145 § 1 pkt lit. c i 152 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. nr 153, poz. 1270 ze zm.) uchylił zaskarżoną decyzję orzekając zarazem, iż nie podlega ona wykonaniu w całości. O kosztach postępowania oraz o kosztach udzielonej a nieopłaconej pomocy prawnej Sąd orzekł na podstawie art. 200 i art. 250 ostatnio powołanej ustawy.
su.