II SA/Ka 1415/03

II SA/Ka 1415/03 - Wyrok WSA w Gliwicach
Data orzeczenia
2005-05-13
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2003-06-09
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Sędziowie
Ewa Krawczyk /przewodniczący/
Stanisław Nitecki
Włodzimierz Kubik /sprawozdawca/
Symbol z opisem
6180 Wywłaszczenie nieruchomości i odszkodowanie, w tym wywłaszczenie gruntów pod autostradę
Skarżony organ
Wojewoda
Treść wyniku
Oddalono skargę
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący – Sędzia NSA Ewa Krawczyk Sędziowie WSA Stanisław Nitecki Włodzimierz Kubik /spr./ Protokolant sekr. sąd. Elwira Massel po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 13 maja 2005 r. sprawy ze skargi P.K. na decyzję Wojewody Ś. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość o d d a l a s k a r g ę SJ/
Uzasadnienie
Decyzją Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w K. z dnia [...] wywłaszczono na rzecz Skarbu Państwa nieruchomość położoną w C. obejmującą działki o numerach geodezyjnych [...] i [...] o łącznej powierzchni [...] m². Przedmiotowa nieruchomość w dniu wywłaszczenia stanowiła własność P.W.K. w [...] części, E.K. w [...] części oraz W.K. w [...] części. Powyższą decyzją przyznano jednocześnie współwłaścicielom odszkodowanie za wywłaszczoną nieruchomość w kwocie [...] zł.
Wnioskiem z dnia [...] E.K. i P.K. wystąpili o wypłatę zwaloryzowanego odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość. Postępowanie w tej sprawie zostało pierwotnie umorzone decyzją Kierownika Urzędu Rejonowego w K. z uwagi na okoliczność, że decyzja wywłaszczeniowa z [...] nie nabrała waloru ostateczności, a rozstrzygnięcie to utrzymał w mocy Wojewoda [...].
Wyrokiem z dnia 23 czerwca 1999 r. sygn. akt II SA/Ka 1544/97 Naczelny Sąd Administracyjny Ośrodek Zamiejscowy w Katowicach uchylił zaskarżoną przez E. i P.K. opisaną decyzję Wojewody [...]. Na skutek tego wyroku organ I instancji, którym w międzyczasie został Prezydent Miasta C. stwierdził, że decyzja o wywłaszczeniu przedmiotowej nieruchomości stała się ostateczna z dniem [...], a następnie z uwagi na cywilnoprawny jego zdaniem charakter zgłoszonego roszczenia, decyzją z dnia [...] umorzył postępowanie w sprawie wypłaty odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość. Decyzję tę uchylił Wojewoda Ś. i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia Prezydentowi Miasta C., który następnie ustalił, że brak jest dowodów świadczących o wypłaceniu osobom wywłaszczonym należnego odszkodowania. Ustalone zostało także, że odszkodowania tego nie złożono również do depozytu sądowego. Organ I instancji stwierdził także, że kwota [...] zł należnego odszkodowania powinna, stosownie do obowiązujących wówczas przepisów, zostać wypłacona wywłaszczonym współwłaścicielom do dnia [...] natomiast wypłata pozostałej kwoty [...] zł miała nastąpić do dnia [...]. W związku z powyższym organ ten uznał, że roszczenie o wypłatę należnego odszkodowania uległo przedawnieniu i decyzją z dnia [...] odmówił jego wypłaty.
Z rozstrzygnięciem takim nie zgodził się Wojewoda Ś., który decyzją z dnia [...] uchylił ostatnio opisane orzeczenie Prezydenta Miasta C. i przekazał mu sprawę do ponownego rozpatrzenia. W uzasadnieniu tej decyzji organ odwoławczy wskazał na konieczność wypłaty zrewaloryzowanego odszkodowania.
Po przeprowadzeniu ponownego postępowania Prezydenta Miasta C. w oparciu o art. 132 ust. 1 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami ( Dz. U. z 2000 r. nr 46, poz. 543 ze zm.)- dalej u. o g. n. - uznał, że zapłata odszkodowania winna nastąpić jednorazowo w terminie 14 dni od daty gdy decyzja wywłaszczeniowa stała się ostateczna co jak wyżej wskazano miało miejsce [...]. Na mocy art. 132 ust. 3 przywołanej ustawy i w oparciu o wskazania zawarte w przepisie art. 227 u. o g. n. organ ustalił zwaloryzowane odszkodowanie na łączną kwotę [...] zł. Z uwagi na okoliczność, iż kwota ta winna być wypłacona w dwóch ratach, waloryzacji należnego odszkodowania dokonano odrębnie w stosunku do kwot [...] zł oraz [...] zł. W międzyczasie zmieniły się także strony postępowania, a w miejsce zmarłego W.K. wstąpili jego spadkobiercy J.R., T.K. i J.K. każdy w 1/3 części. Spadkobiercą zaś zmarłej w [...] E.K. został P.W.K. Biorąc powyższe pod uwagę organ I instancji przyznał P.K. tytułem należnego odszkodowania kwotę [...] zł ([...] część odszkodowania), zaś trojgu spadkobiercom W.K. kwoty po [...] zł ( każdy po [...] części).
Decyzją z dnia [...] Wojewoda Ś. kolejny raz uchylił decyzję organu I instancji i przekazał mu sprawę do ponownego rozpatrzenia nakazując naliczenie odsetek od niewypłaconego odszkodowania stosownie do przepisu art. 481 § 1 k.c. w związku z art. 132 ust. 2 u. o g. n. Organ ten zaś w oparciu o dokonane wyliczenia ustalił, że odsetki ustawowe od kwoty [...] zł wyniosły [...] zł, a odsetki od kwoty [...] zł - [...] zł, co dało łącznie kwotę [...] zł. W związku z powyższym kwota należnego na dzień [...]. odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość wyniosła łącznie [...] zł z czego P.K. przysługiwała kwota [...] zł, J.R. T.K. i J.K. zaś kwoty po [...] zł. Decyzję tę Wojewoda Ś. utrzymał w mocy i ona też została zaskarżona do sądu administracyjnego.
W skardze wniesionej do Naczelnego Sądu Administracyjnego P.K. zakwestionował prawidłowość naliczenia odsetek od ustalonej kwoty odszkodowania, wskazując na irracjonalną ich wysokość. Skarżący zarzucił także oparcie zaskarżonej decyzji na art. 216 u. o g. n., tymczasem jego zdaniem w sprawie winien znaleźć zastosowanie art. 7 ustawy z dnia 29 września 1990 r. o zmianie ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości (Dz. U. nr 79, poz. 464 ze zm.). Powołał się on także na treść uzasadnienia uchwały NSA z dnia 9 października 2000 r. sygn. akt OPS12/OO (opublikowanej w ONSA z. 1 poz. 10 ) zgodnie z którą w jego sprawie ma zastosowanie zasada pełnego odszkodowania.
W odpowiedzi na skargę Wojewoda Ś. wniósł o jej oddalenie podtrzymując stanowisko zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Skarga nie jest zasadna. Wojewódzki Sąd Administracyjny właściwy do jej rozpoznania zgodnie z art. 97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Przepisy wprowadzające ustawę – Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. nr 153, poz. 1271 ze zm.), dokonując kontroli zaskarżonej decyzji uznał, że nie narusza ona prawa.
Na wstępie należy stwierdzić, że zgodnie z treścią art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. nr 153, poz. 269) sąd administracyjny dokonuje kontroli zaskarżonej decyzji w aspekcie jej zgodności z prawem. Kontrola ta polega na zbadaniu, czy organy administracji w toku rozpoznawania sprawy nie naruszyły prawa materialnego i procesowego. W przypadku stwierdzenia naruszenia prawa stosownie do przepisów zawartych w art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) – dalej zwanej Poppsa, sąd winien dokonać oceny wpływu stwierdzonego naruszenia na wynik sprawy. Jednocześnie należy podkreślić, że ocen powyższych dokonać należy wedle stanu prawnego i na podstawie akt sprawy istniejących w dniu wydania zaskarżonego aktu. W świetle normy zawartej w art. 134 § 1 Poppsa sąd nie jest też związany zarzutami i wnioskami skargi.
W ocenie Sądu zaskarżona decyzja nie uchybia przepisom prawa procesowego, albowiem organ odwoławczy poprawnie ocenił zebrany materiał dowodowy i na jego podstawie dokonał trafnych ustaleń faktycznych oraz przeprowadził prawidłowe rozważania prawne. Zajęte zaś w osnowie decyzji stanowisko zostało także umotywowane zgodnie z wymogami procedury. Treść zaskarżonego rozstrzygnięcia nakładała na Sąd dokonujący jego kontroli obowiązek rozważenia także pojawiającej się w sprawie kwestii przedawnienia roszczenia o wypłatę odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość, a także dopuszczalności i trybu rozstrzygania o wysokości należnych odsetek ustawowych związanych z opóźnieniem wypłaty odszkodowania. Wskazać tutaj też przyjdzie, że sformułowany w art. 134 § 2 Poppsa zakaz orzekania na niekorzyść skarżącego nie ma zastosowania w przypadku ustalenia naruszenia prawa skutkującego stwierdzeniem nieważności zaskarżonego aktu lub czynności.
Odnosząc się do problemu przedawnienia roszczenia powstałego z tytułu niewypłaconego odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość stwierdzić należy, że stanowisko judykatury rozmija się tutaj ze stanowiskiem doktryny. Zdaniem Tadeusza Wosia w braku szczególnego uregulowania w przepisach u. o g. n. oddziaływania upływu czasu na roszczenia odszkodowawcze z tytułu wywłaszczenia nieruchomości, stosuje się do nich wprost (a nie per analogiam) przepisy dotyczące przedawnienia roszczeń zawarte w art. 117 i następnych k.c. (Por. T. Woś, Wywłaszczenie i zwrot wywłaszczonych nieruchomości, wyd. II, Warszawa 2004 r., s. 163). Odmienne, podzielane przez skład orzekający stanowisko przyjął z kolei Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 25 czerwca 1999r. Sygn. akt IV SA 1118/97( LEX nr 47350). Jego zdaniem wprawdzie "roszczenie pieniężne o wypłatę odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość stanowi roszczenie cywilnoprawne, jednakże z woli ustawodawcy o tym roszczeniu orzeka się w drodze decyzji w postępowaniu administracyjnym i to zarówno pod rządami ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 roku o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości, jak i pod rządem obecnie obowiązującej ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 roku o gospodarce nieruchomościami". Skoro tak, to realizacji tego roszczenia z wszystkimi tego konsekwencjami, a więc przede wszystkim trybem postępowania i oceną wszystkich skutków prawnych (wraz z instytucją przedawnienia), należy dokonywać na podstawie przepisów materialnego prawa administracyjnego. Z kolei na gruncie prawa administracyjnego o przedawnieniu roszczenia, ustalonego decyzją administracyjną, można mówić jedynie wtedy, gdy przepis prawa wyraźnie tak stanowi. Skoro więc zarówno ustawa z dnia 29 kwietnia 1985 roku, jak i ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 roku nie przewidują przedawnienia roszczenia o wypłatę odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość, to tym samym roszczenie to nie ulega przedawnieniu, jeżeli jego wysokość ustalona została decyzją administracyjną. Jest to zrozumiałe, skoro wszelkie obowiązki, nałożone decyzją administracyjną, podlegają wykonaniu niezależnie od upływu czasu, chyba że konkretny przepis prawa stanowi inaczej. Naczelny Sąd Administracyjny we wskazanym wyroku na poparcie swojego stanowiska przywołał brzmienie art. 7 ustawy z dnia 29 września 1990 roku o zmianie ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości (Dz. U. Nr 79, poz. 464 ze zm.), według którego niewypłacone do dnia wejścia w życie ustawy części odszkodowania wypłaca się jednorazowo na warunkach tam określonych. Przepis ten nie wyłączał więc wypłaty odszkodowań ustalonych decyzjami wydanymi np. przed 10 lub 15 laty od daty wejścia w życie powołanej ustawy. Wprawdzie w powołanym przepisie mówi się o niewypłaconej części odszkodowania, lecz nie powinno ulegać wątpliwości, z punktu widzenie wszelkich reguł wykładni, że ma on zastosowanie również do sytuacji, gdy nie wypłacono całej kwoty odszkodowania. Należy jednocześnie dodać, iż przepis ten został uchylony, na podstawie art. 241 pkt 2 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 roku, jednakże w omawianym przedmiocie nie nastąpiła zmiana stanu prawnego.
Kontynuując badanie zgodności z prawem materialnym zaskarżonej decyzji przyjdzie stwierdzić, że zasadnie kwestię waloryzacji niewypłaconego odszkodowania jak i należnych z tego tytułu odsetek ustawowych Wojewoda Ś. rozpatrzył w oparciu o przepisy ustawy o gospodarce nieruchomościami, która weszła w życie z dniem 1 stycznia 1998 r. Zgodnie z przywołanym w tej decyzji art. 132 ust. 1 u. o g. n. (w brzmieniu obowiązującym w czasie jej wydawania) zapłata odszkodowania następuje jednorazowo, w terminie 14 dni od dnia, w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna. Organ przytoczył też przepis art. 132 ust 2 tej ustawy stanowiący, że do skutków zwłoki lub opóźnienia w zapłacie odszkodowania stosuje się odpowiednio przepisy Kodeksu cywilnego. Zastosowanie w sprawie znalazł wreszcie art. 132 ust. 3 u. o g. n. zgodnie z którym wysokość odszkodowania ustalona w decyzji o wywłaszczeniu podlega waloryzacji na dzień jego zapłaty. Orzekające w sprawie organy z uwagi na to, że wysokość i sposób zapłaty należnego odszkodowania ustalono w decyzji, która stała się stała się ostateczną w dniu [...] zasadnie zastosowały też przywołały obowiązujące wówczas przepisy ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości ( Dz. U. z 1961 r. nr. 18, poz. 91 ze zm.) regulujące terminy i sposób dokonywania wypłat ustalonych wówczas odszkodowań. W świetle art. 12 ust. 2 wymienionej ustawy suma odszkodowania za nieruchomość winna zostać wypłacona w terminie trzech miesięcy od daty uprawomocnienia się orzeczenia o odszkodowaniu do wysokości kwoty 6 000 zł, zaś nadwyżka ponad tę kwotę w ciągu jednego roku. W związku z takim brzmieniem wskazanego przepisu jak i opartym na nim rozstrzygnięciu zawartym w ostatecznej decyzji z [...] należało więc odrębnie zwaloryzować kwotę [...] zł oraz kwotę [...] zł. z uwagi na różne terminy ich wymagalności. Odrębnie obliczyć należało także wysokość ustawowych odsetek od obu tych kwot.
Odnosząc się do zarzutów skarżącego kwestionującego wysokość naliczonych odsetek od niewypłaconego odszkodowania należy wskazać, że orzekające w sprawie organy dokonały waloryzacji ustalonego w [...] odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość w oparciu o wskaźniki wskazane przez ustawodawcę w art. 227 w związku z art. 5 u. o g. n. Stosownie do tego pierwszego przepisu do czasu ogłoszenia przez Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego wskaźników zmian cen nieruchomości waloryzacji kwoty należnego odszkodowania dokonuje się przy zastosowaniu wskaźników cen towarów i usług konsumpcyjnych ogłaszanych przez Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego. Zauważyć więc przyjdzie, że tak ustalona waloryzacja świadczenia głównego pełni podobną rolę jak naliczenie odsetek należnych z tytułu opóźnienia wypłaty należnego świadczenia. Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 16 września 1993 r. sygn. akt I PRN 70/93 (OSNC z 1994 r. nr 5, poz. 113) wskazał, że waloryzacja należności głównej nie wyłącza żądania zasądzenia odsetek. We wskazanym wyroku Sąd Najwyższy stwierdził też, że wysokość odsetek ustawowych należnych w danym okresie powinno się uwzględniać jako jeden z elementów podlegających ocenie sądu przy zastosowaniu art. 3581 § 3 k.c. Akceptacja stanowiska zajętego w cytowanym wyroku, a także brzmienie art. 132 ust. 2 nie oznacza jednak ustalenia wysokości należnych odsetek od wcześniej zwaloryzowanych kwot należności głównej, czego domagał się jak się zadaje skarżący. Zwrócić należy wreszcie uwagę, że zarówno należność główna jak i należne od niej ustawowe odsetki podlegały denominacji wprowadzonej ustawą z dnia 7 lipca 1994 r. o denominacji złotego ( Dz. U. nr 84, poz. 386 ze zm.). Zgodnie z art. 4 tej ustawy wszelkie prawa majątkowe, a także zobowiązania i należności pieniężne powstałe przed datą 1 stycznia 1995 r., a płatne po tej dacie - podlegają przeliczeniu w stosunku określonym w art. 2 ust. 2. Ten ostatni przepis stanowił z kolei, że nowa jednostka pieniężna będzie miała wartość równą 10.000 starych złotych.
Powyższe rozważania prowadzić muszą do wniosku, że kontrolowana decyzja nie narusza także przepisów prawa materialnego. Z powyższych względów na podstawie art. 151 Poppsa orzeczono więc jak w sentencji.