II SA/Go 806/06

II SA/Go 806/06 - Wyrok WSA w Gorzowie Wlkp.
Data orzeczenia
2007-03-21
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2006-12-29
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wlkp.
Sędziowie
Aleksandra Wieczorek /przewodniczący/
Maria Bohdanowicz /sprawozdawca/
Michał Ruszyński
Symbol z opisem
6031 Uprawnienia do kierowania pojazdami
Hasła tematyczne
Ruch drogowy
Sygn. powiązane
I OSK 1080/07 - Wyrok NSA z 2008-08-13
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy
Dz.U. 1997 nr 98 poz 602
art. 122 ust. 1 pkt 3 i 4
Ustawa z dnia 20 czerwca 1997 r. - Prawo o ruchu drogowym.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Aleksandra Wieczorek, Sędziowie Sędzia WSA Maria Bohdanowicz (spr.), Asesor WSA Michał Ruszyński, Protokolant Krzysztof Rogalski, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 21 marca 2007 r. sprawy ze skargi Prokuratora Rejonowego na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] roku nr [...] w przedmiocie skierowania na badanie lekarskie I. uchyla zaskarżoną decyzję, II. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu.
Uzasadnienie
Decyzją z dnia [...] sierpnia 2006 r. Nr [...] działający z upoważnienia Starosty specjalista w Wydziale Komunikacji, Transportu i Dróg Starostwa Powiatowego na podstawie art.122 ust.1 pkt.4 ustawy z dnia 20 czerwca 1997 r. Prawo o ruchu drogowym /Dz. U. Nr 108 poz.908 z późn. zm./ skierował Z.W. posiadającego uprawnienia do kierowania w zakresie prawa jazdy kategorii B na badania lekarskie na wniosek Prokuratora Prokuratury Rejonowej w oparciu o opinię sądowo-psychiatryczną z dnia [...] czerwca 2006 r. uzyskaną w sprawie o znęcanie się nad rodzicami to jest o czyn z art.207 § 1 kk w zw. z art.157 §1 i art.11 § 2 kk. / sygn. akt 1 Ds. 1554/03 i VI K 325/03 /
W uzasadnieniu decyzji organ podał, że z opinii lekarzy biegłych wynika, iż Z.W. cierpiał w okresie od czerwca 2001 r. do [...] listopada 2003 r. na zaburzenia urojeniowe w takim stopniu, który znosił u niego zdolność rozpoznania swego czynu i pokierowania swoim postępowaniem. Stan taki utrzymywał się do marca 2004 r., kiedy to został poddany leczeniu psychiatrycznemu i w wyniku którego uzyskano poprawę jego stanu zdrowia do tego stopnia, iż nie było wskazań do dalszego leczenia w szpitalu dla nerwowo i psychicznie chorych.
Z.W. wniósł odwołanie od tej decyzji, którą uznał za krzywdzącą, bowiem od dłuższego czasu nie prowadzi samochodu, co związane jest z przyjmowaniem leków.
Decyzją z dnia [...] października 2006 r. Nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze uchyliło zaskarżoną decyzję w całości i umorzyło postępowanie pierwszej instancji.
W uzasadnieniu organ podał, że zakres podmiotowy i przesłanki badań lekarskich w celu stwierdzenia istnienia lub braku przeciwwskazań zdrowotnych do kierowania pojazdami określa art.122 ust.1 i 2 ustawy z dnia 20 czerwca 1997 r. Prawo o ruchu drogowym /tj Dz.U. Nr 108 poz.908 z 2005 r./
W oparciu o pkt.4 ust.1 art.122 tej ustawy – badaniom kontrolnym podlega – kierujący pojazdem skierowany decyzją starosty w przypadkach nasuwających zastrzeżenia, co do stanu zdrowia. W ocenie Samorządowego Kolegium Odwoławczego przepis ten pozostawia organowi administracji częściową swobodę w kształtowaniu sytuacji prawnej strony, gdyż wydawane na jego podstawie decyzje – co do przypadków nasuwających zastrzeżenia – oparte są na uznaniu administracyjnym. Oznacza to, że sprawdzenie stanu zdrowia kierującego nie może odbywać się w sposób dowolny, ale tylko wtedy, gdy zostają spełnione ustawowe przesłanki. Stanowisko takie wynika także z zasad ogólnych postępowania administracyjnego wyrażonego w kodeksie postępowania administracyjnego a mianowicie z zasadą praworządności z art.6 kpa, w konsekwencji której organ wydając decyzję nie może nałożyć na obywatela obowiązku ani odmówić przyznania uprawnienia jeżeli nie wykaże, że uprawniają go do tego konkretne przepisy prawa.
W przedmiotowej sprawie wydanie przez starostę decyzji o skierowaniu na badanie lekarskie kontrolne w trybie art.122 ust.1 pkt.4 Prawa o ruchu drogowym wymaga spełnienia łącznie dwóch ustawowych przesłanek:
- musi być podmiot decyzji określony przez ustawę jako kierujący
- istnieją zastrzeżenia, co do stanu zdrowia tej osoby
Definicję kierującego zawiera art.2 pkt.19 ustawy Prawo o ruchu drogowym – jest to osoba, która kieruje pojazdem lub zespołem pojazdów, także osoba, która prowadzi kolumnę pieszych, jedzie wierzchem albo pędzi zwierzęta pojedynczo lub w stadzie. Jest to zatem osoba, która faktycznie wykonuje czynności kierowania.
Natomiast innym pojęciem zgodnie z cytowaną ustawą jest pojęcie "kierowcy". Art.2 pkt.21 definiuje kierowcę jako osobę uprawnioną do kierowania pojazdem silnikowym. Tym samym kierowcą jest osoba posiadająca formalne uprawnienia do kierowania – niezależnie od tego, czy kieruje pojazdem czy też nie. Stąd też zdaniem organu użycie pojęcia "kierujący pojazdem" w treści art.122 ust.1 pkt.4 w/w ustawy wskazuje, że skierować na badania w trybie tego przepisu można wyłącznie osobę, która faktycznie kierowała pojazdem i której zachowanie w związku ze sposobem prowadzenia pojazdu nasunęło zastrzeżenia co do stanu zdrowia. Gdyby przepis ten miał dotyczyć osób po prostu posiadających formalne uprawnienia do kierowania pojazdami /bez względu na to, czy kierują one faktycznie pojazdem czy też nie, wówczas ustawodawca użyłby pojęcia kierowca.
Stąd też brak jest podstaw do wydania decyzji o skierowaniu na kontrolne badania lekarskie osób , które tak jak odwołujący się nie są kierującymi pojazdem w rozumieniu ustawy i wobec nich nie ma zastrzeżeń co do ich zachowania w związku z czynnością prowadzenia pojazdu.
W związku z tym, że w sprawie zostało wszczęte postępowanie z urzędu i brak jest przesłanek ustawowych pozwalających na skierowanie Z.W. na kontrolne badanie lekarskie postępowanie należało umorzyć na podstawie art.138 § 1 § 2 kpa.
Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wlkp. na przedmiotową decyzję wniósł Prokurator Prokuratury Rejonowej.
Zaskarżając decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego zarzucił, iż decyzja ta została wydana z naruszeniem przepisu prawa materialnego – art.122 ust.1 pkt.4 w zw. z art.2 pkt.20 ustawy z dnia 20 czerwca 1997 r. Prawo o ruchu drogowym poprzez błędną wykładnię, iż w świetle tych przepisów Z.W. nie można uznać za kierującego pojazdem w konsekwencji nie można poddać go badaniu lekarskiemu w celu stwierdzenia istnienia lub braku przeciwwskazań zdrowotnych do kierowania pojazdami z uwagi na to, że w rzeczywistości nie potwierdzono, aby on kierował faktycznie pojazdem, który to element zdaniem organu II instancji jest konieczny do skierowania w/w na wskazane badania lekarskie.
Nadto zarzucił naruszenie przepisu postępowania – art.138 § 1 pkt.2 w zw. z art.105 § 1 kpa poprzez uchylenie decyzji Starosty i umorzenie postępowania jako bezprzedmiotowego na skutek błędnej interpretacji przepisów prawa materialnego, iż brak jest podstaw do wydania decyzji o skierowaniu Z.W. na badania lekarskie w celu stwierdzenia bądź braku przeciwwskazań do zdrowotnych do kierowania pojazdami.
Podnosząc powyższe Prokurator Prokuratury Rejonowej wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji.
W uzasadnieniu Prokurator podał, że Z.W. – jak wynika z opinii psychiatrycznej cierpi na zaburzenia urojeniowe. Jest apatyczny, spowolniały psychoruchowo polekowo, badaniami zostało potwierdzone występowanie u niego w przeszłości omamów słuchowych, urojeń owładnięcia, nasyłania myśli ksobnych, prześladowczych. Powyższe wskazuje, że Z.W. może stanowić zagrożenie jako kierujący pojazdem zarówno dla innych uczestników ruchu jak i dla samego siebie.
Zdaniem Prokuratora określenie " kierujący pojazdem" użyte w art.122 ust.1 pkt.4 ustawy Prawo o ruchu drogowym nie jest tożsame z określeniem "kierujący" zawartym w art.2 pkt. 20 tej ustawy. Zgodnie z treścią art.2 pkt 20 ustawy "kierujący" to osoba, która kieruje pojazdem lub zespołem pojazdów a także osoba, która prowadzi kolumnę pieszych, jedzie wierzchem, albo pędzi zwierzęta pojedynczo lub w stadzie. Natomiast w art.122 ust.1 pkt.4 ustawy jest mowa o "kierującym pojazdem". Z porównania powyższych przepisów wynika, że określenia "kierujący" i "kierujący pojazdem" sensu stricte nie są tożsame.
Gdyby przyjąć, że określenie " kierujący pojazdem" mieści się w zakresie pojęcia "kierującego" niezrozumiałym jest, dlaczego w art.122 ust.1 pkt. 4 Prawa o ruchu drogowym, nie użyto sformułowania "kierujący pojazdem lub zespołem pojazdów". Ponadto biorąc pod uwagę, że "pojazd" to zgodnie z treścią art.2 pkt. 31 Prawa o ruchu drogowym również pojazd jednośladowy jak np. rower należy stwierdzić, że użyte sformułowanie w art.122 ust.1 pkt. 4 "kierujący pojazdem" jest niefortunny.
Stąd słusznie w takiej sytuacji należy odwołać się do wykładni celowościowej
Przepis ten ma służyć działaniu prewencyjnemu, aby w przypadku powzięcia wiarygodnej informacji wskazującej na zastrzeżenie, co do stanu zdrowia osoby mającej uprawnienia do kierowania pojazdami starosta jako organ ustawowo uprawniony, mógł skierować taka osobę na badania lekarskie celem określenia jej sprawności odnośnie kierowania pojazdami.
W tej mierze skarżący przytacza stanowisko komentatora ustawy Prawo o ruchu drogowym W. Kotowskiego – iż "dla bezpieczeństwa ruchu niezbędne jest czuwanie nad tym by osoby mające uprawnienia do kierowania pojazdami miały wymaganą sprawność nie tylko w chwili ubiegania się o uprawnienia, ale także w okresie późniejszym, kiedy już z tych uprawnień korzystają. A podstawę wydania decyzji o skierowaniu na badania mogą stanowić tylko te przesłanki, które z dużą dozą prawdopodobieństwa wskazują na istotne zmniejszenie się sprawności kierującego pojazdem. Może to być pochodząca z różnych źródeł informacja o pogorszonym stanie zdrowia, objawy chorobowe świadczące o zaistnieniu przeciwwskazań, co do wydania prawa jazdy – jak aktywna forma alkoholizmu, narkomanii, wada wzroku, padaczka itp."
Celem badania lekarskiego jest wyeliminowanie z ruchu osób, których stan zdrowia i predyspozycje psychiczne mogą w czasie kierowania pojazdem zagrażać przede wszystkim bezpieczeństwu innych użytkowników dróg jak również i im samym.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Skarga jest zasadna.
Przedmiotem rozpoznania w niniejszej sprawie była wykładnia przepisu art.122 ust. pkt.4 ustawy z dnia 20 czerwca 1997 r. Prawo o ruchu drogowym /Dz.U. z 2005 r. Nr 108 poz. poz.908 / dokonana odmiennie przez organy administracji I i II instancji.
Przyjmując iż materialną podstawą skierowania osoby posiadającej uprawnienia do kierowania pojazdami na badania lekarskie przeprowadzone w celu stwierdzenia istnienia lub braku przeciwwskazań zdrowotnych do kierowania nimi stanowi przepis art.122 ust. 1 pkt 3-5 podlega – kierujący pojazdem skierowany przez organ kontroli ruchu drogowego, jeżeli:
a/ uczestniczy w wypadku drogowym, w następstwie którego jest śmierć innej osoby lub ciężki uszczerbek na jej zdrowiu
b/ kierował pojazdem w stanie nietrzeźwości lub po użyciu środka działającego podobnie do alkoholu /art.122 ust.1 pkt.3 w/w ustawy/
-kierujący pojazdem skierowany decyzją starosty w przypadkach nasuwających zastrzeżenia, co do stanu zdrowia /pkt.4/
-osoba niepełnosprawna posiadająca prawo jazdy lub pozwolenie do kierowania tramwajem skierowana decyzją starosty na podstawie zawiadomienia powiatowego lub wojewódzkiego zespołu do spraw orzekania o stopniu niepełnosprawności
Starosta uznał, iż ma on zastosowanie także do osoby, która jest kierowcą, bo posiada uprawnienia do prowadzenia pojazdów a nie tylko ta, która w danej chwili prowadzi pojazd jako kierujący i w stosunku do której są zastrzeżenia, co do stanu zdrowia.
Natomiast Samorządowe Kolegium Odwoławcze stosując wykładnię gramatyczną zwęziło pojęcie "kierującego pojazdem " do czynności odbywającej się jednocześnie z prowadzeniem pojazdu i wystąpieniem wątpliwości, co do stanu zdrowia tego kierującego.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wlkp, nie podzielił stanowiska organu II instancji w przedmiotowej sprawie.
Dosłowne rozumienie cytowanego wyżej przepisu art.122 ust.1 pkt.4 Prawa o ruchu drogowym w ocenie Sądu prowadziłoby do interpretacji niezgodnej z wolą racjonalnego ustawodawcy.
Ustawa Prawo o ruchu drogowym ma na celu ustanowienie takich zasad korzystania z dróg przez wszystkich użytkowników, które zapewniałyby im bezpieczne warunki w ruchu.
Zapewnienie warunków bezpieczeństwa ustawodawca powierzył wielu organom – w tym także Staroście.
Sąd w przedmiotowej sprawie podziela stanowisko wyrażone w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 21 grudnia 2005 r., sygn. akt I OSK 79/05, zgodnie z którym ograniczenia prawa podmiotowego jednostki do prowadzenia pojazdów w tym nabytych już uprawnień do prowadzenia pojazdów silnikowych mogą mieć miejsce tylko w ściśle określonych przez prawo wypadkach a w wyniku przeprowadzonego postępowania muszą zostać ustalone okoliczności uprawdopodabniające istnienie stanów chorobowych wpływających na zdolność psychofizyczną do kierowania pojazdami.
Takie okoliczności zachodzą w niniejszej sprawie. Uczestnik postępowania od ponad 10 lat cierpi na zburzenia urojeniowe. W ostrych stanach choroby stwierdzono u niego omamy słuchowe, urojeniowe owładnięcia i myśli prześladowcze. Stan zdrowia został udokumentowany opinią lekarską z okresu sprawy karnej o znęcanie się nad rodzicami, w której to biegli stwierdzili stan wyłączający zdolność rozpoznania znaczenia swoich czynów i pokierowania swoim postępowaniem, co wyłączało jego odpowiedzialność karną i skutkowało umieszczeniem w szpitalu psychiatrycznym. W dacie wydawania decyzji Z.W. przyjmuje leki i nie ma potrzeby leczenia szpitalnego.
Zdaniem Sądu te okoliczności w pełni wyczerpują przesłankę wymienioną w pkt.4 ust.1 art.122 Prawa o Rochu drogowym – istnienia zastrzeżeń, co do stanu zdrowia uczestnika postępowania. Zauważyć należy, iż to sam odwołujący się od decyzji organu I instancji wskazuje, iż w jego ocenie nie może kierować pojazdami mechanicznymi i tego nie czyni bowiem przez cały czas przyjmuje leki, które jego zdaniem mają wpływ na jego zdolności psychofizyczne.
Dlatego też skierowanie na badania lekarskie będzie miało na celu wyjaśnienie nie tylko wpływu choroby odwołującego się na możliwość kierowania pojazdami silnikowymi, ale także wpływu leków, które musi przyjmować, aby nie powrócił ostry stan chorobowy na jego sprawność w prowadzeniu samochodu, rozpoznaniu sytuacji na drodze i prawidłowej jej oceny dla wykonywania manewrów.
Faktem powszechnie znanym, który Sąd brał pod uwagę przy wykładni przepisów ustawy jest wysoka liczba wypadków drogowych w naszym kraju i ich stała tendencja wzrostowa, ale także wzrost liczby pojazdów poruszających się po drogach i wreszcie stan dróg.
Stąd też rolą organów uprawnionych do zapewnieni a bezpieczeństwa na drogach jak organów kontroli ruchu drogowego, ale także i Starostów jest w istniejących warunkach zapewnienie możliwie największego bezpieczeństwa użytkownikom dróg i zapobieganie wypadkom poprzez staranną i wnikliwą weryfikację uprawnień osób, które mogą w każdej chwili zasiąść za kierownicą pojazdu mechanicznego i być zagrożeniem nie tylko dla innych, ale także dla siebie.
Zdaniem Sądu należy uznać za niefortunne użycie w omawianym przepisie pojęcia "kierujący" i że nie było zamiarem ustawodawcy przypisywać mu treść, którą odczytuje Samorządowe Kolegium Odwoławcze trzymając się literalnego brzmienia przepisu.
Wobec powyższego w ocenie Sądu należy odstąpić od zawężającej wykładni językowej pojęcia "kierujący" i posługując się regułami wykładni systemowej oraz celowościowej przyjąć, że w pkt.4 ust.1 art.122 Prawa o ruchu drogowym chodzi o możliwość wezwania kierującego, posiadającego uprawnienia do prowadzenia pojazdów mechanicznych, do poddania się specjalistycznym badaniom lekarskim w celu stwierdzenia istnienia lub braku przeciwwskazań zdrowotnych do kierowania pojazdem, w przypadku powzięcia przez organ umotywowanych zastrzeżeń, co do stanu jego zdrowia.
Powyższa norma prawna ma zatem zastosowanie, niezależnie od ustalenia czy powstanie takich zastrzeżeń nastąpiło w bezpośrednim związku z zachowaniem i sposobem prowadzenia pojazdu podczas wykonywania przez daną osobę uprawnioną zindywidualizowanej czynności faktycznego kierowania pojazdem, czy też uzyskane przez organ wiarygodne informacje, uprawdopodabniające pośrednio wątpliwości, co do posiadania przez konkretnego kierowcę wymaganej do prowadzenia pojazdów sprawności, mają źródło w innych okolicznościach.
Stanowisko takie zajmuje także komentator ustawy Prawo o ruchu drogowym W. Kotowski Ustawa Prawo o ruchu drogowym. Komentarz praktyczny, Dom Wydawniczy ABC 2002 r./.
Przyjmując zatem naruszenie przez organ II instancji prawa materialnego poprzez błędną wykładnię oraz przyjęcie bezprzedmiotowości co w konsekwencji doprowadziło do umorzenia postępowania, a tym samym naruszenia także przepisów postępowania administracyjnego, na podstawie art.145 § 1 pkt.1 lit.1a i c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz.U. Nr 153, poz. 1270/ Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wlkp. uchylił zaskarżoną decyzję i na podstawie art.152 tej ustawy orzekł, iż decyzja ta nie podlega wykonaniu do czasu uprawomocnienia się orzeczenia.