II SA/Go 80/05

II SA/Go 80/05 - Wyrok WSA w Gorzowie Wlkp.
Data orzeczenia
2005-07-27
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2005-04-26
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wlkp.
Sędziowie
Grażyna Staniszewska
Joanna Brzezińska /sprawozdawca/
Maria Bohdanowicz /przewodniczący/
Symbol z opisem
6035 Opłaty i kary za przejazd pojazdem nienormatywnym
Sygn. powiązane
I OSK 1387/05 - Wyrok NSA z 2006-12-15
Skarżony organ
Dyrektor Izby Celnej
Treść wyniku
Uchylono zaskarżoną decyzję
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wlkp. w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Maria Bohdanowicz, Sędziowie Sędzia WSA Joanna Brzezińska (spr.), Sędzia WSA Grażyna Staniszewska, Protokolant Agnieszka Lasecka, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 27 lipca 2005 przy udziale sprawy ze skargi S.P. na Dyrektor Izby Celnej z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie Kara za przejazd pojazdem ponadnormatywnym Uchylono zaskarżoną decyzję
Uzasadnienie
Decyzją z dnia [...] października 2003 r. nr [...] Naczelnik Urzędu Celnego, na podstawie art. 13 ust, 2a i 2b oraz art. 40b ust. 1 i 2 ustawy z dnia 21 marca 1985 r. o drogach publicznych (Dz. U. z 2000 r. Nr 71, poz. 838 z późn. zm.), w związku z art. 64 ust. 1 ustawy z dnia 20 czerwca 1997 r. Prawo o ruchu drogowym (Dz. U. Nr 98, poz. 602 z późn. zm.) oraz rozporządzeniem Ministra Infrastruktury z dnia 31 grudnia 2002 r. w sprawie warunków technicznych pojazdów oraz zakresu ich niezbędnego wyposażenia (Dz. U. Nr z 2003 r. Nr 32, poz. 262) i art. 104 § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071) w związku z ustaleniami zawartymi w protokole Nr [...] z dnia [...] października 2003 r. z kontroli pojazdu wyjeżdżającego z terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, obciążył P.S., prowadzącego działalność gospodarczą pod firmą Przedsiębiorstwo Usługowo Handlowe "B", karą pieniężną w wysokości 720 (słownie: siedemset dwadzieścia) zł.
W uzasadnieniu decyzji wskazano, że zgodnie z przepisem art. 64 ust. l ustawy z dnia 20 czerwca 1997 r. Prawo o ruchu drogowym, przejazd pojazdem ponadnormatywnym jest dozwolony tylko pod warunkiem uzyskania zezwolenia, którego strona nie okazała. Karę ustalono za stwierdzony w dniu [...] października 2003 r. o godz. [...] przejazd pojazdem nienormatywnym bez zezwolenia, co zostało wykazane w protokole nr [...] z kontroli pojazdu wyjeżdżającego z terytorium RP, który stanowi integralną część decyzji.
P.S. złożył odwołanie od powyższej decyzji wnosząc o jej uchylenie oraz o zawieszenie postępowania egzekucyjnego i naliczania odsetek do czasu rozpatrzenia odwołania i ewentualnej skargi do Naczelnego Sądu Administracyjnego. Odwołujący się wskazał, że pojazd przewoził substancję płynną - parafinę, przy której ładowaniu kierowca dopilnował, aby było ono prawidłowe. Dalej wskazano, że w dniu [...] października podczas ważenia stwierdzono przeciążenie osi napędowej ciągnika o 0,66 przy jednoczesnym niedoważeniu wszystkich osi naczepy, co ewidentnie wskazuje na chwilowe przemieszczenie się płynu do przodu cysterny. Ustabilizowanie rozkołysanej cieczy wymaga czasu, dlatego też odwołujący się kwestionuje wykonywanie ważenia na wadze dynamicznej pojazdu w ruchu, zwłaszcza, że jak twierdzi na innych przejściach granicznych, przed wjazdem na wagę nakazuje się kierowcy zatrzymanie pojazdu przed wagą na czas konieczny do ustabilizowania rozkołysanej cieczy. Ponadto P.S. zarzucił organowi pierwszej instancji, że na przejściu granicznym nie był przestrzegany przepisy § 7 ust. 5 zarządzenia Nr 39 Prezesa Głównego Urzędu Miar z dnia 22 grudnia 2000 r., dotyczący obowiązku właściwego informowania kierowcy ważonego pojazdu o szczegółowych wymaganiach dotyczących przejazdu przez pomost wagi niezależnie od oznaczenia odpowiednim znakiem drogowym. Zdaniem odwołującego się z tej przyczyny, waga na przejściu granicznym nie spełnia wymagań zawartych w obowiązujących przepisach, została legalizowana i dopuszczona do eksploatacji z naruszeniem prawa.
Decyzją z dnia [...] lutego 2004 r. nr [...] Dyrektor Izby Celnej, na podstawie przepisów art. 138 § 1 pkt 1, art. 104, art. 107 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r., Nr 98, poz. 1071 z późn. zm.), art. 13 ust. 2 pkt 3, ust. 2a i ust. 2b, art. 40 b ust. 1 i ust. 2 ustawy z dnia 21 marca 1985 r. o drogach publicznych (Dz. U. z 2000 r., Nr 71, poz. 838 z późn. zm.) oraz § 4 i § 5 ust. 4 rozporządzenia Ministra Infrastruktury z dnia 31 grudnia 2002 r. w sprawie warunków technicznych pojazdów oraz zakresu ich niezbędnego wyposażenia (Dz. U. z 2003 r. Nr 32, poz. 262), utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję organu pierwszej instancji.
W uzasadnieniu tej decyzji wskazano, że podczas kontroli środka przewozowego - ciągnika wraz z naczepą o nr rej. [...], należącego do firmy skarżącego, w dniu [...] października 2003 r. przez funkcjonariuszy Oddziału Celnego i dokonanego pomiaru dynamicznego obciążenia osi pojazdu i jego wymiarów oraz masy całkowitej – stwierdzono przekroczenie dopuszczalnego nacisku na drugą oś pojedynczą o 0,66 kN, Osoba wykonująca transport nie posiadała zezwolenia na przejazd po drogach publicznych pojazdu, którego masa, naciski osi lub wymiary są większe od dopuszczalnych, wymaganego przez przepisy art. 61 ust. 11 oraz art. 64 ustawy Prawo o ruchu drogowym, dlatego też organ celny pierwszej instancji, w oparciu o przepisy art. 13 ust. 2, ust 2a, ust 2b ustawy o drogach publicznych, ustalił karę pieniężna w wysokości 720,00 zł. za przejazd jednorazowy pojazdem nienormatywnym bez zezwolenia. Organ odwoławczy szczegółowo opisał także przebieg czynności pomiarowych i zasady działania urządzeń stosowanych do dokonywania pomiarów, podkreślając że urządzenia te posiadały ważne świadectwa legalizacyjne. Wskazano także, że w przedmiotowej sprawie proces ważenia przeprowadzony był prawidłowo, gdyż w przypadku jakichkolwiek nieprawidłowości urządzenie pomiarowe sygnalizuje je a proces ważenia jest powtarzany. Organ wywiódł ponadto, iż w gestii organu celnego leży ustalenie, czy pojazd, który zjechał z drogi publicznej i bezpośrednio po tym jest ważony, faktycznie spełnia normy przewidziane przepisami prawa.
Jednocześnie w przypadku stwierdzenia przekroczenia dopuszczalnych parametrów takich jak nacisk osi, masa całkowita, czy wymiary pojazdów, organy te mają obowiązek pobierania opłaty drogowej w wysokości określona w załączniku do ustawy o drogach publicznych. Wskazano jednocześnie, że podnoszony przez odwołującego się zarzut, iż kierowca dopilnował, aby cysterna została załadowana w sposób prawidłowy, nie ma znaczenia dla wymierzenia kary pieniężnej, gdyż przepisy regulujące zasady wykonywania transportu drogowego wyraźnie określają, że podmioty poruszające się po drogach publicznych, prowadzące działalność przewozową są odpowiedzialne za to, by ich przejazdy spełniały normy określone przez ustawodawcę. Przepis art. 61 ust. 2 pkt 1 ustawy Prawo o ruchu drogowym, ładunek na pojeździe umieszcza się w taki sposób, aby nie powodował przekroczenia dopuszczalnych nacisków osi pojazdu na drogę. Ponadto w uzasadnieniu organ drugiej instancji podniósł, że egzekwowanie opłat związanych z naruszeniem przepisów prawa jest obowiązkiem organów celnych działających w imieniu Skarbu Państwa i w szeroko rozumiany interesie społecznym, gdyż pobór tych opłat pośrednio przyczynia się do polepszenia stanu dróg publicznych i zwiększenia bezpieczeństwa ich użytkowników.
W dniu 16 marca 2004 r. (data stempla pocztowego), P.S. zaskarżył powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu, jako niezgodną z prawem, zarzucając brak opinii biegłego i dochodzenia prawdy obiektywnej na temat możliwości występowania błędów pomiaru podczas ważenia pojazdów na wagach dynamicznych, a w szczególności autocystern, związanych z nieuniknionym w tym przypadku przemieszczeniem się płynu, naruszenie przepisów art. 7, art. 8, art. 9, art. 77 § 1, art. 78, art. 80 i art. 107 § 3 oraz nieuwzględnienie argumentu naruszenia § 7 ust. 5 zarządzenia nr 39 Prezesa Głównego Urzędu Miar z dnia 22 grudnia 2000 r. mówiącego o warunkach właściwego stosowania wag.
W uzasadnieniu skarżący podniósł ponownie, że pojazd był załadowany prawidłowo natomiast niewłaściwie dokonano ważenia autocysterny w stanie rozkołysania cieczy bez umożliwienia wcześniejszego się jej ustabilizowania, co uczyniło dokonany pomiar niewiarygodnym i nie odzwierciedlało stanu faktycznego. Ponadto skarżący podniósł, że pomimo zastrzeżeń kierowcy zgłoszonych w protokole kontroli, nie umożliwiono dokonania ponownego pomiaru, co spowodowało odebranie mu prawa obrony i możliwości dochodzenia prawdy materialnej.
W odpowiedzi na skargę organ administracji publicznej wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swoje stanowisko w sprawie. Odnosząc się do zarzutów podniesionych w skardze organ ponownie wskazał, że brak sygnalizacji nieprawidłowości przez urządzenie pomiarowe oznacza, że nie ma podstaw do kwestionowania wyniku pomiaru i powtórzenie pomiaru nie jest potrzebne, tym bardziej, iż funkcjonariusze celni muszą dbać o maksymalne upłynnienie ruchu transgranicznego i w konsekwencji unikać powtarzania zbędnych czynności. Organ nie podzielił stanowiska skarżącego dotyczącego naruszenia przepisów § 7 ust. 5 zarządzenia Nr 39 Prezesa GUM. Wskazano, także że w sprawie zgromadzono kompleksowy i wyczerpujący materiał dowodowy, który rozpatrzono wnikliwie, rzetelnie i bezstronnie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Na wstępie należy wskazać, iż zgodnie z przepisem § 1 rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 13 sierpnia 2004 r. w sprawie przekazania Wojewódzkim Sądom Administracyjnym w Gorzowie Wielkopolskim i Kielcach rozpoznawania spraw z obszaru województwa lubuskiego i świętokrzyskiego należących do właściwości Wojewódzkich Sądów Administracyjnych w Poznaniu i Krakowie (Dz. U. Nr 187, poz. 1926) w zw. z § 1 pkt 1 rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 13 sierpnia 2004 r. zmieniającego rozporządzenie w sprawie utworzenia wojewódzkich sądów administracyjnych oraz ustalenia ich siedzib i obszarów właściwości (Dz. U. Nr 187, poz. 1927) sprawy, w których skargi na działalność organów administracji publicznej mających siedzibę na terenie województwa lubuskiego zostały wniesione do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu i postępowanie nie zostało zakończone do dnia 1 lipca 2005 r. zostały przekazane Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Gorzowie Wielkopolskim. Mając powyższe na uwadze, na mocy cytowanych przepisów, Sąd ten z dniem 1 lipca 2005 r. stał się właściwym do rozpoznania przedmiotowej skargi.
Skarga zasługuje na uwzględnienie.
Zgodnie z przepisem art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270, zm. Dz. U. z 2004 r. Nr 162, poz. 1692), sąd administracyjny stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia. Jednocześnie w myśl przepisu art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ww. ustawy, uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie sąd uchyla ten akt w całości albo w części, jeżeli stwierdzi m.in. naruszenie przepisów postępowania, mogące mieć istotny wpływ na wynik sprawy.
W ocenie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego zaskarżona decyzja oraz poprzedzająca ją decyzja organu pierwszej instancji zostały wydane z naruszeniem przepisów postępowania administracyjnego, które to naruszenie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.
Organ odwoławczy wskazał, że w myśl przepisu art. 13 ust. 2a ustawy z dnia 21 marca 1985 r. o drogach publicznych (Dz. U. z 2000 r. Nr 71, poz. 838), za przejazd po takich drogach pojazdów, o których mowa w ust. 2 pkt 3 ww. ustawy (zarejestrowanych w kraju lub za granicą, z ładunkiem lub bez ładunku, o masie, naciskach osi lub wymiarach przekraczających wielkości określone w odrębnych przepisach) bez zezwolenia określonego przepisami ustawy Prawo o ruchu drogowym lub niezgodnie z warunkami określonymi w pozwoleniu, pobiera się kary pieniężne. Stosownie natomiast do przepisów art. 40 b ust. 1 i 2 ww. ustawy (w stanie prawnym obowiązującym na dzień wydania decyzji), osoby upoważnione przez Naczelnika Urzędu Celnego, uprawnione zostały do kontroli pojazdów wykonujących międzynarodowy transport drogowy w zakresie masy, nacisków osi i wymiarów określonych przepisami ustawy Prawo o ruchu drogowym. W razie stwierdzenia przekroczenia dopuszczalnej masy, nacisków osi lub wymiarów pojazdów, Naczelnik Urzędu Celnego pobiera w drodze decyzji kary pieniężne w wysokości określonej w załączniku do ustawy o drogach publicznych. Na podstawie wskazanych wyżej przepisów organ prawidłowo wywiódł, że pobór właściwych kar pieniężnych ma charakter obligatoryjny.
Jednakże należy podkreślić, że zanim organ administracji publicznej w drodze władczego rozstrzygnięcia orzeknie o obciążeniu podmiotu ww. karą, winien przede wszystkim podjąć wszelkie kroki niezbędne do prawidłowego ustalenia rzeczywistego stanu faktycznego, co z kolei uzależnione jest od właściwego i wyczerpującego zebrania dowodów, a następnie ich wszechstronnego rozważenia i oceny, zgodnie z zasadami postępowania administracyjnego określonymi w przepisach art. 7, 77 § 1 oraz 80 Kodeksu postępowania administracyjnego.
W ocenie Sądu, postępowanie administracyjne poprzedzające wydanie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji Naczelnika Urzędu Celnego z dnia [...]października 2003 r. nr [...] przeprowadzone zostało z naruszeniem podstawowych zasad postępowania administracyjnego, czyli zasady prawdy obiektywnej znajdującej realizację przede wszystkim w przepisach regulujących postępowanie dowodowe.
Po pierwsze jak wynika to z akt postępowania administracyjnego, w celu ustalenia stanu faktycznego w zakresie przejazdu po drodze publicznej pojazdu o naciskach osi przekraczających wielkości określone w przepisach organ ograniczył postępowanie dowodowe jedynie do dowodu z pomiaru wielkości fizycznej - obciążenia jaki wywierały osie pojazdu na pomost wagi. Wynik tego pomiaru został przez urządzenie elektroniczne sterujące jego przebiegiem uwidoczniony na dokumencie - wydruku komputerowym, który zawiera informacje miedzy innymi o dacie i numerze ważenia, numerze pojazdu, jego masie, naciskach poszczególnych osi pojazdu. W przedmiotowej sprawie pomiar obciążenia, jak podnosi organ odwoławczy, dokonany został przy użyciu wagi samochodowej służącej do wyznaczania dynamicznego obciążenia osi pojazdu znak typu [...], posiadającą ważne świadectwo legalizacji z dnia [...] października 2002 r. nr dziennika zgłoszeń [...], wydane przez Naczelnika Obwodowego Urzędu Miar,
Powyższe nie przesądza jednakże o prawidłowości przeprowadzenia dowodu z pomiaru obciążenia, jakie wywierały osie pojazdu na pomost wagi, bowiem ów pomiar powinien spełniać inne wymogi określone powszechnie obowiązującymi przepisami prawa dotyczącymi między innymi wymagań metrologicznych. Konkluzja taka wynika jednoznacznie z analizy treści przepisów ustawy z dnia 11 maja 2001 r. Prawo o miarach (Dz. U. z 2001 r. Nr 63, poz. 636 z późn. zm.) oraz treści wskazanego wyżej świadectwa legalizacji wagi stosowanej do dokonania pomiarów nacisku na osie pojazdu. Zgodnie z przepisem art. 1 ww. ustawy jej celem jest zapewnienie jednolitości miar i wymaganej dokładności pomiarów wielkości fizycznych w Rzeczypospolitej Polskiej. W przepisie art. 8 ust. 1 ustawodawca wskazał kategorie przyrządów pomiarowych, które ze względu na szczególne przeznaczenie podlegają obligatoryjnej prawnej kontroli metrologicznej, na zasadach określonych w tej ustawie. Wśród nich wyróżniono m.in. przyrządy stosowane przy pobieraniu podatków i nieopodatkowanych należności budżetowych oraz ustalaniu upustów, kar umownych, wynagrodzeń i odszkodowań, a także przy pobieraniu i ustalaniu podobnych należności i świadczeń a także przy dokonywaniu kontroli celnej (art. 8 ust. 1 pkt 3 i 4). Z kolei w art. 9 zawarto upoważnienie dla ministra właściwego do spraw gospodarki do określenia w drodze rozporządzenia m.in. szczegółowego trybu wykonywania prawnej kontroli metrologicznej oraz wymagań metrologicznych, którym powinny odpowiadać przyrządy pomiarowe podlegającej prawnej kontroli metrologicznej, uwzględniając rodzaje dowodów tej kontroli, a także warunki właściwego stosowania i warunki techniczne ich użytkowania (art. 9 pkt 3 ww. ustawy). Wskazane wyżej przepisy wskazują wyraźnie, iż ustawodawca mając świadomość znaczenia pomiarów dokonywanych na podstawie opisanych wyżej urządzeń pomiarowych dążył przede wszystkim do zapewnienia jednolitości i wymaganej dokładności dokonywanych pomiarów na która wpływ mają parametry urządzeń pomiarowych ale także warunki ich użytkowania i sposób przeprowadzania jednostkowych pomiarów. Z tych powodów, zgodnie z konstytucyjną zasadą praworządności, nie jest możliwa jakakolwiek dowolność w interpretowaniu przepisów (ustawy oraz aktów wykonawczych wydanych na podstawie zawartych w niej delegacji) regulujących wymagania metrologiczne, którym powinny odpowiadać przyrządy pomiarowe podlegające prawnej kontroli metrologicznej. Jednocześnie, w ocenie Sadu, jedynie pomiary dokonane z zachowaniem ustanowionych tymi przepisami wymogów mogą stanowić dla właściwych organów wystarczającą podstawę do wiążącego ustalania na ich podstawie okoliczności mogących stanowić o prawach lub obowiązkach obywateli.
Powyższe wymagania metrologiczne w odniesieniu do urządzeń pomiarowych stosowanych do ważenia pojazdów w ruchu, skonkretyzowane zostały w akcie wykonawczym do cytowanej ustawy - rozporządzeniu Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 10 lutego 2004 r. w sprawie wymagań metrologicznych, którym powinny odpowiadać wagi samochodowe do ważenia pojazdów w ruchu (Dz. U. Nr 35, poz. 316), które - co Sądowi wiadome z urzędu - weszło w życie dopiero z dniem 13 marca 2004 r. Oznacza to, że pomiędzy wejściem w życie ustawy z dnia 11 maja 2001 r. Prawo o miarach (1 stycznia 2003 r.) a datą 13 marca 2004 r. nie istniały prawnie wiążące przepisy metrologiczne, regulujące wymagania oraz warunki prawidłowego stosowania urządzeń pomiarowych używanych w przedmiotowej sprawie do dokonania pomiaru nacisku na osie pojazdu w ruchu.
Jednocześnie należy zauważyć, że w dacie dokonywania pomiaru tj. 18 listopada 2003 r. nie obowiązywało także zarządzenie Nr 39 Prezesa Głównego Urzędu Miar z dnia 22 grudnia 2000 r. w sprawie wprowadzenia przepisów metrologicznych o wagach samochodowych do ważenia pojazdów w ruchu (Dz. Urz. Miar i Probiernictwa Nr 6, poz. 40), wydane na podstawie upoważnienia ustawowego zawartego w przepisie art. 8 pkt 1 ustawy z dnia 3 kwietnia 1993 r. Prawo o miarach (Dz. U. Nr 56, poz. 248 z późn. zm.), które co prawda nie należało do źródeł prawa powszechnie obowiązującego, jednakże miało charakter aktu wewnętrznego obowiązującego jednostki podległe organowi je wydającemu. Na skutek nowelizacji uprzednio obowiązującej ustawy o miarach z 1993 r., upoważnienie do wydania odpowiednich przepisów wykonawczych w drodze rozporządzenia zostało przyznane Radzie Ministrów, a następnie ministrowi właściwemu do spraw gospodarki. Jakkolwiek ustawie z dnia 21 grudnia 2001 r. o zmianie ustawy o organizacji i trybie pracy Rady Ministrów oraz o zakresie działania ministrów, ustawy o działach administracji rządowej oraz o zmianie niektórych ustaw (Dz. U. Nr 154, poz. 1800) zawarty został przepis przejściowy, zgodnie z którym do czasu wydania przepisów wykonawczych na podstawie upoważnień zmienionych tą ustawa, zachowały moc przepisy dotychczasowe, o ile nie były sprzeczne z tą ustawą. jednakże nie dłużej niż do 30 czerwca 2002 r. Oznacza to, że na skutek zawartej w tym przepisie derogacji pośredniej, zarządzenie Nr 39 Prezesa Głównego Urzędu Miar z dnia 22 grudnia 2000 r. utraciło moc najpóźniej z dniem 30 czerwca 2002 r.
Na marginesie powyższych rozważań podkreślenia wymaga także fakt, że świadectwo legalizacji nr [...] z dnia [...] października 2002 r. dla wagi nr fabr. [...] typu [...], wskazane jako dowód legalności dokonanego ważenia pojazdu strony, zostało wydane w oparciu o wymagania oraz metodę sprawdzenia ustalone na podstawie nieobowiązujących przepisów metrologicznych wskazanego wyżej zarządzenia nr 39 Prezesa Głównego Urzędu Miar z dnia 22 grudnia 2002 r.
Mając powyższe na uwadze należy wskazać, iż w dniu wejścia w życie nowej ustawy o Miarach tj. l stycznia 2003 r. żaden akt prawny nie regulował szczegółowych wymagań dla przyrządów pomiarowych oraz sposobu dokonywania pomiarów stosowanych dla ważenia pojazdów w ruchu, a stan taki trwał aż do dnia wejścia w życie rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 10 lutego 2004 r. w sprawie wymagań metrologicznych, którym powinny odpowiadać wagi samochodowe do ważenia pojazdów w ruchu tj. 13 marca 2004 r.
Wydanie decyzji organu pierwszej instancji w przedmiotowej sprawie oraz pomiar stanowiący jedyną podstawę, wymierzenia kary pieniężnej nastąpiły w dniu [...] października 2003 r., natomiast organ odwoławczy rozstrzygnął sprawę w dniu [...] lutego 2004 r. W ustalonym powyżej stanie prawnym należy podkreślić, iż realizując ustawowy obowiązek kontroli pojazdów wykonujących międzynarodowy transport drogowy w zakresie masy, nacisków osi i wymiarów określonych przepisami ustawy Prawo o ruchu drogowym oraz nakładania i pobierania w drodze decyzji kar pieniężnych w razie stwierdzenia przekroczenia dopuszczalnej masy, nacisków osi lub wymiarów pojazdów właściwe organy winny dołożyć szczególnej staranności dla prawidłowego i obiektywnego ustalania rzeczywistych parametrów kontrolowanych pojazdów. Jeżeli bowiem, na skutek zaniedbania właściwego organu administracji publicznej w ustanowieniu odpowiednich przepisów wykonawczych, który to fakt był organom celnym znany z urzędu - nie obowiązywały przepisy metrologiczne o przyrządach pomiarowych używanych do kontroli dokonywanej przez inny organ administracji publicznej, winien on przeprowadzając postępowanie administracyjne dążyć, w miarę możliwości do zapewnienia jego stronom jak najpełniejszej realizacji podstawowych praw obywatela Rzeczypospolitej Polskiej oraz zasad określonych przepisami Kodeksu postępowania administracyjnego.
Uwzględniając specyfikę postępowania administracyjnego mającego na celu kontrolę przestrzegania określonych odrębnymi przepisami norm w zakresie masy, nacisków osi i wymiarów pojazdów wykonujących międzynarodowy transport drogowy, prowadzonego przez funkcjonariuszy celnych podczas przekraczania granicy Kraju, Sąd zważył jednakże, iż w przedmiotowej sprawie organy orzekające zarówno pierwszej, jak i drugiej instancji naruszyły przepisy procedury administracyjnej w stopniu, który mógł wpłynąć na wynik postępowania a w konsekwencji na treść wydanych na jego podstawie decyzji administracyjnych. Przede wszystkim stronie postępowania wszczętego z urzędu nie zapewniono w dostateczny sposób czynnego udziału w tym postępowaniu. Z pewnością nie można uznać za wystarczające w tym zakresie poprzestanie na przedłożeniu kierującemu pojazdem protokołu z kontroli, zawierającego jedynie niewielkie miejsce do zgłoszenia ewentualnych uwag, bez możliwości jakiejkolwiek weryfikacji uzyskanych wyników ważenia nacisków na osie pojazdu. Podkreślenia wymaga fakt, że mimo zgłoszenia przez kierowcę, niezwłocznie po dokonaniu ważenia (w protokole kontroli nr [...]) zarzutu, iż nie zgadza się z wynikami ważenia na wadze osiowej i wnioskuje o ponowne ważenie, organ pierwszej instancji bez podania podstawy prawnej oraz jakiegokolwiek uzasadnienia nie dopuścił tego dowodu.
Zgodnie z przepisem art. 7 KPA, organ administracji w toku postępowania administracyjnego przede wszystkim winien stać na straży praworządności oraz podejmować wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Faktem powszechnie znanym jest częste dokonywanie przez przewoźników transportu drogowego z przekroczeniem dozwolonych parametrów pojazdu a zapobieganie takim praktykom, poprzez dążność do zmniejszenia degradacji dróg publicznych, leży w interesie społecznym. W związku z tym uprawnione organy zobowiązane są do kontroli przestrzegania obowiązujących w tym zakresie norm prawnych oraz pobierania właściwych opłat lub kar pieniężnych związanych z ich naruszeniem. Jednakże, w myśl wskazanej wyżej zasady ogólnej, w toku całego postępowania należy także uwzględniać słuszny interes indywidualny stron tego postępowania, który z reguły nie pokrywa się z interesem społecznym. Niedopuszczalne jest zatem dokonywanie ustaleń stanowiących podstawę do władczego rozstrzygania o prawach lub obowiązkach podmiotów stosunku administracyjno-prawnego, w sposób dowolny i arbitralny, z pominięciem kodeksowych reguł postępowania dowodowego.
W myśl art. 77 KPA organ jest obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy, zmierzając do ustalenia rzeczywistego stany faktycznego wszelkimi dopuszczalnymi dowodami. Zgodnie z zasadą ogólną czynnego udziału strony w każdym postępowaniu administracyjnym (art. 10 § 1 KPA) należy także, w miarę możliwości, zapewnić stronie realny wpływ na ukształtowanie zakresu postępowania dowodowego. Organ administracji publicznej obowiązany jest bowiem przeprowadzić dowody wskazane przez stronę. Według art. 78 § 1 KPA strona może wystąpić w toku całego postępowania, natomiast skuteczność prawna tego żądania jest uzależniona od spełnienia przesłanki, iż przedmiotem dowodu musi być okoliczność mająca znaczenie dla sprawy.
W przedmiotowej sprawie zgłoszone przez kierowcę kontrolowanego pojazdu przy przedłożeniu mu wyników dokonanych pomiarów (czyli w toku przeprowadzania dowodów), żądanie dokonania ponownego pomiaru nacisku osi na wadze dynamicznej dotyczyło bezspornie przedmiotu sprawy oraz okoliczności mającej decydujące znaczenie prawne dla jej rozstrzygnięcia. Wobec opisanego wyżej braku odpowiedniej regulacji prawnej dotyczącej sposobu dokonywania oraz warunków pomiarów metrologicznych (w tym wag samochodowych do ważenia pojazdów w ruchu), w ocenie Sądu, zgodnie ze wskazanymi zasadami ogólnymi postępowania administracyjnego organ winien przeprowadzić wnioskowany dowód, czyli dokonać ponownego ważenia pojazdu. Tym bardziej, uwzględniając rozmiar stwierdzonego przekroczenia norm nacisku na druga oś (0,66 KN) w związku ze specyficznymi właściwościami fizycznymi ładunku, oraz bezsporną okolicznością niemożności weryfikacji wyników ważenia wagą dynamiczną pojazdu wykonującego międzynarodowy transport drogowy na dalszym etapie postępowania. Organ administracji publicznej obowiązany był rozpatrzyć i dokonać oceny zgłoszonego żądania przeprowadzenia dowodu ze szczególną starannością, zwłaszcza dlatego, że ustalenie stanu faktycznego było podstawą do rozstrzygnięcia negatywnego dla strony. Stanowisko takie znajduje także potwierdzenie w doktrynie oraz orzecznictwie sądów administracyjnych (vide wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego 5 grudnia 1985 r. II SA 1139/85 oraz z 21 czerwca 1988 r., SA/Lu 151/88, opubl. ONSA 1988, Nr 2, poz. 72).
Ponadto należy podkreślić, że odmowa przeprowadzenia dowodu wnioskowanego przez przedstawiciela skarżącego w trakcie postępowania dowodowego, winna bezwzględnie znaleźć szczegółowe uzasadnienie w treści decyzji organu pierwszej instancji, co w przedmiotowej sprawie nie nastąpiło.
Z tych powodów, nieuzasadnione jest twierdzenie organu, że w przedmiotowej sprawie "zgromadzono kompleksowo i wyczerpująco materiał dowodowy, który rozpatrzono wnikliwie i rzetelnie". Tym bardziej należy się sprzeciwić stanowczemu chociaż nie uzasadnionemu, ani też nie wywiedzionemu w oparciu o obowiązujące przepisy prawa, stanowisku w kwestii dopuszczenia dowodu z opinii biegłego, zgodnie z którym organ: "nie ma obowiązku przeprowadzenia każdego dowodu zawnioskowanego przez stronę - zgodnie z zasadą ekonomiki postępowania. W orzecznictwie bowiem wielokrotnie podkreślano konieczność zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego w celu wszechstronnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy, nie zaś wybiórczego przeprowadzenia przez organ tylko dowodów uznanych przez siebie za konieczne. Gdyby w niniejszej sprawie organ przeprowadził ponowne ważenie wagą dynamiczną, zgodnie z żądaniem strony, możliwe byłoby na podstawie jego wyników zweryfikowanie zgłaszanych zastrzeżeń i podjecie, w zależności od uzyskanych wyników, decyzji co do konieczności przeprowadzania ewentualnego dalszego postępowania dowodowego (nie wyłączając, w razie konieczności także dowodu z opinii biegłego). Podkreślić należy, że w orzecznictwie ugruntowało się stanowisko, podzielane przez skład orzekający w mniejszej sprawie, zgodnie z którym zaniechanie przez organ administracji podjęcia czynności procesowych zmierzających do zebrania pełnego materiału dowodowego, zwłaszcza gdy strona powoływała się na określone ważkie dla sprawy okoliczności, jest oczywistym uchybieniem, skutkującym wadliwość decyzji. Stosownie bowiem do przepisu art. 77 § l i 80 KPA - podstawą niewadliwej decyzji administracyjnej w każdej sprawie może być tytko ocena zgromadzonego przez organ pełnego materiału dowodowego - pozwalającego na ustalenie zgodnego bądź zbliżonego do rzeczywistości stanu faktycznego (vide wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 29 września 1997 r., ISA/Wr 700/97, opubl Lex nr 30873).
Należy podkreślić, że niedopuszczalnym jest pozbawienie strony jej uprawnień do pełnego udziału w całym postępowaniu administracyjnym (zwłaszcza związanym z negatywnymi dla niej konsekwencjami), także poprzez żądanie przeprowadzenia określonych dowodów, z uwagi na podnoszoną przez organ konieczność zapewnienia płynności ruchu transgranicznego. Takie działanie organu administracji publicznej jest sprzeczne z konstytucyjną zasadą praworządności i narusza wskazane wyżej kodeksowe zasady postępowania administracyjnego.
Jednocześnie Sąd nie podzielił także stanowiska organu odwoławczego, zgodnie z którym posiadanie aktualnych świadectw legalizacyjnych stosowanych urządzeń pomiarowych (przy braku odpowiednich przepisów metrologicznych), oraz wyposażenie tego urządzenia w specjalny program komputerowy, monitorujący i sygnalizujący nieprawidłowości w procesie ważenia, stanowiło wystarczająca podstawę do arbitralnego
uznawania jednokrotnych wyników ważenia dokonanego tymi urządzeniami za wiążące dla ustalenia rzeczywistego nacisku na oś w każdej sytuacji. Zwłaszcza, że sposób informowania kierowców, o sposobie wykonywania prawidłowego przejazdu przez pomost wagi podczas pomiaru, był także kwestionowany. Organ odwoławczy zarówno w uzasadnieniu swojej decyzji, jak i w odpowiedzi na skargę nie ustosunkował się szczegółowo do zarzutów podnoszonych w tym zakresie przez skarżącego, twierdząc jedynie, że kierowca jest pouczany jak wjeżdżać na wagę, przed wjazdem na nią stoją także znaki drogowe.
Rację ma więc skarżący zarzucając decyzjom organów celnych orzekającym w przedmiotowej sprawie, naruszenie przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego dotyczących trybu przeprowadzania postępowania dowodowego i dokonywania na jego podstawie ustaleń faktycznych w sprawie, czyli przepisów art. 7, art. 77 § 1, art. 78 KPA.
Niezależnie od powyższego należy także wskazać, że decyzja organu pierwszej instancji zapadła z naruszeniem przepisu art. 107 § 1 i § 3 KPA określającego obowiązkowe składniki struktury decyzji administracyjnej. Decyzja ta bowiem nie zawiera uzasadnienia faktycznego, które powinno w szczególności zawierać wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, oraz przyczyn, dla których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, jak również uzasadnienia prawnego zawierającego wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji, z przytoczeniem przepisów prawa. Jednocześnie należy wskazać, że protokół z kontroli nie może zastąpić tych obligatoryjnych elementów decyzji. Taka wadliwość aktu prawnego uniemożliwia stronie pełną weryfikację zasadności decyzji organu orzekającego ojej prawach lub obowiązkach a także uniemożliwia organowi drugiej instancji dokonanie rzeczywistej oceny zasadności i legalności tej decyzji. Zgodnie z zasadą dwuinstancyjności postępowania administracyjnego, organ odwoławczy ponownie merytorycznie rozpoznaje sprawę ale ma jednocześnie ocenić decyzję organu pierwszej instancji na podstawie przeprowadzonego postępowania oraz treści tej decyzji, nie zaś na podstawie wyjaśnień organu dołączonych do odwołania strony. Wobec powyższego organ odwoławczy, zgodnie ze swoimi kompetencjami powinien, w myśl przepisu art. 138 KPA wadliwą w istotny sposób decyzję Naczelnika Urzędu Celnego uchylić (wyeliminować z obrotu prawnego), nie zaś utrzymać ją w mocy.
Z tych powodów zaskarżona decyzją oraz poprzedzająca ja decyzja organu pierwszej instancji nie mogły się ostać, zatem na podstawie przepisu art. 145 § 1 pkt 1 lit. c oraz art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 53, poz. 1270, zm. Dz. U. z 2004 r. Nr 162, poz. 1692), Wojewódzki Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji. Po myśli art. 152 ww. ustawy Sąd orzekł, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana w całości, natomiast zgodnie z art. 210, nie orzeczono o zwrocie kosztów postępowania, wobec braku wniosku skarżącego w tym zakresie.