II SA/Go 798/20

II SA/Go 798/20 - Wyrok WSA w Gorzowie Wlkp.
Data orzeczenia
2021-03-31
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2020-12-11
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wlkp.
Sędziowie
Adam Jutrzenka-Trzebiatowski /przewodniczący sprawozdawca/
Jacek Jaśkiewicz
Jarosław Piątek
Symbol z opisem
6537 Egzekucja należności pieniężnych, do których  nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 ust. 3  ustawy o f
Hasła tematyczne
Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ
Dyrektor Izby Skarbowej
Treść wyniku
Uchylono zaskarżone postanowienie
Powołane przepisy
Dz.U. 2019 poz 2325
art. 135, art. 145 § 1 pkt 1 lit. c
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
Dz.U. 2019 poz 1438
art. 18, art. 59 ust. 1 pkt 2,3,7
Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - t.j.
Dz.U. 2020 poz 256
art. 7, art. 77§ 1, art. 80, art. 107 § 1 i 3
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - t.j.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim w składzie: Przewodniczący Sędzia WSA Adam Jutrzenka-Trzebiatowski (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Jacek Jaśkiewicz Asesor WSA Jarosław Piątek po rozpoznaniu w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 31 marca 2021 r. sprawy ze skargi K.S. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej z dnia [...]r., nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia postępowania egzekucyjnego uchyla zaskarżone postanowienie oraz poprzedzające je postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego z dnia [...] r., nr [...].
Uzasadnienie
Naczelnik Urzędu Skarbowego (określany dalej jako NUS) postanowieniem z dnia [...] lipca 2020 r., nr [...] – działając na podstawie art. 17 § 1 w zw. z art. 59 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (tekst jedn. Dz. U. z 2019 r. poz. 1328 ze zm.; aktualnie tekst jedn. Dz. U. z 2020 r., poz. 1427 ze zm.; dalej jako u.p.e.a.) – odmówił umorzenia postępowania egzekucyjnego.
W uzasadnieniu postanowienia organ podał, że przyjął do egzekucji tytuły wykonawcze nr [...] wystawione na zaległości K.S. obejmujące należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne oraz zdrowotne za okres od sierpnia 2010 r. do kwietnia 2012 r.
Pismem z dnia [...] kwietnia 2020 r. K.S. wniósł o umorzenie postępowania egzekucyjnego, powołując się na przedawnienie należności oraz wskazując, że w 2014 r. uregulował w Urzędzie Skarbowym wszystkie należności obejmujące składki ZUS. Podkreślił, że gdyby wówczas istniały jakiekolwiek inne zaległości wobec tego wierzyciela, dokonałby płatności.
Następnie organ wskazał, iż wszczęcie tego postępowania następuje na wniosek wierzyciela, na podstawie wystawionego przez niego tytułu wykonawczego. Istotą umorzenia postępowania egzekucyjnego jest przerwanie postępowania, uchylenie dokonanych czynności egzekucyjnych oraz rozstrzygnięcie o dalszym jego nieprowadzeniu. Instytucja ta ma na celu zakończenie tego postępowania bez doprowadzenia do wykonania egzekwowanego obowiązku, najczęściej z przyczyn natury formalnej, gdy w danej, konkretnej sytuacji zaistniałej w jego toku wykonanie obowiązku przez zobowiązanego jest niemożliwe lub niedopuszczalne. Przesłanki umorzenia postępowania egzekucyjnego są w znacznej części następstwem pojawienia się przyczyn niedopuszczalności prowadzonego postępowania egzekucyjnego. Jako przesłankę umorzenia kwalifikuje się istotne wady postępowania egzekucyjnego np. brak upomnienia zobowiązanego. Dalej organ powołał treść art. 59 § 1 i § 2 u.p.e.a., regulującego przesłanki umorzenia postępowania egzekucyjnego i wyjaśnił, że umorzenie tego postępowania nie oznacza zwolnienia dłużnika od ciążącego na nim obowiązku.
Odnosząc się do argumentów podniesionych we wniosku, organ wyjaśnił, że płatności dokonane poborcy skarbowemu w dniach [...] listopada 2014 r. i [...] grudnia 2014 r. zostały zaliczone na zaległości zgodnie z dyspozycją zobowiązanego. Przy dokonywaniu płatności zobowiązany otrzymał pokwitowanie, na którym wskazana jest nazwa należności oraz kwota pobrana z podziałem na kwotę należności głównej, odsetek, kosztów upomnienia oraz kosztów egzekucyjnych. Pokwitowanie to stanowi dowód i gwarancję dla zobowiązanego zapłaty konkretnych, wskazanych zaległości.
W powyższej sytuacji nie ma dowolności rozdysponowania pobranej kwoty i zaliczenia jej niezgodnie z wolą strony. Skoro zobowiązany wskazał, iż pobrana kwota ma zostać zaliczona na zaległości obejmujące mandaty karne oraz częściowo na należności
w postaci składek, zostały tak wypisane pokwitowania, a należności przekazano wierzycielowi. Natomiast o zaległościach objętych powyższymi tytułami wykonawczymi zobowiązany został poinformowany, gdyż [...] listopada 2014 r. i [...] grudnia 2014 r. wszystkie wystawione na niego tytuły wykonawcze zostały przydzielone do służby poborcy skarbowemu.
Ponadto, z uwagi na powołanie się przez zobowiązanego na przedawnienie należności, w dniu 26 maja 2020 r. organ skierował do wierzyciela zapytanie
o wymagalność należności za okres od sierpnia 2010 r. do kwietnia 2012 r. (art. 29 §1 u.p.e.a.). Wierzyciel pismem z dnia [...] lipca 2020 r. poinformował, iż należności nie uległy przedawnieniu i są nadal aktualne. Wskazał również, iż zobowiązany pismem
z dnia [...] grudnia 2019 r. został poinformowany o stanie zaległości.
Następnie organ podał, że zgodnie z art. 24 ust. 5b ustawy z dnia
13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (tekst jedn. Dz.U. z 2020 r., poz. 266 ze zm.; aktualny tekst jedn. Dz. U. z 2021 r., poz. 423 ze zm.; dalej jako u.s.u.s.) bieg terminu przedawnienia zostaje zawieszony od dnia podjęcia pierwszej czynności zmierzającej do wyegzekwowania należności z tytułu składek, o której dłużnik został zawiadomiony, do dnia zakończenia postępowania egzekucyjnego.
Z informacji uzyskanych w toku postępowania egzekucyjnego wynika, że zobowiązanemu odpisano składki, które obejmowały okres od maja 2012 r., gdyż
od [...] maja 2012 r. zakończył on prowadzoną działalność gospodarczą, więc postępowanie egzekucyjne w tym zakresie zostało umorzone. Tymczasem niniejsze postępowanie egzekucyjne dotyczy należności za okres od sierpnia 2010 r. do kwietnia 2012 r.
Mając na uwadze powyższe organ nie stwierdził wystąpienia okoliczności przemawiających za umorzeniem postępowania egzekucyjnego.
Na skutek zażalenia zobowiązanego, Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
(określany dalej jako DIAS) postanowieniem z dnia [...] października 2020 r., nr [...] – działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 i art. 144 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz. U. z 2020 r., poz. 256 ze zm.) w zw. z art. 18 i art. 17 § i oraz art. 59 §1 pkt 1 i 2 u.p.e.a. – utrzymał w mocy postanowienie NUS z dnia [...] lipca 2020 r., nr [...].
W uzasadnieniu swego rozstrzygnięcia organ odwoławczy w pierwszej kolejności powołał treść art. 17 § 1, art. 18 i art. 59 § 1, § 2 i § 5 u.p.e.a. i wskazał, że administracyjne postępowanie egzekucyjne kończy się z reguły przez realizację tytułu wykonawczego. Jednak w przypadku wystąpienia okoliczności wymienionych w art. 59 § 1 u.p.e.a. organ egzekucyjny zobligowany jest do zakończenia postępowania egzekucyjnego przez jego umorzenie. Instytucja umorzenia postępowania egzekucyjnego ma na celu jego zakończenie wówczas, gdy w konkretnej sytuacji zaistniałej w jego toku wykonanie obowiązku przez zobowiązanego jest niemożliwe lub niedopuszczalne. Wśród przyczyn, skutkujących koniecznością umorzenia postępowania przez organ egzekucyjny, ustawodawca przewidział m.in. wykonanie obowiązku przed wszczęciem oraz upływ terminu przedawnienia egzekwowanej należności.
Powyższe przesłanki zostały wskazane we wniosku zobowiązanego o umorzenie postępowania egzekucyjnego. Dokonując oceny w tym zakresie DIAS ustalił w oparciu o zgromadzony w aktach sprawy materiał dowodowy, że odpisy tytułów wykonawczych o numerach [...], zostały doręczone zobowiązanemu dnia 5 sierpnia 2011 r. Natomiast odpisy tytułów wykonawczych o numerach: [...] zostały doręczone zobowiązanemu w dniach od 26 września 2011 r. do 22 listopada 2012 r. Doręczenie potwierdziła własnoręcznym podpisem B.S. - matka zobowiązanego. Z akt sprawy wynika ponadto, że Dyrektor Oddziału ZUS postanowieniem z dnia [...] lipca 2017 r., nr [...] umorzył postępowanie egzekucyjne prowadzone na podstawie tytułów wykonawczych o numerach: od [...]. Zobowiązany bowiem nie prowadził działalności gospodarczej od dnia [...] maja 2012 r., co spowodowało odpisanie składek naliczonych za okres po tej dacie, a następnie umorzenie postępowania egzekucyjnego prowadzonego w celu ich wyegzekwowania. Postanowienie to nie dotyczyło należności składkowych za okres od sierpnia 2010 r. do kwietnia 2012 r.
Ponadto ze znajdujących się w aktach sprawy pokwitowań wynika, że w dniu [...] listopada 2014 r. NUS pobrał od zobowiązanego kwotę 1.824,20 zł na poczet składek na Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych za okresy od października 2010 r. do października 2012 r., a w dniu [...] grudnia 2012 r. kwotę 593,40 zł na poczet składek na Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych za okresy od listopada 2012 r. do listopada 2013 r. i kwotę 9.158,50 zł na poczet składek na Fundusz Ubezpieczeń Zdrowotnych za okresy od sierpnia 2010 r. do sierpnia 2012 r. W wyniku rozliczenia pobranych kwot pozostały niezaspokojone należności objęte tytułami wykonawczymi o numerach: [...].
W związku z tym, w ocenie DIAS, zgromadzony w sprawie materiał dowodowy przeczy twierdzeniom zobowiązanego o wykonaniu egzekwowanego obowiązku w całości w 2014 r.
Odnosząc się natomiast do zarzutu przedawnienia egzekwowanych należności, DIAS podkreślił, że zgodnie z art. 24 ust. 5b u.s.u.s. bieg terminu przedawnienia zostaje zawieszony od dnia podjęcia pierwszej czynności zmierzającej do wyegzekwowania należności z tytułu składek, o której dłużnik został zawiadomiony, do dnia zakończenia postępowania egzekucyjnego. Wobec niezakończenia postępowania egzekucyjnego, wszczętego na podstawie poszczególnych tytułów wykonawczych w latach 2011-2012, bieg terminu przedawnienia należności objętych tymi tytułami wykonawczymi pozostaje zawieszony. Tym samym zaległości te nie uległy przedawnieniu.
K.S. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wlkp. skargę na powyższe postanowienie, zarzucając naruszenie art. 59 § 1 pkt 2 u.p.e.a., przez błędną jego wykładnię i uznanie, że nie doszło do przedawnienia jego zobowiązań oraz naruszenie przepisów postępowania mających istotny wpływ na rozstrzygnięcie, tj. art. 120, art. 121 § 1 w zw. art. 124 ustawy Ordynacja podatkowa, przez prowadzenie postępowania w sposób podważający zaufanie do organów prowadzących postępowania. Na podstawie tak sformułowanych zarzutów skarżący zażądał uchylenia postanowienia oraz umorzenia postępowania egzekucyjnego, ewentualnie przekazania sprawy do ponownego rozpoznania ze względu na przedawnienie należności, do którego na podstawie art. 24 ust. 4 u.s.u.s. dochodzi obecnie po upływie lat pięciu.
Skarżący przytoczył art. 24 ust. 5b u.s.u.s. , a następnie wskazał, że doręczenie odpisów tytułów wykonawczych skutkowałoby zawieszeniem biegu terminu przedawnienia składek na ubezpieczenie objęte niniejszym postępowaniem. W jego ocenie jednak nie doszło do doręczenia mu tytułów wykonawczych. Stąd wystąpiła
w sprawie – określona w art. 59 § 1 pkt 2 u.p.e.a. - przesłanka stanowiąca podstawę do umorzenia postępowania egzekucyjnego, gdyż - wbrew twierdzeniom organów wydających decyzję - doszło do przedawnienia przedmiotowych należności składkowych.
W ocenie skarżącego postanowienia organów obu instancji wydane zostały
z rażącym naruszeniem przepisów postępowania. Podczas postępowania doszło do wielu nieprawidłowości, a stanowisko zawarte w zaskarżonym postanowieniu nie znajduje uzasadnienia w stanie faktycznym i w zgromadzonym materiale dowodowym. Kluczową kwestią jest tu brak zawiadomienia skarżącego o wszczęciu egzekucji co do tytułów wykonawczych, których wyegzekwowania obecnie domaga się organ egzekucyjny. Skarżący wyjaśnił, iż w toku postępowania egzekucyjnego poborca skarbowy poinformował go ustnie o łącznej kwocie, której egzekucję prowadzi na rzecz ZUS, informując jednocześnie, iż po zapłaceniu wskazanych przez niego kwot postępowanie egzekucyjne zostanie umorzone. Egzekucja prowadzona przez organ egzekucyjny polegała na wystosowaniu wezwania. Skarżący dobrowolnie przybył do siedziby Urzędu Skarbowego i dokonał spłaty całości zadłużenia. Podkreślił przy tym, że nie jest prawdą jakoby to on zadecydował w jaki sposób rozdysponowane mają być wpłacone środki i że to z jego inicjatywy zostały zaspokojone grzywny. Jeszcze raz zaznaczył, że w 2014 r. dokonał płatności całej egzekwowanej przez poborcę skarbowego kwoty i w związku z tym zapłacił zgodnie z jego wolą także grzywny. Organ administracji prowadzący egzekucje jest zobowiązany do zaspokajania wierzycieli zgodnie z brzmieniem art. 115 u.p.e.a. i w przypadku, w którym na dzień prowadzenia egzekucji dysponowałby innymi tytułami wykonawczymi, nie może zaliczać wpłaconych kwot na poczet grzywien. Skoro z wpłaconych przez skarżącego pieniędzy zaspokojone zostały także zobowiązania z tytułu grzywien, świadczy to o tym, że wówczas organ egzekucyjny nie posiadał innych tytułów wykonawczych wystawionych przeciwko skarżącemu. Skarżący wskazał, że NUS nie przedłożył żadnych dowodów, z których wynikałby zakres egzekucji, gdyż żadne dokumenty informujące o tym stanie nie zostały mu doręczone przez ten organ egzekucyjny. DIAS twierdzi, iż z akt sprawy wynika, że tytuły wykonawcze zostały doręczone mamie skarżącego przez wierzyciela - ZUS. Skarżący to kwestionuje. W 2016 r. umorzył tytuły wykonawcze na kwotę około 40.000 zł, które wystawił wbrew obowiązującym przepisom i także niezgodnie ze stanem faktycznym, za okres kilku lat podczas których skarżący nie prowadził już działalności gospodarczej. Taka próba dochodzenia nienależnych zobowiązań (samo wystawienie tytułów wykonawczych) budzi bardzo poważne wątpliwości co do całokształtu rzetelności informacji przekazanych przez pracowników tego organu, także co do złożonych informacji dotyczących rzekomego doręczenia tytułów wykonawczych.
Skarżący podniósł, że w związku z brakiem doręczenia mu jakichkolwiek dokumentów dotyczących obecnie egzekwowanych należności, złożył wniosek
o umorzenie egzekucji ze względu na ich przedawnienie, gdyż o istnieniu tych zobowiązań dowiedział się dopiero w 2019 r. Wszelkie egzekucje, o których został poinformowany i doręczono mu co do nich odpowiednie dokumenty i wszelkie kwoty pieniężne z nich wynikające zostały uregulowane w 2014 r., a następnie został poinformowany przez pracownika organu, że wszelkie jego należności zostały spłacone. Pomimo całkowitej zapłaty należności z tytułów wykonawczych objętych egzekucją w 2014 r. do dnia dzisiejszego, pomimo takiego obowiązku, nie zostały wydane i doręczone skarżącemu żadne postanowienia potwierdzające fakt zapłaty. Jedyne postanowienia jakie otrzymał dotyczyły umorzenia bezpodstawnie wystawionych tytułów wykonawczych.
W ocenie skarżącego kolejnym dowodem świadczącym, że nigdy wcześniej nie został poinformowany o innych tytułach egzekucyjnych z tytułu zaległości na rzecz ZUS, świadczy fakt, że przez ostatnich kilka lat organ egzekucyjny nie przeprowadzał w tej sprawie żadnych czynności egzekucyjnych, a wierzyciel nie występował w tej sprawie
z żadnymi wnioskami. Sam fakt przydzielenia tytułów wykonawczych do służby poborcy skarbowemu, o których pisze w swej decyzji DIAS, nie świadczy o ich doręczeniu zobowiązanemu. Organy nie ustosunkowały się do tego zarzutu, że pomimo upływu
6 lat nie były przeprowadzana żadne czynności egzekucyjne. Skarżący wskazał, że
o prowadzeniu przez organ egzekucyjny egzekucji oraz o jej zakresie został poinformowany pismem NUS z dnia [...] kwietnia 2020 r. Świadczenia te dotyczą lat 2010 do 2012. Jednak jak dotąd nadal nikt nie przesłał do skarżącego zawiadomień
o wszczęciu tej egzekucji oraz związanych z tym zawiadomieniem odpisów tych tytułów.
W odpowiedzi na skargę DIAS wniósł o jej oddalenie wskazując, że skarżący ponowił zarzuty oraz argumentację prezentowaną w postępowaniu zakończonym zaskarżonym postanowieniem. W ocenie organu podniesione zarzuty nie znajdują usprawiedliwionych podstaw w kontekście ustalonego stanu faktycznego i prawnego sprawy.
W piśmie procesowym z dnia [...] lutego 2021 r. K.S. wskazał, iż w całości podtrzymuje swoje dotychczasowe stanowisko w sprawie. W jego ocenie z akt administracyjnych sprawy wynika, że postępowanie było prowadzone przez organy niechlujnie, z naruszeniem szeregu zasad postępowania. Odpisy dokumentów znajdujące się w aktach nie odzwierciedlają faktycznie wykonanych czynności. Pisma
i potwierdzenia odbioru wpięte są losowo, daty pism często są zupełnie inne niż mogłoby to wynikać z załączonych do nich potwierdzeń. W aktach brak jest dużej części decyzji, na podstawie których rzekomo prowadzona była egzekucja. Ponadto w aktach w kilku przypadkach dołączono te same odpisy doręczenia pism dot. różnych przesyłek. Akta sprawy zawierają potwierdzenia nadania wymienionych tam przesyłek sporządzone w formie wydruku bez podpisów i dat osób tam wskazanych. W ocenie skarżącego organ nie dokonał doręczenia tych dokumentów za zwrotnym poświadczeniem odbioru, zaś najprawdopodobniej datę ich doręczenia ustalił w oparciu o informację Poczty Polskiej zawartą na stronie internetowej elektronicznego śledzenia przesyłek. Z dokumentów znajdujących się w aktach sprawy wynika, że przesyłki
o określonych numerach zostały najprawdopodobniej nadane do skarżącego we wskazanych tam datach. W aktach sprawy brak jest jednak potwierdzenia przez Pocztę Polską informacji o zawartości przesyłki. Nie jest więc pewnym, czy w przesyłce znajdowały się decyzje organu wyszczególnione na każdym z dokumentów, tak naprawdę nie ma pewności czy dokumenty te w ogóle zostały wysłane i odebrane przez skarżącego. W sytuacji zatem, gdy skarżący kwestionuje odbiór szeregu decyzji
w datach przyjętych przez organ, a organ w istocie nie dysponuje dowodem potwierdzającym doręczenie tych decyzji, to stanowisko, iż nie doszło do formalnego, zgodnego z prawem doręczenia przesyłek, należy uznać za prawidłowe.
Doręczenie zobowiązanemu odpisów tytułów wykonawczych skutkowałoby zawieszeniem biegu terminu przedawnienia składek na ubezpieczenie objęte niniejszym postępowaniem, ale do takiego doręczenia - według skarżącego - nigdy nie doszło. Skarżący jeszcze raz podkreślił, iż w 2014 r. dokonał - po wcześniejszym wyliczeniu przez poborcę skarbowego - zapłaty całej egzekwowanej należności i został poinformowany, że zobowiązania zostały uregulowane. Przez okres kolejnych 5 lat nikt nie informował go, że rzekomo nadal jestem dłużnikiem ZUS. W jego ocenie obecnie próbuje się dochodzić nieistniejących należności dokonując wielu manipulacji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Przedmiotem kontroli sądowoadminstracyjnej pod względem legalności przeprowadzonej w postępowaniu uproszczonym na posiedzeniu niejawnym zgodnie
z art. 119 pkt 3 i art. 120 ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn.Dz.U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm.; dalej jako p.p.s.a.) było postanowienie DIAS utrzymujące w mocy postanowienie NUS
w przedmiocie odmowy umorzenia postępowania egzekucyjnego.
Podstawę materialną powyższych postanowień stanowił art. 59 u.p.e.a., zgodnie z którym - w brzmieniu mającym zastosowanie w sprawie, tj. sprzed nowelizacji wynikającej z ustawy z dnia 11 września 2019 r. o zmianie u.p.e.a. oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2019 r., poz. 2072), a to w związku treścią art. 13 ust. 1 ustawy nowelizującej - postępowanie egzekucyjne umarza się:
1) jeżeli obowiązek został wykonany przed wszczęciem postępowania;
2) jeżeli obowiązek nie jest wymagalny, został umorzony lub wygasł z innego powodu albo jeżeli obowiązek nie istniał;
3) jeżeli egzekwowany obowiązek został określony niezgodnie z treścią obowiązku wynikającego z decyzji organu administracyjnego, orzeczenia sądowego albo bezpośrednio z przepisu prawa;
4) gdy zachodzi błąd co do osoby zobowiązanego lub gdy egzekucja nie może być prowadzona ze względu na osobę zobowiązanego;
5) jeżeli obowiązek o charakterze niepieniężnym okazał się niewykonalny;
6) w przypadku śmierci zobowiązanego, gdy obowiązek jest ściśle związany z osobą zmarłego;
7) jeżeli egzekucja administracyjna lub zastosowany środek egzekucyjny są niedopuszczalne albo zobowiązanemu nie doręczono upomnienia, mimo iż obowiązek taki ciążył na wierzycielu;
8) jeżeli postępowanie egzekucyjne zawieszone na żądanie wierzyciela nie zostało podjęte przed upływem 12 miesięcy od dnia zgłoszenia tego żądania;
9) na żądanie wierzyciela;
10) w innych przypadkach przewidzianych w ustawach (§ 1).
Postępowanie egzekucyjne może być umorzone w przypadku stwierdzenia, że
w postępowaniu egzekucyjnym dotyczącym należności pieniężnej nie uzyska się kwoty przewyższającej wydatki egzekucyjne (art. 59 § 2 u.p.e.a.). W przypadkach, o których mowa w § 1 i 2, organ egzekucyjny wydaje postanowienie w sprawie umorzenia postępowania egzekucyjnego, chyba że umorzenie postępowania egzekucyjnego następuje na podstawie art. 34 § 4 (art. 59 § 3 u.p.e.a.). Postanowienie, o którym mowa w § 3, wydaje się na żądanie zobowiązanego lub wierzyciela albo z urzędu (art. 59 § 4 u.p.e.a.). Na postanowienie w sprawie umorzenia postępowania egzekucyjnego przysługuje zażalenie zobowiązanemu oraz wierzycielowi niebędącemu jednocześnie organem egzekucyjnym (art. 59 § 5 u.p.e.a.).
Przede wszystkim należy zauważyć, iż podstawą umorzenia postępowania egzekucyjnego nie może być zapłata przez zobowiązanego egzekwowanej należności w toku prowadzonego postępowania egzekucyjnego. W takiej sytuacji zrealizowany został bowiem zasadniczy cel tego postępowania, a postępowanie egzekucyjne ulega zakończeniu. W takim przypadku organ egzekucyjny nie wydaje jednak żadnego rozstrzygnięcia, które formalnie kończyłoby postępowanie egzekucyjne. Wskazuje się, że skoro wykonanie obowiązku, wskazane w art. 59 § 1 pkt 1 u.p.e.a. jako odrębna
i samodzielna przesłanka umorzenia postępowania, zostało ograniczone do okresu sprzed wszczęcia postępowania egzekucyjnego. Wykonanie obowiązku już w toku tego postępowania nie stanowi zatem podstawy do jego umorzenia. Ponadto wykonanie obowiązku przez zapłatę przez zobowiązanego kwoty należności pieniężnej dochodzonej od niego w ramach postępowania egzekucyjnego należy potraktować równoważnie z przypadkiem wyegzekwowania tej kwoty na skutek zastosowania środka egzekucyjnego (por. wyrok NSA z 19 października 2012 r., II FSK 492/11, wyrok WSA w Warszawie z 7 marca 2018 r., V SA/Wa 456/17, D. Kijowski, U.p.e.a. Komentarz, LEX 2015, t. 3.2.3.). Stąd niezasadne jest powoływanie się przez skarżącego, iż w toku postępowania zapłacił należność, która została zaliczona niezgodnie z regułami podziału kwoty uzyskanej z egzekucji określonymi w art. 115 u.p.e.a., tj. na grzywny zamiast na należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne. Okoliczność ta bowiem nie ma żadnego znaczenia z punktu widzenia przesłanek umorzenia postępowania. Jednocześnie skarżący nie przedstawił dowodów, aby należności objęte spornymi tytułami wykonawczymi zostały zapłacone przez niego przed wszczęciem postępowania egzekucyjnego.
Niewątpliwie natomiast jedną z przyczyn wygaśnięcia obowiązku, jest przedawnienie, które wiążę się z umarzającym działaniem czasu (por. P. Pietrasz, Komentarz do art. 59 u.p.e.a., LEX 2015, pkt 3.3.7, wyrok WSA w Warszawie
z 21 sierpnia 2019 r., III SA/Wa 2977/18). W przypadku stwierdzenia przedawnienia egzekwowanego obowiązku organ egzekucyjny lub organ nadzoru, działając na podstawie art. 59 § 1 pkt 2 u.p.e.a. jest obligatoryjnie zobowiązany umorzyć postępowanie egzekucyjne. W doktrynie prawa oraz orzecznictwie wskazuje się, że przy rozpatrywaniu zarzutów z tego powodu organ niekiedy będzie "zmuszony" do zajęcia się merytoryczną stroną zobowiązań, chociaż przepis art. 29 § 1 u.p.e.a. zabrania organowi egzekucyjnemu badania zasadności i wymagalności obowiązku (por. R. Hauser, Z. Leoński (w:) R. Hauser i A. Skoczylas (red.), Postępowanie egzekucyjne w administracji. Komentarz, Warszawa 2014, s. 225-226, wyrok NSA z 4 lutego 2021 r., III FSK 2266/21).
Analiza spornych tytułów wykonawczych wskazuje, iż obejmują one jedynie należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne. Należności z tych składek ulegają – stosownie do art. 24 ust. 4 u.s.u.s. – przedawnieniu po upływie 5 lat, licząc od dnia, w którym stały się wymagalne, z zastrzeżeniem ust. 5-6. Przy czym
w odniesieniu do składek wymagalnych przed 1 stycznia 2012 r. bieg ich przedawnienia rozpoczął się zgodnie z art. 27 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 16 września 2011 r. o redukcji niektórych obowiązków obywateli i przedsiębiorców (Dz. U. z 2011 r. Nr 232, poz. 1378) z dniem 1 stycznia 2012 r., z tym zastrzeżeniem, iż jeżeli przedawnienie rozpoczęte przed dniem 1 stycznia 2012 r. nastąpiłoby zgodnie
z przepisami dotychczasowymi wcześniej, przedawnienie następuje z upływem tego wcześniejszego terminu. Mając na uwadze, iż składki objęte spornymi tytułami dotyczą okresu od sierpnia 2010 r. do kwietnia 2012 r. konieczne było rozważnie, czy w istocie nie doszło do ich przedawnienia z uwagi na upływ czasu w kontekście powyższych przepisów. DIAS uznał, iż z taką sytuacją nie mamy do czynienia z uwagi na zawieszenie biegu terminu przedawnienia zgodnie z art. 24 ust. 5b u.s.u.s. Przepis ten stanowi, iż bieg terminu przedawnienia zostaje zawieszony od dnia podjęcia pierwszej czynności zmierzającej do wyegzekwowania należności z tytułu składek, o której dłużnik został zawiadomiony, do dnia zakończenia postępowania egzekucyjnego.
W orzecznictwie sądów administracyjnych i powszechnych wskazuje się, że za czynności zmierzające do wyegzekwowania należności z tytułu składek uznaje się takie czynności, z których treści lub uzasadnienia wynika bezpośrednio, że zmierzają one do ściągnięcia należności. Nie ulega wątpliwości, że czynnością taką może być doręczenie odpisu tytułu wykonawczego (por. wyroki WSA w Lublinie: z 19 września 2018 r.,
I SA/Lu 396/18 i z 15 stycznia 2020 r., I SA/Lu 676/19, wyrok WSA w Gdańsku
z 12 lipca 2017 r., I SA/Gd 737/17). Przyjmuje się, że przez pierwszą czynność zmierzającą do wyegzekwowania należności z tytułu składek, o której dłużnik został zawiadomiony, rozumienie się również upomnienie wymienione w art. 15 § 1 u.p.e.a.
W myśl tego ostatniego przepisu egzekucja administracyjna może być wszczęta, jeżeli wierzyciel, po upływie terminu do wykonania przez zobowiązanego obowiązku, przesłał mu pisemne upomnienie, zawierające wezwanie do wykonania obowiązku
z zagrożeniem skierowania sprawy na drogę postępowania egzekucyjnego. Postępowanie egzekucyjne może być wszczęte dopiero po upływie 7 dni od dnia doręczenia tego upomnienia. Z treści tego przepisu wynika, że co do zasady postępowanie egzekucyjne nie może być wszczęte bez wcześniejszego doręczenia wyżej wymienionego upomnienia. Wobec tego upomnienie to należy uznać za obligatoryjny element postępowania egzekucyjnego, bez którego egzekucja skutecznie nie może być wszczęta i prowadzona. Jest więc ono pierwszą i do tego konieczną czynnością zmierzającą do wyegzekwowania należności z tytułu składek, skoro bez doręczenia upomnienia wszczęcie postępowania egzekucyjnego nie byłoby możliwe. Czynność ta mieści się zatem w dyspozycji art. 24 ust. 5b u.s.u.s., innymi słowy doręczenie takiego upomnienia zawiesza bieg terminu przedawnienia do dnia zakończenia postępowania egzekucyjnego (por. wyrok SA w Łodzi z 25 lutego 2013 r., III AUa 1025/12; wyrok WSA w Poznaniu z 14 lipca 2011 r., I SA/Po 829/10; wyrok WSA w Szczecinie z 19 lipca 2016 r., I SA/Sz 637/16; wyrok WSA w Bydgoszczy
z 20 marca 2018 r., I SA/Bd 132/18; M. Bartoszewska (w:) U.s.u.s. Komentarz, pod red. J. Wantoch-Rekowskiego, Lex 2015, Komentarz do art. 24).
Jeśli chodzi o tytuły wykonawcze o numerach [...] to w ocenie Sądu nie ulega wątpliwości, iż zostały one doręczone skarżącemu w trybie art. 43 k.p.a. mającym zastosowanie w postępowaniu egzekucyjnym stosownie do art. 18 u.p.e.a. Zgodnie
z tym pierwszym przepisem w przypadku nieobecności adresata pismo doręcza się za pokwitowaniem, dorosłemu domownikowi, sąsiadowi lub dozorcy domu, jeśli osoby te podjęły oddanie pisma adresatowi. W przypadku tych tytułów zostały one doręczone matce zobowiązanego B.S.. Wynika to ze zwrotnego poświadczenia odbioru z dnia [...] sierpnia 2011 r., na którym odnotowano znak sprawy "[...]", a więc m.in. wyżej wymienione tytuły o numerach [...]. Takie oznaczenie tytułów na zwrotnym poświadczeniu odbioru - w ocenie Sądu - jest wystarczające dla prawidłowego ich zidentyfikowania i potraktowanie ich jako doręczonych.
Podkreślić jednak należy, iż organy w przypadku tytułów [...] nie zbadały dostatecznie wnikliwie, czy zostały doręczone skarżącemu upomnienia wzywające do wykonania obowiązków nimi stwierdzonymi, w sytuacji gdy w tytułach tych nie wskazano, aby brak było obowiązku ich doręczenia. Do tytułu [...] załączono odpis upomnienia, dotyczący należności wskazanych w tym tytule, który jednak nie odzwierciedla w całości tego dokumentu, można odczytać jego numer jedynie w zakresie następujących cyfr "[...]". Natomiast do tytułu [...] dołączono odpis upomnienia dotyczącego należności wskazanych w tym tytule, oznaczony nr [...]. Zwrotne poświadczenia odbioru przez matkę skarżącego wskazują natomiast na doręczenie dokumentów o znaku sprawy "[...]". Jak łatwo zauważyć nie zachodzi zbieżność w oznaczeniach upomnień z tymi, które znalazły się na poświadczeniu odbioru. Okoliczności te organy powinny wyjaśnić w kontekście podstawy umorzenia wskazanej w art. 59 § 1 pkt 7 u.p.e.a. Powyższy problem nie występuje w odniesieniu do tytułów [...]; dołączono bowiem do nich upomnienia oraz niebudzące wątpliwości zwrotne potwierdzenia ich doręczenia w trybie zastępczym (art. 43 k.p.a.) w dniu 3 lutego 2011 r., podpisane przez matkę skarżącego B.S..
Natomiast w przypadku pozostałych tytułów obowiązki w nich stwierdzone wynikały z decyzji, co zwalniało wierzyciela z doręczenia zobowiązanemu upomnień zgodnie z § 13 pkt 1 rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 22 listopada 2001 r.
w sprawie wykonania niektórych przepisów ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz.U. z 2001 r., nr 137, poz. 1541 zm.) i zostało to wyraźnie w nich wskazane w pkt. 50.
Zauważyć jednak należy, iż do tytułu [...] nie załączono decyzji z dnia [...] kwietnia 2011 r. nr [...], z której wynika stwierdzony w nim obowiązek. Tym samym nie sposób skontrolować, czy nie zachodzi podstawa do umorzenia wskazana w art. 59 § 1 pkt 3 u.p.e.z. (egzekwowany obowiązek został określony niezgodnie z treścią obowiązku wynikającego z decyzji organu administracyjnego).
W aktach sprawy brak jest dowodu doręczenia skarżącemu tytułu wykonawczego [...]. Dołączone do tytułu potwierdzenie odbioru dotyczy pisma [...] z dnia [...] września 2011 r. w sytuacji , gdy tytuł ten poza tym, że miał inne oznaczenie, został wystawiony w dniu [...] września 2011 r.
Jeśli chodzi o tytuły wykonawcze [...] to dołączono do nich jako dowody ich doręczenia wydruki komputerowe, które nie zawierają podpisów osoby odbierającej, a na niektórych z nich osoba ta jest określona nawet bez wskazania imienia i nazwiska - jedynie jako matka. Takie dowody doręczenia nie pozwalają jednoznacznie przesądzić, czy w istocie doszło do ich doręczenia. Kwestie tę powinny organy wyjaśnić.
Natomiast w ocenie Sądu nie budzi wątpliwości dokonanie skutecznego doręczenie następujących tytułów wykonawczych: [...] – osobiście skarżącemu w dniu 28 marca 2012 r (k. 80).; [...] – w trybie art. 43 k.p.a. domownikowi skarżącego – matce B.S. odpowiednio w dniu 16 czerwca 2012 r. (k. 85), 16 lipca 2012 r. (k. 90) i 22 listopada 2012 r. (k. 110 – wadliwe dołączony do tytułu [...]). Zdaniem Sądu brak jest dowodu doręczenia skarżącemu następujących tytułów [...] (błędnie określanego przez organy jako [...]),[...]. Zwrotne poświadczenia odbioru załączone do tych tytułów zawierają oznaczenie pism, które nie są tożsame z powyższymi numerami, a tym samym nie sposób było traktować je jako dowody doręczenia tych tytułów.
Mając na uwadze powyższą analizę należało uznać, iż organy obu instancji przedwcześnie uznały, iż nie zachodzą żadne podstawy do umorzenia postępowania egzekucyjnego, nie rozważywszy wszystkich okoliczności sprawy. Tym samym postanowienia organów obu instancji zostały wydane przedwcześnie z naruszeniem art. 7, art. 77 § 1, art. 80, art. 107 § 1 i 3 k.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a., zgodnie
z którymi organy obowiązane są w postępowaniu wyjaśniającym podejmować wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywatela, w szczególności do zebrania i rozpatrzenia w sposób wyczerpujący całego materiału dowodowego oraz oceny na podstawie całokształtu materiału dowodowego, czy dana okoliczność została udowodniona, co powinno naleźć swoje odzwierciedlenie w prawidłowo skonstruowanym uzasadnieniu. Podkreślić należy, iż organy nie wykazały żadnych innych czynności zmierzających do wyegzekwowania należności z tytułu składek, o których skarżący został zawiadomiony ani też takie czynności nie wynikały z akt administracyjnych w kształcie przedstawionym Sądowi. Akta te bowiem nie obrazują w całości przebiegu postępowania prowadzonego wobec skarżącego w celu wyegzekwowania należności stwierdzonych spornymi tytułami wykonawczymi, co jest istotne z punktu widzenia zawieszenia biegu terminu przedawnienia, które trwa tylko do czasu zakończenia postępowania egzekucyjnego.
Mając na uwadze powyższe naruszenia przepisów postępowania, mogące mieć istotny wpływ na wynik postępowania, Sąd – na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c i art. 135 p.p.s.a. - uchylił zaskarżone postanowienie oraz poprzedzające je postanowienie organu I instancji.
Ponownie rozpoznając sprawę organy zastosują się do powyższej oceny prawnej i uzupełnią postępowanie w zakresie wskazanym w treści uzasadnienia wyroku,
w kontekście ewentualnych podstaw do umorzenia postępowania egzekucyjnego wskazanych w art. 59 § 1 pkt 2, 3 i 7 u.p.e.a.