II SA/Go 790/06

II SA/Go 790/06 - Wyrok WSA w Gorzowie Wlkp.
Data orzeczenia
2007-05-23
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2006-12-20
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wlkp.
Sędziowie
Aleksandra Wieczorek /przewodniczący sprawozdawca/
Grażyna Staniszewska
Joanna Brzezińska
Symbol z opisem
6169 Inne o symbolu podstawowym  616
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Stwierdzono nieważność decyzji I i II instancji
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wlkp. w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Aleksandra Wieczorek (spr.), Sędziowie Asesor WSA Joanna Brzezińska, Sędzia WSA Grażyna Staniszewska, Protokolant Anna Lisowska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 23 maja 2007 r. przy udziale sprawy ze skargi M.S. na Samorządowe Kolegium Odwoławcze z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie Stwierdzenie nieważności decyzji Stwierdzono nieważność decyzji I i II instancji, Stwierdzono, że zaskarżony akt nie może być wykonany w całości, Zasądzono zwrot kosztów postępowania
Uzasadnienie
Decyzją z dnia [...] sierpnia 1989 roku znak [...], wydaną na wniosek M.S., Naczelnik Gminy na podstawie art. 6 ustawy z dnia 24 lutego 1989 roku o zmianie ustawy o ubezpieczeniu rolników indywidualnych i członków ich rodzin oraz o zmianie ustawy o podatku rolnym (Dz.U. Nr 19, poz. 53 ) i art. 104 kodeksu postępowania administracyjnego przeniósł własność działek: nr [...] o pow. 0,04 ha, nr [...] o pow. 0,09 ha , nr [...] o pow. 0,05 ha , nr [...] o pow. 0,18 ha – o łącznej powierzchni 0,32 ha położonych we wsi [...], stanowiących własność Skarbu Państwa na rzecz M. i S. małżonków S.. W uzasadnieniu wskazał, iż małżonkowie S., na wniosek których następuje przeniesienie własności, nabyli na podstawie aktu notarialnego nr [...] z dnia [...] września 1983 roku budynki stanowiące odrębny od gruntu przedmiot własności. Stosownie zaś do art. 6 wskazanej ustawy właścicielowi budynków przysługuje nieodpłatnie na własność działka gruntu na której zostały wzniesione budynki.
Pismem z dnia [...] czerwca 2005 roku, skierowanym do urzędu Gminy, H. i Z.K. złożyli odwołanie od decyzji Naczelnika Gminy z dnia [...] sierpnia 1989 roku znak [...] domagając się jej uchylenia ze względu na fakt, iż nie byli poinformowani przez Urząd o "dokonanych transakcjach". Wywodzili, iż na działce [...] znajduje się budynek ( 1/2 stodoły ), którego są właścicielami, a grunt pod nim jest własnością małż. S., którzy nabyli go na podstawie w/w decyzji. Zarzucali, iż nadanie małż. S. działki nr [...] jest nieważne bowiem "prawo pierwokupu" przysługiwało im jako właścicielom budynku. Podnosili też, że w 1984 roku w została utworzona droga wewnętrzna – działka nr [...], która powstała z działki wydzielonej z gruntu Państwowego Funduszu Ziemi i części działki stanowiącej ich własność, a którą oddali w dobrej wierze tak, by mogła powstać droga wewnętrzna dochodząca do drogi publicznej. Urząd Gminy nie dopełnił obowiązku złożenia wniosku o ujawnienie drogi wewnętrznej w księdze wieczystej w wyniku czego doszło do nadania tej drogi tj. działki [...] małż. S., a w konsekwencji do utraty przez wnioskodawców gruntu na rzecz tychże małżonków. Wskazana decyzja spowodowała również brak dojazdu do wymienionej wcześniej stodoły. Wywodzili, iż o sprawie nadania działek dowiedzieli się w roku 2004. Natomiast w dniu [...] czerwca 2005 roku S.S. wezwał ich do opuszczenia stodoły – używanej przez nich jako magazyn zbożowy- z dniem [...] sierpnia 2005 roku, a nadto zakazał poruszania się po działce [...] – będącej drogą wewnętrzną i stanowiącej dojazd do stodoły. Wskazywali też, iż swe gospodarstwo przekazali córce.
Pismo wnioskodawców , po sprecyzowaniu przez nich, iż należy traktować je jako wniosek o stwierdzenie nieważności decyzji z dnia [...] sierpnia 1989 roku znak [...] ( pismo z dnia [...] sierpnia 2005 roku ) zostało ostatecznie przekazane do Samorządowego Kolegium Odwoławczego jako organu właściwego do rozpoznania sprawy.
Na wezwanie Kolegium o wykazanie interesu prawnego w żądaniu stwierdzenia nieważności decyzji, pełnomocnik wnioskodawców – córka A.K. w piśmie złożonym [...] września 2005 roku podnosiła, iż opisana wcześniej stodoła stanowiła uprzednio własność S.K. – ojca Z.K. i wskazana została w orzeczeniu Powiatowej Rady Narodowej z dnia [...] czerwca 1959 roku [...] o wykonaniu aktu nadania jako: " stodoła u M.", przy czym błędnie nie wydzielono wówczas i nie przekazano własności działki gruntu po tym budynkiem S.K.. Natomiast umową z dnia [...] czerwca 1978 roku Nr [...] G.K., żona zmarłego S.K., przekazała gospodarstwo rolne ( opisane w Kw [...]) obejmujące m.in. działkę nr [...] na rzecz Z. i H.K. na prawach wspólności ustawowej. W umowie tej jako budynki wchodzące w skład gospodarstwa wskazano również " stodołę i oborę na oddzielnym podwórzu". Prawo własności przekazanych nieruchomości wraz z zabudowaniami przysługujące Z. i H.K. zostało ujawnione w księdze wieczystej Kw [...]. Wywodziła również, że do 1984 roku przedmiotowa stodoła znajdowała się na działce oznaczonej nr [...]. Działka ta uległa wówczas podziałowi na działki nr [...], nr [...], nr [...], nr [...]. Pod wskazaną stodołą wydzielona została działka nr [...] o pow. 0,05 ha . Fakt usytuowania stodoły na tej działce wynika z dokumentów podziałowych i geodezyjnych Starostwa Powiatowego. W tych okolicznościach przekazanie przez Naczelnika Gminy działki nr [...] na rzecz małż. S. nastąpiło z rażącym naruszeniem prawa. Dodatkowo w piśmie z dnia [...] grudnia 2005 roku pełnomocnik wnioskodawców wskazywał, że we wniosku z dnia [...] sierpnia 1989 roku o przekazanie własności małż. S. wskazali działkę nr [...] wiedząc, iż ona już wtedy nie istniała, będąc podzielona na w/w działki. Gmina zaś nie sprawdziła, co jest przedmiotem przekazania i w konsekwencji przekazała działkę nr [...] na której jest stodoła wnioskodawców i działkę nr [...] stanowiącą drogę. Podnosił też, że w orzeczeniu o wykonaniu aktu nadania z dnia [...] czerwca 1959 roku, dotyczącym J.M. widnieje zapis w pozycji budynki: "1/2 stodoły" co wskazuje, że pozostała część przysługiwała S.K. i opowiada zapisowi orzeczenia o wykonaniu aktu nadania dotyczącym jego gospodarstwa.
W piśmie w z dnia [...] marca 2006 roku M. i S. małż. S., odnosząc się do wniosku o stwierdzenie nieważności decyzji z dnia [...] sierpnia 1998 roku, podnosili, iż wnioskodawcy nie mogą skutecznie powoływać się na zapis w orzeczeniu o wykonaniu aktu nadania i wskazywali na postanowienie sądu z dnia [...] lipca 1959 roku o założeniu księgi wieczystej dla gospodarstwa S.K. w którym wymieniono działkę nr [...] i podnosili, iż działka [...] była w całości własnością J.M..
Decyzją nr [...] z dnia [...] kwietnia 2006 roku Kolegium stwierdziło nieważność decyzji z dnia [...] sierpnia 1989 roku znak [...]. Zdaniem Kolegium decyzja ta jest obarczona wadą z art. 156 § 1 pkt 2 Kpa . Wydana bowiem została z rażącym naruszeniem prawa tj. przepisu art. 6 ustawy z dnia 24 lutego 1989 roku o zmianie ustawy o ubezpieczeniu rolników indywidualnych i członków ich rodzin ... gdyż na jej podstawie M. i S. małż. S. stali się w całości właścicielami min. działki nr [...] o pow. 0,04 ha działki, wydzielonej pod stodołą, a w nie w przysługującej im 1/2 części w sytuacji , gdy własność gruntu pod pozostałą częścią budynków ( tj. 1/3 obory i 1/2 stodoły), których własność nadana została, jak wynika z orzeczeń o wykonaniu aktu nadania w częściach ułamkowych, powinna być przeniesiona również na ich współwłaścicieli. Kwestionowaną decyzją przeniesiono również prawo własności działki [...] (stanowiącej drogę) w której granice włączono część gruntu wchodzącego przed podziałem działek [...] w obszar działki [...] będącą własnością osoby fizycznej tj . S.K.. Tryb i sposób ustalenia wielkości tej działki ewidentnie naruszający prawo własności wskazanej osoby jest również rażącym naruszeniem przepisu art. 6 wskazanej ustawy. S.K. ani jego prawni następcy nigdy nie zrzekli się formalnie ani nie darowali Skarbowi Państwa prawa własności części działki [...]. Ta część gruntu w dalszym ciągu stanowi ich własność i jako nie należąca do Skarbu Państwa nie mogła być w trybie wskazanego przepisu przeniesiona na rzecz małż. S..
W przepisanym prawem terminie wniosek o ponowne rozpoznanie sprawy zgłosili M. i S. małż. S. podnosząc :
-naruszenie przepisu art. 156 § 1 pkt 2 kpa przez niewskazanie w podstawie prawnej przepisu prawa materialnego, którego rażącego naruszenia miał się dopuścić naczelnik Gminy,
-bezprawne i niezgodne z Konstytucją naruszenie prawa własności ,
-bezpodstawne uznanie małż. K. za stronę postępowania w sytuacji braku przez nich interesu prawnego,
-niedokładne ustalenie stanu faktycznego i stanu prawnego nieruchomości ,
-naruszenie przepisów art. 3, ust. 1, art. 5 i 10 ustawy z 6 lipca 1982 o księgach wieczystych i hipotece.
Po uzupełnieniu postępowania dowodowego o odpisy zupełne ksiąg wieczystych prowadzonych dla: nieruchomości położonej w [...], obejmującej działkę nr [...] ( Kw [...] ) i dla nieruchomości obejmującej działki [...] ( Kw [...] ) Kolegium zaskarżoną decyzją nr [...] z dnia [...] października 2006 roku uchyliło w całości własną decyzję z dnia [...] kwietnia 2006 roku nr [...] i stwierdziło nieważność decyzji Naczelnika Gminy z dnia [...] sierpnia 1989 roku znak [...] w części dotyczącej przeniesienia na rzecz małż. S. własności działek nr [...] i o pow. 0,04 ha i nr [...] o pow. 0,05 ha., odmawiając w pozostałym zakresie stwierdzenia nieważności wskazanej decyzji. W uzasadnieniu decyzji Kolegium, poddając analizie treść zgromadzonych w sprawie dokumentów, w tym orzeczeń o wykonaniu aktów nadania, decyzji i umów o przekazaniu własności gospodarstw rolnych na rzecz Skarbu Państwa i następców prawnych oraz w przedmiocie darowizny budynków i zapisy dokumentacji geodezyjnej obrazującej podział działek [...], uznało, iż kwestionowana decyzja jest w części obarczona wadą nieważności. Zdaniem organu, Naczelnik Gminy, działający w imieniu Skarbu Państwa, nie mógł skutecznie orzec o przekazaniu prawa własności działek [...] wyłącznie na rzecz małż. S.. W sytuacji, gdy w dacie wydawania kwestionowanej decyzji małżonkom tym przysługiwał jedynie udział wynoszący 1/2 stodoły, naczelnik Gminy orzekając o przeniesieniu prawa własności całej działki [...], a nie stosownie do posiadanego przez nich ułamkowego udziału w prawie własności stodoły, rażąco naruszył prawo, gdyż orzeczenie we wskazanym przedmiocie pozostawało w oczywistej sprzeczności z przepisem art. 6 ustawy z dnia 24 lutego 1989 roku o zmianie ustawy o ubezpieczeniu rolników indywidualnych i członków ich rodzin (...). Podobnie rażące naruszenie wskazanego przepisu nastąpiło jeżeli chodzi o działkę nr [...], która powstała – bez uregulowania praw rzeczowych - z połączenia gruntu Skarbu Państwa i części nieruchomości należącej do Z.K.. W ocenie Kolegium, zarzutu rażącego naruszenia prawa nie można natomiast postawić w odniesieniu do przeniesienia własności pozostałych działek gruntu, bowiem nie są one sporne i odpowiadają uprawnieniu małż. S. do żądania przeniesienia własności.
Odnosząc się do zarzutów odwołania Kolegium wskazało w szczególności, iż H. i Z.K. zasadnie zostali uznani za strony postępowania mające rzeczywisty interes prawny w unieważnieniu decyzji. Ich interes prawny wynika z ochrony prawa własności. Kwestionowana decyzja nie dotyczy bowiem tylko interesu małż. S., ale narusza prawo własności innych podmiotów, co przez organ zostało wykazane w wyniku dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego i prawnego nieruchomości stanowiących własność poprzedników prawnych małż. S. ( J.M. ) i małż. K.. Zdaniem Kolegium jego działanie nie narusza przepisów art. 3 ust. 1 , art. 5 i art. 10 ustawy z dnia 6 lipca 1982 roku o księgach wieczystych i hipotece ze względu na fakt, iż zmiany geodezyjne w oznaczeniu nieruchomości w księgach wieczystych dokonane zostały na wniosek złożony po wydaniu decyzji. Nadto rękojmia wiary publicznej ksiąg wieczystych nie obejmuje działu I księgi wieczystej, dotyczącego oznaczenia nieruchomości.
Skargę dna tę decyzję złożyli M. i S. małż. S..
Skarżący zarzucali Kolegium :
- istotne błędy i braki w ustaleniach stanu faktycznego sprawy, polegające na braku ustalenia stanu i zakresu zabudowy działki nr [...] w dacie jej przekazywania na własność Skarbu Państwa przez poprzedników prawnych skarżących tj. przez małż. J. i M. małż. M., a przez to naruszenie obowiązku sporządzenia dokładnego i wnikliwego uzasadnienia stanu faktycznego decyzji wynikającego z art. 107 § 3 Kpa ,
- pominięcie faktu, iż wszystkie budynki, w tym budynek stodoły w całości znajdujące się w granicach działki nr [...] wraz z działką nr [...] pierwotnie stanowiły wyłączną i samodzielną własność małż. M.,
- pominięcie faktu, iż cały budynek stodoły do której roszczenia zgłosili uczestnicy w całości znajdował się na działce nr [...],
- pominięcie faktu, iż z zaproponowanym podziałem działki nr [...] i jej nowymi granicami zgodził się ówczesny współwłaściciel tej działki Z.K., składając stosowny podpis w protokole podziału.
- bezprawne i niezgodne z Konstytucją Rzeczypospolitej Polskiej naruszenie przez
zaskarżoną decyzję ich prawa własności budynków, w tym budynku stodoły,
-bezprawną ingerencję organu administracji w prywatne stosunki
cywilnoprawne, co stanowi naruszenie art. 1, art. 2 i art. 365 § 1 ustawy z
dnia 17 listopada 1964 roku - Kodeks postępowania cywilnego, ze względu na fakt, iż wszelkie ewentualne roszczenia kogokolwiek kierowane do własności skarżących, w tym wypadku do własności budynku, a nie własności działki podlegają wyłącznie jurysdykcji sądów powszechnych, a nie organów administracyjnych,
- bezpodstawne i bezzasadne uznanie małż. H. i Z.K. za stronę
mającą rzekomy interes prawny w postępowaniu o unieważnieniu decyzji, która
to decyzja dotyczyła wyłącznie interesu prawnego skarżących, gdyż to na gruntach
stanowiących własność Skarbu Państwa stały tylko ich własne budynki,
- naruszenie zaskarżoną decyzją domniemań prawnych i zasad wynikających z art. 3 ust. 1 i art. 5 oraz art. 10 ustawy z dnia 6 lipca 1982 roku o księgach wieczystych i hipotece oraz z księgi wieczystej Kw nr [...],
- bezpodstawne, bezzasadne i bezprawne podważanie tytułu prawnego skarżących do własności całego udziału we własności budynku stodoły, co stanowi rażące naruszenie podstawowych zasad konstytucyjnej ochrony własności,
- bezzasadne i bezprawne rozstrzyganie o prawie własności budynków, mimo że tego rodzaju sprawy należą do właściwości sądów powszechnych,
- pominięcie faktu ewidentnego podrabiania (dopisywania) zapisów orzeczenia z [...] czerwca 1959 roku Nr [...], polegającego na dopisaniu w jego tekście
dopisku: "(obora, stodoła u M.)",
- pominięcie faktu, iż rzekome prawo do budynków określonych jako "obora , stodoła u M." nie zostało jednak ujawnione w księdze wieczystej Kw nr [...] postanowieniem Sądu Rejonowego z dnia [...] lipca 1959 roku, jak również faktu, że "to prawo" - w ogóle nigdzie i nigdy nie zostało ujawnione oraz faktu, iż to nieistniejące prawo nie może być przedmiotem obrotu prawnego w jakimkolwiek postępowaniu administracyjnym,
- pominięcie faktu, iż orzeczenia o wykonaniu aktów nadania zostały prawomocnie wykonane przez Sąd Powiatowy poprzez założenie stosownych ksiąg wieczystych i dokonanie w nich wpisów,
- pominięcie faktu i treści zapisów Kw nr [...], z których wynika, iż małżonkowie
M. byli pełnoprawnymi właścicielami działki nr [...], a zatem zgodnie z art. 48 Kodeksu cywilnego byli pełnoprawnymi właścicielami całości budynków stojących na tej działce.
Powołując te zarzuty i wcześniejsze zawarte w pismach kierowanych do Kolegium - domagali się stwierdzenie nieważności decyzji Kolegium na podstawie art. 156 § 1 Kpa, uchylenia decyzji z przekazaniem sprawy do ponownego rozpoznania oraz zasądzenie zwrotu kosztów postępowania.
W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wnosiło o oddalenie skargi podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji . Odnosząc się do zarzutów skargi Kolegium wywodziło, że :
- jego działaniu nie można zarzucić błędów lub braków w ustaleniach stanu
faktycznego sprawy, w tym polegających na braku ustalenia stanu i zakresu zabudowy działki nr [...] w dacie jej przekazywania na własność Skarbu Państwa przez poprzedników prawnych skarżących – J. i M. małż. M.. Małż. M. przekazali na własność Skarbu Państwa gospodarstwo rolne w całości. Stan tego gospodarstwa wynika z decyzji o przekazaniu oraz z wcześniejszej decyzji o wykonaniu aktu nadania. Uzasadnienie decyzji Kolegium jest wyczerpujące i stanowi realizację, a nie naruszenie wymogów art. 107 § 3 Kpa,
- nie pominęto faktu, iż wszystkie budynki ( w tym budynek stodoły ) w całości znajdowały się w granicach działki nr [...]. Wbrew temu jednak, co twierdzą skarżący nie stanowiły one wyłącznej i samodzielnej własności małż. M.. Z orzeczenia o wykonaniu aktu nadania jednoznacznie wynika, że małż. M. nadano m.in. 2/3 obory i 1/2 stodoły, co skarżący konsekwentnie pomijają,
- potwierdza, iż budynek stodoły, do której roszczenia zgłosili uczestnicy w
całości znajdował się na działce nr [...], zakwestionowano natomiast wyłączne uprawnienie skarżących i ich poprzedników prawnych m.in. do tego budynku,
- nie pominęło faktu, iż z zaproponowanym podziałem działki nr [...] i jej nowymi
granicami zgodził się ówczesny współwłaściciel tej działki Z.K.,
składając stosowny podpis w protokole podziału. Jednakże skutki tej czynności są odmienne od tych, które wskazują skarżący, bowiem podział geodezyjny nie przenosił i nie przenosi praw rzeczowych do nieruchomości,
- nie nastąpiło bezprawne i niezgodne z Konstytucją Rzeczypospolitej Polskiej naruszenie prawa własności skarżących, gdyż nie byli oni uprawnieni do nabycia prawa własności w zakresie określonym kwestionowaną decyzją Naczelnika Gminy,
- nie nastąpiła żadna bezprawna ingerencja Kolegium w prywatne stosunki cywilnoprawne. Kolegium nie weszło w kompetencje sądu powszechnego działając wyłącznie w zakresie swojej właściwości, wyznaczonej przepisami prawa. Działanie Kolegium nie narusza art.1, art. 2 i art. 365 § l Kodeksu postępowania cywilnego. Przepisy te nie stoją w kolizji z orzeczeniem Kolegium, gdyż przedmiotem rozstrzygnięcia Kolegium była decyzja administracyjna, a nie orzeczenie sądu. Przedmiotem decyzji Kolegium jest stwierdzenie nieważności ( w części ) innej decyzji administracyjnej. Kolegium nie rozstrzygało o prawie własności budynków, prawo to ustalało w oparciu o istniejące dokumenty,
- H. i Z. małż. K. zostali zasadnie uznani za strony niniejszego postępowania,
gdyż mają rzeczywisty interes prawny w unieważnieniu decyzji. Ich interes prawny wynika z ochrony prawa własności. Kwestionowana decyzja nie dotyczyła wyłącznie interesu prawnego skarżących, gdyż naruszała prawo własności innych podmiotów, co organ wykazał,
- nie naruszono art. 3 ust. l i art. 5 oraz art. 10 ustawy z dnia 6 lipca
1982r. o księgach wieczystych i hipotece. Przede wszystkim z odpisu zupełnego z księgi wieczystej Kw Nr [...] prowadzonej uprzednio m.in. dla działki [...], a następnie m.in. dla działek [...] wynika, że zmiany geodezyjne w oznaczeniu nieruchomości dokonane zostały na wniosek z dnia [...] grudnia 1989roku, zaś kwestionowana decyzja wydana została w dniu [...] sierpnia 1989 roku. Zmiany w księdze wieczystej nie były więc dokonane przed wydaniem kwestionowanej decyzji. Nadto rękojmia wiary publicznej ksiąg wieczystych nie obejmuje działu I księgi wieczystej- oznaczenie nieruchomości. W tym zakresie należy się opierać na dokumentacji geodezyjnej z ewidencji gruntów i budynków,
- nie nastąpiło bezpodstawne, bezzasadne czy bezprawne podważanie przez Kolegium tytułu skarżących do własności całego udziału we własności budynku stodoły bowiem skarżący nie byli uprawnieni do nabycia prawa własności w zakresie określonym kwestionowaną decyzją Naczelnika Gminy,
- niezrozumiałym jest skąd skarżący wyprowadzają wniosek o podrobieniu
(dopisaniu) zapisów orzeczenia z [...] czerwca 1959 roku Nr [...] polegającego na dopisaniu w tekście orzeczenia dopisku "( obora, stodoła u M.) ". Nie istnieją żadne przesłanki, które by choć uprawdopodobniały podejrzenie o przerobieniu dokumentu,
- nie pominięto faktu, iż zapis "obora, stodoła u M." nie został ujawniony w księdze wieczystej Kw nr [...] postanowieniem z [...] lipca 1959 roku wydanym przez Sąd Rejonowy. Skarżący jednak nie zauważają, że w postanowieniu tym ( o założeniu księgi wieczystej ) żadne budynki nie zostały ujawnione. Nie ulega wątpliwości, że orzeczenia o wykonaniu aktów nadania stanowią podstawę dokonania wpisów w księgi wieczystej, jednak Sąd Powiatowy, dokonując założenia księgi wieczyste,j nie ujawnił w niej żadnych zabudowań,
- nie kwestionowano, iż małż. M. byli pełnoprawnymi właścicielami
działki nr [...]. Podnieść jednak należy, że księga wieczysta KW nr [...] nie zawiera opisu budynków na nieruchomościach objętych tą księgą (podobnie jak księga wieczysta nr [...]). Ponadto z odpisu z Kw nr [...] wynika, że podstawą wpisu było orzeczenie o wykonaniu aktu nadania z dnia [...] czerwca 1959 roku Nr [...], którego treść jest jednoznaczna- małż. M. nadano tym orzeczeniem m.in. 2/3 obory i 1/2 stodoły.
W piśmie procesowym z dnia [...] stycznia 2007 roku, stanowiącym ustosunkowanie się do odpowiedzi na skargę, skarżący, podtrzymując dotychczasowe zarzuty, wywodzili , iż uzasadnienie skarżonej decyzji zostało sporządzone na nowo w celu zatuszowania popełnionych nieprawidłowości i podpisane przez jednego członka Kolegium i to takiego, który nie brał udziału w jej wydaniu. Zarzucało też w nim m.in., iż Kolegium pominęło okoliczność przekazania gospodarstwa przez małż. K. swej córce.
Z uzyskanych przez Kolegium, w wyniku uzupełniającego postępowania dowodowego, przeprowadzonego w związku z ponownym rozpoznaniem sprawy, odpisów zupełnych ksiąg wieczystych wynika, iż na wniosek z dnia [...] grudnia 2004 roku jako właściciel nieruchomości obejmującej m.in. działkę [...] wpisana została A.K. na podstawie umowy darowizny z dnia [...] grudnia 2004 roku Rep. A. [...] sporządzonej w Kancelarii Notarialnej. Z działu III księgi wieczystej Kw [...] wynika, że na podstawie wskazanej umowy darowizny na rzecz Z. i H. małż. K. ustanowiona została bezpłatnie i dożywotnio służebność osobista mieszkania ( odpis zupełny księgi wieczystej Kw [...]).
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył , co następuje :
Skarga podlegała uwzględnieniu jednakże ze względu na przyczyny, które Sąd miał obowiązek wziąć pod uwagę z urzędu. Wskazać bowiem należy, iż zgodnie z przepisem art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz.U. z 2002, Nr 153, poz. 1270 ze zm. – dalej powołana jako ppsa ) Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Natomiast stosownie do przepisu art.135 ppsa Sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia.
Postępowanie administracyjne zakończone wydaniem zaskarżonej do sądu administracyjnego decyzji zostało wywołane wnioskiem H. i Z. małż. K. z dnia [...] czerwca 2005 roku ( po sprecyzowaniu ) o stwierdzenie nieważności decyzji Naczelnika Gminy z dnia [...] sierpnia 1989 roku znak [...]. Zgodnie z przepisem art. 157 § 2 Kpa postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji wszczyna się na żądanie strony lub z urzędu. Postępowanie takie wywołane wnioskiem strony składa się z dwóch etapów. Pierwszy z nich dotyczy kwestii wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności, drugi postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności. Wszczęcie takiego postępowania wymaga bowiem uprzedniej kontroli ze strony organu administracji czy zachodzą przesłanki formalnoprawne warunkujące jego dopuszczalność ( vide: wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 10 lipca 2001 roku I SA 349/00 LEX 55299 ). W pierwszym etapie postępowania obowiązkiem organu jest zbadanie kwestii formalnych tj. m.in. dotyczących ustalenia czy żądanie stwierdzenia nieważności decyzji wniósł legitymowany podmiot. Ustalenie, iż żądanie stwierdzenia nieważności decyzji pochodzi od podmiotu nie mającego przymiotu strony obliguje organ administracji stosownie do przepisu art.157 § 3 Kpa do wydania decyzji o odmowie wszczęcia postępowania w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji ( vide: wyrok NSA z dnia 8 listopada 1995 roku III SA 182/95 ONSA 1996 , nr 4 poz. 167 , wyrok NSA z 19 marca 1997 , III SA 1802/95 – niepublikowany ).
Zgodnie z przepisem art. 28 Kpa stroną postępowania administracyjnego jest każdy, czyjego interesu prawnego lub obowiązku dotyczy postępowanie albo kto żąda czynności organu ze względu na swój interes prawny lub obowiązek. Z utrwalonego orzecznictwa Naczelnego Sądu Administracyjnego wynika, że stroną postępowania o stwierdzenie nieważności decyzji jest nie tylko strona postępowania "zwykłego" zakończonego wydaniem kwestionowanej decyzji, lecz również każdy czyjego interesu prawnego lub obowiązku dotyczyć mogą skutki stwierdzenia nieważności decyzji. ( vide: wyrok NSA z dnia 1grudnia 1999 roku , IV SA 2520/98, LEX 48669 , wyrok NSA z dnia 15 września 2000 IV SA 2328/99 nie publik.). Bez znaczenia jest przy tym czy podmiot obecnie wnoszący o stwierdzenie nieważności decyzji brał udział czy też nie brał udziału w postępowaniu zwyczajnym tj. zakończonym decyzją, będącą obecnie przedmiotem postępowania nadzorczego. Istotne jest natomiast to czy podmiot ten w dacie wydawania kwestionowanej decyzji legitymował się interesem prawnym w rozumieniu art. 28 Kpa. Zasada ta dotyczy także następców prawnych pominiętej strony, którzy z tytułu następstwa uzyskują legitymację do udziału w postępowaniu nieważnościowym ( vide: wyrok NSA z dnia 11 października 2000 r., sygn. akt IV SA 1495/98 -LEX nr 53438). Podmiot, który posiadał przymiot strony w sprawie zakończonej kwestionowaną decyzją, pomimo, iż nie wziął udziału w tym postępowaniu, posiada przymiot strony w postępowaniu o stwierdzenie nieważności takiej decyzji. Okoliczność, iż strona nie brała udziału w postępowaniu o wydanie kwestionowanej decyzji stanowi też przesłankę wznowieniową, podlegającą badaniu w odrębnym postępowaniu, o ile zostały spełnione warunki do wznowienia postępowania. Nie ma jednak przeszkód, aby strona pominięta w postępowaniu zwykłym mogła złożyć skuteczny wniosek o stwierdzenie nieważności takiej decyzji. Wówczas obowiązkiem organu jest przeprowadzenie postępowania, celem ustalenia, czy decyzja taka nie jest dotknięta jedną z wad wymienionych w art. 156 § 1 k.p.a.
Dla oceny posiadania przez podmiot wnoszący o wszczęcie postępowania nieważnościowego przymiotu strony decydujące znaczenie mają przepisy prawa materialnego obowiązujące w dacie wydawania kwestionowanej decyzji. Przedmiotem postępowania nadzorczego o stwierdzenie nieważności decyzji administracyjnej jest bowiem decyzja wydana w postępowaniu zwyczajnym. Ewentualna przesłanka powodująca stwierdzenie nieważności tej decyzji musi istnieć w dacie jej wydania, badaniu w postępowaniu nadzorczym podlega zatem zgodność z przepisami prawa materialnego obowiązującymi w dacie wydawania kwestionowanej decyzji.
Przenosząc te rozważania na grunt rozpoznawanej sprawy wskazać należy, iż w świetle, obowiązującego w dacie wydawania decyzji z dnia [...] sierpnia 1989 roku art. 6 ustawy z dnia 24 lutego 1989 roku o zmianie ustawy o ubezpieczeniu rolników indywidualnych i członków ich rodzin. H. i Z. małż. K. przysługiwał status stron postępowania administracyjnego zakończonego wydaniem kwestionowanej decyzji. Przepis ten stanowił , iż "właścicielom budynków znajdujących się na działce gruntu, która wchodziła w skład gospodarstwa rolnego przekazanego Państwu na podstawie przepisów obowiązujących przed dniem 1 stycznia 1983 r., przysługuje nieodpłatnie na własność działka gruntu, na której te budynki zostały wzniesione. Z własnością wyłączonej nieruchomości jest związana służebność gruntowa w zakresie niezbędnym do korzystania z niej. O przeniesieniu własności działki, jej wielkości oraz o ustanowieniu służebności orzeka terenowy organ administracji państwowej o właściwości szczególnej stopnia podstawowego". Wnosząc o wszczęcie postępowania nieważnościowego i wykazując, na żądanie Kolegium w pismach złożonych dnia [...] września 2005 i [...] stycznia 2005 roku, swój interes prawny małż. K. wywodzili w oparciu o orzeczenia o wykonaniu aktu nadania, iż J. M. i jego następcom prawnym przysługiwało jedynie 2/3 obory i 1/ 2 stodoły znajdującej się obecnie na działce [...] działce, co odpowiada uprawnieniom wniskodawców do wskazanych budynków w pozostałej części, a tym samym i uprawnieniu do nabycia prawa własności działek gruntu pod nimi w części odpowiadającej udziałom w budynkach. Powoływali się też na naruszenie kwestionowaną decyzją ich prawa własności poprzez przeniesienie na małż. S. własności działki nr [...] powstałej – bez uregulowania praw rzeczowych – częściowo z gruntu wchodzącego w skład ich działki [...] ( po podziale oznaczonej jako działka [...]). Zdaniem Sądu, bez wątpienia interes prawny w rozumieniu art. 28 Kpa, dający podmiotowi uprawnienie strony postępowania administracyjnego , polegać może na naruszeniu przysługującego mu prawa własności. Wskazane okoliczności niewątpliwie, wbrew stanowisku skarżących, pozwalałyby na uznanie H. i Z. K. za strony postępowania o stwierdzenie nieważności, gdyby nie istotna okoliczność pominięta przez Kolegium. Już bowiem w piśmie H. i Z. K. z dnia [...] czerwca 2005 roku, nazwanym odwołaniem, wskazywali oni na fakt przekazania gospodarstwa córce. Okoliczności tej organ nie wyjaśnił. Uznał H. i Z. K. za strony postępowania nieważnościowego, przeprowadził postępowanie wyjaśniające i wydał decyzje kierując je do podmiotów uznanych za strony ( małż. S. i małż. K. ). Tymczasem - jak wynika z uzyskanego przez Kolegium w toku ponownego rozpoznawania sprawy odpisu zupełnego księgi wieczystej Kw [...] - na wniosek z dnia [...] grudnia 2004 roku jako właściciel nieruchomości obejmującej min. działkę [...] wpisana została A.K. na podstawie umowy darowizny z dnia [...] grudnia 2004 roku Rep. A. [...], sporządzonej w Kancelarii Notarialnej. Z działu III księgi wieczystej Kw [...] wynika, że na podstawie wskazanej umowy darowizny na rzecz Z. i H.K. ustanowiona została bezpłatnie i dożywotnio służebność osobista mieszkania. Tym samym jeszcze przed wszczęciem postępowania nieważnościowego w dotychczasowe prawa małż. K. wstąpiła- jako ich następca prawny- A.K.. Oznacza to w konsekwencji, iż decyzje Kolegium wydane w postępowaniu nieważnościowym skierowane zostały do osób nie będących stronami w sprawie. Okoliczność ta powoduje, iż obarczone są one wadą nieważności o jakiej mowa w przepisie art. 156 § 1 pkt 4 Kpa. Podobny pogląd wyraził NSA w wyroku z dnia 26 stycznia 1995 roku ( I SA1909/93 Prok. I Prawo 1995 / 9/48 ) w którym stwierdził, iż " w postępowaniu o stwierdzenie nieważności decyzji o oddaniu w użytkowanie wieczyste gruntu, wszczętym po przeniesieniu przez użytkownika wieczystego swych praw na inną osobę, stroną postępowania prowadzonego w trybie art. 157 § 2 Kpa jest ta osoba. Prowadzenie postępowania w tej sytuacji z udziałem użytkownika wieczystego wskazanego w decyzji o oddaniu działki w użytkowanie, a następnie skierowanie do niego decyzji wydanej na podstawie art. 157 § 1 i § 2 Kpa wyczerpuje przesłankę nieważności decyzji określoną w art. 156 § 1 pkt 4 Kpa". Tym samym decyzje Kolegium były dotknięte wadą prawną obligującą Wojewódzki Sąd Administracyjny do stwierdzenia nieważności zaskarżonej decyzji i decyzji ją poprzedzającej na podstawie przepisu art. 145 par. 1 pkt 2 ppsa, zgodnie z którym sąd , uwzględniając skargę na decyzję, stwierdza jej nieważność w całości lub w części, jeżeli zachodzą przyczyny określone w art. 156 Kodeksu postępowania administracyjnego lub w innych przepisach. Natomiast stosownie do przepisu art. 152 ppsa sąd stwierdził, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu. Kosztach postępowania orzeczono na podstawie przepisu art. 200 ppsa .