II SA/Go 769/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wlkp.Gorzów Wlkp.2011-11-30
NSAAdministracyjneŚredniawsa
prawo miejscoweoświataprzedszkoleopłatyuchwałanieważnośćsąd administracyjnyprokuratorsamorząd gminnyustawa o systemie oświaty

Wojewódzki Sąd Administracyjny stwierdził nieważność części uchwały Rady Gminy dotyczącej opłat za świadczenia przedszkolne, uznając ją za niezgodną z prawem.

Prokurator Rejonowy zaskarżył uchwałę Rady Gminy w sprawie opłat za świadczenia przedszkolne, zarzucając jej rażące naruszenie prawa, w szczególności art. 14 ust. 5 ustawy o systemie oświaty. Sąd uznał, że uchwała ustalała stałą opłatę miesięczną za świadczenia wykraczające poza podstawę programową w sposób nieprecyzyjny i bez odpowiedniej kalkulacji, naruszając tym samym zasadę bezpłatnego nauczania w zakresie podstawy programowej. W konsekwencji, Sąd stwierdził nieważność § 1 zaskarżonej uchwały.

Sprawa dotyczyła skargi Prokuratora Rejonowego na uchwałę Rady Gminy w sprawie opłat za świadczenia udzielane przez przedszkole. Prokurator zarzucił uchwale rażące naruszenie prawa, w tym art. 14 ust. 5 ustawy o systemie oświaty, poprzez ustalenie stałej opłaty miesięcznej za świadczenia wykraczające poza podstawę programową bez precyzyjnego wskazania tych świadczeń i bez odpowiedniej kalkulacji. Sąd administracyjny uznał skargę za zasadną. Stwierdzono, że uchwała Rady Gminy, jako akt prawa miejscowego, została podjęta z istotnym naruszeniem przepisów. Kluczowe było ustalenie, że przedszkole publiczne ma obowiązek prowadzić bezpłatne nauczanie i wychowanie w zakresie podstawy programowej. Opłaty mogą dotyczyć jedynie świadczeń wykraczających poza tę podstawę, a ich wysokość musi być ustalona precyzyjnie, oparta na kalkulacji ekonomicznej i zasadzie ekwiwalentności. Zaskarżona uchwała nie spełniała tych wymogów, ponieważ § 1 był nieprecyzyjny, nie zawierał kalkulacji opłat i nie wyjaśniał, dlaczego opłata została ustalona w danej wysokości. Ponadto, brak możliwości zwrotu opłaty w przypadku nieobecności dziecka naruszał zasadę ekwiwalentności. W związku z tym, Sąd stwierdził nieważność § 1 zaskarżonej uchwały jako aktu prawa miejscowego, uznając go za niezgodny z art. 14 ust. 5 ustawy o systemie oświaty i art. 6 ust. 1 tej ustawy.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (3)

Odpowiedź sądu

Tak, uchwała podejmowana na podstawie art. 14 ust. 5 ustawy o systemie oświaty jest aktem normatywnym o charakterze aktu prawa miejscowego.

Uzasadnienie

Uchwała jest wydawana na podstawie upoważnienia ustawowego i zawiera normy prawne adresowane do szerokiego kręgu adresatów (rodziców dzieci przedszkolnych).

Rozstrzygnięcie

Decyzja

stwierdzono_nieważność

Przepisy (10)

Główne

u.s.o. art. 14 § ust. 5

Ustawa z dnia 7 września 1991 r. o systemie oświaty

Upoważnia radę gminy do ustalenia opłaty za świadczenia prowadzonych przez gminę przedszkoli publicznych, ale wymaga precyzyjnego określenia świadczeń i ich kosztów, z uwzględnieniem zasady bezpłatności w zakresie podstawy programowej.

u.s.o. art. 6 § ust. 1

Ustawa z dnia 7 września 1991 r. o systemie oświaty

Określa, że przedszkole publiczne prowadzi bezpłatne nauczanie i wychowanie w zakresie co najmniej podstawy programowej.

p.p.s.a. art. 147 § § 1

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Sąd orzeka o nieważności uchwały lub stwierdza jej naruszenie prawa.

p.p.s.a. art. 152

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Orzeka o tym, że uchwała nie podlega wykonaniu.

Pomocnicze

u.s.g. art. 18 § ust. 2 pkt 15

Ustawa z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym

u.s.g. art. 40 § ust. 1

Ustawa z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym

p.p.s.a. art. 52 § § 1

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Wyjątek od wymogu wyczerpania środków zaskarżenia dla prokuratora.

u.o.p. art. 5

Ustawa z dnia 20 czerwca 1985 r. o prokuraturze

p.u.s.a. art. 1 § § 1

Ustawa z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych

p.u.s.a. art. 1 § § 2

Ustawa z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych

Argumenty

Skuteczne argumenty

Uchwała narusza art. 14 ust. 5 ustawy o systemie oświaty poprzez ustalenie stałej opłaty miesięcznej za świadczenia wykraczające poza podstawę programową bez precyzyjnego wskazania tych świadczeń i ich kosztów. Opłata została ustalona bez odpowiedniej kalkulacji ekonomicznej i zasady ekwiwalentności. Przedszkole publiczne ma obowiązek prowadzić bezpłatne nauczanie w zakresie podstawy programowej, a uchwała narusza tę zasadę. Brak możliwości zwrotu opłaty w przypadku nieobecności dziecka narusza zasadę ekwiwalentności.

Godne uwagi sformułowania

naruszenie przepisów prawa ustrojowego oraz prawa materialnego, a także przepisów regulujących procedury podejmowania uchwał uchwała pozostaje w wyraźnej sprzeczności z określonym przepisem prawnym, co jest oczywiste i bezpośrednie akt normatywny o charakterze aktu prawa miejscowego przedszkole publiczne prowadzi bezpłatne nauczanie i wychowanie co do zasady w zakresie podstawy programowej brak jest podstaw prawnych do pobierania opłat za nauczanie i wychowanie w zakresie podstawy programowej brak wykazania przez organ uchwałodawczy w zaskarżonej uchwale, że przedszkole prowadzi nauczanie i wychowanie ponad wymagane minimum podstawy programowej

Skład orzekający

Jacek Jaśkiewicz

przewodniczący

Grażyna Staniszewska

członek

Ireneusz Fornalik

sprawozdawca

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Średnia

Powoływalne dla: "Interpretacja przepisów dotyczących opłat za świadczenia przedszkolne, charakteru aktów prawa miejscowego oraz zasad kontroli sądów administracyjnych nad uchwałami samorządowymi."

Ograniczenia: Dotyczy specyficznej sytuacji ustalania opłat za świadczenia przedszkolne i może być mniej relewantne dla innych obszarów prawa samorządowego.

Wartość merytoryczna

Ocena: 6/10

Sprawa dotyczy powszechnego tematu opłat za przedszkola i pokazuje, jak ważne jest precyzyjne stanowienie prawa przez samorządy, aby nie naruszać praw obywateli.

Czy gmina może dowolnie ustalać opłaty za przedszkole? Sąd administracyjny odpowiada.

Sektor

edukacja

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
II SA/Go 769/11 - Wyrok WSA w Gorzowie Wlkp.
Data orzeczenia
2011-11-30
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2011-10-14
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wlkp.
Sędziowie
Grażyna Staniszewska
Ireneusz Fornalik /sprawozdawca/
Jacek Jaśkiewicz /przewodniczący/
Symbol z opisem
6144 Szkoły i placówki oświatowo-wychowawcze
6391 Skargi na uchwały rady gminy w przedmiocie ... (art. 100 i 101a ustawy o samorządzie gminnym)
Hasła tematyczne
Prawo miejscowe
Oświata
Skarżony organ
Rada Gminy
Treść wyniku
Stwierdzono nieważność aktu prawa miejscowego w części
Powołane przepisy
Dz.U. 1991 nr 95 poz 425
art. 6 ust. 1, art. 14 ust.5
Ustawa z dnia 7 września 1991 r. o systemie oświaty.
Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
art. 52 § 1, art. 147 § 1, art. 152
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
Dz.U. 2002 nr 21 poz 206
art. 5
Ustawa z dnia 20 czerwca 1985 r. o prokuraturze- tekst jednolity
Dz.U. 2001 nr 142 poz 1591
art. 18 ust. 2, art. 40 ust. 1, art. 91, art. 94 ust. 1
Ustawa z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym - t. jedn.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jacek Jaśkiewicz Sędziowie Sędzia WSA Grażyna Staniszewska Sędzia WSA Ireneusz Fornalik (spr.) Protokolant sekr. sąd. Elżbieta Dzięcielewska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 30 listopada 2011 r. sprawy ze skargi Prokuratora Rejonowego na uchwałę Rady Gminy z dnia [...] r., nr XLV/259/2010 w sprawie opłat za świadczenia udzielane przez przedszkole, dla których organem prowadzącym jest Gmina I. stwierdza nieważność § 1 zaskarżonej uchwały, II. stwierdza, że w części określonej w punkcie I wyroku zaskarżona uchwała nie podlega wykonaniu.
Uzasadnienie
Rada Gminy podjęła w dniu [...] listopada 2010 r., uchwałę Nr XLV/259/2010, w sprawie opłat za świadczenia udzielane przez przedszkole, dla których organem prowadzącym jest Gmina, powołując jako podstawę art. 18 ust. 2 pkt 15 oraz art. 40 ust. 1 ustawy z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym (Dz. U. z 2001 r. Nr 142, poz. 1591, ze zm.), art. 14 ust. 5 ustawy z dnia 7 września 1991 r. o systemie oświaty ( Dz. U. z 2004 r. Nr 256, poz. 2572, ze zm.).
W § 1 ust. 1 powyższej uchwały Rada ustaliła, że w przedszkolu prowadzonym przez Gminę opłacie podlegają dodatkowe świadczenia i usługi opiekuńczo - wychowawcze wykraczające poza podstawę programową wychowania przedszkolnego, które obejmują:
1) realizowanie zadań opiekuńczo - wychowawczych w zakresie:
a) fachowej opieki pedagogicznej,
b) adaptacji dzieci w środowisku przedszkolnym,
c) rozwijania zdolności twórczych (rytmika, plastyka, taniec, śpiew itp.),
d) wspierania indywidualnych zainteresowań;
2) organizowanie zajęć sportowych i imprez okolicznościowych;
3) prowadzenie zajęć relaksacyjne - wyciszających;
4) zapewnienie bezpieczeństwa i opieki podczas pobytu dzieci w przedszkolu w czasie:
a) zajęć terapeutycznych i profilaktycznych z udziałem logopedy, nauczyciela
gimnastyki korekcyjnej i innych specjalistów,
b) zajęć dodatkowych organizowanych na wniosek rodziców.
Nadto w ust. 2 uchwały określono, że koszt jednostkowy za każdą rozpoczętą godzinę korzystania dziecka ze świadczeń, o której mowa w ust. 1, ustala się w wysokości 1,40 zł. Ust 3 § 1 uchwały stanowi, że miesięczna wysokość opłaty za czas realizacji świadczeń ustalana jest na podstawie stawki godzinowej, o której mowa w ust. 2, oraz deklarowanej przez rodziców (opiekunów prawnych) liczby godzin pobytu dziecka w przedszkolu ponad czas realizacji podstawy programowej
Pismem z dnia [...] września 2010 r. Prokurator Rejonowy na podstawie art. 8, art. 50 § 1 i art. 53 § 3 w związku z art. 3 § 2 pkt 5 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153, poz. 1270, ze zm.) oraz art. 5 ustawy z dnia 20 czerwca 1985 r. o prokuraturze ( Dz. U. Nr 21, poz. 206 z 2002 r., ze zm. ) wniósł skargę na powyższą uchwałę, w części dotyczącej rozstrzygnięć określonych w § 1, domagając się stwierdzenia nieważności uchwały w zaskarżonej części.
Skarżący zarzucił przedmiotowej uchwale rażące naruszenie prawa, tj. art. 14 ust. 5 ustawy z dnia 7 września 1991 r. o systemie oświaty ( Dz. U. z 2004 r. Nr 256, poz. 2572, ze zm. ) poprzez ustalenie w § 1 stałej opłaty miesięcznej za korzystanie ze świadczeń przedszkoli w wymiarze wykraczającym poza podstawę programową, bez wskazania za jakie konkretne świadczenia, przekraczające podstawę programową wychowania przedszkolnego opłata ta będzie pobierana a nadto, że opłata ta będzie pobierana za prowadzenie zajęć opiekuńczo - wychowawczych faktycznie wchodzących w skład podstawy programowej, podczas gdy delegacja ustawowa wynikająca z przepisu art.14 ust. 5 ustawy o systemie oświaty stanowiąca podstawę wydania zaskarżonej uchwały nie przyznaje radzie gminy kompetencji do ustalania opłaty stałej i pobierania opłaty za świadczenia wchodzące w skład podstawy programowej.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podnosząc, że określona w pkt. 3 § 1 uchwały opłata nie ma charakteru opłaty stałej, a zawiera jedynie sposób ustalania opłaty na podstawie stawki godzinowej określonej w § 1 ust. 2 oraz godzin zadeklarowanych przez rodziców. Ponadto wymienione w § 1 ust. 1 uchwały świadczenia i usługi opiekuńczo - wychowawcze wykraczają poza podstawę programową, a świadczenia będące w podstawie programowej mogą być wykonywane także poza podstawą programową. Ze względu na zmianę stawki godzinowej Rada Gminy podjęła nową uchwałę, która obowiązywałaby dopiero od 1 stycznia 2012 r.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Skarga zasługuje na uwzględnienie.
Stosownie do art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych ( Dz. U. Nr 153, poz. 1269, ze zm. ), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości między innymi poprzez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola taka sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej (art. 1 § 2 tej ustawy). Zakres kontroli administracji publicznej obejmuje także orzekanie w sprawach skarg na akty prawa miejscowego oraz inne akty organów jednostek samorządu terytorialnego (art. 3 § 1 w związku z § 2 pkt 5 i 6 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270, ze zm.) - dalej "p.p.s.a.".
W pierwszej kolejności należy zaznaczyć, iż Prokurator Rejonowy wniósł skargę z powołaniem się na przepis art. 5 ustawy z dnia 20 czerwca 1985 r. o prokuraturze ( Dz. U. z 2008 r. Nr 7, poz. 39, ze zm. ). Prokuratora nie dotyczy wymóg uprzedniego wyczerpania środków zaskarżenia, co wynika z art. 52 § 1 p.p.s.a. Zgodnie bowiem z art. 52 § 1 p.p.s.a., skargę do sądu administracyjnego można wnieść po wyczerpaniu środków zaskarżenia, jeżeli służyły one skarżącemu w postępowaniu przed organem właściwym w sprawie, chyba że skargę wnosi prokurator lub Rzecznik Praw Obywatelskich.
Zauważyć należy, iż po wniesieniu skargi Sąd, zgodnie z art. 147 p.p.s.a. w razie jej uwzględnienia, orzeka o nieważności uchwały albo stwierdza, że wydana została z naruszeniem prawa, jeżeli przepis szczególny wyłącza stwierdzenie jej nieważności. Wprowadzając sankcję nieważności jako następstwo naruszenia prawa, ustawodawca nie określił rodzaju naruszenia prawa, które prowadziłoby do zastosowania tej sankcji. Zasadnym jest zatem sięgnięcie do przepisów ustawy o samorządzie gminnym, gdzie przewidziano dwa rodzaje naruszeń prawa, które mogą być wywołane przez ustanowienie aktów uchwalanych przez organy gminy. Mogą być to naruszenia istotne lub nieistotne (por. art. 91 ustawy). Jednak i tu brak ustawowego zdefiniowania obu naruszeń, co stwarza konieczność sięgnięcia do stanowiska wypracowanego w tym zakresie w doktrynie i w orzecznictwie. Za "istotne" naruszenie prawa uznaje się uchybienie, prowadzące do skutków, które nie mogą być tolerowane w demokratycznym państwie prawnym. Do nich zalicza się między innymi naruszenie przepisów prawa ustrojowego oraz prawa materialnego, a także przepisów regulujących procedury podejmowania uchwał (por. M. Stahl, Z. Kmieciak, Akty nadzoru nad działalnością samorządu terytorialnego w świetle orzecznictwa NSA i poglądów doktryny, Samorząd Terytorialny 2001, z. 1-2, str. 101-102).
W judykaturze za istotne naruszenie prawa (będące podstawą do stwierdzenia nieważności aktu) przyjmuje się, że są to takiego rodzaju naruszenia prawa jak: podjęcie uchwały przez organ niewłaściwy, brak podstawy do podjęcia uchwały określonej treści, niewłaściwe zastosowanie przepisu prawnego będącego podstawą podjęcia uchwały, naruszenie procedury podjęcia uchwały (vide: wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 11 lutego 1998 r., sygn. akt II SA/Wr 1459/97, OwSS 1998/3/79, wyrok NSA z dnia 8 lutego 1996 r., sygn. akt SA/Gd327/95, OwSS 1996, Nr 3, poz. 90).
Stwierdzenie nieważności uchwały może nastąpić więc tylko wtedy, gdy uchwała pozostaje w wyraźnej sprzeczności z określonym przepisem prawnym, co jest oczywiste i bezpośrednie oraz wynika to wprost z treści tego przepisu. Nie jest zaś konieczne rażące
naruszenie, warunkujące stwierdzenie nieważności decyzji czy postanowienia, o jakim mowa w przepisie art. 156 § 1 k.p.a. Natomiast w przypadku nieistotnego naruszenia nie stwierdza się nieważności uchwały lub zarządzenia, ograniczając się do wskazania, iż uchwałę lub zarządzenie wydano z naruszeniem prawa.
Uwzględniając przytoczone zasady oceny obowiązującej w postępowaniu sądowoadministracyjnym należy stwierdzić, że zaskarżona uchwała w części objętej skargą została podjęta z istotnym naruszeniem wskazanych dalej przepisów.
Przedmiotem kontroli Sądu jest uchwała Nr XLV/259/2010 z dnia [...] listopada 2010 r. Rady Gminy w sprawie opłat za świadczenia udzielane przez przedszkole, dla których organem prowadzącym jest Gmina.
Zdaniem Sądu, w pierwszej kolejności przesądzenia wymagała kwestia charakteru prawnego zaskarżonej uchwały, jako zagadnienia o najdalej idących konsekwencjach dla bytu prawnego tego aktu. Co prawda brak jest legalnej definicji aktu prawa miejscowego, jednakże w orzecznictwie i doktrynie ugruntował się pogląd, iż aktem prawa miejscowego jest akt, którego adresatem jest szeroki krąg adresatów (którzy mogą być jednak w jakiś sposób określeni) oraz został wydany na podstawie i w granicach upoważnienia ustawowego ( m.in. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 5 kwietnia 2002 r., sygn. akt l SA 2160/2001, LEX 81765, wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 3 października 2006 r., sygn. akt l OSK 908/06, niepublik., wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 22 listopada 2005 r., sygn. akt l OSK 971/05, LEX nr 196727). Obecnie nie budzi już wątpliwości, że uchwała podejmowana na podstawie art. 14 ust. 5 ustawy z dnia 7 września 1991 r. o systemie oświaty (jednolity tekst: Dz. U. z 2004 r., Nr 256, poz. 2572 ze zm.) - dalej jako "ustawa oświatowa" jest aktem normatywnym o charakterze aktu prawa miejscowego. Pogląd taki zaprezentowany w orzeczeniu Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 22 listopada 2005 r. (l OSK 971/05, LEX nr 196727) został zaaprobowany i podzielony również w innych orzeczeniach sądów administracyjnych. W ocenie tego Sądu, za takim charakterem uchwały podejmowanej na podstawie upoważnienia wynikającego z art. 14 ust. 5 ustawy oświatowej przemawia przede wszystkim to, że jest ona wydawana na podstawie upoważnienia ustawowego i zawiera normy prawne, które adresowane są do każdego, w określonym w normie stanie hipotetycznym. Adresatem norm zawartych w takiej uchwale będzie bliżej nieokreślona grupa rodziców lub opiekunów prawnych dzieci objętych wychowaniem przedszkolnym. Uchwalając powyższe regulacje jako podstawę prawną aktu normatywnego Rada Gminy wskazała art. 14 ust. 5 ustawy oświatowej oraz art. 18 ust. 2 pkt 15 i art. 40 ust. 1 ustawy z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym ( Dz. U. z 2001 r. Nr 142, poz. 1591, ze zm.), dalej w skrócie "u.s.g."
Zgodnie z art. 14 ust. 5 ustawy o systemie oświaty opłaty za świadczenia prowadzonych przez gminę przedszkoli publicznych ustala rada gminy, a w przypadku innych przedszkoli publicznych - organy prowadzące te przedszkola, z uwzględnieniem art. 6 pkt 1. W myśl art. 6 ust. 1 cytowanej ustawy przedszkolem publicznym jest przedszkole, które:
1. realizuje programy wychowania przedszkolnego uwzględniające podstawę
programową wychowania przedszkolnego;
2. prowadzi bezpłatne nauczanie i wychowanie w zakresie co najmniej podstawy
programowej wychowania przedszkolnego;
3. przeprowadza rekrutację dzieci w oparciu o zasadę powszechnej dostępności;
4. zatrudnia nauczycieli posiadających kwalifikacje określone w odrębnych przepisach.
Zaskarżona uchwała jest aktem normatywnym o charakterze aktu prawa miejscowego. Została ona wydana na podstawie upoważnienia ustawowego i zawiera normy prawne adresowane do bliżej nieokreślonej i nieograniczonej liczby osób, które znajdą się w określonym stanie hipotetycznym - w tym przypadku do rodziców i opiekunów dzieci objętych wychowaniem przedszkolnym. Nie można przy tym w żadnym wypadku stwierdzić, aby krąg tych osób był w jakikolwiek sposób związany strukturalnie (organizacyjnie) z gminą, gdyż ich związek z gminą wynika wyłącznie z faktu zamieszkiwania na jej terenie i korzystania z przedszkola publicznego.
Z treści art. 14 ust. 5 ustawy o systemie oświaty wynika, że zakres udzielonego radzie upoważnienia sprowadza się do ustalenia opłaty. Opłata stanowi zaś instytucję prawnofmansową, której istotną cechą jest ekwiwalentność. Pobiera się ją w związku z wyraźnie wskazanymi usługami i czynnościami organów państwowych lub samorządowych, dokonywanych w interesie konkretnych podmiotów. Opłata stanowi zatem swoistą zapłatę za uzyskanie zindywidualizowanego świadczenia oferowanego przez podmiot prawa publicznego.
Przepis art. 14 ust. 5 ustawy oświatowej zawiera upoważnienie ustawowe dla rady gminy do wydania aktu prawa miejscowego w przedmiocie opłat za świadczenia prowadzonych przez gminę przedszkoli publicznych. W wyroku z dnia 31 marca 2009r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach (sygn. akt IV SA/GI 671/08 Wspólnota rok 2009, Nr 31, str. 42) orzekł, iż art. 14 ust. 5 ustawy z dnia 7 września 1991 r. o systemie oświaty (Dz. U. z 2004 r. Nr 256, poz. 2572, ze zm.) zawiera upoważnienie ustawowe dla rady gminy do wydania aktu prawa miejscowego w przedmiocie opłat za świadczenia prowadzonych przez gminę przedszkoli publicznych.
Przedszkole publiczne prowadzi bezpłatne nauczanie i wychowanie co do zasady w zakresie podstawy programowej wychowania przedszkolnego, określonej rozporządzeniem Ministra Edukacji Narodowej z dnia 23 grudnia 2008 r. w sprawie podstawy programowej wychowania przedszkolnego oraz kształcenia ogólnego w poszczególnych typach szkół (Dz. U. z 2009 r. Nr 4, poz. 17). Działalność przedszkoli w pozostałym zakresie, w szczególności obejmującym zajęcia ponadprogramowe jest odpłatna. Gmina zatem nie jest uprawniona do pobierania od rodziców (opiekunów) dzieci korzystających z przedszkoli publicznych opłat za zajęcia, które mieszczą się w ramach określonych w załączniku Nr 1 do wspomnianego wyżej rozporządzenia. Opłaty mogą dotyczyć wyłącznie świadczeń w załączniku tym nie wymienionych.
Skoro brak jest podstaw prawnych do pobierania opłat za nauczanie i wychowanie w zakresie podstawy programowej, należy przyjąć, że nie istnieje podstawa do pobierania opłaty za sam fakt uczęszczania dziecka do przedszkola (z pominięciem opłat za posiłki i zajęcia ponadprogramowe). Przedszkole publiczne powinno bowiem prowadzić bezpłatne nauczanie i wychowanie w zakresie co najmniej podstaw programowych wychowania przedszkolnego.
Uchwała powinna precyzyjnie określać poszczególne świadczenia przekraczające podstawę programową oferowane przez przedszkole publiczne, a także co składa się na każde z tych świadczeń. Organ samorządu terytorialnego, ustanawiając opłatę powinien określić jej wysokość za każde ze świadczeń z osobna. Powinien również wykazać, iż wysokość opłaty pozostaje w związku przyczynowym z oferowanym świadczeniem. Zdaniem Sądu sposób ustalenia odpłatności powinien być przekonujący, oparty na kalkulacji ekonomicznej i zasadzie ekwiwalentności oraz przekonująco uzasadniony. Realizacja tych wskazań po pierwsze pozwoli na kontrolę czy opłatą nie są objęte świadczenia bezpłatne według art. 6 ust. 1 pkt 1 ustawy oświatowej, a po drugie sprawi, że zakres oferowanych świadczeń ponadprogramowych oraz odpowiadający im taryfikator staną się czytelne, co będzie miało istotne znaczenie dla rodziców (opiekunów) dziecka przy wyborze poszczególnych odpłatnych świadczeń dodatkowych, odpowiadających potrzebom dziecka oraz ich możliwościom zarobkowym i majątkowym. Brak wykazania przez organ uchwałodawczy w zaskarżonej uchwale, że przedszkole prowadzi nauczanie i wychowanie ponad wymagane minimum podstawy programowej, czego konsekwencją jest ustalona w zaskarżonej uchwale opłata, jest istotnym naruszeniem prawa (wyrok WSA we Wrocławiu z dnia 30 maja 2007 r., sygn. akt IV SA/Wr 122/07, LEX nr 322173).
W świetle powyższych wywodów podkreślić należy, że wszelkie opłaty za
świadczenia publicznych przedszkoli winny być kształtowane zgodnie z celami polityki edukacyjnej, znajdującymi w szczególności wyraz w ustawie o systemie oświaty. Obowiązek organizowania bezpłatnego nauczania i wychowania oznacza, że gmina nie może pobierać od rodziców (opiekunów) dzieci korzystających z przedszkoli publicznych opłat za zajęcia, które mieszczą się w ramach wyznaczonych podstawą programową. W tej sytuacji możliwe jest zatem (jednak nie obligatoryjne) ustalanie i pobieranie opłat jedynie za świadczenia tych przedszkoli publicznych, które udzielają świadczeń w zakresie przekraczającym podstawę programową. Ustalanie przedmiotowych opłat nie może mieć cech arbitralności, dowolności, polegać winno zatem na precyzyjnym określeniu konkretnych opłat za poszczególne świadczenia, a wyliczenie ich wysokości, oparte na zasadzie ekwiwalentności, winno być poprzedzone jawną kalkulacją poszczególnych kosztów w sposób dający możliwość kontrolowania i oceny.
Stwierdzić należy, iż zapis § 1 zaskarżonej uchwały jest mocno nieprecyzyjny i powoduje, że nie jest wiadome za co konkretnie jest pobierana opłata określona w tym punkcie. Przepis § 1 zaskarżonej uchwały nie zawiera jakiejkolwiek kalkulacji opłaty i brak jest wyjaśnienia, dlaczego wysokość opłaty ustalono akurat w wysokości wskazanej w ust. 2. Ujęcie kosztów jako całość sprawia, że poza kontrolą pozostaje co mieści się w opłacanych zajęciach, również w przypadku tylko częściowego korzystania z nich..
Z kolei fakt, iż uchwała nie przewiduje możliwości zwrotu opłaty w wypadku nieobecności dziecka w przedszkolu oznacza, iż naruszona jest zasada ekwiwalentności, gdyż opłata ponoszona jest przez rodziców (opiekunów) dziecka za samą gotowość do spełnienia świadczenia. Analiza uregulowań uchwały Rady Gminy prowadzi do wniosku, iż organ stanowiący tej gminy nie zrealizował powinności wykazania, iż wysokość świadczenia pieniężnego nałożonego na rodzica dziecka korzystającego z usług przedszkola publicznego pozostaje w związku przyczynowym z oferowaną mu usługą. Skoro ustawodawca upoważnia organ samorządu terytorialnego do ustalenia opłaty za świadczenia prowadzonych przez gminę przedszkoli publicznych, przeto przy wykonywaniu tej kompetencji organ stanowiący nie może poprzestać na określeniu opłaty jedynie według kryterium czasu przebywania dziecka w przedszkolu ponad czas wymagany na realizację podstawy programowej, bez skonkretyzowania poszczególnych świadczeń oraz odpowiadających im usług, a także przedstawienia kalkulacji ekonomicznej. Brak czytelności co do zakresu dodatkowych świadczeń opiekuńczo wychowawczych i odpowiadającej im opłaty pozbawia rodziców lub opiekunów dzieci, przy podejmowaniu decyzji w kwestii korzystania z usług przedszkola, możliwości dokonania rzetelnej oceny w tym zakresie.
Dlatego stwierdzić należy, iż tak sformułowane przepisy jak w zaskarżonej uchwale, naruszają art. 14 ust. 5 ustawy z dnia 7 września 1991 r. o systemie oświaty oraz nie uwzględniają treści art. 6 ust. 1 ustawy.
Przepis art. 94 ust. 1 u.s.g., przewidujący ograniczenie czasowe możliwości stwierdzenia nieważności uchwały lub zarządzenia organu gminy, nie dotyczy aktów prawa miejscowego. Sąd administracyjny władny jest zatem na podstawie art. 147 § 1 p.p.s.a. stwierdzić nieważność w całości lub w części uchwały rady gminy będącej aktem prawa miejscowego w każdym czasie, o ile uchwała ta została wydana z naruszeniem prawa.
Mając powyższe na uwadze Sąd na podstawie art. 147 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi stwierdził nieważność zaskarżonej uchwały w części odnoszącej się do § 1. O tym, że zaskarżona uchwała nie podlega wykonaniu Sąd orzekł na podstawie art. 152 p.p.s.a.

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI