II SA/Go 702/23

II SA/Go 702/23 - Wyrok WSA w Gorzowie Wlkp.
Data orzeczenia
2024-01-25
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2023-11-28
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wlkp.
Sędziowie
Grażyna Staniszewska /przewodniczący/
Jarosław Piątek /sprawozdawca/
Michał Ruszyński
Symbol z opisem
6050 Obowiązek meldunkowy
Hasła tematyczne
Ewidencja ludności
Skarżony organ
Wojewoda
Treść wyniku
Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy
Dz.U. 2022 poz 1191
art. 35
Ustawa z dnia 24 września 2010 r. o ewidencji ludności (t.j.)
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Grażyna Staniszewska Sędziowie Sędzia WSA Jarosław Piątek (spr.) Sędzia WSA Michał Ruszyński Protokolant referent Katarzyna Zarychta po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 25 stycznia 2024 r. sprawy ze skargi E.Ł. na decyzję Wojewody z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie wymeldowania I. uchyla zaskarżona decyzję, II. zasądza od Wojewody na rzecz skarżącego E.Ł. kwotę 100 (sto) złotych, tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.
Uzasadnienie
Wójt Gminy decyzją z dnia [...] kwietnia 2023 r., znak: [...], wydaną na podstawie art. 35 ustawy z dnia 24 września 2010 r. o ewidencji ludności (tekst jedn. Dz. U. z 2022 r., poz. 1191 ze zm.) oraz art. 104 i art. 107 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz. U. z 2022 r., poz. 2000 ze zm., aktualny tekst jedn. Dz. U. z 2023 r., poz. 775 ze zm.) orzekł o wymeldowaniu E.Ł. z miejsca pobytu stałego pod adresem przy ul. [...]. W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, że spełnione zostały przesłanki warunkujące wymeldowanie. Organ wskazał, że w dniu 31 stycznia 2023 r. do Urzędu Gminy wpłynął wniosek P.J. o wymeldowanie E.Ł. z miejsca pobytu stałego pod adresem: ul. [...]. Wnioskodawca wyjaśnił, że E.Ł. od maja 2022 roku nie przebywa w miejscu zameldowania, ponieważ mieszka w [...]. Do wniosku dołączono pismo, które E.Ł. wysłał do Sądu Rejonowego, a w którym oświadczył, że "zmienił miejsce zamieszkania i mieszka w [...]". W dniu 13 lutego 2023 r. do Urzędu Gminy wpłynęło pismo E.Ł., w którym oświadczył, że "nie chcą go wpuścić do mieszkania, był w domu i nie mógł się do niego dostać, bo drzwi były zamknięte". W kolejnym piśmie wyjaśnił, że na stałe zamieszkuje w [...], a u siostry w [...] przebywa czasowo, ponieważ leczy się u lekarzy specjalistów. Dodał, że mieszkanie w [...] dobudował na działce P.J. za jego zgodą, często w nim przebywa i ma tam swoje ubrania.
Dalej organ podał, iż pismem z dnia [...] lutego 2023 r. zwrócił się do Komendy Powiatowej Policji z prośbą o przeprowadzenie wywiadu i informacje w sprawie zamieszkiwania E.Ł.. W odpowiedzi uzyskano informację, że w/w od czerwca 2022 roku mieszka w [...]. Pod adresem zameldowania posiada swoje rzeczy osobiste i do stycznia 2023 roku posiadał klucze do spornego lokalu, lecz zamki w drzwiach zostały wymienione. Obecnie nie łoży na utrzymanie lokalu. Pod spornym adresem nie było interwencji policji w sprawie wejścia do lokalu.
W dniu 21 lutego 2023 r. do Urzędu Gminy wpłynęły wyjaśnienia P.J., który oświadczył, że E.Ł. nigdy nie łożył na utrzymanie mieszkania i żył na koszt jego i jego córki (byłej żony E.Ł.). P.J. poinformował również, że E.Ł. został skazany prawomocnym wyrokiem sądu za wieloletnie znęcanie się nad jego córką A. i obecnie pozostaje pod nadzorem kuratora. Wyjaśnił, że boi się o życie swoje i rodziny, podtrzymał również wniosek o wymeldowanie.
W toku postępowania przed organem I instancji E.Ł. składał kolejne oświadczenia na piśmie. Informował w nich, że nie zgadza się na wymeldowanie, nie opuścił spornego lokalu trwale i dobrowolnie, ponieważ w drzwiach zostały wymienione zamki. Wyjaśniał, że w mieszkaniu siostry w [...] przebywa jedynie czasowo ze względu na stan zdrowia i leczenie. Informował również, że sprawę wymiany zamków i demontażu jego skrzynki pocztowej zgłosił na policję, do Ośrodka Pomocy Społecznej oraz do Sądu Okręgowego i Sądu Rejonowego.
W dalszej części uzasadnienia Wójt wskazał, że w celu uzupełniania materiału dowodowego wezwano świadków – H.O., J.J. oraz B.J. do złożenia wyjaśnień. B.J. i J.J. oświadczyli, że E.Ł. nie przebywa w miejscu zameldowania i mieszka w [...] H.O. zeznał, że ostatnio nie widuje pana E. i nie wie, czy mieszka w miejscu zameldowania. Pismem z dnia [...] kwietnia 2023 r. E.Ł. podtrzymał swoje stanowisko, że nie zgadza się na wymeldowanie. Wyjaśnił, że sporna nieruchomość objęta jest sporem sądowym, a dostęp do nieruchomości jest mu utrudniany.
E.Ł. złożył odwołanie od decyzji organu I instancji, w którym zaznaczył, że nigdy nie opuścił spornego lokalu na stałe, a jedynie czasowo zmienił miejsce zamieszkania z powodów zdrowotnych. Wyjaśnił, że powrót do miejsca zameldowania został mu uniemożliwiony, ponieważ wymieniono zamki i nie ma dostępu do lokalu.
Decyzją z dnia [...] czerwca 2023 r. Wojewoda uchylił decyzję organu I instancji i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia. W uzasadnieniu decyzji, po przedstawieniu dotychczasowego przebiegu postępowania, w tym zgromadzonego materiału dowodowego, motywów jakimi się kierował organ I instancji wydając decyzję w przedmiocie wymeldowania oraz stanowiska odwołującego się, Wojewoda na wstępie wskazał, że konflikty rodzinne między stronami nie są przedmiotem postępowania o wymeldowanie E.Ł.. Każde postępowanie w sprawach o wymeldowanie opiera się na sprawdzeniu czy osoba, względem której toczone jest postępowanie opuściła lokal, a następnie czy opuszczenie miejsca zameldowania miało charakter trwały i dobrowolny. Dalej organ przywołał treść art. 28 i art. 35 ustawy o ewidencji ludności i wskazał, że aby uznać pobyt danej osoby za pobyt stały, osoba ta winna nie tylko fizycznie zamieszkiwać pod wskazanym adresem, ale również mieć wolę stałego w nim przebywania, czyli skoncentrowania w nim spraw życiowych. Zdaniem Wojewody trzeba więc przyjąć, że miejsce stałego pobytu danej osoby, to miejsce, w którym osoba ta realizuje swoje podstawowe czynności życiowe, a w szczególności mieszka, nocuje, przechowuje rzeczy niezbędne do bytowania, itp. Następnie organ odwoławczy uznał, iż uzasadnienie decyzji Wójta Gminy nie odzwierciedla stanu faktycznego. Organ I instancji oparł swoje rozstrzygnięcie na tezie, iż E.Ł. opuścił sporny lokal i nie wystąpił z powództwem o przywrócenie posiadania. Jednakże w aktach sprawy brakuje dowodów potwierdzających tę tezę. E.Ł. w swoich pismach wielokrotnie podkreślał, że sprawę wymeldowania zgłaszał do różnych instytucji. Biorąc jednak pod uwagę chaotyczny sposób opisywania sytuacji przez E.Ł., obowiązkiem organu administracji publicznej jest zweryfikowanie opisywanych przez niego okoliczności. W związku z powyższym organ I instancji powinien zwrócić się do sądu z zapytaniem, czy toczy się sprawa o przywrócenie naruszonego posiadania z powództwa E.Ł.. Organ odwoławczy zwrócił nadto uwagę, że wymiana zamków, a tym samym naruszenie posiadania, miało miejsce w styczniu 2023 r. Organ I instancji przedwcześnie zatem przyjął, iż skarżący nie skorzystał z przysługujących środków prawnych umożliwiających powrót do lokalu, bowiem czas na dochodzenie swoich praw w praktyce jeszcze nie upłynął.
Wskutek złożonego przez P.J. sprzeciwu od decyzji organu II instancji, Wojewódzki Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 23 sierpnia 2023 r., sygn. akt II SA/Go 461/23, uchylił zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu swojego rozstrzygnięcia Sąd w pierwszej kolejności omówił istotę postępowania sądowoadministracyjnego prowadzonego ze sprzeciwu od decyzji organu administracji publicznej, a następnie, odnosząc się do istoty sprawy, wskazał, że o ile za uzasadnioną uznać należy potrzebę uzupełnienia w przedmiotowej sprawie materiału dowodowego o okoliczność wskazaną przez organ odwoławczy, to jednak, zdaniem Sądu, jest to czynność, którą organ odwoławczy, zgodnie z art. 136 § 1 k.p.a., może dokonać w ramach uzupełniającego postępowania dowodowego albo zlecić przeprowadzenie tego elementu postępowania organowi I instancji. Sąd zauważył, iż konieczność uzupełnienia materiału dowodowego w sprawie nie dotyczy takiego zakresu, który uzasadniałby dokonanie tego w ramach ponownego postępowania przed organem I instancji. Zdaniem Sądu już same skierowanie stosownego zapytania do E.Ł. w formie pisemnej czy takie powództwo wytoczył oraz czy sprawa została przed sądem powszechnym zakończona i jakim rozstrzygnięciem, może skutecznie doprowadzić do uzupełnienia postępowania wyjaśniającego w zakresie wskazanym przez organ odwoławczy. Uzyskanie takiej informacji może stanowić podstawę wydania decyzji orzekającej co do istoty sprawy. Ponadto organ odwoławczy w zaskarżonej decyzji nie wskazał innych istotnych okoliczności do rozstrzygnięcia sprawy, których uprzednie ustalenie wymagałoby przeprowadzenia postepowania wyjaśniającego.
Decyzją z dnia [...] września 2023 r. nr [...] Wojewoda utrzymał w mocy decyzję Wójta z dnia [...] kwietnia 2023 r. o wymeldowania E.Ł. z pobytu stałego przy ul. [...] W uzasadnieniu organ podniósł, iż ewidencja ludności służąca rejestrowaniu pobytu ma charakter porządkowy, co oznacza, że zameldowanie nie jest w żaden sposób związane z rozstrzygnięciem uprawnień do lokalu ani tym samym prawa do przebywania w nim. Podkreślił również, iż wszelkie konflikty rodzinne i relacje pomiędzy członkami rodziny nie są przedmiotem niniejszego postępowania. Tak więc celem postępowania o zameldowanie lub wymeldowanie jest odzwierciedlenie faktu przebywania (stałego bądź czasowego) osoby w oznaczonym miejscu, czyli zapewnienie zgodności pomiędzy stanem faktycznym, a wpisem figurującym w ewidencji ludności. Organ wydając rozstrzygnięcie w kwestii wymeldowania musi stwierdzić, czy dana osoba pod wskazanym adresem zamieszkuje z zamiarem stałego pobytu. Miejsce stałego pobytu osoby to miejsce, w którym osoba ta realizuje swoje podstawowe funkcje życiowe, tj. w szczególności mieszka, nocuje, spożywa posiłki, wypoczywa, przechowuje rzeczy niezbędne do codziennego funkcjonowania (odzież, żywność, meble), przyjmuje wizyty członków rodziny lub znajomych, utrzymuje chociażby okazjonalne kontakty z sąsiadami, przyjmuje i nadaje korespondencję. Zamieszkiwanie w lokalu, w rozumieniu art. 25 ust. 1 ustawy o ewidencji ludności winno więc łączyć się ze skoncentrowaniem w tym lokalu centrum życiowego danej osoby. Zgodnym z prawem jest zatem wymeldowanie z lokalu osoby faktycznie w nim nieprzebywającej.
Dalej Wojewoda zaznaczył, że w przedmiotowej sprawie udowodniono, iż E.Ł. nie przebywa w miejscu zameldowania. Kwestią sporną pozostawała dobrowolność opuszczenia przez niego lokalu mieszkalnego. W orzecznictwie sądów administracyjnych wyrażany jest pogląd, że co do zasady opuszczenie dotychczasowego miejsca pobytu powinno być wynikiem dobrowolnej decyzji osoby zameldowanej, to jednak – w niektórych sytuacjach – wola osoby zameldowanej pozostaje bez wpływu na wydanie decyzji o wymeldowaniu z pobytu stałego. Przeszkodą do wymeldowania nie zawsze będzie zatem brak dobrowolności po stronie osoby, której dotyczy wymeldowanie. Wymóg dobrowolności opuszczenia dotychczasowego miejsca pobytu stałego nie może być bowiem przyjmowany bezkrytycznie i automatycznie, ale powinien być oceniany według kryteriów obiektywnych. Powołując się na orzecznictwo sądów administracyjnych organ podniósł, że nawet jeśli osoba zameldowana na pobyt stały zostanie z lokalu usunięta wbrew jej woli, ale nie podejmuje żadnych kroków umożliwiających powrót do lokalu, faktycznie zaś mieszka i koncentruje swoje sprawy życiowe w innym miejscu, odmowa wymeldowania potwierdziłaby jedynie fikcję zameldowania, naruszając tym samym sens i wiarygodność ewidencji ludności (por. wyrok WSA w Białymstoku z dnia 21 marca 2019 r., II SA/Bk 808/18). Zamiar utrzymywania związków z miejscem stałego zameldowania powinien być oceniany na podstawie obiektywnie istniejących i konkretnych okoliczności sprawy. Sama wola (zamiar) powrotu do dotychczasowego miejsca zameldowania i to w bliżej nieokreślonej przyszłości nie może natomiast samoistnie przesądzać o braku przesłanek do wymeldowania (por. wyroki: WSA w Opolu z dnia 24 października 2019 r., II SA/Op 301/19 oraz WSA w Kielcach z dnia 5 lipca 2018 r., II SA/Ke 395/18). Wojewoda uznał, że w niniejszej sprawie brakuje realnych i prawnych podstaw do możliwości zamieszkania przez E.Ł. w spornym lokalu. Nie posiada on tytułu prawnego do spornego lokalu, nie skorzystał skutecznie z przysługujących mu środków prawnych, a jego powrót do miejsca zameldowania z uwagi na stanowisko wnioskodawcy uznać należy za niemożliwy. Dodatkowo podkreślić należy, iż E.Ł. w swoich pismach wielokrotnie wskazywał, że mieszka u siostry, ponieważ ze względów zdrowotnych potrzebuje pomocy innej osoby. Dodatkowo w piśmie z dnia [...] lutego 2023 r. kierowanym do Sądu Okręgowego (sprawa o podział majątku) oświadczył, że "zgadza się na to, żeby mu kupili mieszkanie takie jak miał w [...]". Powyższy fakt świadczy o zerwaniu więzi ze spornym lokalem przez skarżącego, gdyż zależy mu jedynie na kwestiach finansowych, a nie na powrocie do miejsca zameldowania.
Na koniec organ uznał, że w niniejszym postępowaniu udowodniono, iż E.Ł. nie przebywa w miejscu stałego zameldowania od około roku i nie istnieją żadne przesłanki, które umożliwiałyby racjonalne sądzenie, że stan ten może ulec zmianie w przyszłości. Dalsze podtrzymywanie jego zameldowania w spornym lokalu prowadziłoby więc do utrzymywania fikcji meldunkowej.
W skardze do Sądu na decyzję Wojewody z dnia [...] września 2023 r. E. podniósł zarzuty:
- braku dobrowolności opuszczenia mieszkania, które wynikała tylko i wyłącznie z konfliktu rodzinnego oraz celowej wymiany zamków w jego domu, co uniemożliwiło mu dalsze w nim przebywanie,
- braku wniosku wszystkich współwłaścicieli, którzy powinni podpisać wniosek o wymeldowanie - podpisał tylko jeden – P.J., który uczynił to nieświadomie, za namową mojej byłej żony, która ten wniosek napisała i dała jemu do podpisu,
- braku świadomości i wiedzy P.J., który od kilku lat jest osobą borykającą się z demencją starczą, która nie pamięta i nie wie co podpisuje oraz co robi.
Mając na uwadze tak postawione zarzuty E.Ł. wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji.
W uzasadnieniu skargi skarżący zaznaczył, że okoliczności sprawy w żaden sposób nie potwierdzają, że opuszczenie lokalu przez skarżącą nastąpiło zgodnie z art. 35 ustawy o ewidencji ludności, ponieważ nie doszło do dobrowolnej zmiany miejsca zamieszkania. Powiązanie przesłanki opuszczenia miejsca zamieszkania z kwestią dobrowolności ma takie znaczenie, że nie może dojść do wymeldowania tak długo, jak długo zainteresowany może podjąć próby przywrócenia zamieszkiwania, usunięcia skutków zastosowania przymusu, likwidacji stanu niezgodnego z jej wolą, polegającego na braku możliwości zamieszkiwania. Dopiero bezskuteczne wyczerpanie tych środków lub rezygnacja z ich zastosowania stanowi okoliczność usuwającą stan przymusu, a zatem otwierającą drogę do wymeldowania.
Skarżący podniósł, że w sprawie wniosek złożył jedynie P.J., który od kilku lat jest osobą mającą poważne problemy zdrowotne (demencja starcza). Nieruchomość jest jednak współwłasnością, a wniosek on wymeldowanie powinien być popisany przed dwóch współwłaścicieli. P.J. na ostatniej sprawie w Sadzie Rejonowym miał być przesłuchany w charakterze świadka, jednak sad odstąpił od jego przesłuchania, ponieważ nie był świadomy, gdzie się znajduje oraz nie wiedział nic o sprawie, a ponadto nie rozpoznawał obecnych na sali sadowej osób, w tym skarżącego. P.J. cierpi prawdopodobnie na silną demencję, od kilku lak ma problemy z pamięcią oraz nie potrafi pokierować swoim zachowaniem.
P.J. nie mógł samodzielnie sporządzić oraz podpisać wniosku o wymeldowanie, a nawet nie jest świadomy, że takie postępowanie się toczy. Sprawę prowadzi za niego jego córka A.Ł. (była żona skarżącego).
Zdaniem skarżącego postępowanie administracyjne z uwagi na te okoliczności jest nieważne, ponieważ wniosek o wymeldowanie nie został skutecznie złożony - nie ma podpisów dwóch współwłaścicieli, a P.J. jako jeden z współwłaścicieli jest osobą, która nie ma zdolności o kierowania swoim zachowaniem.
Pismem z dnia [...] października 2023 r. E.Ł. uzupełnił swoją skargę o wniosek o przeprowadzenie dowodu ze wskazanych dokumentów, a nadto zarzucił organowi błędne ustalenie stanu faktycznego sprawy, tj. okoliczność braku zamieszkiwania skarżącego w [...]. Wskazał, iż jest bardzo schorowany i zastraszony przez byłą żonę i jej rodzinę. Tym niemniej robi wszystko, aby doprowadzić do uzyskania władztwa nad utraconą nieruchomością. Jest w trakcie składania pozwu o przywrócenie posiadania. Nadmienił też, iż przedmiotowa nieruchomość została przez niego wybudowana na gruncie teścia. Z uwagi na wiek i stan zdrowia został z niej przepędzony. Musiał kontynuować leczenie i czasowo opuścił przedmiotową nieruchomość. W tym czasie zostały wymienione zamki. Powoli dochodzi do siebie i robi wszystko, aby ponownie wrócić do swojego domu.
Odpowiadając na skargę Wojewoda podtrzymał swoje stanowisko wyrażone w zaskarżonej do Sądu decyzji i wniósł o oddalenie skargi.
W dalszej korespondencji kierowanej przez skarżącego bezpośrednio do Sądu (np. pismo z dnia [...] grudnia 2023 r., [...] stycznia 2024 r. oraz [...] stycznia 2024 r.) skarżący podkreślał, że nie wyraża zgody na wymeldowanie go z miejsca stałego pobytu, chce w nim w dalszym ciągu mieszkać i nie jest prawdą, że opuścił je dobrowolnie. Dodatkowo wskazał, że w Sądzie Rejonowym prowadzone jest postępowanie pod sygnaturą [...] przeciwko P.J..
Pismem z dnia [...] grudnia 2023 r. profesjonalny pełnomocnik uczestnika postępowania P.J. wniósł o oddalenie skargi E.Ł. wskazując, że skarżący dobrowolnie, bez jakiegokolwiek przymusu opuścił zamieszkiwany przez siebie lokal, zmieniając całkowicie miejsce swojego centrum życiowego.
Na rozprawie sądowej w dniu 25 stycznia 2024 r. E.Ł. podał, iż obecnie w Sądzie Rejonowym toczy się postępowanie o sygn. akt [...] z powództwa skarżącego przeciwko P.J. o naruszenie posiadania. Pismem z dnia [...] stycznia 2024 r. na podstawie art. 130§ 1 kpc Sąd wezwał skarżącego do podania wartości przedmiotu sporu. Ponadto skarżący wyjaśnił, że już w 2008 roku była małżonka wzywała go do opuszczenia przedmiotowego lokalu mieszkaniowego, a w 2019 roku uczestnik postępowania był w Urzędzie Gminy w celu wymeldowania skarżącego z przedmiotowego lokalu. Ponadto skarżący podał, że w grudniu 2022 r. przebywał przez kilka dni w przedmiotowym lokalu, korzystał z niego w pełnym zakresie z noclegami. Po wymianie zamków do mieszkania w dniu [...]stycznia 2023 r. nie mógł wejść do tego mieszkania i interweniował na Policji. Od tamtej pory nie przebywa w przedmiotowym mieszkaniu, przebywa u siostry w [...].
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Zgodnie z art. 145 § 1 pkt 1 lit. a-c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo
o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2023 r., poz. 1634 ze zm.; dalej jako p.p.s.a.) uwzględnienie przez sąd administracyjny skargi następuje, gdy sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania, inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy. Zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą prawną. Oznacza to, że bierze pod uwagę wszelkie naruszenia prawa, a także wszystkie przepisy, które powinny znaleźć zastosowanie w rozpoznawanej sprawie, niezależnie od żądań i wniosków podniesionych w skardze – w granicach sprawy, wyznaczonych przede wszystkim rodzajem i treścią zaskarżonego aktu. Sąd nie może wydać orzeczenia na niekorzyść skarżącego, chyba że stwierdzi naruszenie prawa skutkujące stwierdzeniem nieważności zaskarżonego aktu lub czynności (art. 134 § 2 p.p.s.a.).
Przedmiotem kontroli dokonywanej przez sąd w niniejszej sprawie, z punktu widzenia kryterium legalności jest decyzja Wojewody z dnia [...] września 2023 r. utrzymująca w nocy decyzję Wójta Gminy z dnia [...] kwietnia 2023 r. orzekającą o wymeldowaniu E.Ł. z miejsca pobytu stałego pod adresem przy ul. [...]. Podstawę materialnoprawną wymeldowania stanowi przepis art. 35 ustawy z dnia 24 września 2010 r. o ewidencji ludności (obecnie t.j. Dz. U. z 2022 r. poz. 1191, dalej u.e.l.), zgodnie z którym organ gminy, o którym mowa w art. 28 ust. 1, wydaje z urzędu lub na wniosek właściciela lub podmiotu wskazanych w art. 28 ust. 2, decyzję w sprawie wymeldowania obywatela polskiego, który opuścił miejsce pobytu stałego albo opuścił miejsce pobytu czasowego przed upływem deklarowanego okresu pobytu i nie dopełnił obowiązku wymeldowania się. Jak wynika z treści art. 25 ust. 1 u.e.l. pobytem stałym jest zamieszkanie w określonej miejscowości pod oznaczonym adresem z zamiarem stałego przebywania. Na pojęcie zamieszkiwania składają się zatem dwa elementy, tj. faktyczne przebywanie i zamiar. Opuszczenie miejsca pobytu stałego cechować musi zatem zarówno element faktyczny, polegający na stałym nieprzebywaniu w mieszkaniu, jak i element wolicjonalny, łączony z dobrowolnością zmiany miejsca pobytu. Dla zaistnienia przesłanki opuszczenia miejsca pobytu konieczne jest, aby fizycznemu przebywaniu osoby w innym miejscu niż miejsce pobytu stałego towarzyszył zamiar stałego związania się z tym innym miejscem, urządzenia w nim swego trwałego centrum życiowego (por. wyrok NSA z dnia 23 kwietnia 2001 r., V SA 3169/00, wyrok NSA z dnia 19 grudnia 2018 r., II OSK 637/18, www.orzeczenia.nsa.gov.pl – dalej CBOSA). Zamiar taki określa się na podstawie obiektywnych, możliwych do stwierdzenia okoliczności. Przez pojęcie "zamiar" w przypadku opuszczenia miejsca pobytu należy rozumieć nie tylko wolę wewnętrzną, ale także wolę dającą się określić na podstawie obiektywnych, możliwych do stwierdzenia okoliczności. Z wymienionego przepisu wynika zatem, że miejscem pobytu stałego jest lokal, w którym dana osoba zamieszkuje, w którym znajduje się jej centrum życiowe i w którym skoncentrowane są jej sprawy rodzinne, osobiste i majątkowe. Zamieszkiwanie w lokalu polega natomiast na stałym korzystaniu z jego urządzeń, nocowaniu, spędzaniu wolnego czasu oraz zaspakajaniu swoich funkcji życiowych (zob. wyrok WSA w Bydgoszczy z dnia 23 czerwca 2010 r., II SA/Bd 355/10, CBOSA). Rezygnacja z przebywania w określonym lokalu może nastąpić w sposób wyraźny - przez złożenie stosownego oświadczenia, ale także w sposób dorozumiany - przez zachowanie, które w sposób nie budzący wątpliwości wyraża wolę danej osoby skoncentrowania swojej aktywności życiowej w innym miejscu. Nadto, zgodnie z ugruntowanym orzecznictwem sądów administracyjnych, przez opuszczenie lokalu rozumie się fizyczne nieprzebywanie w nim połączone z zamiarem opuszczenia danego lokalu i skoncentrowanie swoich interesów osobistych i majątkowych w nowym miejscu. Opuszczenie lokalu musi być oczywiste i trwałe. Innymi słowy chodzi o sytuację, w której osoba fizyczna nie przebywa w lokalu mieszkalnym, w którym miała zorganizowane centrum życiowe, a nieprzebywanie to jest wynikiem woli tej osoby. Trwałe opuszczenie dotychczasowego miejsca pobytu stałego związane jest zazwyczaj z jednoczesnym zerwaniem wszelkich związków z dotychczasowym lokalem i brakiem woli powrotu do miejsca swojego dotychczasowego zameldowania. Z kolei opuszczenie lokalu można uznać za dobrowolne, jeżeli wynikało ono z nieskrępowanej woli przeniesienia swoich interesów życiowych w inne miejsce.
O dobrowolności decyduje więc samodzielna rezygnacja z przebywania pod danym adresem, nie zaś rezygnacja wywołana przymusem fizycznym czy psychicznym osoby trzeciej. Tym niemniej w ugruntowanym orzecznictwie sądów administracyjnych podkreśla się nadto, iż na równi z dobrowolnością opuszczenia lokalu należy traktować te sytuacje, w których osoba podlegająca wymeldowaniu nie może zgodnie z prawem lub na skutek okoliczności faktycznych dalej zamieszkiwać w miejscu, w którym była zameldowana (np. nakaz eksmisji, odbywanie kary pozbawienia wolności, nakaz opuszczenia lokalu, zakaz zbliżania się do rodziny). Innymi słowy, chodzi tu o wszystkie te sytuacje, gdy opuszczenie lokalu jest wynikiem wykonania prawomocnych wyroków sądów powszechnych bądź orzeczeń właściwych organów administracji publicznej. Jednocześnie zwraca się uwagę, że powiązanie przesłanki opuszczenia miejsca stałego pobytu z kwestią dobrowolności ma jedynie takie znaczenie, że nie może dojść do wymeldowania tak długo, jak długo zainteresowany może podjąć próby przywrócenia zamieszkiwania, usunięcia skutków zastosowania przymusu, likwidacji stanu niezgodnego z jego wolą, a polegającego na braku możliwości zamieszkiwania. Tym samym na równi z dobrowolnym opuszczeniem lokalu traktuje się również sytuację, gdy osoba w nim zameldowana została przymuszona w drodze przymusu psychicznego lub fizycznego do opuszczenia tego lokalu, jednak nie skorzystała we właściwym czasie z przysługujących jej środków prawnych umożliwiających powrót do lokalu lub środki te nie będą prawnie skuteczne (wyroki NSA: z dnia 9 maja 2012 r., II OSK 299/11, z dnia 20 maja 2016 r., II OSK 2065/14; z dnia 11 stycznia 2018 r., II OSK 1177/17, CBOSA).
W orzecznictwie wskazuje się, że rozstrzygając wątpliwości co do charakteru pobytu, organ administracji publicznej nie może ograniczyć się do bezkrytycznego przyjęcia oświadczenia osoby, której dotyczy wniosek o wymeldowanie. O kwalifikacji pobytu określonej osoby w konkretnym lokalu mieszkalnym decyduje bowiem nie tylko treść oświadczenia składanego przez stronę postępowania, ale całokształt okoliczności faktycznych sprawy wykazujących to, jaki jest rzeczywisty zamiar osoby podlegającej obowiązkowi meldunkowemu (por. wyrok NSA z dnia 6 marca 2014 r., II OSK 2408/12, CBOSA). Obowiązkiem organu prowadzącego postępowanie o wymeldowanie jest wyjaśnienie nie tylko, czy osoba wymeldowywana przebywa w danym miejscu, ale jeśli w lokalu nie przebywa, to jakie były przyczyny jej wyprowadzenia się i czy całokształt okoliczności wskazuje, że wyprowadzenie to ma charakter trwały (wyrok NSA z dnia 17 lipca 2020 r., II OSK 391/20, CBOSA). Na występowanie przesłanki opuszczenia miejsca stałego zameldowania, rozumianej jako rezygnacja z zamiaru stałego przebywania w danym miejscu, winien wskazywać całokształt zachowań wymeldowywanego (wyrok NSA z dnia 3 sierpnia 2021 r., II OSK 385/21, CBOSA).
W pierwszej kolejności należy zwrócić uwagę, na niekonsekwentne działanie organu odwoławczego, który decyzją z dnia [...] czerwca 2023 r. uchylił decyzję organu I instancji w przedmiocie wymeldowania E.Ł. i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia. Wojewoda wskazał, że organ I instancji oparł swoje rozstrzygnięcie na tezie, iż E.Ł. opuścił sporny lokal i nie wystąpił z powództwem o przywrócenie posiadania. Jednakże w aktach sprawy brakuje dowodów potwierdzających tę tezę. E.Ł. w swoich pismach wielokrotnie podkreślał, że sprawę wymeldowania zgłaszał do różnych instytucji. Biorąc jednak pod uwagę chaotyczny sposób opisywania sytuacji przez E.Ł., obowiązkiem organu administracji publicznej jest zweryfikowanie opisywanych przez niego okoliczności. W związku z powyższym organ I instancji powinien zwrócić się do sądu z zapytaniem, czy toczy się sprawa o przywrócenie naruszonego posiadania z powództwa E.Ł.. Wojewoda zwrócił nadto uwagę, że wymiana zamków, a tym samym naruszenie posiadania, miało miejsce w styczniu 2023 r. W ocenie organu odwoławczego organ I instancji przedwcześnie zatem przyjął, iż skarżący nie skorzystał z przysługujących środków prawnych umożliwiających powrót do lokalu, bowiem czas na dochodzenie swoich praw w praktyce jeszcze nie upłynął. Na skutek sprzeciwu złożonego przez P.J. uczestnika postępowania od www. decyzji Wojewody, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wlkp. wyrokiem z dnia 23 sierpnia 2023 r., sygn. akt II SA/Go 461/23 uchylił zaskarżoną decyzję. Sąd wskazał, że ustalenie, czy E.Ł. złożył pozew do sądu powszechnego o przywrócenie utraconego posiadania na podstawie art. 344 § 1 i 2 k.c., nie uzasadnia wydania decyzji kasacyjnej na podstawie art. 138 § 2 k.p.a., gdyż organ odwoławczy nie wykazał braku możliwości skorzystania. z przepisu art. 136 k.p.a. w celu uzupełnienia materiału dowodowego. Z akt sprawy wynika, że organ odwoławczy nie podjął jakichkolwiek czynności w zakresie ustalenia, czy skarżący złożył pozew o przywrócenie utraconego posiadania. Organ II instancji w zaskarżonej decyzji nie odniósł się w jakikolwiek sposób do ww. kwestii, która - jak wyżej wskazano - posiada istotne znaczenie dla oceny czy nastąpiło dobrowolne opuszczenie lokalu. W orzecznictwie wskazuje się, że to, iż roszczenie strony o ochronę posesoryjną w dacie orzekania przez organ jeszcze nie wygasło, nie może stanowić argumentu na rzecz tezy, że opuszczenie przez niego miejsca stałego zameldowania nie było trwałe i dobrowolne. W przypadku bowiem późniejszego uwzględnienia przez sąd powszechny powództwa i przywrócenia posiadania danego lokalu osobie, która została wcześniej z niego wymeldowana decyzją organu administracji, nie ma przeszkód do ponownego zameldowania tej osoby w danym lokalu, o ile zamierza ona tam nadal na stałe zamieszkiwać (zob. wyrok NSA z dnia 4 grudnia 2018 r., II OSK 359/18, CBOSA). Natomiast, w sytuacji, gdy okaże się, że faktycznie strona z takim roszczeniem wystąpiła, a sprawa o przywrócenie posiadania nie została zakończona przed wydaniem decyzji w sprawie o wymeldowanie, samo żądanie przez daną osobę udzielenia jej przez sąd cywilny ochrony posesoryjnej danego lokalu może mieć wpływ na ocenę przez organ meldunkowy przesłanki dobrowolności opuszczenia przez nią tego lokalu (vide: wyrok NSA z dnia 29 sierpnia 2022 r., II OSK 2085/19, CBOSA).
Z informacji przekazanej przez Sądu Rejonowy dnia [...] stycznia 2024 r. wynika, że pozew E.Ł. przeciwko P.J. o naruszenie posiadania wpłynął do 25 lipca 2023 r. i jest na etapie braków formalnych (sygn. akt: [...]), co potwierdził również skarżący na rozprawie. Organ winien zatem ustalić na jakim etapie jest sprawa z powództwa skarżącego o przywrócenie naruszonego posiadania, gdyż pozew był obarczony brakami formalnymi.
Z tego względu, zdaniem Sądu, kwestia dobrowolnego opuszczenia miejsca stałego zamieszkania przez skarżącego nie została w sposób wszechstronny wyjaśniona. Wymaga podkreślenia, że obowiązkiem organu drugiej instancji jest nie tylko ocena prawidłowości decyzji organu pierwszej instancji, ale ponowne rozpoznanie sprawy w jej całokształcie. Wniesienie odwołania od decyzji organu pierwszej instancji powoduje bowiem przeniesienie kompetencji do rozpatrzenia
i rozstrzygnięcia sprawy na organ drugiej instancji, przy czym organ odwoławczy nie jest związany ani ustaleniami faktycznymi dokonanymi przez organ, który wydał decyzję, ani żądaniami zawartymi w odwołaniu. Dlatego też zakres postępowania odwoławczego nie jest ze swej istoty węższy niż zakres postępowania przed organem pierwszej instancji. Organ odwoławczy jest w szczególności obowiązany dążyć z urzędu do wykrycia prawdy obiektywnej, a zatem do ustalenia stanu rzeczywistego sprawy. Ocenie organu odwoławczego podlega całe postępowanie wyjaśniające przeprowadzone przed organem pierwszej instancji, zwłaszcza zaś materiał dowodowy zebrany przez ten organ. Organ odwoławczy może ocenić ten materiał dowodowy lub poszczególne dowody inaczej niż organ pierwszej instancji. Dowodzi to zatem, że organ odwoławczy rozpatruje sprawę ponownie merytorycznie w jej całokształcie. Wymogom powyższym Wojewoda nie sprostał. Z przepisu art. 80 k.p.a. wynika, że oceniając wiarygodność i moc dowodów, organ powinien uwzględnić treść wszystkich przeprowadzonych i rozpatrzonych dowodów w sprawie. Kolejną przesłanką prawidłowości swobodnej oceny dowodów jest, aby organ ocenił nie tylko każdy dowód z osobna, ale wszystkie dowody łącznie. Ocena ta powinna być również oparta na podstawie wiedzy i doświadczenia życiowego.
Zdaniem Sądu organ odwoławczy nie dokonał wnikliwej, wszechstronnej analizy zgromadzonych w sprawie dowodów. Organ nie odniósł się do wszystkich dowodów m.in. do zeznań świadka H.O., złożonych wyjaśnień przez P.J., J.J., B. J.. Należy zauważyć, że przepisy k.p.a. dopuszczają możliwość złożenia na piśmie zeznań przez osoby fizyczne (argument z art. 50 § 1 i art. 54 § 1 k.p.a.), jednakże nie są to zeznania świadków w rozumieniu art. 83 § 3 k.p.a., a jedynie pisemne oświadczenia osób fizycznych o posiadaniu określonych informacji. W takiej sytuacji, gdy jednocześnie organ odmawia wiarygodności pisemnym oświadczeniom, zachodzi konieczność przesłuchania tych osób w charakterze świadków. Oświadczenia takie należy zakwalifikować, jako dokumenty prywatne, których moc dowodowa pozwala na stwierdzenie, że osoby, które je podpisały, twierdzą o pewnych faktach. Z dokumentem prywatnym nie wiąże się domniemanie prawne, iż jego treść przedstawia rzeczywisty stan rzeczy. Pisemne oświadczenia osób fizycznych przedstawiane przez stronę lub bezpośrednio przez osoby składające na piśmie takie oświadczenia mogą stanowić źródło informacji o tym, że pewne osoby mogłyby być przesłuchane w charakterze świadka (wyrok NSA z dnia 20 października 2005 r., II OSK 124/05, wyrok NSA z dnia 29 sierpnia 2007 r., II OSK 1551/06, wyrok WSA w Krakowie z dnia 6 listopada 2015 r., II SA/Kr 1163/15, CBOSA).
Z kolei treść pisma skarżącego z dnia [...] lutego 2023 r. skierowanego do Sądu Okręgowego w sprawie o podział majątku wspólnego nie może jednoznacznie przesądzać, że spełnione zostały przesłanki uzasadniające jego wymeldowanie. Organ nie odniósł się do twierdzeń skarżącego, który zaprzecza, aby dobrowolnie opuścił stałe miejsca zamieszkania. Skarżący wielokrotnie w swoich pismach m.in. w odwołaniu, a także na rozprawie podnosił, że gdyby nie wymiana zamków w drzwiach wejściowych do budynku, która miała miejsce w styczniu 2023 r. nadal zamieszkiwałby w miejscu zameldowania. Skarżący wskazał, że przebywał przed wymianą zamków w dotychczasowym miejscu zameldowania i tam znajdują
się jego rzeczy osobiste. E.Ł. w odwołaniu podał, że przebywa tymczasowo u siostry w [...] ze względu na konieczność specjalistycznego leczenia i opieki. W aktach sprawy znajduje się oświadczenie jego siostry L.M. z dnia [...] września 2023 r., która potwierdziła ww. okoliczności. Skarżący podnosił również w związku z brakiem możliwości wejścia do lokalu, a także zniszczeniem skrzynki pocztowej, że została przeprowadzona [...] maja 2023 r. (pismo do Sądu Rejonowego) – na jego – wniosek – interwencja funkcjonariuszy policji, co powinno zostać wyjaśnione przez organ, czy rzeczywiście takie zdarzenie miało miejsce (w aktach sprawy znajduje się informacja Naczelnika Wydziału Prewencji KPP z dnia [...] marca 2023 r). Organ winien odnieść się też do kwestii korespondencji, która była kierowana przez organy do skarżącego na podany przez niego adres w [...] Jak już wyżej wskazano obowiązkiem organu prowadzącego postępowanie o wymeldowanie jest wyjaśnienie nie tylko, czy osoba wymeldowywana przebywa w danym miejscu, ale jeśli w lokalu nie przebywa, to jakie były przyczyny jej wyprowadzenia się i czy całokształt okoliczności wskazuje, że wyprowadzenie to ma charakter trwały (wyrok NSA z dnia 17 lipca 2020 r., II OSK 391/20, CBOSA). Na występowanie przesłanki opuszczenia miejsca stałego zameldowania, rozumianej jako rezygnacja z zamiaru stałego przebywania w danym miejscu, winien wskazywać całokształt zachowań wymeldowywanego (wyrok NSA z dnia 17 lipca 2020 r., II OSK 391/20, CBOSA). Niewątpliwie w tle sprawy o wymeldowanie widoczny jest konflikt między skarżącym a jego żoną, czy skarżącym a P.J. i J.J., o czym świadczą orzeczenia sądowe wydane w sprawie karnej i o wykroczenie przeciwko skarżącemu, co wymaga od organu przeprowadzenia wnikliwej, zgodnej z zasadami logiki i doświadczenia życiowego oceny całości materiału dowodowego. Wymaga również podkreślenia, że decyzja o wymeldowaniu ma charakter ewidencyjny i służy jedynie aktualizacji i doprowadzeniu do zgodności pomiędzy miejscem zamieszkania a miejscem zameldowania. Decyzja o wymeldowaniu nie skutkuje zmianą stosunków prawnorzeczowych dotyczących danej nieruchomości. Decyzja administracyjna o wymeldowaniu nie rozstrzyga o tytule prawnym do lokalu, czy też o uprawnieniu do przebywania w nim. Nie ma zatem znaczenia w sprawie podnoszony w zaskarżonej decyzji fakt nie posiadania przez skarżącego tytułu prawnego do nieruchomości.
Nie jest zasadny zarzut skarżącego, że wniosek o wymeldowanie powinien być złożony przez wszystkich współwłaścicieli. Wskazać trzeba, że z treści art. 35 u.e.l. wynika, że decyzję w sprawie wymeldowania wydaje organ gminy z urzędu lub na wniosek właściciela. Nadto należy uznać, że złożenie wniosku o wymeldowanie nie przekracza czynności zwykłego zarządu (zob. art. 199 k.c., art. 201 k.c.).
Mając na uwadze powyższe, w ocenie Sądu organ nie dokonał istotnych ustaleń w zakresie stanu faktycznego, a także wszechstronnej, wnikliwej oceny zgromadzonego materiału dowodowego. Za przedwczesne należy uznać stanowisko przedstawione w zaskarżonej decyzji, że spełnione zostały przesłanki wymeldowania skarżącego z miejsca pobytu stałego, w szczególności dotyczy to przesłanki dobrowolności opuszczenia miejsca stałego zamieszkania.
W konsekwencji należy uznać, że doszło do naruszenia art. 7, 77 § 1, art. 80, art. 107 § 3 k.p.a. w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Z przytoczonych względów Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c uchylił zaskarżoną decyzję. Rozpoznając ponownie sprawę organ będzie związany oceną prawną i wskazaniami zawartymi w niniejszym uzasadnieniu (art. 153 p.p.s.a.). O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 200 i art. 205 § 1 p.p.s.a. Zasądzono od organu na rzecz skarżącego zwrot wpisu sądowego od skargi w wysokości 100 zł.