II SA/Go 680/23

II SA/Go 680/23 - Wyrok WSA w Gorzowie Wlkp.
Data orzeczenia
2024-02-01
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2023-11-20
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wlkp.
Sędziowie
Grażyna Staniszewska /sprawozdawca/
Jacek Jaśkiewicz
Krzysztof Dziedzic /przewodniczący/
Symbol z opisem
6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne
Pomoc społeczna
Sygn. powiązane
I OSK 967/24 - Wyrok NSA z 2025-05-14
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2023 poz 1634
art.151
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
Dz.U. 2023 poz 581
art.27 ust.1, art.30 ust.2
Ustawa z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (t. j.)
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim w składzie: Przewodniczący Sędzia WSA Krzysztof Dziedzic Sędziowie Sędzia WSA Jacek Jaśkiewicz Sędzia WSA Grażyna Staniszewska (spr.) po rozpoznaniu w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 1 lutego 2024 r. sprawy ze skargi R. B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia odsetek od należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego oraz odmowy rozłożenia na raty oddala skargę.
Uzasadnienie
Decyzją z dnia [...] lipca 2023 r. nr [...] wydaną na podstawie art. 2 pkt 10, art. 27 ust. 1, ust. 1a, art. 30 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. z 2023 r., poz. 581, z późn. zm., dalej jako u.p.a.) oraz art. 104 Kodeksu postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2023 r., poz. 775, z późn. zm., dalej jako - kpa) Prezydent Miasta, po rozpatrzeniu wniosku dłużnika alimentacyjnego R.B. z dnia [...].04.2023 r. o umorzenie odsetek od należności z tytułu otrzymanych przez osobę uprawnioną W.B. świadczeń z funduszu alimentacyjnego oraz rozłożenia na raty powstałych zobowiązań - odmówił umorzenia ustawowych odsetek, które na dzień [...].07.2023 r. wynoszą 16 100,51 zł, naliczonych od należności głównej wynoszącej 46 824,97 zł, z tytułu świadczeń z funduszu alimentacyjnego wypłaconych osobie uprawnionej – W.B. oraz rozłożenia na raty powstałych zobowiązań.
W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ wskazał, że z powodu bezskuteczności egzekucji komorniczej zasądzonych świadczeń alimentacyjnych osoba uprawniona W.B. otrzymuje pomoc w formie świadczeń z funduszu alimentacyjnego, wypłacanych na podstawie ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów. W dniu 17.05.2023 r. wpłynął wniosek R.B. o umorzenie odsetek od należności głównej, z tytułu wypłaconych osobie uprawnionej świadczeń z funduszu alimentacyjnego, w związku z trudną sytuacją materialną oraz rodzinną. W uzasadnieniu wniosku R.B. podał, że spłata należności alimentacyjnych przekracza jego możliwości finansowe. W dniu 06.06.2023 r. do Wydziału Świadczeń Rodzinnych wpłynęły następujące dokumenty: • oświadczenie dotyczące sytuacji dochodowej i rodzinnej; • kserokopia umowy zlecenia z dnia [...].05.2023 r.; • kserokopia wezwania do zapłaty z dnia [...].05.2023 r.; • kserokopia zajęcia wierzytelności z dnia [...].11.2022 r.;. • kserokopia orzeczenia o stopniu. niepełnosprawności z dnia [...].03.2022 r.; • kserokopie rachunków i opłat za mieszkanie (szt. 4); • kserokopia potwierdzenia transakcji bankowej, przelew świadczenia z ZUS; • kserokopia przekazu pocztowego, wypłaty świadczenia z ZUS; • kserokopia wpłaty alimentów na rzecz P.B.. Zgodnie z ugodą zawartą przed Sądem Rejonowym z dnia [...].02.2016 r., sygn. akt [...], od R.B. zasądzono na rzecz W.B. alimenty w kwocie 350,00 zł miesięcznie. W myśl art. 30 ust. 1 u.p.a. organ właściwy dłużnika (wójt, burmistrz, prezydent właściwy dla ‘ miejsca zamieszkania dłużnika) może umorzyć należności z tytułu świadczeń z funduszu alimentacyjnego wypłaconych osobie uprawnionej w łącznej wysokości: 1) 30%, jeżeli egzekucja wobec dłużnika alimentacyjnego jest skuteczna przez okres 3 lat w wysokości miesięcznej nie niższej niż wysokość zasądzonych alimentów; 2) 50%, jeżeli egzekucja wobec dłużnika alimentacyjnego jest skuteczna przez okres 5 lat w wysokości miesięcznej nie niższej niż wysokość zasądzonych alimentów; 3) 100%, jeżeli egzekucja wobec dłużnika alimentacyjnego jest skuteczna przez okres 7 lat w wysokości miesięcznej nie niższej niż wysokość zasądzonych alimentów. Pismem z dnia [...].06.2023 r. Komornik Sądowy przy Sądzie Rejonowym zaświadczyła, że w trakcie trwania postępowania, w sprawie [...], wyegzekwowano następujące kwoty: • [...].01.2012 r.-202,30 zł; • [...].02.2012 r.-66,22 zł; • [...].03.2012 r.-66,22 zł; • [...].04.2012 r.-66,28 zł; • [...].05.2012 r. -66,25 zł; • [...].06.2012 r.-66,22 zł; • [...].07.2012 r.-13,33 zł; • [...].03.2019 r. - 100,00 zł; • [...].05.2019r. - 100,00 zł; • [...].07.2019r.- 100,00 zł; • [...].08.2019 r. -100,00 zł; • [...].09.2019 r. - 100,00 zł; • [...].10.2019 r.-100,00 zł; • [...].11.2019 r.- 100.00 zł; • [...].11.2019 r.- 100,00 zł; • [...].01.2020 r.- 100.00 zł; • [...].02.2020 r.-100,00 zł; • [...].03.2020 r. - 100,00 zł; • [...].03.2020 r.-100,00 zł; • [...].04.2020r. - 100,00 zł; • [...].05.2020 r.-100,00 zł; • [...].07.2020 r.-100,00 zł; • [...].07.2020 r. 100,00 zł; • [...].09.2020 r. - 100,00 zł; • [...].09.2020r.-100,00 zł; • [...].10.2020 r. - 100.00 zł; • [...].10.2020 r.-100,00 zł; • [...].10.2020 r. 86,09 zł; • [...].11.2020 r.-0,00 zł; • [...].12.2020 r.-100,00 zł; • [...].01.2021 r. - 100,00 zł; • [...].03.2021 r.-100,00 zł; • [...].04.2021 r.-100,00 zł; • [...].06.2021 r.-100,00 zł; • [...].06.2021 r.- 100,00 zł; • [...].07.2021 r.- 100,00 zł; • [...].08.2021 r.-49.90 zł; • [...].09.2021 r.-100.00 zł; . • [...].10.2021 r.-100,00 zł; • [...].12.2021 r.-200,00 zł; • [...].01.2022 r. - 100,00 zł; • [...].02.2022 r. - 100,00 zł; • [...].06.2022 r.- 100,00 zł; • [...].07.2022 r.-100,00 zł; • [...].11.2022 r.-100,00 zł; • [...].12.2022 r.-100,00 zł., • [...].01.2023 r.-100,00 zł; • [...].04.2023 r.-150,00 zł. Zatem nie zachodzi podstawa do umorzenia należności na podstawie w/w przepisu. Natomiast zgodnie z art. 30 ust. 2 w/w ustawy organ właściwy wierzyciela może na wniosek dłużnika alimentacyjnego umorzyć jego należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego łącznie z odsetkami w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, uwzględniając sytuację dochodową i rodzinną. Z wniosku oraz ze zgromadzonych w sprawie dokumentów wynika, że R.B. prowadzi gospodarstwo domowe wspólnie z matką oraz babcią. Jest zatrudniony w firmie N K.R., gdzie osiąga dochód w wysokości 3 600,00 zł brutto miesięcznie. Z oświadczenia strony wynika, że dokłada się do opłat związanych z utrzymaniem mieszkania, w wysokości ok. 600 zł miesięcznie, spłaca kredyt zaciągnięty na kwotę ponad 40 tysięcy, posiada zobowiązania wobec funduszu alimentacyjnego, w związku z zaległościami oraz bieżącą wypłatą świadczeń na dwoje dzieci, ponadto płaci dobrowolne alimenty na rzecz trzeciego dziecka w wysokości 400 zł miesięcznie. Dłużnik oświadczył, że nie posiada nieruchomości, majątku ruchomego, nie prowadzi działalności gospodarczej, nie korzysta z pomocy osób trzecich ani z pomocy społecznej. R.B. zaznaczył, że spłata zobowiązań wobec funduszu alimentacyjnego przekracza jego możliwości finansowe, a otrzymywane wynagrodzenie nie starcza na zabezpieczenie podstawowych potrzeb życiowych. Jednocześnie zadeklarował możliwość spłaty powstałych zobowiązań, w wysokości 700 zł miesięcznie. W ocenie organu nie zachodzą okoliczności, o których mowa w art. 30 ust. 2 u.p.a. uzasadniające umorzenie odsetek naliczonych od należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego osobie uprawnionej W.B. oraz rozłożenia na raty powstałych zobowiązań. Wnioskodawca nie posiada orzeczenia o stopniu niepełnosprawności, z którego wynikałoby, że nie może pracować. Podejmuje zatrudnienie, z którego uzyskuje dochody. Instytucja umorzenia należności na podstawie art. 30 ust. 2 ustawy jest wyjątkowa, co oznacza, że w sytuacji osoby występującej o podjęcie takiej decyzji muszą wystąpić szczególne okoliczności. Obowiązek alimentacyjny zgodnie z art. 128 i 133 § 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego w przypadku rodziców w stosunku do ich dzieci ma charakter obligatoryjny. Zgodnie z zasadą pomocniczości, wyrażoną w preambule RP, system zabezpieczenia społecznego nie ma na celu zwolnienia w całości rodzica z ponoszenia kosztów utrzymania dzieci, bowiem Państwo ma wspierać, a nie zastępować w alimentacji osoby do tego zobowiązane. Organ wskazał, że wypłata osobie uprawnionej świadczeń z funduszu alimentacyjnego w miejsce przyznanych mu od rodzica alimentów nie stanowi zwolnienia tego rodzica z jego obowiązku., a umorzenie powinno mieć miejsce, gdy sytuacja dochodowa zobowiązanego lub jego rodziny nie pozwala mu na wywiązanie się z ciążącego na nim obowiązku alimentacyjnego. Stan taki powinien być efektem czynników obiektywnych, na które zobowiązany nie ma wpływu, a przy ocenie możliwości spłaty należy mieć i na uwadze nie tylko aktualną sytuację dłużnika, lecz także należy ocenić, czy istnieją widoki na poprawę, jego sytuacji w przyszłości. Obowiązek alimentacyjny ciąży na każdym z rodziców, a alimenty służą realizacji ochrony dobra dziecka poprzez zapewnienie środków na jego godziwe utrzymanie, wychowanie czy edukację, przy czym dobro dziecka jest wartością najwyższą i podlega konstytucyjnej ochronie ze strony państwa (art. 72 Konstytucji RP). Każde umorzenie zadłużenia alimentacyjnego powoduje przerzucenie na wszystkich członków społeczeństwa kosztów utrzymania dzieci dłużników alimentacyjnych - co byłoby sprzeczne z interesem społecznym. W takiej sytuacji, gdzie brak jest szczególnie uzasadnionej okoliczności uzasadniającej umorzenie, byłoby to sprzeczne z założeniami ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów. W niniejszej sprawie organ stwierdził brak podstaw do umorzenia odsetek od należności z tytułu wypłaconych osobie uprawnionej świadczeń z funduszu alimentacyjnego, Z okoliczności sprawy wynika, że wnioskodawca nie jest osobą niepełnosprawną, pracuje i uzyskuje dochody. Sytuacji wnioskodawcy nie można nadać cech wyjątkowości na tle innych tego typu przypadków. Analogicznie, rozłożenie należności na raty z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego następuje w ramach uznania administracyjnego. Jednocześnie ustawodawca nie wskazuje ścisłych przesłanek do zastosowania ulgi, posługując się pojęciem ogólnym ("uwzględniając sytuację dochodową i rodzinną"). Zgodnie z art. 27 ust. 11 u.p.a. z kwoty uzyskanej z egzekucji w pierwszej kolejności zaspokaja się odsetki od należności. Na dzień wydania decyzji należność wnioskodawcy wynosi 46 824,97 zł. Od powyższej kwoty naliczono 16 100,51 zł odsetek ustawowych. Rozłożenie należności dłużnika na raty po 700,00 zł miesięcznie powodowałoby spłacanie jedynie przyrastających odsetek od należności. Należność dłużnika nie ulegałaby zmianie, a wydanie decyzji ratalnej powodowałoby zawieszenie egzekucji prowadzonej przez Komornika Sądowego, co byłoby sprzeczne z interesem społecznym. Organ wskazał, że R.B. może wpłacać zadeklarowaną kwotę rat - tj. 700,00 zł - na konto komornika sądowego, który zgodnie z przepisami będzie przekazywał je na konto Urzędu Miasta.
Od powyższej decyzji Prezydenta Miasta R.B., reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika, wniósł odwołanie. Zaskarżonej decyzji skarżący zarzucił: - naruszenie prawa materialnego - art. 30 ust. 2 u.p.a. - naruszenie przepisów postępowania - art. 7 w zw. z art. 75 § 1 w zw. z art. 77 § 1 w zw. z art. 80 kpa. W oparciu o tak przedstawione zarzuty wniesiono o zmianę zaskarżonej decyzji i umorzenie w całości odsetek ustawowych naliczonych od należności wypłaconych uprawnionej - córce W.B. z funduszu alimentacyjnego oraz rozłożenie na raty należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego; ewentualnie o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości i przekazanie organowi I instancji do ponownego rozpoznania. W uzasadnieniu odwołania przedstawiono sytuację Skarżącego i wskazano, że wyrokiem z dnia [...].05.2023 r. sygn. akt: [...], Sądu Rejonowego Wydział Karny skazany został na karę pozbawienia wolności w wymiarze 4 miesięcy, w związku z czym przebywa aktualnie w Zakładzie Karnym i nie ma możliwości zarobkowania. W Zakładzie Karnym odmówiono mu podjęcia pracy. Skarżący wskazał, że na skutek obiektywnych okoliczności jego sytuacja uniemożliwia wywiązanie się z obowiązku alimentacyjnego, nie chce uchylać się od uregulowania zadłużenia, jednak kwota wraz z odsetkami przekracza jego wszelkie możliwości finansowe. W maju bieżącego roku podjął pracę na stanowisku kierowcy zawodowego, jest zatrudniony na umowę o pracę na czas określony 1 roku, za którą otrzymuje minimalne wynagrodzenie, które w obecnej sytuacji gospodarczej ledwo wystarczy na jego własne utrzymanie, wyżywienie, opłacenie mieszkania, czynszu i podstawowych potrzeb życiowych. Nie posiada również majątku, który mógłby zostać spieniężony celem spłaty większej kwoty zadłużenia. Jego aktualnym celem jest przede wszystkim wywiązywanie się z obowiązku regularnego płacenia alimentów na dzieci, jak również w niedługiej perspektywie chciałby spłacić zaległe zobowiązania. Podkreślił, że od każdej wpłaty Komornik pobiera opłatę egzekucyjną, zatem korzystniej byłoby otrzymać rozłożenie na raty zobowiązania i zawieszenie na ten czas postępowania egzekucyjnego. Umorzenie odsetek ustawowych od należności głównej umożliwiłoby dobrowolne wykonanie ciążącego na nim obowiązku i uniknięcie sytuacji, gdy przymusowe egzekwowanie długu prowadzić będzie do uczynienia z niego beneficjenta świadczeń z pomocy społecznej.
Decyzją z dnia [...] sierpnia 2023 r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta z dnia [...] lipca 2023 r. nr [...].
W uzasadnieniu rozstrzygnięcia Kolegium wskazało na uznaniowy charakter decyzji w przedmiocie umorzenia odsetek od należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego czy rozłożenia na raty należności głównej. Organ powołal się na treść pisma Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym z dnia [...].06.2023 oraz wskazał, że ze względu na wysokość wyegzekwowanych od dłużnika alimentacyjnego kwot alimentów w sprawie nie znajdzie zastosowanie przepis art. 30 ust. 1 u.p.a. Odnośnie trudnej sytuacji materialnej i rodzinnej organ podniósł, że z wniosku oraz ze zgromadzonych w sprawie dokumentów wynika, iż skarżący prowadzi gospodarstwo domowe wspólnie z matką. i babcią. Jest zatrudniony i osiąga dochód w wysokości 3 600,00 zł brutto miesięcznie. Skarżący oświadczył, że dokłada się do opłat związanych z utrzymaniem mieszkania w wysokości ok. 600 zł miesięcznie, spłaca kredyt zaciągnięty na kwotę ponad 40 tysięcy, posiada zobowiązania wobec funduszu alimentacyjnego, w związku z zaległościami oraz bieżącą wypłatą świadczeń na dwoje dzieci, ponadto płaci dobrowolne alimenty na rzecz trzeciego dziecka w wysokości 400 zł miesięcznie. Dłużnik oświadczył, że nie posiada nieruchomości, majątku ruchomego, nie prowadzi działalności gospodarczej, nie korzysta z pomocy osób trzecich ani z pomocy społecznej. Organ wskazał, że dobrodziejstwo przewidziane w art. 30 ust. 2 u.p.a. stanowi nadzwyczajne zwolnienie zobowiązanego z długu alimentacyjnego, co następuje kosztem uszczuplenia środków publicznych. W związku z powyższym, interpretacja tego unormowania nie może prowadzić do poszerzenia przesłanek gwarantujących przewidziane przez ustawodawcę zwolnienie z długu (czy to całkowite czy częściowe) lub przesunięcie terminu jego płatności, ani też nie może prowadzić do zmiany kręgu podmiotów uprawnionych. Sytuacja rodzinna i dochodowa dłużnika ubiegającego się o umorzenie należności musi go wyróżniać spośród innych dłużników alimentacyjnych. Organ wskazał, że Skarżący jest osobą aktywną zawodowo, wykonywany zawód rokuje na wzrost dochodów w przyszłości. Zadłużenie powstało wskutek działań jak i zaniedbań Skarżącego, a zatem nie cechuje ich wyjątkowość, sytuacja nadzwyczajna. Będąc zobowiązanym do ponoszenia kosztów utrzymania dziecka nie podejmował zatrudnienia. Obecna przeszkoda w zdobywaniu środków utrzymania nie ma charakteru trwałego i nieodwracalnego. Powoływana przez Skarżącego w odwołaniu okoliczność odbywania kary pozbawienia wolności nie stanowi okoliczności uzasadniającej zastosowanie ulgi umorzenia na podstawie art. 30 ust. 2 u.p.a. Odbywanie kary pozbawienia wolności nie jest bowiem okolicznością obiektywną, lecz stanowi efekt zabronionych z punktu widzenia prawa działań osadzonego. Uznanie takie sytuacji za wyjątkową prowadziłoby bowiem do tego, że naganne działanie dłużnika, sprzeczne z normami karnymi byłoby dodatkowo premiowane umarzaniem zaległości z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnych, uprzednio spełnianych na koszt podatnika. Przesłanki przemawiającej za umorzeniem przedmiotowych należności nie stanowi również sama tylko hipotetyczna możliwość wystąpienia trudności ze znalezieniem pracy po opuszczeniu zakładu karnego (por. wyroki NSA z 20 października 2011 r., I OSK. 881/11; z 4 września 2018 r., I OSK 2604/16; z 17 listopada 2020 r., 1 OSK 2909/18). Wbrew stanowisku skarżącego za umorzeniem przedmiotowych należności nie przemawia zarówno interes społeczny, jak i słuszny interes strony. Zdaniem Kolegium w okolicznościach sprawy istnieje uzasadniona wątpliwość co do możliwości spłaty przez Skarżącego proponowanej kwoty 700,00 zł miesięcznie. Rozłożenie należności dłużnika na raty po 700,00 zł miesięcznic powodowałoby spłacanie jedynie przyrastających odsetek od należności. Należność dłużnika nie uległaby zmianie, a wydanie decyzji ratalnej powodowałoby zawieszenie egzekucji prowadzonej przez Komornika Sądowego, co byłoby sprzeczne z interesem społecznym. Nic nie stoi na przeszkodzie, aby Skarżący wpłacał zadeklarowaną kwotę rat tj. 700.00 zł na konto komornika sądowego, który zgodnie z przepisami będzie przekazywał je na konto Urzędu Miasta.
Na powyższą decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] sierpnia 2023 r. nr [...] R.B., reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika, wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wlkp. Zaskarżonej decyzji skarżący zarzucił: 1. naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, a to: a) naruszenie art. 7 w zw. z art. 77 § 1 w zw. z art. 107 § 3 k.p.a. poprzez niepodjęcie wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, skutkującym brakiem ustalenia okoliczności przemawiających za tym, że skarżący spełnia kryteria umorzenia ustawowych odsetek od należności głównej z tytułu świadczeń z funduszu alimentacyjnego wypłaconych osobie uprawnionej oraz rozłożenia na raty powstałych zobowiązań; b) naruszenie art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a., polegające na niewyczerpującym rozpatrzeniu materiału dowodowego oraz na jego dowolnej ocenie przejawiającej się w odmowie umorzenia skarżącemu ustawowych odsetek od należności głównej z tytułu świadczeń z funduszu alimentacyjnego wypłaconych osobie uprawnionej oraz rozłożenia na raty powstałych zobowiązań pomimo, że sytuacja materialna i rodzinna skarżącego uzasadnia uwzględnienie wniosku skarżącego; c) naruszenie prawa materialnego, tj. art. 30 ust. 2 u.pa. poprzez jego niewłaściwe zastosowanie, polegające na nieuznaniu sytuacji R.B. za szczególną, podczas gdy jego sytuacja rodzinna i materialna klasyfikuje go do skorzystania z tej regulacji; d) naruszenie prawa materialnego, tj. art. 30 ust. 2 u.pa. przez błędną wykładnię polegającą na przyjęciu, że te same przesłanki decydują zarówno o umorzeniu zobowiązania (lub odmowie umorzenia), jak i o rozłożeniu spłaty świadczenia na raty, co doprowadziło do błędnego uznania, że nie istnieją okoliczności, aby rozłożyć skarżącemu na raty należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego; Wobec powyższych zarzutów skarżący wniósł o: 1. uchylenie zaskarżonej decyzji w całości, 2. zasądzenie kosztów postępowania administracyjnego według norm przepisanych.
W uzasadnieniu skargi skarżący wskazał, że na skutek obiektywnych okoliczności nie jest możliwe wywiązanie się przez niego z całości powstałego zobowiązania. Kwota zadłużenia wraz z odsetkami przekracza wszelkie możliwości finansowe skarżącego. W maju bieżącego roku podjął pracę na stanowisku kierowcy zawodowego. Jest zatrudniony na umowę o pracę na czas określony 1 roku. Utrzymuje się z pracy zarobkowej, za którą otrzymuję minimalne wynagrodzenie, które w obecnej sytuacji gospodarczej ledwo wystarczy na jego własne utrzymanie, wyżywienie, opłacenie mieszkania, czynszu i podstawowych potrzeb życiowych. Nie posiada również majątku, który mógłby zostać spieniężony niezwłocznie celem spłaty większej kwoty zadłużenia. Aktualnym celem skarżącego jest przede wszystkim wywiązywanie się z obowiązku regularnego płacenia alimentów na dzieci, jak również w niedługiej perspektywie chciałby spłacić zaległe alimenty. Deklarowana przez skarżącego zmiana postawy wobec obowiązku alimentacyjnego oraz dzieci nie jest jedynie pomysłem na potrzeby niniejszego postępowania, a stanowi realną zmianę, mającą podstawę w faktycznych działaniach podejmowanych przez skarżącego oraz obiektywnych okolicznościach. Relacja skarżącego z dziećmi uległa poprawie do tego stopnia, że obecnie od paru miesięcy małoletni A.B. przebywa na stałe u skarżącego z uwagi na fakt, iż uciekł z domu matki, która jest niewydolna opiekuńczo i wychowawczo z uwagi na zaawansowaną chorobę alkoholową, i zwrócił się o pomoc do ojca. W tych okolicznościach, co najmniej od czerwca 2023 r. skarżący zarówno osobiście jak i z pomocą swojej mamy, sprawuje faktyczną pieczę nad małoletnim A.B. i ponosi w związku z tym wszystkie koszty utrzymania małoletniego.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie.
Na podstawie art. 119 pkt 2 i art. 120 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 1634 dalej jako - p.p.s.a.) sprawa została rozpoznana w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje.
Sąd administracyjny w zakresie swej właściwości sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej, co wynika z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2022 r. poz. 2492). W myśl art. 145 p.p.s.a., sąd uchyla decyzję bądź postanowienie lub stwierdza ich nieważności, ewentualnie niezgodność z prawem, gdy dotknięte są one naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania, innym naruszeniem przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy, albo zachodzą przyczyny stwierdzenia nieważności decyzji wymienione w art. 156 k.p.a. lub innych przepisach.
W ramach kontroli legalności działalności administracji publicznej sąd stosuje przewidziane prawem środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia (art. 135 p.p.s.a.).
Stosując powyższe kryteria kontroli w badanej sprawie Sąd stwierdził, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie, gdyż nie stwierdzono uchybień, które by uzasadniały uchylenie decyzji.
Materialnoprawną podstawę rozstrzygnięcia w sprawie stanowił przepis art. 30 ust. 2 u.p.a., zgodnie z którym organ właściwy wierzyciela może na wniosek dłużnika alimentacyjnego umorzyć jego należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego łącznie z odsetkami w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, uwzględniając sytuację dochodową i rodzinną.
Jak podkreślił ustawodawca w preambule do ww ustawy, dostarczenie środków utrzymania osobom, które nie są w stanie samodzielnie zaspokoić swoich potrzeb, a w szczególności dzieciom, jest w pierwszej kolejności obowiązkiem członków ich rodziny wskazanych w Kodeksie rodzinnym i opiekuńczym, a wspieranie osób znajdujących się w trudnej sytuacji materialnej z powodu niemożności wyegzekwowania alimentów należy łączyć z działaniami zmierzającymi do zwiększenia odpowiedzialności osób zobowiązanych do alimentacji. Uwzględniając powyższe trzeba mieć na uwadze, że przewidziana w art. 30 ust. 2 tej ustawy możność udzielenia, na wniosek dłużnika alimentacyjnego, ulgi w spłacie należności wypłaconych tytułem świadczeń alimentacyjnych, stanowi wyjątek od zasady zawartej w art. 27 ust. 1 u.p.a., który przewiduje obowiązek zwrotu przez dłużnika alimentacyjnego organowi właściwemu wierzyciela należności w wysokości świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego osobie uprawnionej, łącznie z ustawowymi odsetkami. Umorzenie należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego z odsetkami, ma więc charakter wyjątkowy i możliwe jest jedynie wówczas, gdy na skutek obiektywnych okoliczności sytuacja dochodowa i rodzinna uniemożliwiała i uniemożliwia zobowiązanemu wywiązanie się z ciążącego na nim obowiązku i zwrotu należności. Ponadto, badając czy okoliczności faktyczne sprawy mogą stanowić przesłanki umorzenia należności wypłaconych z funduszu alimentacyjnego należy mieć na względzie charakter zobowiązań alimentacyjnych, które zgodnie z postanowieniami art. 133 § 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego w przypadku rodziców w stosunku do ich dzieci mają charakter obligatoryjny (zob. wyrok WSA w Poznaniu z dnia 5 sierpnia 2010 r., IV SA/Po 119/10, , Lex nr 737864, wyrok WSA w Białymstoku z dnia 6 października 2015 r., II SA/Bk 461/15, wyrok WSA w Kielcach z dnia 14 czerwca 2023 r., sygn. II SA/Ke 294/23 ).
W powołanym wyżej art.30 ust. 2 u.p.a. przewidziano uprawnienie dla właściwego organu administracji do umorzenia należności alimentacyjnych oraz rozłożenia ich spłaty na raty. Jak słusznie podkreślały organy, rozstrzygnięcie w tym przedmiocie ma charakter uznaniowy i uzależnione jest od stwierdzenia występowania szczególnych okoliczności. Taki charakter decyzji oznacza, że umorzenie należności dłużnika oraz rozłożenie ich spłaty na raty nie jest obligatoryjne nawet w przypadku, gdy zostaną spełnione wszystkie przesłanki warunkujące udzielenie takiej pomocy. Ustawodawca swobodnemu uznaniu właściwego organu pozostawił bowiem odmowę lub uwzględnienie wniosku dłużnika alimentacyjnego. Zatem przy działaniu w ramach uznania administracyjnego organ administracji ma prawo wyboru rozstrzygnięcia sprawy, co nie oznacza, że rozstrzygnięcie takie może nosić cechy dowolności. Zakres swobody działania organu administracyjnego wynika z przepisu prawa materialnego, jakim jest art. 30 ust. 2 ustawy, a ograniczony jest ogólnymi regułami postępowania administracyjnego, określonymi w przepisach k.p.a. Stąd, aby uznać podjętą na podstawie przytoczonego wcześniej art. 30 ust. 2 ustawy decyzję za zgodną z przepisami prawa, jej wydanie musi zostać poprzedzone zgromadzeniem materiału dowodowego pozwalającego na ustalenie okoliczności istotnych dla sprawy (art. 7, art. i art. 77 § 1 k.p.a.), a następnie wszechstronnym i wnikliwym rozważeniem zebranych dowodów (art. 80 k.p.a.) przez pryzmat ustalenia sytuacji zdrowotnej, dochodowej i rodzinnej wnioskodawcy, a następnie oceny tych okoliczności z punktu widzenia zasadności zastosowania ulgi w spłacie należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego, o co zwrócił się w tej sprawie skarżący.
Rolą sądu administracyjnego, kontrolującego zgodność z prawem wydanej decyzji, jest zaś sprawdzenie prawidłowości wnioskowania organu administracji stwierdzającego, że w danej sytuacji faktycznej nie było możliwe lub celowe uwzględnienie wniosku o udzielenie ulgi w spłacie należności alimentacyjnych, lub że udzielenie takiej ulgi było zasadne. Wywody organu w tym zakresie muszą być wewnętrznie spójne, a także zgodne z zasadami logiki i doświadczenia życiowego.
Przesłankami umorzenia należności dłużnika alimentacyjnego z tytułu wypłaconych uprawnionym świadczeń z funduszu alimentacyjnego oraz rozłożenia ich spłaty na raty może być jego sytuacja dochodowa i rodzinna, które obiektywnie uniemożliwiały i uniemożliwiają wywiązanie się z ciążącego na nim obowiązku alimentacyjnego.
Orzecznictwo sądów administracyjnych zwraca uwagę, że uwzględniając przepisy Kodeksu rodzinnego i alimentacyjnego wypracowano jednolite stanowisko odnośnie sposobu interpretacji przepisu art. 30 ust. 2 u.p.a. jako wyjątku od zasady z art. 27 ust. 1 tej ustawy, przewidującej obowiązek zwrotu przez dłużnika alimentacyjnego organowi właściwemu wierzyciela kwot wypłaconych zastępczo za dłużnika na rzecz osób uprawnionych do alimentów łącznie z ustawowymi odsetkami. Ten regres jest jednym z elementów systemu dyscyplinującego dłużników alimentacyjnych do uregulowania swoich zobowiązań i w ten sposób nawiązuje do treści preambuły ustawy alimentacyjnej o zwiększaniu odpowiedzialności osób zobowiązanych do alimentacji. Państwo nie przejmuje zatem ciążącego na osobach zobowiązanych do alimentacji obowiązku, lecz wykonuje swoją powinność pomocy osobom ubogim (zob.: wyrok TK z dnia 23 listopada 2010 r., sygn. K 5/10, OTK-A2010/9/106; wyrok NSA z dnia 15 grudnia 2022 r., sygn. I OSK 807/20). Innymi słowy, umorzenie należności wypłaconych z funduszu alimentacyjnego jest wyjątkiem podlegającym ścisłej a nie rozszerzającej interpretacji. Zastosować je można wyłącznie wówczas, gdy na skutek obiektywnych okoliczności (niezależnych od dłużnika alimentacyjnego) jego sytuacja dochodowa i rodzinna uniemożliwia wywiązanie się z obowiązku alimentacyjnego. Ponadto sytuacja wnioskującego o udzielnie ulgi na podstawie art. 30 ust. 2 u.p.a. powinna być także oceniana na tle sytuacji innych dłużników alimentacyjnych, a nie całego społeczeństwa (por. np. wyrok NSA z dnia 15 grudnia 2022 r., sygn. I OSK 807/20, wyrok NSA z dnia 24 listopada 2022 r., sygn. I OSK 1851/20).
Odnosząc powyższe do stanu faktycznego niniejszej sprawy, za prawidłowe należy uznać stanowisko organów zgodnie z którym sytuacja skarżącego nie jest nadzwyczajna i wyjątkowa na tle porównywalnych typowych sytuacji rodzinnych i dochodowych, w jakich z reguły znajdują się dłużnicy alimentacyjni. W grupie porównawczej nie brakuje osób dotkniętych chorobami, niemających stałych dochodów lub osiągających niskie dochody, niemogących podjąć pracy z powodu podeszłego wieku lub nawet stwierdzenia niepełnosprawności w stopniu znacznym. Niejednokrotnie dłużnicy mają na swoim utrzymaniu inne osoby.
Skarżący prowadzi gospodarstwo domowe wspólnie z matką oraz babcią. W stanie faktycznym aktualnym na datę złożenia wniosku skarżący pracował w charakterze kierowcy z wynagrodzeniem w wysokości 3600 zł brutto miesięcznie. Według skarżącego wysokość osiąganego dochodu nie pozwala mu na spłatę należności. Podzielić należy stanowisko organów obydwu instancji, że sytuacja skarżącego nie wyróżnia go na tle innych dłużników alimentacyjnych. Niewątpliwie niski poziom dochodów utrudnia zaspokojenie jego potrzeb bytowych i osobistych oraz spłatę należności z tytułu świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Jednakże osiągane dochody dają jakąś szansę spłaty należności wypłacanych w zastępstwie za skarżącego, chociaż nie w najbliższej perspektywie. Wskazać również należy, że aktualna sytuacja stanowi konsekwencję biernej postawy skarżącego w przeszłości, a nie zdarzeń o nadzwyczajnym charakterze. Możliwości zaś zarobkowania w czasie kiedy były zasądzone alimenty na dziecko były oceniane przez Sąd orzekający w tamtym postępowaniu, są bowiem jedną z ustawowych podstaw określenia wysokości rat alimentacyjnych. Podkreślić należy, że ani organy ani Sąd nie kwestionują trudnej sytuacji skarżącego, nie uniemożliwia ona jednak egzekwowania choć niewielkich kwot na poczet wypłaconych należności z funduszu alimentacyjnego.
W badanej sprawie na organach administracji spoczywał obowiązek wyważenia interesu społecznego (publicznego) oraz słusznego interesu strony, o których mowa w art. 7 k.p.a. W niniejszej sprawie Sąd nie dopatrzył się w działaniach organów złamania elementarnych standardów procesowych. Organy wskazały bowiem okoliczności, które uzasadniały podjęcie kwestionowane rozstrzygnięcie w sposób zgodny z regułami wynikającymi z art. 7,art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. Jeszcze raz podkreślić trzeba, że według Sądu przedstawiona w decyzjach ocena sytuacji skarżącego na tle innych dłużników alimentacyjnych, w świetle kodeksowych reguł, w tym wynikających z art. 107 § 3 k.p.a., pozwala na stwierdzenie, że jest to ocena rzetelna i obiektywna. Organy wyjaśniły istotne dla rozstrzygnięcia wniosku okoliczności sprawy, podały okoliczności jakie wzięły pod uwagę przy jej rozstrzygnięciu.
Mając na uwadze powyższe, Sąd oddalił skargę jako bezzasadną na podstawie art. 151 p.p.s.a.