II SA/Go 660/23

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wlkp.Gorzów Wielkopolski2024-01-18
NSAinneWysokawsa
refundacja VATpaliwo gazowepomoc społecznadochódalimentypostępowanie administracyjneświadczenia rodzinneprawo energetyczne

Wojewódzki Sąd Administracyjny uchylił decyzję odmawiającą refundacji podatku VAT za paliwo gazowe z powodu błędnego ustalenia dochodu skarżącego.

Skarżący T.Z. złożył wniosek o refundację podatku VAT za paliwo gazowe, jednak organ odmówił przyznania świadczenia, uznając, że jego dochód przekracza dopuszczalny limit. Skarżący argumentował, że organ błędnie zinterpretował pojęcie dochodu, nie uwzględniając kwoty potrąceń komorniczych z tytułu alimentów. Sąd uchylił decyzję, wskazując na naruszenie przepisów postępowania przez organy obu instancji, które nie wyjaśniły w sposób dostateczny kwestii ustalenia dochodu i odliczenia alimentów.

Sprawa dotyczyła wniosku T.Z. o przyznanie refundacji podatku VAT za dostarczone paliwa gazowe w 2023 r. Prezydent Miasta odmówił przyznania refundacji, powołując się na przekroczenie przez skarżącego dopuszczalnego progu dochodu, obliczonego na podstawie dochodów z 2021 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało tę decyzję w mocy. Skarżący w odwołaniu i skardze argumentował, że organ błędnie zinterpretował pojęcie dochodu, nie uwzględniając kwoty potrąceń komorniczych z tytułu alimentów, która faktycznie stanowiła jego dochód do dyspozycji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wlkp. uchylił zaskarżoną decyzję, stwierdzając naruszenie przepisów postępowania przez organy obu instancji. Sąd wskazał, że organy nie wyjaśniły w sposób dostateczny, jakie alimenty skarżący faktycznie uiszczał w roku bazowym (2021) i jak wyliczyły jego dochód. Sąd podkreślił, że pojęcie alimentów w kontekście ustawy o świadczeniach rodzinnych odnosi się do bieżących świadczeń, a nie do spłaty zaległości czy należności na fundusz alimentacyjny. Sąd nakazał organom ponowne rozpatrzenie sprawy z uwzględnieniem prawidłowego ustalenia dochodu.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (2)

Odpowiedź sądu

Kwoty potrącane z emerytury tytułem zajęcia komorniczego z powodu zaległych alimentów na rzecz pełnoletnich dzieci nie stanowią świadczeń alimentacyjnych w rozumieniu art. 3 pkt 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, które można odliczyć od dochodu przy ustalaniu prawa do refundacji podatku VAT.

Uzasadnienie

Sąd wyjaśnił, że pojęcie alimentów odnosi się do bieżących świadczeń służących zaspokojeniu usprawiedliwionych potrzeb uprawnionego, a nie do spłaty zaległości czy należności na fundusz alimentacyjny. Obowiązek alimentacyjny wynika z przepisów Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego i jest związany z relacjami rodzinnymi, a nie z publicznoprawnym zobowiązaniem do zwrotu świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Odliczenie od dochodu dotyczy jedynie świadczonych alimentów przypadających w danym roku bazowym.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

uchylono_decyzję

Przepisy (21)

Główne

u.s.o.o.p. art. 18

Ustawa z dnia 15 grudnia 2022 r. o szczególnej ochronie niektórych odbiorców paliw gazowych w 2023 r. w związku z sytuacją na rynku gazu

u.s.o.o.p. art. 20 § ust. 3 i 5

Ustawa z dnia 15 grudnia 2022 r. o szczególnej ochronie niektórych odbiorców paliw gazowych w 2023 r. w związku z sytuacją na rynku gazu

u.ś.r. art. 3 § pkt 1

Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych

u.ś.r. art. 18

Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych

u.ś.r. art. 21

Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych

p.p.s.a. art. 145 § § 1 pkt 1 lit. c

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Pomocnicze

k.p.a. art. 104 § § 1

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego

k.p.a. art. 107 § § 1

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego

k.p.a. art. 7

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego

k.p.a. art. 77 § § 1

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego

k.p.a. art. 80

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego

u.p.d.o.f. art. 27

Ustawa z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych

u.p.d.o.f. art. 30b

Ustawa z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych

u.p.d.o.f. art. 30c

Ustawa z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych

u.p.d.o.f. art. 30e

Ustawa z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych

u.p.d.o.f. art. 30f

Ustawa z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych

k.r.o. art. 128

Ustawa z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy

k.r.o. art. 133 § § 1

Ustawa z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy

k.r.o. art. 135 § § 1

Ustawa z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy

Ustawa z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych art. 15zzs4

p.o.ś. art. 411 § ust. 10k pkt 1

Ustawa z dnia 27 kwietnia 2001 r. - Prawo ochrony środowiska

Argumenty

Skuteczne argumenty

Organy błędnie zinterpretowały pojęcie dochodu, nie uwzględniając prawidłowo przepisów dotyczących odliczania alimentów. Organy nie wyjaśniły w sposób dostateczny wszystkich istotnych okoliczności faktycznych i prawnych, naruszając przepisy k.p.a.

Odrzucone argumenty

Argumentacja organów, że kwota potrącana z emerytury tytułem zajęcia komorniczego z powodu zaległych alimentów na rzecz pełnoletnich dzieci nie podlega odliczeniu od dochodu.

Godne uwagi sformułowania

Nie ma przy tym znaczenia, czy osoba ta otrzymuje świadczenie alimentacyjne, które płacone jest przez dłużnika alimentacyjnego dobrowolnie, czy też w drodze egzekucji komorniczej. W pojęciu alimentów nie mieszczą się natomiast kwoty uiszczanych przez dłużnika alimentacyjnego, czy to dobrowolnie, czy też podlegających ściągnięciu w drodze egzekucji, celem zaspokojenia należności z tytułu wypłaconych osobie uprawnionej świadczeń z funduszu alimentacyjnego czy zaliczek alimentacyjnych, nie stanowi to realizacji obowiązku alimentacyjnego. Nie jest rolą sądu administracyjnego uzupełnianie w jakimkolwiek zakresie aktów podejmowanych przez organy administracji, a w szczególności prowadzenie brakujących ustaleń, analiz, tudzież przedstawianie 'w zastępstwie' tych organów motywów, jakimi kierowały się one przy rozstrzyganiu danej sprawy.

Skład orzekający

Adam Jutrzenka-Trzebiatowski

przewodniczący sprawozdawca

Grażyna Staniszewska

członek

Michał Ruszyński

członek

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Wysoka

Powoływalne dla: "Interpretacja pojęcia 'dochodu' w kontekście świadczeń alimentacyjnych i ich odliczania od podstawy obliczenia dla celów przyznania świadczeń publicznych, a także obowiązki organów w zakresie postępowania dowodowego."

Ograniczenia: Orzeczenie dotyczy specyficznej ustawy o refundacji VAT za paliwo gazowe, ale zasady interpretacji pojęcia dochodu i alimentów mogą mieć zastosowanie w innych postępowaniach dotyczących świadczeń socjalnych.

Wartość merytoryczna

Ocena: 7/10

Sprawa dotyczy powszechnego problemu interpretacji dochodu przy ubieganiu się o świadczenia, a także pokazuje, jak ważne jest prawidłowe ustalenie stanu faktycznego przez organy administracji.

Czy potrącenia komornicze z emerytury to alimenty? Sąd wyjaśnia, jak liczyć dochód do refundacji VAT.

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
II SA/Go 660/23 - Wyrok WSA w Gorzowie Wlkp.
Data orzeczenia
2024-01-18
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2023-10-31
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wlkp.
Sędziowie
Adam Jutrzenka-Trzebiatowski /przewodniczący sprawozdawca/
Grażyna Staniszewska
Michał Ruszyński
Symbol z opisem
6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne
Pomoc społeczna
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy
Dz.U. 2023 poz 1634
art. 145 § 1 pkt 1 lit. c
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
Dz.U. 2023 poz 775
art. 7, art. 77 § 1, art. 80, art. 107 § 3
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (t. j.)
Dz.U. 2022 poz 615
art. 3 pkt 1
Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - tj.
Dz.U. 2022 poz 2687
art. 18, art. 21
Ustawa z dnia 15 grudnia 2022 r. o szczególnej ochronie niektórych odbiorców paliw gazowych w 2023 r. w związku z sytuacją na rynku gazu
Dz.U. 1964 nr 9 poz 59
art. 128, art. 133 § 1
Ustawa z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim w składzie: Przewodniczący Sędzia WSA Adam Jutrzenka-Trzebiatowski (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Grażyna Staniszewska Sędzia WSA Michał Ruszyński po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 18 stycznia 2024 r. sprawy ze skargi T.Z. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania refundacji podatku VAT uchyla zaskarżoną decyzję.
Uzasadnienie
Dnia 16 czerwca 2023 r. T.Z. wystąpił do Prezydenta Miasta z wnioskiem o wypłatę refundacji podatku VAT za dostarczone paliwa gazowe w 2023 r. Do wniosku dołączył m.in. wystawione przez P faktury VAT za pobór gazu z dnia [...] marca 2023 r., nr [...] na kwotę 1601,90 zł oraz z dnia [...] kwietnia 2023 r., nr [...] na kwotę 490,39 zł wraz z dowodami ich uregulowania, a także zaświadczenie Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział z dnia [...] maja 2021 r., nr [...] o pobieraniu świadczenia emerytalnego, gdzie wskazano m.in. wysokość tego świadczenia (kwota brutto wraz z dodatkami 4537,44 zł; kwoty potrącenia ze świadczenia: kwota zaliczki na podatek 376 zł, kwota składki na ubezpieczenie zdrowotne 408,37 zł; kwota do wypłaty 1030,61 zł) oraz wysokość potrąceń komorniczych z tytułu alimentów (świadczenie ma potrącenie w kwocie miesięcznej 2722,46 zł).
Prezydent Miasta decyzją z dnia [...] lipca 2023 r., nr [...] – powołując się na art. 18, art. 20 ust. 3 i 5, art. 21 ust. 3 ustawy z dnia 15 grudnia 2022 r. o szczególnej ochronie niektórych odbiorców paliw gazowych w 2023 r. w związku z sytuacją na rynku gazu (Dz.U. z 2022 r., poz. 2687 ze zm.; dalej jako u.s.o.o.p.) oraz art. 104 § 1 i art. 107 § 1 ustawy z 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz.U. z 2023 r., poz. 775 ze zm.; dalej jako k.p.a.) – odmówił wnioskodawcy przyznania refundacji podatku VAT z faktury dokumentującej dostarczenie paliw gazowych do gospodarstwa domowego.
W uzasadnieniu decyzji organ w pierwszej kolejności wyjaśnił, że wnioskodawca wystąpił o refundację podatku VAT z faktury z dnia [...] kwietnia 2023 r. dokumentującej dostarczenie paliw gazowych. Następnie powołał niepełną treść art. 18 u.s.o.o.p., wskazując, iż "w przypadku, gdy odbiorca paliw gazowych w gospodarstwie domowym, o którym mowa w art. 62b ust. 1 pkt 2a ustawy z dnia 10 kwietnia 1997 r. - Prawo energetyczne: 1) wykorzystuje jako główne źródło ogrzewania gospodarstwa domowego urządzenia grzewcze zasilane paliwami gazowymi, o których mowa w art. 3 pkt 3a ustawy Prawo energetyczne, wpisany lub zgłoszony do centralnej ewidencji emisyjności budynków, o której mowa w art. 27a ust. 1 ustawy z dnia 21 listopada 2008 r. o wspieraniu termomodernizacji i remontów oraz o centralnej ewidencji emisyjności budynków (Dz.U. z 2022 r. poz. 438,1561, 1576, 1967 i 2456), do dnia wejścia w życie ustawy, albo po tym dniu - w przypadku głównego źródła ogrzewania wpisanego lub zgłoszonego po raz pierwszy do centralnej ewidencji emisyjności budynków, o których mowa wart. 27g ust. 1 tej ustawy, 2) jest osobą w gospodarstwie domowym jednoosobowym, w którym wysokość przeciętnego miesięcznego dochodu w rozumieniu art. 3 pkt 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2022 r. poz. 615, 1265 i 2140; dalej jako u.ś.r.) nie przekracza kwoty 2100 zł lub osobą w gospodarstwie wieloosobowym, w którym wysokość przeciętnego miesięcznego dochodu w rozumieniu art. 3 pkt 1 u.ś.r. nie przekracza kwoty 1500 zł".
Mając to na względzie organ wskazał, że wysokość przeciętnego miesięcznego dochodu w roku 2021 w gospodarstwie domowym wnioskodawcy, w rozumieniu art. 3 pkt 1 u.ś.r., wynosi 3813,19 złotych na osobę. Oznacza to, że uzyskany dochód przekracza dopuszczalną wysokość dochodu do otrzymania dofinansowania, co stanowi podstawę rozstrzygnięcia w sprawie.
T.Z. złożył odwołanie od powyższej decyzji, domagając się jej zmiany przez przyznanie wnioskowanej refundacji. W uzasadnieniu odwołania wyjaśnił, że organ błędnie ustalił jego dochód miesięczny, albowiem faktycznie wynosi on 1358,83 zł z tytułu emerytury, co zostało wskazane w zaświadczeniu ZUS w rubryce "kwota do wypłaty". W ocenie wnioskodawcy dochód to kwota pieniężna, za którą można coś nabyć lub opłacić rachunki, czyli w jego przypadku to kwota 1358,83 zł.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia [...] sierpnia 2023 r., nr [...] utrzymało w mocy decyzję organu I instancji.
W uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy powołał również niepełną treść art. 18 u.s.o.o.p. oraz art. 3 pkt 1 u.ś.r., zgodnie z którym dochód oznacza wszelkie przychody podlegające opodatkowaniu na zasadach określonych w art. 27, art. 30b, art. 30c, art. 30e i art. 30f ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (Dz. U. z 2022 r. poz. 2647, 2687 i 2745 oraz z 2023 r. poz. 28), pomniejszone o koszty uzyskania przychodu, należny podatek dochodowy od osób fizycznych, składki na ubezpieczenia społeczne niezaliczone do kosztów uzyskania przychodu oraz składki na ubezpieczenie zdrowotne, po odliczeniu kwot alimentów świadczonych na rzecz innych osób.
W ocenie Kolegium organ I instancji prawidłowo ustalił, że wnioskodawca prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe, a wysokość jego przeciętnego miesięcznego dochodu w roku 2021 wynosi 3813,19 zł (po odliczeniu kwoty zaliczki na podatek dochodowy i kwoty składki zdrowotnej w części ponoszonej przez świadczeniobiorcę). Kwota potrącana tytułem zajęcia komorniczego stanowi kwotę zaległych alimentów na rzecz pełnoletnich dzieci, nie podlega potrąceniu zgodnie z ww. art. 3 pkt 1 u.ś.r. Wobec tego wnioskodawca nie spełniła warunku dochodowego.
T.Z. wniósł skargę na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wlkp., w której domagając się uchylenia decyzji organów obydwu instancji i przyznania refundacji, zarzucając błąd w ustaleniach faktycznych, polegający na niewłaściwej interpretacji przepisów u.ś.r. Skarżący zwrócił uwagę na treść art. 3 pkt 1 u.ś.r., gdzie wskazano, że dochód wylicza się po odliczeniu kwot alimentów świadczonych na rzecz innych osób.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podkreślając, że kwota potrącana tytułem zajęcia komorniczego stanowi kwotę zaległych alimentów na rzecz pełnoletnich dzieci i nie podlega odliczeniu zgodnie z art. 3 pkt 1a i c u.ś.r. Kwota zaległych alimentów na pełnoletnie dzieci nie jest tożsama z alimentami świadczonymi na rzecz dzieci.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Przedmiotem kontroli sądowoadministracyjnej przeprowadzonej pod względem legalności - w związku z brakiem wniosku skarżącego i organu o przeprowadzenie rozprawy - na posiedzeniu niejawnym, na podstawie art. 15zzs4 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (tekst jedn. Dz.U. z 2021 r., poz. 2095 ze zm.), była decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego utrzymująca w mocy decyzję Prezydenta Miasta odmawiającą skarżącemu refundacji podatku VAT z faktury dokumentującej dostarczenie paliw gazowych do gospodarstwa domowego.
Podstawę materialną powyższych decyzji stanowił art. 18 u.s.o.o.p. W myśl tego przepisu (w pełnym brzmieniu) w przypadku gdy odbiorca paliw gazowych
w gospodarstwie domowym, o którym mowa w art. 62b ust. 1 pkt 2 lit. a ustawy - Prawo energetyczne:
1) wykorzystuje jako główne źródło ogrzewania gospodarstwa domowego urządzenia grzewcze zasilane paliwami gazowymi, o których mowa w art. 3 pkt 3a ustawy - Prawo energetyczne, wpisany lub zgłoszony do centralnej ewidencji emisyjności budynków, o której mowa w art. 27a ust. 1 ustawy z dnia 21 listopada 2008 r. o wspieraniu termomodernizacji i remontów oraz o centralnej ewidencji emisyjności budynków (Dz. U. z 2022 r. poz. 438, 1561, 1576, 1967 i 2456), do dnia wejścia w życie ustawy, albo po tym dniu - w przypadku głównego źródła ogrzewania wpisanego lub zgłoszonego po raz pierwszy do centralnej ewidencji emisyjności budynków, o których mowa w art. 27g ust. 1 tej ustawy;
2) jest osobą w gospodarstwie domowym jednoosobowym, w którym wysokość przeciętnego miesięcznego dochodu w rozumieniu art. 3 pkt 1 u.ś.r. nie przekracza kwoty 2100 zł, lub osobą w gospodarstwie domowym wieloosobowym, w którym wysokość przeciętnego miesięcznego dochodu w rozumieniu art. 3 pkt 1 u.ś.r. nie przekracza kwoty 1500 zł na osobę
- przysługuje mu refundacja kwoty odpowiadającej podatkowi VAT wynikającej
z opłaconej faktury dokumentującej i informacji, o których mowa w art. 18a, dokumentujących dostarczenie paliw gazowych od dnia 1 stycznia 2023 r. do dnia
31 grudnia 2023 r. do tego odbiorcy paliw gazowych, zwana dalej "refundacją podatku VAT".
Prawidłowo organy obu instancji przyjęły do ustalenia spełnienia wymogu określonego w art. 18 pkt 2 u.s.o.o.p. wysokość dochodów skarżącego osiąganych przez niego w 2021 r., w sytuacji, gdy w kontrolowanej sprawie wniosek o refundację został złożony w czerwcu 2023 r. Zgodnie bowiem z art. 20 ust. 3 u.s.o.o.p. do ustalenia przez wójta, burmistrza albo prezydenta miasta prawa do refundacji podatku VAT, o którym mowa w art. 18, stosuje się odpowiednio art. 411 ust. 10k-10° oraz 10r ustawy z dnia 27 kwietnia 2001 r. - Prawo ochrony środowiska (Dz. U. z 2022 r. poz. 2556). Stosownie natomiast do art. 411 ust. 10k pkt 1 tej ostatniej ustawy wysokość przeciętnego miesięcznego dochodu, o którym mowa w ust. 10g, ustalana jest na podstawie dochodów osiągniętych w przedostatnim roku kalendarzowym poprzedzającym rok, w którym złożono żądanie wydania zaświadczenia, o którym mowa w ust. 10g - w przypadku żądania złożonego w okresie od dnia 1 stycznia do dnia 31 lipca danego roku.
Jeśli chodzi o pojęcie dochodu u.s.o.o.p. nie formułuje własnej definicji tego pojęcia, lecz odsyła w tym zakresie do art. 3 pkt 1 u.ś.r., który stanowi – w części w jakiej miał zastosowanie w sprawie (lit. a) - że ilekroć w ustawie jest mowa o dochodzie - oznacza to, po odliczeniu kwot alimentów świadczonych na rzecz innych osób przychody podlegające opodatkowaniu na zasadach określonych w art. 27, art. 30b, art. 30c, art. 30e i art. 30f ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (Dz. U. z 2022 r. poz. 2647, 2687 i 2745 oraz z 2023 r. poz. 28), pomniejszone o koszty uzyskania przychodu, należny podatek dochodowy od osób fizycznych, składki na ubezpieczenia społeczne niezaliczone do kosztów uzyskania przychodu oraz składki na ubezpieczenie zdrowotne. Alimenty, o których mowa tym przepisie to świadczenie pieniężne wynikające z realizacji ustawowego obowiązku określonego w art. 128 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (tekst jedn. Dz.U. z 2023 r., poz. 2809; dalej jako k.r.o.) na rzecz osób uprawnionych wymienionych w dziale III k.r.o. Nie ma przy tym znaczenia, czy osoba ta otrzymuje świadczenie alimentacyjne, które płacone jest przez dłużnika alimentacyjnego dobrowolnie, czy też w drodze egzekucji komorniczej. Ściąganie tego świadczenia alimentacyjnego w drodze egzekucji na rzecz osoby uprawnionej nie zmienia bowiem jego podstawy prawnej. Konkretny obowiązek alimentacyjny powstaje w razie spełnienia się ustawowych przesłanek alimentacji; uprawnionemu przysługuje roszczenie o alimenty (wierzytelność), a zobowiązany - dłużnik ma obowiązek spełnić odpowiadające mu świadczenie alimentacyjne (dług). Ze względu na cel i treść świadczenia, prawa i obowiązki alimentacyjne, mają charakter ściśle osobisty (por. uchwały Sądu Najwyższego z dnia 25 listopada 1975 r., sygn. akt III CZP 76/75, OSNCP 1976, Nr 10, poz. 207 oraz z dnia 13 lipca 2011 r., sygn. akt III CZP 39/11).
W pojęciu alimentów nie mieszczą się natomiast kwoty uiszczanych przez dłużnika alimentacyjnego, czy to dobrowolnie, czy też podlegających ściągnięciu w drodze egzekucji, celem zaspokojenia należności z tytułu wypłaconych osobie uprawnionej świadczeń z funduszu alimentacyjnego czy zaliczek alimentacyjnych, nie stanowi to realizacji obowiązku alimentacyjnego. Poza tym nieakceptowalna jest sytuacja, aby dłużnik alimentacyjny, który nie realizował w sposób należyty i terminowy obowiązku alimentacyjnego, co doprowadziło do tego, że osoba, na której rzecz zasądzono alimenty, zmuszona była do zwrócenia się o przyznanie jej świadczenia z funduszu alimentacyjnego (czy niegdyś – zaliczki alimentacyjnej), korzystał z dobrodziejstwa, jakim jest odliczenie alimentów od przychodu (por. K. Małysa-Sulińska (red.), Świadczenia rodzinne. Komentarz, WKP 2023, t. 7 do art. 3). Obowiązek alimentacyjny realizowany jest w ramach nawiązanego stosunku alimentacyjnego, powstałego z mocy prawa, niezależnie od woli stron, wskutek istnienia określonych relacji rodzinnych, takich jak pokrewieństwo, powinowactwo czy przysposobienie, to zapłaty alimentów świadczonych przez zobowiązanego na rzecz tych osób uprawnionych nie można utożsamiać z kwotami należności wyegzekwowanych lub zwróconych przez dłużnika na rzecz funduszu alimentacyjnego w ramach nie prywatnoprawnego lecz przecież, co istotne, publicznoprawnego zobowiązania.
Przy ustalaniu dochodu może być uwzględniona tylko ta część alimentów, która przypada na dany rok. Przepis art. 128 k.r.o. sformułował treść obowiązku alimentacyjnego, którym jest dostarczanie uprawnionemu przez zobowiązanego środków utrzymania, a w miarę potrzeby także środków wychowania. Stosownie zaś do art.133 § 1 k.r.o. rodzice są obowiązani do świadczeń alimentacyjnych względem dziecka, które nie jest w stanie utrzymać się samodzielnie chyba, że dochody z majątku dziecka wystarczają na pokrycie jego kosztów utrzymania i wychowania. Jak stanowi art. 135 § 1 k.r.o. zakres świadczeń alimentacyjnych zależy od usprawiedliwionych potrzeb uprawnionego oraz od zarobkowych i majątkowych możliwości zobowiązanego. Oznacza to, że świadczenia alimentacyjne służą zaspokajaniu usprawiedliwionych potrzeb uprawnionego, a ich wysokość uwarunkowana jest kosztami utrzymania (wyżywienie, mieszkanie, odzież, leczenie) i wychowania, a w odniesieniu do dzieci również kosztami pielęgnacji, opieki, dbałości o fizyczny i intelektualny rozwój. Świadczenia alimentacyjne służą zaspokajaniu głównie potrzeb bieżących, których wysokość może być określana w wyroku sądu powszechnego, w ugodzie zawieranej przed tym sądem lub w drodze umowy stron. Świadczenia alimentacyjne w swej istocie stanowią świadczenia cykliczne, wypłacane regularnie co miesiąc celem zaspokojenia bieżących potrzeb dzieci, kosztów ich utrzymania. Taki też charakter tych świadczeń należy mieć na uwadze, analizując treść art. 3 u.ś.r. Oznacza to, że w skład dochodu wchodzą alimenty we wskazanym rozumieniu, otrzymywane w roku bazowym, a nie alimenty rozumiane jako spłata długu alimentacyjnego za poprzednie lata, jako że w tym ostatnim wypadku przyjęte rozumienie przedmiotowego elementu dochodu pozostawałoby nie do pogodzenia z konstytucyjnie chronioną zasadą sprawiedliwości społecznej i równości wobec prawa. Powyższe stanowisko wprawdzie ugruntowane jest w orzecznictwie na tle wykładni pojęcia alimentów, o których w art. 3 pkt 1 lit. c tiret 14 u.ś.r. (por. wyrok NSA z 21 lipca 2020 r., I OSK 3225/19, wyrok WSA w Krakowie 7 września 2021 r., III SA/Kr 530/21), jednakże w tożsamy sposób należy rozumieć to samo pojęcie powołane w tym samym akcie prawnym, co więcej w tym samym przepisie, tylko w innej jego części. Racjonalność prawodawcy wymaga bowiem założenia, że tym samym terminom nadał to samo znaczenie. W myśl § 10 załącznika do rozporządzenia Prezesa RM z dnia 20 czerwca 2002 r. w sprawie "Zasad techniki prawodawczej" (tekst jedn. Dz.U. z 2016 r., poz. 283) do oznaczenia jednakowych pojęć używa się jednakowych określeń, a różnych pojęć nie oznacza się tymi samymi określeniami. Jest to jedna z podstawowych dyrektyw wykładni (dyrektywa konsekwencji terminologicznej), zgodnie z którą tym samym terminom nie należy nadawać różnych znaczeń (lege non distinguente nec nostrum est distinguere). Oznacza to, że osoba obciążona obowiązkiem alimentacyjnym może stosownie do art. 3 odliczyć od dochodów jedynie świadczone alimenty, które przypadają w danym roku bazowym. W przypadku kontrolowanej sprawy był to rok 2021.
W ocenie Sądu organy obu instancji nie wyjaśniły dostatecznie wnikliwie, jakie alimenty uiszczał skarżący w 2021 r., wbrew obowiązkom wynikającym z art. 7,
art. 77 § 1 , art. 80 oraz art. 107 § 3 k.p.a. w zw. z art. 21 u.s.o.o.p. Podkreślić należy,
że organ I instancji kwestie odliczenia alimentów pominął całkowicie w uzasadnieniu swej decyzji, nie wskazując jednocześnie w jaki sposób wyliczył dochód skarżącego na kwotę 3813,19 zł miesięcznie oraz na podstawie jakich dowodów poczynił te ustalenia. Podobnie ograniczone są w tym zakresie rozważania organu odwoławczego.
W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji podzielił bowiem ustalenia organu I instancji, że "wnioskodawca prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe, a wysokość jego przeciętnego miesięcznego dochodu w roku 2021 wynosi 3813,19 zł (po odliczeniu kwoty zaliczki na podatek dochodowy i kwoty składki zdrowotnej w części ponoszonej przez świadczeniobiorcę)". Dodał przy tym, że "kwota potrącana tytułem zajęcia komorniczego stanowi kwotę zaległych alimentów na rzecz pełnoletnich dzieci, nie podlega potrąceniu zgodnie z ww. art. 3 pkt 1 u.ś.r.", bliżej nie argumentując i nie wskazując dowodów na ich poparcie.
W aktach administracyjnych sprawy znajduje się wprawdzie zaświadczenie ZUS Oddział z dnia [...] maja 2021 r. (k. 7), potwierdzające wysokość wypłacanej skarżącemu emerytury po odliczeniu podatku i składek na ubezpieczenie zdrowotne oraz potrąceniu kwoty 2722,46 zł, stanowiącej "potrącenie alimentacyjne" (dopisek ręczny), zważyć jednak należy, że odnosi się ono jedynie do okresu od 1 maja 2021 r. do 31 maja 2021 r. Ponadto nie wynika z niego co oznaczają powyższe "potrącenia alimentacyjne", a mianowicie, czy są to alimenty świadczone bezpośrednio na rzecz osób uprawnionych, czy też ściągane zaległości na rzecz Funduszu Alimentacyjnego (w aktach bowiem znajduje się karta wypłat zaliczek alimentacyjnych wypłaconych I.Z.) i jakiego okresu one dotyczą. Na tym zaświadczeniu znajduje się również nieopatrzona datą adnotacja podpisana przez pracownika organu I instancji o następującej treści: "Po ustaleniu z wnioskodawcą ustaliłam, iż kwota potrącenia alimentacyjnego dotyczy dzieci już pełnoletnich – są to zaległe alimenty". Nie sposób na podstawie tak lakonicznie sformułowanej adnotacji również określić jakiego okresu dotyczą wspomniane w niej "zaległe alimenty". Z faktu, iż dzieci skarżącego są już pełnoletnie, nie wynika, że jego obwiązek alimentacyjny wygasł. Zgodnie z treścią art. 133 § 1 k.r.o. obowiązek alimentacyjny nie jest powiązany z wiekiem dziecka, lecz z okolicznością czy jest ono w stanie utrzymać się samodzielnie chyba, że dochody z majątku wystarczają na pokrycie jego kosztów utrzymania i wychowania. Oznacza to, iż ustalenie, iż w 2021 r. skarżący świadczył jedynie zaległe alimenty, tj. takie, które były wymagalne do 31 grudnia 2020 r., nie jest jednoznaczne i nasuwa wątpliwości.
Podkreślić należy, że nie jest rolą sądu administracyjnego uzupełnianie
w jakimkolwiek zakresie aktów podejmowanych przez organy administracji,
a w szczególności prowadzenie brakujących ustaleń, analiz, tudzież przedstawianie
"w zastępstwie" tych organów motywów, jakimi kierowały się one przy rozstrzyganiu danej sprawy (por. wyrok WSA w Poznaniu z 19 maja 2016 r., IV SA/Po 973/15). Kontrola sądowoadministracyjna nie może zastępować organu, gdyż narusza to konstytucyjną zasadę dwuinstancyjności postępowania administracyjnego. Rolą sądu administracyjnego jest jedynie badanie legalności działań bądź zaniechań organu (por. wyrok NSA z 24 stycznia 2018 r., II OSK 1419/17).
Mając na uwadze powyższe Sąd uznał, iż doszło do naruszenia przepisów postępowania, tj. art. 7, art. 77 § 1, art. 80 oraz art. 107 § 3 k.p.a., które mogło mieć istotny wpływ na wynik postępowania, co uzasadniało – na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. - uchylenie zaskarżonej decyzji
Ponownie rozpoznając sprawę organ ustali w sposób niebudzący wątpliwości za jaki okres skarżący świadczył alimenty w 2021 r., i wyliczy jego dochód uwzględniając treść art. 3 pkt 1 u.ś.r. oraz przedstawioną powyżej wykładnię pojęcia alimentów. Jednocześnie Sąd zwraca uwagę, że organy rozpoznały wniosek jedynie w zakresie refundacji podatku VAT wynikającego z faktury VAT z [...] kwietnia 2023 r., nr [...], natomiast wniosek dotyczył również refundacji podatku VAT wynikającego z faktury VAT z [...] marca 2023 r., nr [...].

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI