II SA/GO 656/21

II SA/Go 656/21 - Wyrok WSA w Gorzowie Wlkp.
Data orzeczenia
2021-09-02
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2021-07-21
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wlkp.
Sędziowie
Jarosław Piątek
Kamila Karwatowicz /sprawozdawca/
Michał Ruszyński /przewodniczący/
Symbol z opisem
6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne
Pomoc społeczna
Sygn. powiązane
I OSK 2312/21 - Wyrok NSA z 2022-09-22
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2019 poz 2325
art.17 ust.5 pkt 1 lit.a, art.24 ust.2, art.27 ust.5
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim w składzie: Przewodniczący Sędzia WSA Michał Ruszyński Sędziowie Sędzia WSA Jarosław Piątek Asesor WSA Kamila Karwatowicz (spr.) po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 2 września 2021 r. sprawy ze skargi E.P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...]r., nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę.
Uzasadnienie
Decyzją z dnia [...] marca 2021 r., nr [...], wydaną na podstawie art. 104 oraz art. 107 Kodeksu postępowania administracyjnego (t.j. Dz.U. z 2020r., poz. 256 ze zm., dalej jako k.p.a. ) oraz art. 17 ust. 1, ust. la, ust. 5 pkt 1 lit. a, art. 20 ust. 3, art. 24, art. 25 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz. U. z 2020 r. poz. 111 ze zm., dalej jako u.ś.r.), działając z upoważnienia Prezydenta Miasta, Kierownik Działu Świadczeń Rodzinnych i Funduszu Alimentacyjnego w Centrum Pomocy Rodzinie, orzekł wobec E.P. o: 1. odmowie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego wnioskowanego na L.P. za okres od [...] czerwca 2019r. do [...] lutego 2021 r., 2. przyznaniu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego wnioskowanego na L.P. w kwocie 1971 zł miesięcznie, w okresie od [...] marca 2021r. do bezterminowo.
W uzasadnieniu decyzji organ podał, iż w dniu 26 czerwca 2019r. strona złożyła do organu wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad córką L.P. Decyzją nr [...] z dnia [...] września 2019r. organ odmówił stronie wnioskowanego świadczenia z uwagi na przysługujące wnioskodawczyni świadczenie emerytalne. Na skutek złożonego odwołania Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją nr [...] z dnia [...] października 2019r. utrzymało zaskarżoną decyzję w mocy. E.P. złożyła skargę od ww. decyzji do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wlkp., który wyrokiem z dnia 19 grudnia 2019r. sygn. akt. II SA/Go 774/19 uchylił zaskarżoną decyzję. Po rozpoznaniu wniesionej przez SKO skargi kasacyjnej od ww. wyroku Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 18 sierpnia 2020r., sygn. akt I OSK 780/20 oddalił skargę kasacyjną.
W tej sytuacji Samorządowego Kolegium Odwoławcze decyzją nr [...] z dnia [...] stycznia 2021 r. uchyliło zaskarżoną decyzję w całości i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji. W uzasadnieniu SKO podało, iż z uwagi na wiążącą wykładnią prawa dokonaną w przedmiotowej sprawie przez NSA, rozpatrując sprawę ponownie organ I instancji poinformuje stronę o możliwości złożenia wniosku o zawieszenie emerytury i uzależnieniu przyznania świadczenia pielęgnacyjnego od przedstawienia decyzji o wstrzymaniu jej wypłaty. Wówczas, o ile strona doprowadzi do zawieszenia prawa do emerytury, możliwe będzie płynne przejście osoby uprawnionej z systemu świadczeń emerytalnych do systemu świadczeń rodzinnych. W związku z powyższym organ I instancji pismem z dnia [...] lutego 2021 r. wezwał E.P. do złożenia wyjaśnień czy zawiesiła ona prawo do emerytury, jeżeli tak, zobowiązał do dołączenia dokumentu potwierdzającego ww. stan rzeczy. W dniu 4 marca 2021r. strona przedłożyła decyzję z Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] lutego 202Ir. nr [...] o wstrzymaniu wypłaty emerytury od [...] marca 2021r.
Następnie organ wskazał na treść art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. zgodnie z którym świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do emerytury, renty, renty rodzinnej z tytułu śmierci małżonka przyznanej w przypadku zbiegu prawa do renty rodzinnej i innego świadczenia emerytalno-rentowego, renty socjalnej, zasiłku stałego, nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego, zasiłku przedemerytalnego, świadczenia przedemerytalnego lub rodzicielskiego świadczenia uzupełniającego, o którym mowa w ustawie z dnia 31 stycznia 2019 r. o rodzicielskim świadczeniu uzupełniającym.
Organ wyjaśnił, iż w wyroku z dnia 18 sierpnia 2020 r. NSA orzekł, iż emerytura jest prawem niezbywalnym, ale uznać należy, że zawieszenie tego prawa eliminuje negatywną przesłankę z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r., w postaci posiadania prawa do emerytury. Istota ograniczenia prawa do zasiłku pielęgnacyjnego dla emeryta, wynikająca z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. musi być interpretowana jako wiążąca się nie z samym prawem do emerytury, lecz z jego realizacją w postaci wypłaty świadczenia. Skoro zawieszenie prawa do emerytury skutkuje wstrzymaniem jej wypłaty, to uznać należy, że eliminuje się w ten sposób negatywną przesłankę wyłączającą nabycie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Zgodnie z art. 24 ust. 2 u.ś.r. prawo do świadczeń rodzinnych ustala się, począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami, czyli w sprawach wymagających rezygnacji z emerytury od miesiąca, w którym strona przedstawi decyzję o wstrzymaniu wypłaty emerytury.
Wobec powyższego organ uznał, iż świadczenie pielęgnacyjne przyznać należy stronie od miesiąca wstrzymania wypłaty emerytury, tj. od [...] marca 2021 r. na stałe, a także odmówić prawa do wnioskowanego świadczenia za okres od [...] czerwca 2019r. do [...] lutego 2021r. (w tym czasie wypłata emerytury nie była wstrzymana).
Powyższa decyzja stała się przedmiotem odwołania wniesionego przez E.P. do Samorządowego Kolegium Odwoławczego. Odwołująca zakwestionowała zasadność odmowy przez organ przyznania jej świadczenia za okres od [...] czerwca 2019 r. do [...] lutego 2021 r.
Decyzją nr [...] z dnia [...] maja 2021 r. SKO, działając na podstawie art. 1, art. 2 i 2a ustawy z dnia 12 października 1994 r. o samorządowych kolegiach odwoławczych (Dz. U. z 2018 r., poz. 570), art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., art. 17 ust. 1, ust. 5 pkt 1 lit. a, art. 24 ust. 2 i 4 u.ś.r. oraz art. 103 ust. 3 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2021 r., poz. 291, ze zm.) utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję.
SKO wskazało na wstępie na przebieg postępowania w sprawie, w szczególności zwracając uwagę na wyrok wydany w przedmiotowej sprawie przez WSA w Gorzowie Wlkp. i NSA i związanie oceną prawną i wskazaniami co do dalszego postępowania wyrażonymi w prawomocnych wyrokach WSA w Gorzowie Wlkp. z dnia 19 grudnia 2019 r. w sprawie II SA/Go 774/19 oraz Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 18 sierpnia 2020 r. w sprawie I OSK 780/20, wynikające z art. 153 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r. poz. 2325, ze zm., dalej jako p.p.s.a.).
SKO wskazało, na podstawie ustaleń dokonanych w toku postępowania, iż strona nie podejmuje zatrudnienia w związku ze sprawowaną opieką nad córką, która legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Z orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności wydanym w dniu [...] października 2009 r. Nr [...] przez Powiatowy Zespół do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności wynika, że niepełnosprawność w stopniu znacznym L.P. istnieje od urodzenia. Fakt sprawowania opieki nad córką, jak również brak podejmowania zatrudnienia nie był kwestionowany. Nie budziło również wątpliwości, że na skarżącej ciąży obowiązek alimentacyjny nad córką.
Kwestię sporną stanowiły natomiast konsekwencje wynikające z przysługiwania skarżącej emerytury i równoczesnego ubiegania się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. SKO wskazało, iż będąc związane wykładnią zawartą w wyroku NSA z dnia 18 sierpnia 2020 r., w uzasadnieniu decyzji kasatoryjnej z [...] stycznia 2021 r. nr [...] poinformowało stronę, że przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego jest uzależnione od przedłożenia decyzji ZUS o wstrzymaniu wypłaty przyznanej emerytury.
Stąd organ I instancji wezwał stronę do złożenia wyjaśnień czy zawiesiła prawo do emerytury i przedłożenia dokumentu potwierdzającego powyższy stan rzeczy, a strona w dniu 4 marca 2021 r. przedłożyła decyzję z ZUS o wstrzymaniu wypłaty emerytury od [...] marca 2021r. SKO podkreśliło, iż w orzecznictwie sądów administracyjnych wskazuje się, że to zawieszenie prawa do emerytury należy traktować jako zdarzenie materialnoprawne, powodujące ustanie zasadniczych skutków posiadania przez osobę danego prawa.
Ustosunkowując się do zarzutów odwołania SKO stwierdziło, że skarżąca otrzymała możliwość wyboru świadczenia bardziej dla niego korzystnego i z możliwości tej skorzystała, składając wniosek o zawieszenie emerytury. Tym samym Kolegium za niezasadne uznało zarzuty naruszenia art. 24 a ust. 1-3 u.ś.r. w zw. z art. 9 K.p.a. polegające na niepoinformowaniu wnioskującej, wbrew ustawowemu obowiązkowi, w dacie złożenia wniosku o przyznanie jej zasiłku pielęgnacyjnego o konieczności złożenia wniosku o zawieszenie emerytury i wstrzymaniu jej wypłaty oraz art. 79a K.p.a. poprzez niepoinformowanie skarżącej o istnieniu przesłanek zależnych od strony (tj. niepoinformowaniu o możliwości zawieszenia prawa do emerytury skutkującego uzyskaniem prawa do wypłaty świadczenia pielęgnacyjnego w pełnej wysokości), co skutkowało wydaniem decyzji po jej blisko dwuletnim procedowaniu, wskutek czego odmówiono skarżącej uprawnienia do wypłaty jej zasiłku pielęgnacyjnego przez okres 20 miesięcy.
Wbrew twierdzeniom odwołania, w niniejszej sprawie nie zachodziły podstawy do przyznania wnioskowanego świadczenia od [...] czerwca 2019 r. Skarżąca złożyła co prawda w tym miesiącu wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, jednakże żądanie to obarczone było materialnoprawną przeszkodą w przyznaniu świadczenia, polegającą na pobieraniu emerytury, pozostającej w kolizji z uprawnieniem do świadczenia pielęgnacyjnego. Dopiero więc od miesiąca marca 2021 r., w związku z wyeliminowaniem negatywnej przesłanki z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. zachodziła możliwość przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego. Zawieszenie prawa do emerytury należy bowiem traktować jako zdarzenie materialnoprawne, powodujące ustanie zasadniczych skutków posiadania przez osobę danego prawa.
Mając na względzie powyższe Kolegium za prawidłowe uznało rozstrzygnięcie organu I instancji o przyznaniu świadczenia pielęgnacyjnego od [...] marca 2021 r. do bezterminowo. To bowiem w tym miesiącu (marzec 2021 r.) została wyeliminowana negatywna przesłanka z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) u.ś.r. co do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.
Pismem z dnia [...] lipca 2021 r. E.P. zwróciła się do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wlkp. ze skargą na w/w decyzję, zaskarżając decyzję w całości, tj. w zakresie odmowy przyznania prawa do zasiłku pielęgnacyjnego za okres od [...] czerwca 2019 do [...] lutego 2021 r. Skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji w zaskarżonym zakresie i poprzedzającej jej decyzji Organu I Instancji również w zaskarżonym zakresie.
Zaskarżonej decyzji zarzuciła naruszenie przepisów postępowania przez Organ I Instancji, mający wpływ na treść decyzji, tj.:
- art. 24 a ust. 1-3 u.ś.r. w zw. z art. 9 k.p.a., które to uchybienie polega na niepoinformowaniu wnioskującej, wbrew ustawowemu obowiązkowi, w dacie złożenia wniosku o przyznanie jej zasiłku pielęgnacyjnego o konieczności złożenia wniosku o zawieszenie emerytury i wstrzymaniu jej wypłaty;
- art. 79 a k.p.a. poprzez niepoinformowanie skarżącej o istnieniu przesłanek zależnych od strony (tj. niepoinformowaniu o możliwości zawieszenia prawa do emerytury skutkującego uzyskaniem prawa do wypłaty świadczenia pielęgnacyjnego w pełnej wysokości), o co skutkowało wydanie decyzji po jej blisko dwuletnim procedowaniu, wskutek czego odmówiono skarżącej uprawnienia do wypłaty jej zasiłku pielęgnacyjnego przez okres 20 miesięcy.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie w całości podtrzymując stanowisko i argumentację wyrażone w zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje:
Na wstępie wyjaśnić należy, iż Sąd rozpoznał przedmiotową sprawę w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów, na podstawie art. 119 pkt 2 i art. 120 ustawy z dnia 30 sierpnia 2020 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm., dalej jako p.p.s.a.). Zgodnie z treścią cyt. art. 119 pkt 2 p.p.s.a. sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym jeżeli strona zgłosi wniosek o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, a żadna z pozostałych stron w terminie czternastu dni od zawiadomienia o złożeniu wniosku nie zażąda przeprowadzenia rozprawy. Wniosek o rozpoznanie przedmiotowej sprawy w trybie uproszczonym złożył organ, a poinformowana o tym strona skarżąca nie wniosła o przeprowadzenie rozprawy.
Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tj. Dz. U. z 2021 r. poz. 137 ze zm.) kontrola sądowa zaskarżonych decyzji, postanowień bądź innych aktów wymienionych w art. 3 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. (t.j. Dz. U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm., dalej zwana p.p.s.a.), sprawowana jest w oparciu o kryterium zgodności z prawem. W związku z tym, zgodnie z art. 145 § 1 pkt 1 i 2 p.p.s.a., aby wyeliminować z obrotu prawnego akt wydany przez organ administracyjny, konieczne jest stwierdzenie, że doszło w nim do naruszenia przepisów prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, bądź przepisów postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy, albo też do naruszenia przepisów prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania albo stwierdzenia nieważności decyzji. Nadto zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.
Przedmiot tak rozumianej kontroli stanowiła decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] maja 2021 r., utrzymująca w mocy decyzję organu I instancji z dnia [...] marca 2021 r., którą organ przyznał skarżącej prawo do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawną córką od [...] marca 2021 r. i jednocześnie odmówił przyznania tego świadczenia od [...] czerwca 2019 r. do [...] lutego 2021 r.
Zasadniczy spór w przedmiotowej sprawie dotyczy ustalenia okresu za jaki skarżącej przyznane zostało prawo do świadczenia pielęgnacyjnego. Organy I i II instancji przyznając bowiem skarżącej prawo do świadczenia pielęgnacyjnego w zaskarżonej decyzji uwzględniły okres od [...] marca 2021 r., tj. od dnia w którym zawieszeniu uległa wypłata przysługującej skarżącej emerytury, odmawiając jednocześnie w/w świadczenia za okres od [...] czerwca 2019 r. do [...] lutego 2021 r. Powyższe zaś zostało zakwestionowane przez skarżącą, zdaniem której w/w świadczenie powinno zostać jej przyznane od pierwszego dnia miesiąca, w którym złożony został przez nią wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego tj. w przedmiotowej sprawie od [...] czerwca 2019 r. Skarżąca podała w skardze, iż skarży decyzję w całości, tj. w zakresie odmowy przyznania prawa do zasiłku pielęgnacyjnego za okres od [...] czerwca 2019 r. do [...] lutego 2021 r. Intencją skarżącej było zatem niewątpliwie zakwestionowanie części rozstrzygnięcia dla niej niekorzystnej dotyczącej odmowy przyznania świadczenia za okres [...] czerwca 2019r. – [...] lutego 2021 r.
Niewątpliwie istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia w przedmiotowej sprawie ma fakt, iż przedmiotowa sprawa była już przedmiotem orzekania zarówno przez tutejszy Sąd, jak i przez NSA. W tych okolicznościach zastosowanie znajduje art. 153 p.p.s.a., zgodnie z którym ocena prawna wyrażona w orzeczeniu sądu wiąże w tej sprawie ten sąd oraz organ, którego działanie było przedmiotem zaskarżenia. Ocena prawna, o której stanowi analizowany przepis, to wyjaśnienie istotnej treści przepisów prawnych i sposobu ich stosowania w rozpoznawanej sprawie. Ocena prawna o charakterze wiążącym musi dotyczyć właściwego zastosowania konkretnego przepisu czy też prawidłowej jego wykładni w odniesieniu do ściśle określonego rozstrzygnięcia podjętego w konkretnej sprawie. Musi ponadto pozostawać w logicznym związku z treścią orzeczenia sądu administracyjnego, w którym została sformułowana. Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku 15 marca 2012 r., II OSK 2562/10, ONSA WSA 2013/1, stwierdził, że ocena prawna musi zostać w orzeczeniu wyrażona, co oznacza, że za przedmiot związania można uznać jedynie te elementy oceny odnoszącej się do przepisów prawa, które zostały zamieszczone w treści uzasadnienia orzeczenia. Muszą one mieć postać jednoznacznych twierdzeń, sformułowanych w sposób jasny, umożliwiający ustalenie treści związania bez potrzeby podejmowania skomplikowanych zabiegów interpretacyjnych. Natomiast wskazania co do dalszego postępowania stanowią z reguły konsekwencje oceny prawnej. Dotyczą one sposobu działania w toku ponownego rozpoznania sprawy i mają na celu uniknięcie błędów już popełnionych oraz wskazanie kierunku, w którym powinno zmierzać przyszłe postępowanie dla uniknięcia wadliwości w postaci np. braków w materiale dowodowym lub innych uchybień procesowych (A. Kabat [w:] B. Dauter, M. Niezgódka-Medek, A. Kabat, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, LEX/el. 2019, art. 153.). Zatem zarówno organ administracji, jak i sąd, rozpatrując sprawę ponownie, obowiązane są zastosować się do tak rozumianej oceny prawnej i wskazań, zawartych w uzasadnieniu wyroku.
W orzecznictwie podkreśla się, iż działania naruszające wyrażoną w art. 153 p.p.s.a. zasadę muszą być konsekwentnie eliminowane przez uchylanie wadliwych z tego powodu rozstrzygnięć administracyjnych, już chociażby z uwagi na związanie wcześniej przedstawioną oceną prawną także i samego sądu administracyjnego (por. wyroki NSA: z dnia 21 października 1999 r., sygn. akt IV SA 1681/97 i z dnia 1 września 2010 r., sygn. akt I OSK 920/10). Ocena prawna traci moc wiążącą tylko w przypadku zmiany prawa, zmiany istotnych okoliczności faktycznych sprawy (ale tylko zaistniałych po wydaniu wyroku, a nie w wyniku odmiennej oceny znanych i już ocenionych faktów i dowodów) oraz w wypadku wzruszenia we właściwym trybie orzeczenia zawierającego ocenę prawną. Podsumowując stwierdzić należy, zgodnie z poglądem Naczelnego Sądu Administracyjnego (wyrok z dnia 21 marca 2014r., sygn. akt I GSK 534/12), że: "Przepis art. 153 p.p.s.a. ma charakter bezwzględnie obowiązujący, wobec czego ani organ administracji publicznej, ani sąd administracyjny orzekając ponownie w tej samej sprawie, nie może pominąć oceny prawnej wyrażonej wcześniej w orzeczeniu, gdyż ocena ta wiąże go w sprawie. Uregulowanie zawarte w art. 153 p.p.s.a. oznacza, że orzeczenie sądu administracyjnego wywiera skutki wykraczające poza zakres postępowania sądowoadministracyjnego, bo jego oddziaływaniem objęte jest także przyszłe postępowanie administracyjne w danej sprawie. Z kolei, związanie samego sądu administracyjnego, w rozumieniu art. 153 p.p.s.a. oznacza, że nie może on formułować nowych ocen prawnych, które są sprzeczne z wyrażonym wcześniej poglądem, lecz zobowiązany jest do podporządkowania się mu w pełnym zakresie oraz konsekwentnego reagowania w razie stwierdzenia braku zastosowania się organu administracji publicznej do wskazań w zakresie dalszego postępowania".
Mając powyższe na uwadze należy zatem w pierwszej kolejności przywołać zatem ocenę prawną wyrażoną przez sądy administracyjne w niniejszej sprawie. Wyrokiem z dnia 19 grudnia 2019 r., sygn. akt II SA/Go 774/19 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wlkp. uchylił decyzję SKO z [...] października 2019 r., w której organ odmówił skarżącej przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z uwagi na przysługujące jej prawo do emerytury. Sąd wskazał, że narusza zasadę równości taka wykładnia art. 17 ust. 5 pkt 1 lit.a u.ś.r., która pozbawia w całości prawa do świadczenia pielęgnacyjnego osoby mające ustalone prawo do emerytury w wysokości niższej niż to świadczenie. Sąd nie znalazł racjonalnych argumentów uzasadniających zróżnicowanie sytuacji opiekunów osób niepełnosprawnych polegających na wyłączeniu w całości prawa do świadczenia pielęgnacyjnego tych opiekunów, którzy mają ustalone prawo do jednego ze świadczeń wymienionych w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. w sytuacji, gdy to świadczenie jest niższe niż świadczenie pielęgnacyjne. W tej sytuacji Sąd uznał, że należało przyjąć, że skarżącej przysługuje świadczenie pielęgnacyjne w wysokości pomniejszonej o wysokość otrzymywanej emerytury. Zdaniem WSA organ winien przyjąć, że posiadanie przez skarżącą uprawnienia do emerytury nie stanowi przeszkody do ustalenia jej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, a jedynie uzasadnia przyznanie go w wysokości pomniejszonej o tę emeryturę, przy czym chodzi o emeryturę faktycznie otrzymywaną przez skarżącą, czyli w tzw. wysokości netto (pomniejszonej o zaliczkę na podatek dochodowy od osób fizycznych oraz składkę na ubezpieczenie zdrowotne).
Następnie wyrokiem z dnia 18 sierpnia 2020 r., sygn. akt I OSK 780/20 Naczelny Sąd Administracyjny oddalił skargę kasacyjną złożoną przez organ od wyroku sądu I instancji, jednakże nie w pełni podzielając przytoczone powyżej poglądy WSA. W tej sytuacji podkreślić należy, iż wskazania i ocena prawna zawarte w wyroku sądu II instancji są wiążące w rozumieniu cytowanego powyżej art. 153 p.p.s.a.
Mianowicie NSA wskazał, iż brzmienie art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. może wskazywać na bezwzględne wyeliminowanie z kręgu osób, które spełniają powyższą przesłankę tych, którzy mają prawo do świadczeń wymienionych w tym przepisie. Jednak uznał, iż taka wykładnia art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. naruszałaby konstytucyjną zasadę równości, zgodnie z którą wszystkie podmioty prawa (adresaci norm prawnych), charakteryzujące się daną cechą istotną (relewantną) w równym stopniu, mają być traktowane równo, a więc według jednakowej miary, bez różnicowań zarówno dyskryminujących, jak i faworyzujących. Podzielając zatem przedstawioną w wyroku WSA wykładnię art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. dopuszczającą możliwość przyznania świadczenia pielęgnacyjnego osobom, którym przysługuje emerytura, jednocześnie NSA nie podzielił przedstawionego w wyroku WSA sposobu rozwiązania problemu zależności pomiędzy uprawnieniem do świadczenia pielęgnacyjnego i uprawnieniem do świadczenia emerytalno – rentowego. Wypłata świadczenia pielęgnacyjnego w wysokości odpowiadającej różnicy pomiędzy ustawową wysokością tego świadczenia i wysokością emerytury (netto) pozostawałaby zdaniem NSA w sprzeczności z treścią art. 17 ust. 3 u.ś.r., który wysokość świadczenia pielęgnacyjnego jednoznacznie określa kwotowo i nie pozwala na samodzielne określanie jego wysokości przez organ administracji w oparciu o jakiekolwiek przesłanki. Powyższe, zdaniem NSA przemawia za rozwiązaniem polegającym na umożliwieniu osobie uprawnionej wyboru jednego ze świadczeń: pielęgnacyjnego lub emerytalno - rentowego. NSA wskazał, iż w przypadku zbiegu uprawnień do różnych świadczeń rodzinnych ustawodawca wprowadził zasadę wypłaty jednego świadczenia wybranego przez osobę uprawnioną. Taka regulacja znajduje się w art. 27 ust. 5 u.ś.r. oraz w art. 95 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (t.j.: Dz.U. z 2018, poz. 1270, dalej u.e.r.f.u.s.). Jedynym jednak przepisem dotyczącym zbiegu uprawnień do świadczenia pielęgnacyjnego i emerytury, przyznawanych i wypłacanych przez różne organy jest przywoływany wyżej art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. Mając powyższe na uwadze NSA uznało, że osoba, która spełnia warunki do przyznania wyższego świadczenia pielęgnacyjnego i chce je otrzymać, a pobiera emeryturę, winna móc dokonać wyboru jednego z tych świadczeń poprzez rezygnację z pobierania świadczenia niższego, tj. w niniejszej sprawie emerytury. Wybór może zrealizować poprzez złożenie do organu rentowego wniosku o zawieszenie prawa do emerytury na podstawie art. 103 ust. 3 u.e.r.f.u.s. Zgodnie z tym przepisem, prawo do emerytury, renty z tytułu niezdolności do pracy lub renty rodzinnej, do której uprawniona jest jedna osoba, może ulec zawieszeniu na wniosek emeryta lub rencisty. Zawieszenie prawa do emerytury, zgodnie z art. 134 ust. 1 pkt 1 u.e.r.f.u.s. skutkować będzie wstrzymaniem wypłaty emerytury poczynając od miesiąca, w którym została wydana decyzja o wstrzymaniu wypłaty (art. 134 ust. 2 pkt 2 u.e.r.f.u.s.). Istota ograniczenia prawa do zasiłku pielęgnacyjnego dla emeryta, wynikająca z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r., musi być interpretowana jako wiążąca się nie z samym prawem do emerytury, lecz z jego realizacją w postaci wypłaty świadczenia. Skoro zawieszenie prawa do emerytury skutkuje wstrzymaniem jej wypłaty, to uznać należy, że eliminuje się w ten sposób negatywną przesłankę wyłączającą nabycie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.
Następnie NSA wskazał, iż zgodnie z art. 24 ust. 2 u.ś.r. prawo do świadczeń rodzinnych ustala się, począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami, czyli w sprawach wymagających rezygnacji z emerytury od miesiąca, w którym strona przedstawi decyzję o wstrzymaniu wypłaty emerytury.
NSA wyjaśnił, iż o możliwości złożenia wniosku o zawieszenie emerytury i uzależnieniu przyznania świadczenia pielęgnacyjnego od przedstawienia decyzji o wstrzymaniu jej wypłaty organ winien stronę poinformować, co wynika z art. 9 k.p.a. i art. 79a k.p.a. Informacja powinna być udzielona stronie wówczas, gdy postępowanie z wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego wykaże, że zachodzą przesłanki umożliwiające uwzględnienie wniosku i jedyną przeszkodą jest pobieranie emerytury. Wówczas, o ile strona doprowadzi do zawieszenia prawa do emerytury, możliwe będzie płynne przejście osoby uprawnionej z systemu świadczeń emerytalnych do systemu świadczeń rodzinnych. Konieczna jest taka organizacja działań organu przyznającego świadczenia rodzinne w koordynacji z organem emerytalno – rentowym, by nie pozostawić osoby uprawnionej bez należnego jej (niezbędnego dla życia) świadczenia nawet przez krótki czas.
NSA wskazało, iż w niniejszej sprawie organy zaniechały poinformowania skarżącej o przysługującej jej możliwości wyboru świadczenia. Organy nie poinformowały jej o możliwości zawieszenia emerytury, wstrzymania jej wypłaty i przedłożenia decyzji w tym zakresie, nie wezwały jej też do złożenia brakujących dokumentów, co umożliwiłoby wypłatę świadczenia pielęgnacyjnego w pełnej wysokości. Skutkowało to przedwczesną odmową przyznania skarżącej wnioskowanego świadczenia.
W wyniku ponownego rozpoznania sprawy organ I instancji stosownie do wskazań zawartych w wyroku NSA wezwał skarżącą do wyjaśnienia czy zawiesiła ona prawo do emerytury, na skutek czego strona złożyła do organu decyzję ZUS potwierdzającą wstrzymanie wypłaty emerytury od [...] marca 2021 r. W tych okolicznościach organy, stosując się do oceny prawnej wyrażonej przez NSA w wyroku z 18 sierpnia 2020 r., zasadnie stwierdziły spełnienie przez skarżącą przesłanek ustawowych określonych w art. 17 u.ś.r. i przyznały skarżącej wnioskowane świadczenie pielęgnacyjne od [...] marca 2021 r., jednocześnie odmawiając przyznania tego świadczenia za okres [...] czerwca 2019 r.- [...] lutego 2021r.
Zdaniem Sądu organy prawidłowo nie przyznały skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego począwszy od dnia [...] czerwca 2019 r., jako pierwszego dnia miesiąca, w którym złożony został wniosek przez skarżącą, a dopiero od [...] marca 2021 r., tj. od dnia kiedy wstrzymana została wypłata skarżącej emerytury. W tym zakresie, zgodnie z cytowanym wcześniej art. 153 p.p.s.a., organy niewątpliwie związane były oceną prawną wyrażoną przez NSA w wyroku z 18 sierpnia 2020 r. W uzasadnieniu tego wyroku NSA wprost wskazało, iż skoro zawieszenie prawa do emerytury skutkuje wstrzymaniem jej wypłaty, to uznać należy, iż eliminuje się w ten sposób negatywną przesłankę wyłączającą nabycie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. W ocenie NSA zgodnie z art. 24 ust. 2 u.ś.r. w sprawach wymagających rezygnacji z emerytury prawo do świadczenia ustala się od miesiąca, w którym strona przedstawi decyzję o wstrzymaniu wypłaty emerytury (strona 17 uzasadnienia wyroku z 18 sierpnia 2020 r.). Powyższą oceną prawną jest także w świetle art. 153 p.p.s.a związany tutejszy Sąd.
Dodać należy na marginesie, iż przytoczone powyżej stanowisko NSA wyrażone w wyroku z 18 sierpnia 2020 r., jest zbieżne z poglądami wyrażanymi w aktualnym orzecznictwie sądów administracyjnych w sprawach dotyczących przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w zbiegu z prawem do emerytury lub renty (por. wyrok NSA z 14 lipca 2021 r., I OSK 702/21, z 25 czerwca 2021 r., I OSK 305/21, z 17 czerwca 2021 r., I OSK 381/21 i inne).
W tych okolicznościach Sąd uznał, iż organy prawidłowo, kierując się oceną prawną wyrażoną w wyroku NSA z 18 sierpnia 2020 r., przyjęły, iż z datą [...] marca 2021 r. ustała na gruncie przedmiotowej sprawy negatywna przesłanka uniemożliwiająca przyznanie skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego. Zatem przyznanie skarżącej wnioskowanego świadczenia w terminie od dnia [...] czerwca 2019 r. byłoby w ocenie Sądu nieuzasadnione.
Zarzuty skargi w świetle powyższych rozważań uznać należało za nieuzasadnione. Zdaniem skarżącej organy dopuściły się naruszenia art. 24 a ust. 1-3 u.ś.r. w zw. z art. 9 k.p.a., które to uchybienie polega na niepoinformowaniu wnioskującej, wbrew ustawowemu obowiązkowi, w dacie złożenia wniosku o przyznanie jej zasiłku pielęgnacyjnego o konieczności złożenia wniosku o zawieszenie emerytury i wstrzymaniu jej wypłaty oraz naruszenia art. 79 a k.p.a. poprzez niepoinformowanie skarżącej o istnieniu przesłanek zależnych od strony (tj. niepoinformowaniu o możliwości zawieszenia prawa do emerytury skutkującego uzyskaniem prawa do wypłaty świadczenia pielęgnacyjnego w pełnej wysokości), co skutkowało wydaniem decyzji po jej blisko dwuletnim procedowaniu, wskutek czego odmówiono skarżącej uprawnienia do wypłaty jej zasiłku pielęgnacyjnego przez okres 20 miesięcy. Wskazać należy, iż o możliwości dokonania wyboru świadczenia korzystniejszego i trybie zawieszenia wypłaty emerytury, podał i wyjaśnił już NSA w wyroku z dnia 18 sierpnia 2020 r. Natomiast organy w ramach ponownego rozpoznania sprawy, po wyroku NSA z 18 sierpnia 2020 r., prawidłowo spełniając wymogi określone w art. 153 p.p.s.a., zastosowały się do zawartych w tym wyroku wskazań, w tym przede wszystkim dotyczących obowiązku poinformowania strony w trybie art. 9 i art. 79a k.p.a. i zgodnie z wyżej opisaną oceną prawną NSA, zasadnie orzekły o przyznaniu skarżącej wnioskowanego prawa począwszy od daty kiedy nastąpiło wstrzymanie wypłaty emerytury skarżącej, odmawiając przyznania tego świadczenia za okres od [...] czerwca 2019 r. do [...] lutego 2021 r.
Mając na uwadze powyższe Sąd stwierdził, iż brak jest podstaw do uchylenia zaskarżonej decyzji. Stąd działając w oparciu o art. 151 p.p.s.a. Sąd orzekł jak w sentencji wyroku.