II SA/Go 653/22

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wlkp.Gorzów Wielkopolski2022-12-07
NSAAdministracyjneŚredniawsa
Policjafunkcjonariuszzwolnienie lekarskieuposażeniechoroba służbowakomisja lekarskaprawo administracyjnesąd administracyjny

Sąd administracyjny oddalił skargę funkcjonariusza Policji domagającego się 100% uposażenia za okres zwolnienia lekarskiego, uznając, że jego choroba (ostra reakcja na stres) nie została stwierdzona jako pozostająca w związku ze szczególnymi warunkami służby przez komisje lekarskie.

Funkcjonariusz Policji domagał się wypłaty 100% uposażenia za okres zwolnienia lekarskiego, twierdząc, że jego ostra reakcja na stres była chorobą powstałą w związku ze szczególnymi warunkami służby. Organy Policji oraz komisje lekarskie odmówiły przyznania 100% uposażenia, wskazując, że choroba nie została wymieniona w oficjalnym wykazie chorób służbowych ani nie została spowodowana czynnikami szkodliwymi w służbie. Sąd administracyjny, związany orzeczeniami komisji lekarskich, oddalił skargę funkcjonariusza, uznając brak podstaw do wyrównania uposażenia.

Sprawa dotyczyła skargi funkcjonariusza Policji, st. sierż. P.L., na rozkaz personalny Komendanta Powiatowego Policji odmawiający mu wypłaty 20% potrąconego uposażenia za okres zwolnienia lekarskiego. Funkcjonariusz argumentował, że jego choroba – ostra reakcja na stres – powstała w związku ze szczególnymi warunkami służby, co powinno skutkować zachowaniem 100% uposażenia zgodnie z art. 121b ust. 5 pkt 2 ustawy o Policji. Podstawą odmowy było orzeczenie komisji lekarskiej, które stwierdziło, że choroba nie pozostaje w związku ze szczególnymi warunkami lub właściwościami służby, ponieważ nie została wymieniona w wykazie chorób służbowych ani nie została spowodowana czynnikami szkodliwymi w służbie. Sąd administracyjny, rozpoznając skargę, podkreślił, że jest związany ustaleniami komisji lekarskich w kwestiach medycznych. Ponieważ komisje lekarskie (Rejonowa i Centralna) zgodnie orzekły o braku związku choroby ze służbą, a sąd nie może dokonywać własnych ocen medycznych, skarga funkcjonariusza została oddalona jako bezzasadna. Sąd uznał, że organy prawidłowo zinterpretowały przepisy dotyczące świadczeń odszkodowawczych i ustawy o Policji, a stan faktyczny został dostatecznie wyjaśniony.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (3)

Odpowiedź sądu

Nie, jeśli choroba nie jest wymieniona w wykazie chorób służbowych i nie została spowodowana czynnikami szkodliwymi w służbie, a ustalenia te zostały potwierdzone przez komisje lekarskie.

Uzasadnienie

Sąd administracyjny jest związany orzeczeniami komisji lekarskich w kwestii związku choroby ze służbą. W tej sprawie komisje lekarskie stwierdziły, że ostra reakcja na stres nie spełniała kryteriów choroby pozostającej w związku ze szczególnymi warunkami lub właściwościami służby, ponieważ nie była wymieniona w wykazie ani nie została spowodowana czynnikami szkodliwymi. Brak jest podstaw do wyrównania uposażenia do 100%.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

oddalono_skargę

Przepisy (87)

Główne

u.o. Policji art. 121b § ust. 5 pkt 2

Ustawa o Policji

u.ś.o. art. 4 § ust. 1

Ustawa o świadczeniach odszkodowawczych przysługujących w razie wypadku lub choroby pozostających w związku ze służbą

u.ś.o. art. 4 § ust. 1

Ustawa z dnia 4 kwietnia 2014 r. o świadczeniach odszkodowawczych przysługujących w razie wypadku lub choroby pozostających w związku ze służbą

u.o. Policji art. 121b § ust. 5 pkt 2

Ustawa z dnia 6 kwietnia 1990 r. o Policji

u.ś.o. art. 4 § ust. 1

Ustawa z dnia 4 kwietnia 2014 r. o świadczeniach odszkodowawczych przysługujących w razie wypadku lub choroby pozostających w związku ze służbą

u.ś.o. art. 4 § ust. 1

Ustawa z dnia 4 kwietnia 2014 r. o świadczeniach odszkodowawczych przysługujących w razie wypadku lub choroby pozostających w związku ze służbą

u.o. Policji art. 121b § ust. 5 pkt 2

Ustawa z dnia 6 kwietnia 1990 r. o Policji

u.ś.o. art. 4 § ust. 1

Ustawa z dnia 4 kwietnia 2014 r. o świadczeniach odszkodowawczych przysługujących w razie wypadku lub choroby pozostających w związku ze służbą

u.ś.o. art. 4 § ust. 1

Ustawa z dnia 4 kwietnia 2014 r. o świadczeniach odszkodowawczych przysługujących w razie wypadku lub choroby pozostających w związku ze służbą

u.o. Policji art. 121b § ust. 5 pkt 2

Ustawa z dnia 6 kwietnia 1990 r. o Policji

Warunkiem zachowania 100% uposażenia jest stwierdzenie przez komisję lekarską, że choroba powstała w związku ze szczególnymi warunkami lub właściwościami służby.

u.ś.o. art. 4 § ust. 1

Ustawa z dnia 4 kwietnia 2014 r. o świadczeniach odszkodowawczych przysługujących w razie wypadku lub choroby pozostających w związku ze służbą

Za chorobę pozostającą w związku ze służbą uznaje się chorobę spowodowaną działaniem czynników szkodliwych występujących w środowisku służby albo chorobę wymienioną w wykazie chorób pozostających w związku z pełnieniem służby. W praktyce orzeczniczej często wymaga się spełnienia obu przesłanek, zwłaszcza gdy choroba nie jest wprost wymieniona w wykazie.

Pomocnicze

u.o. Policji art. 121b § ust. 1

Ustawa o Policji

u.o. Policji art. 121b § ust. 2 pkt 1

Ustawa o Policji

k.p.a. art. 104 § § 1

Kodeks postępowania administracyjnego

k.p.a. art. 107 § § 1 i 3

Kodeks postępowania administracyjnego

u.ś.o. art. 30 § ust. 1 i 3

Ustawa o świadczeniach odszkodowawczych przysługujących w razie wypadku lub choroby pozostających w związku ze służbą

u.ś.o. art. 31

Ustawa o świadczeniach odszkodowawczych przysługujących w razie wypadku lub choroby pozostających w związku ze służbą

u.ś.o. art. 1 pkt 1a

Ustawa o świadczeniach odszkodowawczych przysługujących w razie wypadku lub choroby pozostających w związku ze służbą

u.ś.o. art. 32 § ust. 1 albo 2

Ustawa o świadczeniach odszkodowawczych przysługujących w razie wypadku lub choroby pozostających w związku ze służbą

p.p.s.a. art. 119 § pkt 2

Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.o.s.a. art. 1

Ustawa Prawo o ustroju sądów administracyjnych

p.p.s.a. art. 3 § § 2 pkt 4

Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 134 § § 1

Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 135

Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 146 § § 1

Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 151

Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Dz.U. 2019 poz. 921

Rozporządzenie Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji

Dz.U. poz. 1893

Rozporządzenie Ministra Spraw Wewnętrznych

u.ś.p.u.s. art. 6 § ust. 2

Ustawa z dnia 25 czerwca 1999 r. o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa

u.ś.o. art. 1 § pkt 1 lit. a

Ustawa z dnia 4 kwietnia 2014 r. o świadczeniach odszkodowawczych przysługujących w razie wypadku lub choroby pozostających w związku ze służbą

u.ś.o. art. 30 § ust. 1

Ustawa z dnia 4 kwietnia 2014 r. o świadczeniach odszkodowawczych przysługujących w razie wypadku lub choroby pozostających w związku ze służbą

u.ś.o. art. 31

Ustawa z dnia 4 kwietnia 2014 r. o świadczeniach odszkodowawczych przysługujących w razie wypadku lub choroby pozostających w związku ze służbą

u.ś.o. art. 32 § ust. 1 albo 2

Ustawa z dnia 4 kwietnia 2014 r. o świadczeniach odszkodowawczych przysługujących w razie wypadku lub choroby pozostających w związku ze służbą

u.k.l. mswia

Ustawa z dnia 28 listopada 2014 r. o komisjach lekarskich podległych ministrowi właściwemu do spraw wewnętrznych

Dz.U. poz. 1893

Rozporządzenie Ministra Spraw Wewnętrznych z dnia 19 grudnia 2014 r. w sprawie określenia wzoru orzeczenia komisji lekarskiej oraz wzoru rejestru orzeczeń

p.p.s.a. art. 119 § pkt 2

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.o.s.a. art. 1

Ustawa z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych

p.p.s.a. art. 3 § § 2 pkt 4

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 134 § § 1

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 135

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 146 § § 1

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 151

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

u.o. Policji art. 121b § ust. 1

Ustawa z dnia 6 kwietnia 1990 r. o Policji

u.o. Policji art. 121b § ust. 2 pkt 1

Ustawa z dnia 6 kwietnia 1990 r. o Policji

k.p.a. art. 104 § § 1

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego

k.p.a. art. 107 § § 1 i 3

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego

k.p.a. art. 138 § § 1 pkt 1

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego

k.p.a. art. 127 § § 2

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego

u.ś.o. art. 1 § pkt 1 lit. a

Ustawa z dnia 4 kwietnia 2014 r. o świadczeniach odszkodowawczych przysługujących w razie wypadku lub choroby pozostających w związku ze służbą

u.ś.o. art. 30 § ust. 1

Ustawa z dnia 4 kwietnia 2014 r. o świadczeniach odszkodowawczych przysługujących w razie wypadku lub choroby pozostających w związku ze służbą

u.ś.o. art. 31

Ustawa z dnia 4 kwietnia 2014 r. o świadczeniach odszkodowawczych przysługujących w razie wypadku lub choroby pozostających w związku ze służbą

u.ś.o. art. 32 § ust. 1 albo 2

Ustawa z dnia 4 kwietnia 2014 r. o świadczeniach odszkodowawczych przysługujących w razie wypadku lub choroby pozostających w związku ze służbą

u.k.l. mswia

Ustawa z dnia 28 listopada 2014 r. o komisjach lekarskich podległych ministrowi właściwemu do spraw wewnętrznych

Dz.U. poz. 1893

Rozporządzenie Ministra Spraw Wewnętrznych z dnia 19 grudnia 2014 r. w sprawie określenia wzoru orzeczenia komisji lekarskiej oraz wzoru rejestru orzeczeń

u.ś.p.u.s. art. 6 § ust. 2

Ustawa z dnia 25 czerwca 1999 r. o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa

u.ś.o. art. 1 § pkt 1 lit. a

Ustawa z dnia 4 kwietnia 2014 r. o świadczeniach odszkodowawczych przysługujących w razie wypadku lub choroby pozostających w związku ze służbą

u.ś.o. art. 30 § ust. 1

Ustawa z dnia 4 kwietnia 2014 r. o świadczeniach odszkodowawczych przysługujących w razie wypadku lub choroby pozostających w związku ze służbą

u.ś.o. art. 31

Ustawa z dnia 4 kwietnia 2014 r. o świadczeniach odszkodowawczych przysługujących w razie wypadku lub choroby pozostających w związku ze służbą

u.ś.o. art. 32 § ust. 1 albo 2

Ustawa z dnia 4 kwietnia 2014 r. o świadczeniach odszkodowawczych przysługujących w razie wypadku lub choroby pozostających w związku ze służbą

u.k.l. mswia

Ustawa z dnia 28 listopada 2014 r. o komisjach lekarskich podległych ministrowi właściwemu do spraw wewnętrznych

Dz.U. poz. 1893

Rozporządzenie Ministra Spraw Wewnętrznych z dnia 19 grudnia 2014 r. w sprawie określenia wzoru orzeczenia komisji lekarskiej oraz wzoru rejestru orzeczeń

p.p.s.a. art. 119 § pkt 2

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.o.s.a. art. 1

Ustawa z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych

p.p.s.a. art. 3 § § 2 pkt 4

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 134 § § 1

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 135

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 146 § § 1

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 151

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

u.o. Policji art. 121b § ust. 1

Ustawa z dnia 6 kwietnia 1990 r. o Policji

u.o. Policji art. 121b § ust. 2 pkt 1

Ustawa z dnia 6 kwietnia 1990 r. o Policji

k.p.a. art. 104 § § 1

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego

k.p.a. art. 107 § § 1 i 3

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego

k.p.a. art. 138 § § 1 pkt 1

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego

k.p.a. art. 127 § § 2

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego

u.ś.o. art. 1 § pkt 1 lit. a

Ustawa z dnia 4 kwietnia 2014 r. o świadczeniach odszkodowawczych przysługujących w razie wypadku lub choroby pozostających w związku ze służbą

u.ś.o. art. 30 § ust. 1

Ustawa z dnia 4 kwietnia 2014 r. o świadczeniach odszkodowawczych przysługujących w razie wypadku lub choroby pozostających w związku ze służbą

u.ś.o. art. 31

Ustawa z dnia 4 kwietnia 2014 r. o świadczeniach odszkodowawczych przysługujących w razie wypadku lub choroby pozostających w związku ze służbą

u.ś.o. art. 32 § ust. 1 albo 2

Ustawa z dnia 4 kwietnia 2014 r. o świadczeniach odszkodowawczych przysługujących w razie wypadku lub choroby pozostających w związku ze służbą

u.k.l. mswia

Ustawa z dnia 28 listopada 2014 r. o komisjach lekarskich podległych ministrowi właściwemu do spraw wewnętrznych

Dz.U. poz. 1893

Rozporządzenie Ministra Spraw Wewnętrznych z dnia 19 grudnia 2014 r. w sprawie określenia wzoru orzeczenia komisji lekarskiej oraz wzoru rejestru orzeczeń

u.ś.p.u.s. art. 6 § ust. 2

Ustawa z dnia 25 czerwca 1999 r. o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa

u.ś.o. art. 1 § pkt 1 lit. a

Ustawa z dnia 4 kwietnia 2014 r. o świadczeniach odszkodowawczych przysługujących w razie wypadku lub choroby pozostających w związku ze służbą

u.ś.o. art. 30 § ust. 1

Ustawa z dnia 4 kwietnia 2014 r. o świadczeniach odszkodowawczych przysługujących w razie wypadku lub choroby pozostających w związku ze służbą

u.ś.o. art. 31

Ustawa z dnia 4 kwietnia 2014 r. o świadczeniach odszkodowawczych przysługujących w razie wypadku lub choroby pozostających w związku ze służbą

u.ś.o. art. 32 § ust. 1 albo 2

Ustawa z dnia 4 kwietnia 2014 r. o świadczeniach odszkodowawczych przysługujących w razie wypadku lub choroby pozostających w związku ze służbą

u.k.l. mswia

Ustawa z dnia 28 listopada 2014 r. o komisjach lekarskich podległych ministrowi właściwemu do spraw wewnętrznych

Dz.U. poz. 1893

Rozporządzenie Ministra Spraw Wewnętrznych z dnia 19 grudnia 2014 r. w sprawie określenia wzoru orzeczenia komisji lekarskiej oraz wzoru rejestru orzeczeń

Argumenty

Odrzucone argumenty

Argumentacja skarżącego, że ostra reakcja na stres, będąca wynikiem stresujących zdarzeń służbowych, powinna być traktowana jako choroba pozostająca w związku ze szczególnymi warunkami służby, uprawniająca do 100% uposażenia.

Godne uwagi sformułowania

Sąd administracyjny jest związany treścią orzeczeń komisji lekarskich wydanych w sprawie ustalenia związku schorzeń stwierdzonych u funkcjonariusza ze szczególnymi warunkami lub właściwościami służby. Ani organ, ani sąd administracyjny nie mogą dokonywać własnych ocen odnoszących się do kwestii medycznych, w szczególności co do związku stwierdzonych u funkcjonariusza Policji schorzeń ze szczególnymi warunkami i właściwościami służby.

Skład orzekający

Adam Jutrzenka-Trzebiatowski

przewodniczący

Grażyna Staniszewska

sprawozdawca

Jacek Jaśkiewicz

członek

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Średnia

Powoływalne dla: "Interpretacja przepisów dotyczących prawa do 100% uposażenia policjanta w okresie zwolnienia lekarskiego, gdy choroba nie jest wprost wymieniona w wykazie chorób służbowych, oraz rola i związanie sądu administracyjnego orzeczeniami komisji lekarskich."

Ograniczenia: Orzeczenie dotyczy specyficznej sytuacji funkcjonariusza Policji i interpretacji przepisów dotyczących jego uposażenia. Wartość precedensowa może być ograniczona do podobnych spraw dotyczących służb mundurowych.

Wartość merytoryczna

Ocena: 5/10

Sprawa dotyczy ważnego dla funkcjonariuszy prawa do pełnego uposażenia w przypadku choroby związanej ze służbą, co jest tematem budzącym zainteresowanie w tej grupie zawodowej. Pokazuje również granice kontroli sądowej nad ustaleniami medycznymi.

Czy stres po służbie to choroba zawodowa? Policjant walczył o pełne uposażenie.

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
II SA/Go 653/22 - Wyrok WSA w Gorzowie Wlkp.
Data orzeczenia
2022-12-07
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2022-10-28
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wlkp.
Sędziowie
Adam Jutrzenka-Trzebiatowski /przewodniczący/
Grażyna Staniszewska /sprawozdawca/
Jacek Jaśkiewicz
Symbol z opisem
6192 Funkcjonariusze Policji
Hasła tematyczne
Policja
Skarżony organ
Komendant Policji
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2021 poz 1882
art. 121b ust. 5
Ustawa z dnia 6 kwietnia 1990 r. o Policji.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Adam Jutrzenka-Trzebiatowski Sędziowie Sędzia WSA Grażyna Staniszewska (spr.) Sędzia WSA Jacek Jaśkiewicz po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 7 grudnia 2022 r. sprawy ze skargi P.L. na rozkaz personalny Komendanta Wojewódzkiego Policji z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie odmowy wypłaty części uposażenia oddala skargę.
Uzasadnienie
Rozkazem personalnym nr [...] z dnia [...] czerwca 2022 r. wydanym na podstawie art. 121 b ust. 1, ust. 2 pkt 1, ust. 5 pkt 2 ustawy z dnia 6 kwietnia 1990 r. o Policji (Dz. U. z 2021 r. poz. 1882 j.t.) oraz w związku z art. 104 § 1, art. 107 § 1 i 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2021 r., poz. 735 j.t. ze zm.) Komendant Powiatowy Policji odmówił st. sierż. P.L. wypłaty 20% uposażenia potrąconego za okres przebywania na zwolnieniu lekarskim, tj. od dnia [...].07.2019 r. do dnia [...].08.2019 r. i od dnia [...].12.2019 r. do dnia [...].02.2020 r.
W uzasadnieniu decyzji organ l instancji wskazał, że st. sierż. P.L. raportem z dnia [...].05.2020 r. zwrócił się do Komendanta Powiatowego Policji o zwrot 20% uposażenia potrąconego w związku ze zwolnieniem lekarskim, na którym przebywał w dniach [...].07.2019 r. do [...].08.2019 r. i od [...].12.2019 r. do [...].02.2020 r. Wobec powyższego policjant został skierowany do Rejonowej Komisji Lekarskiej celem ustalenia związku schorzeń ze szczególnymi warunkami lub właściwościami służby w Policji. Z uwagi na zawieszenie działalności Rejonowej Komisji Lekarskiej, Centralna Komisja Lekarska i podległa ministrowi właściwemu do spraw wewnętrznych wydała postanowienie o zmianie właściwości orzekania wobec w/wym. funkcjonariusza na Rejonową Komisję Lekarską podległą ministrowi właściwemu do spraw wewnętrznych. Rejonowa Komisja Lekarska MSWiA orzeczeniem nr [...] z dnia [...].12.2021 r. orzekła, iż "Czasowa niezdolność do służby w okresie [...].07.2019 r. do [...].08.2019 r., od [...].12.2019 r. do [...].02.2020 r. nie pozostaje w związku ze szczególnymi warunkami lub właściwościami służby w Policji.", co po odwołaniu, utrzymała w mocy orzeczeniem nr [...] z dnia [...].01.2022 r. Centralna Komisja Lekarska podległa ministrowi właściwemu do spraw wewnętrznych. P.L. złożył skargę na w/wym. orzeczenie [...] do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie za pośrednictwem Centralnej Komisji Lekarskiej. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie postanowieniem z dnia 8 kwietnia 2022 r. sygn. akt II SA/Wa 445/22 skargę odrzucił.
Organ I instancji podniósł, iż w myśl art. 121b ust. 1 ustawy o Policji, w okresie przebywania na zwolnieniu lekarskim policjant otrzymuje 80% uposażenia. Natomiast zgodnie z art. 121b ust. 5 pkt 2 cyt. ustawy o Policji, jeżeli zwolnienie lekarskie obejmuje okres, w którym policjant jest zwolniony od zajęć służbowych z powodu choroby powstałej w związku ze szczególnymi właściwościami lub warunkami służby zachowuje on prawo do 100% uposażenia. Dokumentem potwierdzającym ustalenie u policjanta choroby pozostającej w związku ze służbą uprawniającym do 100% uposażenia jest orzeczenie komisji lekarskiej MSWiA lub prawomocne orzeczenie właściwego sądu. Komendant Powiatowy Policji wyjaśnił że z orzeczenia wynika, iż choroba będąca podstawą przebywania st. sierż P.L. na zwolnieniu lekarskim w okresie [...].07.2019 r. do [...].08.2019 r. i od [...].12.2019 r. do [...].02.2020 r. nie pozostaje w związku ze szczególnymi warunkami lub właściwościami służby w Policji. Zatem nie została spełniona przesłanka określona w art. 121 b ust. 5 pkt 2 cyt. ustawy o Policji.
Na powyższy rozkaz personalny strona, reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika, wniosła odwołanie. Zaskarżając powyższy rozkaz w całości, skarżący zarzucił naruszenie prawa materialnego, tj. art. 121 b ust. 5 ustawy o Policji w zw. z art. 4 ust. 1 ustawy z dnia 4 kwietnia 2014 r. o świadczeniach odszkodowawczych przysługujących w razie wypadku lub choroby pozostających w związku ze służbą (Dz. U. z 2022 r., poz. 1032 t.j. ze zm.) poprzez ich błędną wykładnię polegającą na przyjęciu, iż dla uznania choroby policjanta za chorobę pozostającą w związku ze szczególnymi warunkami lub właściwościami służby konieczna jest łączna realizacja dwóch przesłanek uregulowanych w treści art. 4 ustawy o świadczeniach odszkodowawczych przysługujących w razie wypadku lub choroby pozostających w związku ze służbą, co skutkowało niesłuszną odmową wypłaty odwołującemu 20% uposażenia potrąconego za okres przebywania na zwolnieniu lekarskim, tj. od dnia [...].07.2019 r. do [...].08.2019 r. i od dnia [...].12.2019 r. do dnia [...].02.2020 r., podczas gdy okoliczności sprawy wskazują jednoznacznie, iż choroba odwołującego spowodowana była działaniem czynników szkodliwych występujących w środowisku służby i w związku z tym na podstawie art. 121 b ust. 5 pkt 2 ustawy o Policji odwołujący zachował prawo do 100% uposażenia."
W uzasadnieniu odwołania skarżący wskazał na dwie sytuacje mające miejsce w trakcie pełnienia służby, tj. w dniu [...].07.2019 r. oraz w dniu [...].12.2019 r., kiedy to podczas podjętej próby zatrzymania do kontroli drogowej osób popełniających przestępstwo, doszło do pościgu i użycia broni służbowej, w wyniku czego skarżący doznał silnego stresu. W związku z tymi zdarzeniami skarżący przebywał na zwolnieniu lekarskim, ponadto leczył się farmakologicznie i psychoterapeutycznie.
Skarżący podniósł, że w związku z przebywaniem na zwolnieniu lekarskim został pozbawiony 20% wynagrodzenia. Art. 4 ustawy z dnia 4 kwietnia 2014 r. o świadczeniach odszkodowawczych przysługujących w razie wypadku lub choroby pozostających w związku ze służbą stanowi, że za chorobę pozostającą w związku ze szczególnymi warunkami lub właściwościami uznaje się chorobę spowodowaną działaniem czynników szkodliwych występujących w środowisku służby albo chorobę, która została wymieniona w wykazie chorób pozostających w związku z pełnieniem służby, określonym w rozporządzeniu Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 25 kwietnia 2019 r. w sprawie ustalania uszczerbku na zdrowiu funkcjonariuszy Policji, ... (Dz. U. z 2019 r., poz. 921). Zdaniem skarżącego wydając zaskarżoną decyzję i bazując na orzeczeniu Centralnej Komisji Lekarskiej podległej ministrowi właściwemu do spraw wewnętrznych nr [...] z dnia [...].01.2022 r., organ błędnie zinterpretował w/w przepis. Uznał bowiem iż fakt, że rozpoznane u odwołującego schorzenie w postaci "Przebytej ostrej reakcji na stres" (F43) nie jest wymienione w wykazie chorób znajdującym się w Rozporządzeniu jest wystarczające dla przyjęcia, iż u badanego brak jest znamion choroby pozostającej w związku ze szczególnymi warunkami lub właściwościami służby. Organ nie zbadał przy tym, czy w przypadku odwołującego faktycznie została zrealizowana pierwsza przesłanka wskazana w w/w przepisie, tj. czy jego choroba spowodowana była działaniem czynników szkodliwych występujących w środowisku służby. W ocenie skarżącego pościg pojazdem służbowym z dużą prędkością i w złych warunkach atmosferycznych oraz użycie broni służbowej, stanowią sytuację nadzwyczajną, wykraczającą poza normy codziennej służby, a na skutek tych zdarzeń nastąpiła u odwołującego eskalacja emocji i w konsekwencji wystąpiła ostra reakcja na stres. Odwołujący stoi więc na stanowisku, że zaburzenia które u niego wystąpiły stanowią chorobę pozostającą w związku ze szczególnymi warunkami lub właściwościami służby i spowodowaną działaniem czynników szkodliwych występujących w środowisku służby.
Rozkazem personalnym nr [...] z dnia [...] września 2022 r. Komendant Wojewódzki Policji na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 w związku z art. 127 § 2 Kpa, po rozpatrzeniu odwołania od rozkazu personalnego nr [...] Komendanta Powiatowego Policji z dnia [...] czerwca 2022 r. zaskarżony rozkaz personalny utrzymał w mocy.
W uzasadnieniu rozstrzygnięcia w pierwszej kolejności organ wskazał na treść art. 121 b ust. 1, ust. 2 pkt 1, ust. 5 pkt 2 ustawy o Policji. Zgodnie z art. 121 b ust. 1 ustawy o Policji w okresie przebywania na zwolnieniu lekarskim policjant otrzymuje 80% uposażenia. W myśl art. 121 b ust. 2 pkt 1 cyt. ustawy zwolnienie lekarskie obejmuje okres, w którym policjant jest zwolniony od zajęć służbowych z powodu choroby policjanta, w tym niemożności wykonywania zajęć służbowych z przyczyn określonych w art. 6 ust. 2 ustawy z dnia 25 czerwca 1999 r. o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa. Natomiast stosownie do art. 121b ust. 5 pkt 2 ustawy o Policji, jeżeli zwolnienie lekarskie obejmuje okres, w którym policjant jest zwolniony od zajęć służbowych z powodu choroby powstałej w związku ze szczególnymi właściwościami lub warunkami służby, zachowuje on prawo do 100% uposażenia. Tryb weryfikacji zwolnienia policjanta od zajęć służbowych w związku z chorobą pozostającą w związku ze szczególnymi warunkami i właściwościami służby określony został w art. 30 ust. 1 i 31 tej ustawy odszkodowawczej.
Organ wskazał, że st. sierż. P.L. raportem z dnia [...].05.2020 r. zwrócił się do Komendanta Powiatowego Policji z prośbą o skierowanie do komisji lekarskiej w celu ustalenia uszczerbku na zdrowiu w związku z chorobą, co do której zachodzi podejrzenie, że powstała w związku ze szczególnymi warunkami i właściwościami służby oraz ustalenie zasadności 100% uposażenia za okres przebywania na zwolnieniu lekarskim w dniach [...].07- [...].08.2019 r. i [...].12.2019 r. -[...].02.2020 r.
Kolejno Rejonowa Komisja Lekarska podległa ministrowi właściwemu do spraw wewnętrznych dnia [...].12.2021 r. dokonała badania lekarskiego na podstawie skierowania z dnia [...].05.2020 r. wystawionego przez Zastępcę Komendanta Powiatowego Policji celem ustalenia związku schorzeń ze szczególnymi właściwościami lub warunkami służby dla celów ustalenia wysokości wynagrodzenia przysługującego funkcjonariuszowi za okres zwolnienia od zajęć służbowych z powodu choroby. Orzeczeniem nr [...] z dnia [...].12.2021 r. stwierdzono, iż "Czasowa niezdolność do służby z powodu choroby w okresie od [...].07.2019 r. do [...].08.2019 r. i od [...].12.2019 r. do [...].02.2020 r. nie pozostaje w związku ze szczególnymi warunkami lub właściwościami służby". W uzasadnieniu powyższego komisja wskazała, że na podstawie art. 4 ust. 1 ustawy z dnia 04.04.2014 r. o świadczeniach odszkodowawczych przysługujących w razie wypadku lub choroby pozostających w związku ze służbą (Dz.U. z 2014 r. poz. 616, zwana dalej ustawą o świadczeniach odszkodkowawczych) oraz Wykazu chorób pozostających związku z pełnieniem służby w Policji, SG, SM, PSP, SCS i SOP z tytułu których funkcjonariuszowi przysługuje jednorazowe odszkodowanie (Dz. U. z 2019 r., poz. 921, załącznik nr 1, pkt 1), w oparciu o protokół z przebiegu i warunków służby i zgromadzoną dokumentację medyczną nie ustalono związku czasowej niezdolności do służby z powodu choroby w okresie od [...].07.2019 r. do [...].08.2019 r. i od [...].12.2019 r. do [...].02.2020 r. ze szczególnymi warunkami lub właściwościami służby, gdyż nie są spełnione łącznie obie przesłanki określone w kolumnach nr 2 i 3 załącznika nr 1 będącego wykazem chorób pozostających w związku z pełnieniem służby w Policji.
W wyniku złożonego przez st. sierż. P.L. odwołania od orzeczenia Rejonowej Komisji Lekarskiej, Centralna Komisja Lekarska orzeczeniem nr [...] z dnia [...].01.2022 r. orzekła o utrzymaniu w mocy zaskarżonego orzeczenia. W uzasadnieniu orzeczenia wskazano, iż przyczyna absencji policjanta, tj. ostra reakcja na stres "nie figuruje w załączniku nr 1 do rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 25.04.2019 r. w sprawie ustalania uszczerbku na zdrowiu funkcjonariuszy Policji, Straży Granicznej, Straży Marszałkowskie, Państwowej Straż Pożarnej, Służby Celno-Skarbowej i Służby Ochrony Państwa, stanowiącego wykaz chorób pozostających w związku z pełnieniem służby w Policji (...) z tytułu których funkcjonariuszowi przysługuje jednorazowe odszkodowanie (Dz. U. z 2019 r., poz. 921), a jest to warunek konieczny do zastosowania tegoż załącznika (muszą łącznie występować obie przesłanki odnoszące się do wyszczególnionych w załączniku pozycji), wobec czego należy odstąpić od analizy dalszego ustalania czy warunki służby opisane w notatce z jej przebiegu spełniają kryteria tegoż załącznika, gdyż stwierdzony brak schorzenia automatycznie skutkuje stwierdzeniem, że czasowa niezdolność do służby z powodu choroby w podanym okresie absencji nie pozostaje w związku ze szczególnymi warunkami lub właściwościami służby." Powyższe orzeczenie jest ostateczne.
St. sierż. P.L. złożył skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na orzeczenie Centralnej Komisji Lekarskiej, którą Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie postanowieniem z dnia 8 kwietnia 2022 r., sygn. akt. II SA/Wa 445/22 odrzucił. Postanowienie jest prawomocne.
Zdaniem organu odwoławczego, orzeczenia zarówno Rejonowej Komisji Lekarskiej podległej ministrowi właściwemu do spraw wewnętrznych w [...], jak i Centralnej Komisji Lekarskiej podległej ministrowi właściwemu do spraw wewnętrznych, w których nie stwierdzono związku choroby funkcjonariusza ze szczególnymi warunkami lub właściwościami służby, wydane zostały zgodnie z rozporządzeniem Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 25 kwietnia 2019 r. w sprawie ustalania uszczerbku na zdrowiu funkcjonariuszy Policji, Straży Granicznej, Straży Marszałkowskiej, Państwowej Straży Pożarnej, Służby Celno-Skarbowej i Służby Ochrony Państwa (Dz.U. z 2019 r. poz. 921) oraz ustawą z dnia 28 listopada 2014 r. o komisjach lekarskich podległych ministrowi właściwemu do spraw wewnętrznych (t.j. Dz.U. z 2020 r. poz. 398 ze zm.). Ponadto w ocenie organu w stwierdzeniu komisji lekarskiej o braku związku choroby ze szczególnymi warunkami lub właściwościami służby, mieści się zarówno to, że stan chorobowy strony nie był spowodowany działaniem czynników szkodliwych występujących w środowisku służby jak i to, że choroba nie została j wymieniona w wykazie chorób pozostających w związku z pełnieniem służby, określonych w przepisach wydanych na podstawie art. 32 ust. 1 albo 2. Taka wykładnia orzeczenia wynika z art. 1 pkt 1 lit. a w zw. z art. 4 ust. 1 ustawy z dnia 04.04.2014 r. o świadczeniach odszkodowawczych przysługujących w razie wypadku lub choroby pozostających w związku ze służbą (Dz. U. z 2022 r., poz. 1032 t.j.), na którą zresztą w swoim orzeczeniu nr [...] z dnia [...].12.2021 r. powołuje się Rejonowa Komisja Lekarska. Zgodnie z tymi przepisami, choroba pozostająca w związku ze szczególnymi warunkami lub właściwościami służby, to zarówno choroba spowodowana działaniem czynników szkodliwych występujących w środowisku służby jak i wymieniona w wykazie chorób pozostających w związku z pełnieniem służby, określonym w przepisach wydanych na podstawie art. 32 ust. 1 albo 2 tej ustawy. Zatem komisja lekarska ustalając, że choroba nie pozostaje w związku ze szczególnymi warunkami lub właściwościami służby, wyklucza tym samym by choroba spowodowana została działaniem czynników szkodliwych występujących w środowisku służby jak i to, że została wymieniona w wykazie chorób pozostających w związku z pełnieniem służby, określonym w przepisach wydanych na podstawie art. 32 ust. 1 albo 2 ustawy wypadkowej.
Komendant Wojewódzki Policji podkreślił, że organ nie może wydać rozstrzygnięcia wbrew treści orzeczenia komisji lekarskiej. Ponadto nie ma dowolności interpretacji orzeczeń komisji lekarskich. Skoro komisja lekarska uznała, że choroba policjanta nie jest kwalifikowana jako pozostająca w związku ze szczególnymi warunkami lub właściwościami służby, to brak jest podstaw do uznania występowania takiego związku. Komisja oceniała także przebieg służby policjanta celem określenia szczególnych warunków wykonywania służby i stanęła na stanowisku, że nie wynika aby funkcjonariusz pełnił ją w warunkach szczególnych i był narażony na szkodliwe czynniki, tj. nie zachodzą przesłanki do uznania występowania związku choroby z warunkami i właściwościami służby.
Zgodnie z art. 30 ustawy o świadczeniach odszkodowawczych do ustalania związku choroby stwierdzonej u funkcjonariusza ze szczególnymi warunkami lub właściwościami służby właściwe są komisje lekarskie podległe ministrowi właściwemu do spraw wewnętrznych. Po przeprowadzeniu badań komisje lekarskie sporządzają orzeczenia według wzoru określonego w rozporządzeniu Ministra Spraw Wewnętrznych z dnia 19 grudnia 2014 r. w sprawie określenia wzoru orzeczenia komisji lekarskiej oraz wzoru rejestru orzeczeń (Dz.U. poz. 1893). Zatem podstawę do wyrównania uposażenia za okres przebywania na zwolnieniu lekarskim stanowi wyłącznie orzeczenie komisji lekarskiej ustalające związek choroby ze szczególnymi warunkami lub właściwościami służby.
Na powyższy rozkaz personalny Komendanta Wojewódzkiego Policji z dnia [...].09.2022 r. nr [...] P.L., reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika, wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wlkp. skargę.
Zaskarżonemu orzeczeniu skarżący zarzucił:
1. naruszenie prawa materialnego, tj. art. 121b ust. 5 ustawy o Policji w zw. z art. 4 ust 1 ustawy o świadczeniach odszkodowawczych poprzez ich błędną wykładnię polegającą na przyjęciu, iż dla uznania choroby policjanta za chorobę pozostającą w związku ze szczególnymi warunkami lub właściwościami służby konieczna jest łączna realizacja dwóch przesłanek uregulowanych w treści art. 4 ustawy o świadczeniach odszkodowawczych przysługujących w razie wypadku lub choroby pozostających w związku ze służbą, co skutkowało niesłuszną odmową wypłaty skarżącemu 20% uposażenia potrąconego za okres przebywania na zwolnieniu lekarskim, tj. od dnia [...].07.2019 r. do dnia [...].08.2019 r. i od dnia [...].12.2019 r. do dnia [...].02.2020 r., podczas gdy okoliczności sprawy wskazują jednoznacznie, iż choroba skarżącego spowodowana była działaniem czynników szkodliwych występujących w środowisku służby i w związku z tym na podstawie art. 121b ust. 5 pkt 2 ustawy o Policji skarżący zachował prawo do 100% uposażenia.
2. naruszenie przepisów ustawy Kodeks postępowania administracyjnego:
a) art. 7 kpa w związku z § 15, § 17 i § 20 Załącznika do zarządzenia nr 805 Komendanta Głównego Policji z dnia 31 grudnia 2003 r. - Zasady etyki zawodowej policjanta poprzez brak wsparcia i zrozumienia sytuacji skarżącego w trakcie choroby, niezapewnienie skarżącemu dobrej atmosfery pracy oraz dobrych stosunków międzyludzkich, a nade wszystko nieuwzględnienie w stopniu dostatecznym słusznego interesu skarżącego poprzez nieuwzględnienie wyjaśnień skarżącego i stanowiska diagnozującego go lekarza psychiatry dotyczących okoliczności powstania u skarżącego zaburzeń w sferze zdrowia psychicznego, mimo iż nie stwierdzono, by zaburzenia skarżącego miały charakter samoistny, bądź też wystąpiły na skutek działania innych czynników czy zdarzeń pozasłużbowych,
b) art. 11 kpa poprzez niewyjaśnienie w stopniu wystarczającym w całym postępowaniu i w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji zasadności przesłanek, którymi kierował się organ, w szczególności nie wskazanie, z czego wynika prawidłowość zastosowanej przez organ wykładni przepisu art. 4 ust. 1 ustawy o świadczeniach odszkodowawczych, która wskazuje na konieczność zaistnienia łącznie dwóch przesłanek wymienionych w przepisie dla jego realizacji,
c) art. 8, art. 77 § 1 i art. 80 kpa poprzez niepodjęcie wszystkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego i do załatwienia sprawy oraz nierozpatrzenie w sposób wyczerpujący materiału dowodowego w sprawie, w szczególności zaś nieuwzględnienie okoliczności podnoszonych przez skarżącego w toku postępowania, odnoszących się do okoliczności powstania choroby i jej związku ze szczególnymi warunkami lub właściwościami służby.
d) art. 15 kpa poprzez ograniczenie się przez organ II instancji do zatwierdzenia stanowiska organu I instancji, nieusunięcie przez organ II instancji wadliwości orzeczenia organu I instancji i nie odniesienie się do podnoszonych przez skarżącego zarzutów.
Z uwagi na powyższe skarżący wniósł o:
1.uchylenie zaskarżonego rozkazu personalnego nr [...] Komendanta Wojewódzkiego Policji z dnia [...].09.2022 r. i poprzedzającego go rozkazu personalnego nr [...] Komendanta Powiatowego Policji z dn. [...].06.2022 r.,
2. zasądzenie od organu na rzecz skarżącego kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.
W uzasadnieniu skargi skarżący wskazał, że w dniu [...].07.2019 r. pełnił służbę wspólnie z sierż. E.B. na terenie działania KPP. Około godziny 12:00 z polecenia dyżurnego KP udali się na drogę [...] 36,8 km celem obsługi zdarzenia drogowego. W trakcie obsługi tego zdarzenia do policjantów podjechała kierująca pojazdem [...] kobieta, która zachowywała się bardzo dziwnie. Funkcjonariuszy zaalarmował również inny kierowca, który wskazał, że widział zachowanie kobiety na drodze i miał zamiar to zgłosić na numer alarmowy. Funkcjonariusze podjęli decyzję o zatrzymaniu kierującej do kontroli drogowej. Kierująca nie zamierzała zatrzymać się do kontroli drogowej i jechała całą szerokością jezdni. Funkcjonariusze zgłosili dyżurnemu, iż udali się w pościg. W trakcie tego pościgu kierująca kilkukrotnie usiłowała zepchnąć pojazd funkcjonariuszy z drogi, natomiast po dojechaniu do miejscowości [...] ominęła blokadę, wjeżdżając na chodnik i spychając drugi radiowóz na pobocze, a następnie wjechała z ogromną prędkością do miejscowości [...]. Nie zważała przy tym na osoby poruszające się po chodnikach, przejściach dla pieszych oraz innych kierujących, zmuszając ich do ucieczki. Skarżący, który był kierowcą radiowozu, czuł ogromną presję i stres związany z tym, by doprowadzić do bezpiecznego zatrzymania kierującej. Niewątpliwie obawiał się o życie swoje, swojej koleżanki i innych uczestników ruchu drogowego oraz pieszych, którzy byli narażeni na niebezpieczeństwo. Gdy funkcjonariusze wjechali w mniej uczęszczaną drogę, sierż. E.B. oddała skuteczne strzały z broni służbowej w celu zatrzymania kierującej, która zatrzymała się dopiero po dojechaniu do kolejnej blokady. Zatrzymana kierująca wskazała później, że uciekałaby nadal, gdyby nie to, że funkcjonariuszka przestrzeliła jej oponę.
Tego dnia skarżący służbę rozpoczął o godzinie 6 rano, a skończył dopiero o północy. Przebywał więc na służbie ponad 18 godzin, co nie jest sytuacją normalną i zwyczajowo przyjętą w pracy funkcjonariusza. Wyżej opisana sytuacja wpłynęła znacząco na stan psychiczny skarżącego i wyprowadziła go z równowagi psychicznej. Skarżący niewątpliwie przeżył silny stres. Po powrocie do domu miał stany lękowe i nie mógł spać w nocy. Cały czas analizował przebieg zdarzenia. Nie potrafił pozbyć się z pamięci obrazów zdarzenia. Następnego dnia skarżący pełnił służbę w godzinach 22-6 i wciąż był skupiony na wydarzeniach dnia poprzedniego. Nie mógł skoncentrować się na pełnionej służbie. Po zakończonej służbie skarżący doszedł do wniosku, że objawy silnego stresu nie ustąpiły i nie jest w stanie poradzić sobie sam ze swoimi emocjami. Udał się wówczas do specjalisty psychiatry celem uzyskania pomocy. Lekarz zdiagnozował "ostrą reakcję na stres" i zalecił leczenie farmakologiczne i psychoterapię oraz zmianę otoczenia w związku z kryzysem psychicznym po pościgu z wykorzystaniem broni służbowej przez koleżankę z patrolu. W związku z powyższym skarżący od dnia [...].07.2019 r. do dnia [...].08.2019 r. przebywał na zwolnieniu lekarskim, w trakcie którego czynił starania, by poradzić sobie z własnymi emocjami i powrócić do pełnienia służby. Kolejna sytuacja miała miejsce w dniu [...].12.2019 r. gdy skarżący pełnił służbę wspólnie z sierż. sztab. T.C. Ok. godz. 11:33 funkcjonariusze podjęli próbę zatrzymania osoby popełniającej przestępstwo do kontroli drogowej. W trakcie pościgu radiowozem wyposażonym w wideorejestrator skarżący zmuszony był kilkukrotnie wykorzystać broń służbową w celu zatrzymania tego pojazdu. Kierujący pojazdem [...] uciekał przez miejscowości [...], następnie drogą krajową nr [...] i kolejno przez miejscowości [...]. W trakcie tego pościgu podczas opadów deszczu przy prędkości ok. 200 km/h kierujący [...] próbował zepchnąć radiowóz z drogi, wpadał w poślizg i omal nie potrącił pieszej idącej z dwójką dzieci. W związku z tym skarżący podjął decyzję o wykorzystaniu broni służbowej i oddał kilka strzałów do pojazdu celem zatrzymania go w miejscu, gdzie to będzie najbardziej bezpieczne. Pościg został zakończony w miejscowości [...]. Kierujący został obezwładniony i zatrzymany.
W trakcie tego pościgu skarżący odczuwał silny stres, był roztrzęsiony oraz drżały mu ręce i głos. Tego samego dnia odbył rozmowę z psychologiem z Komendy Wojewódzkiej Policji, podczas której został umówiony na wizytę w Poradni Zdrowia Psychicznego w Szpitalu MSWiA. Podczas wizyty lekarz polecił dalsze leczenie u lekarza w [...]. W związku z tym zdarzeniem skarżący przebywał na zwolnieniu lekarskim od dnia [...].12.2019 r. do dnia [...].02.2020 r. Skarżący leczył się farmakologiczne i psychoterapeutycznie oraz w gronie rodziny próbował złagodzić skutki stresu, tj. nieprzespane noce, koszmary, obawę przed kierowaniem samochodem, stany łękowe i utratę poczucia bezpieczeństwa jako uczestnik ruchu drogowego.
Skarżący wskazał na art. 4 ustawy o świadczeniach odszkodowawczych który stanowi, że za chorobę pozostającą w związku ze szczególnymi warunkami lub właściwościami służby uznaje się chorobę spowodowaną działaniem czynników szkodliwych występujących w środowisku służby albo chorobę, która została wymieniona w wykazie chorób pozostających w związku z pełnieniem służby, określonym w Rozporządzeniu Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 25 kwietnia 2019 r. w sprawie ustalania uszczerbku na zdrowiu funkcjonariuszy Policji, Straży Granicznej, Straży Marszałkowskiej, Państwowej Straży Pożarnej, Służby Celno-Skarbowej i Służby Ochrony Państwa (Dz.U. z 2019 r., poz. 921). Organy obu instancji, bazując głównie na orzeczeniu Centralnej Komisji Lekarskiej nr [...] z dn. [...].01.2022 r. błędnie zinterpretowały w/w przepis. Uznały bowiem, iż fakt, że rozpoznane u odwołującego schorzenie w postaci "Przebytej ostrej reakcji na stres" (F43) nie jest wymienione w wykazie chorób znajdującym się w Rozporządzeniu jest wystarczające dla przyjęcia, iż u badanego brak jest znamion choroby pozostającej w związku ze szczególnymi warunkami lub właściwościami służby. Organ II instancji wskazał jedynie, iż taka wykładania wynika z art. 1 pkt 1 lit. z w zw. z art. 4 ust. 1 ustawy o świadczeniach odszkodowawczych. Podniósł, że zgodnie z tymi przepisami choroba pozostająca w związku ze szczególnymi warunkami lub właściwościami służby, to zarówno choroba spowodowana działaniem czynników szkodliwych występujących w środowisku służby, jak i wymieniona w wykazie chorób pozostających w związku z pełnieniem służby, określonym w przepisach wydanych na podstawie art. 32 ust. 1 albo 2 tej ustawy. Skarżący nie zgadza się z taką interpretacją w/w przepisu, która stoi w sprzeczności z literalnym brzmieniem tego przepisu. W konstrukcji w/w przepisu użyto spójnika "albo" jako funktora alternatywy rozłącznej. W praktyce oznacza to, że dla realizacji przepisu wystarczające jest zaistnienie jednej z dwóch wymienionych przesłanek. Prawidłowa wykładnia przepisu wskazuje, że za chorobę pozostającą w związku ze szczególnymi warunkami lub właściwościami służby uznaje się więc albo chorobę spowodowaną działaniem czynników szkodliwych występujących w środowisku służby albo też chorobę, która została wymieniona w wykazie. Przepisy ustawy nie stanowią przy tym wprost o konieczności zaistnienia dwóch przesłanek łącznie. Organ nie zbadał, czy w przypadku skarżącego faktycznie została zrealizowana pierwsza przesłanka wskazana w w/w przepisie, tj. czy jego choroba spowodowana była działaniem czynników szkodliwych występujących w środowisku służby. Organ ograniczył się do lakonicznego stwierdzenia, iż komisja oceniła przebieg służby policjanta celem określenia szczególnych warunków wykonywania służby i stanęła na stanowisku, że nie wynika, aby funkcjonariusz pełnił ją w warunkach szczególnych i był narażony na szkodliwe czynniki. Skarżący nie zgadza się ze stanowiskiem organu, który nie przeanalizował zaistniałej sytuacji w sposób szczegółowy z uwzględnieniem wszystkich okoliczności zdarzenia. Oba zdarzenia były zdarzeniami nadzwyczajnymi i wykraczającymi poza normy przyjęte w służbie. Nie należy dziwić się temu, iż na skutek zdarzenia u skarżącego nastąpiła eskalacja emocji i w konsekwencji wystąpiła ostra reakcja na stres. Niewątpliwie mamy do czynienia z tzw. przekroczeniem indywidualnej odporności psychicznej. Skarżący nie mógł sobie poradzić z emocjami po zdarzeniu i musiał skorzystać z pomocy specjalisty. Skoro reakcja na zdarzenie była tak poważna, co nigdy wcześniej się nie zdarzyło, to oczywistym jest, że musiało ją wywołać nadzwyczajne wydarzenie. Specjalista z zakresu psychiatrii, który diagnozował skarżącego nie miał wątpliwości co do przyczyny powstania zaburzeń i ich niewątpliwego związku ze szczególnymi okolicznościami na służbie. Stanowiska powyższego nie podzieliły Rejonowa Komisja Lekarska, jak również Centralna Komisja Lekarska podległe ministrowi właściwemu do spraw wewnętrznych. Skarżący nie zgadza się z prezentowanym przez nie stanowiskiem, stwierdzając, że Komisje nie dokonały niezbędnej analizy przedmiotowych zdarzeń pod kątem zaistnienia okoliczności wykraczających poza normy przyjęte w służbie w Policji.
Skarżący wskazał, że w przypadku podobnych zdarzeń w KPP, które skutkowały urazem psychicznym, we wcześniejszych opiniach komisji uznawano, iż zaistniała u funkcjonariusza choroba pozostająca w związku ze szczególnymi warunkami lub właściwościami służby.
Organ II instancji nie podjął wszystkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego i do załatwienia sprawy. Pomimo tego, że skarżący wskazywał na szereg okoliczności faktycznych istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy, to organ II instancji nie odniósł się do nich w sposób jasny i zrozumiały dla strony. Nie wskazał, z jakich powodów uznał zarzuty skarżącego za nieuzasadnione. Nie wyjaśnił zasadności przesłanek, którymi się kierował. Organ powołał się w zasadzie jedynie na wykładnię przepisu zastosowaną przez komisję lekarską nie wskazując z czego wynika prawidłowość takiej wykładni. Ponadto analiza uzasadnienia rozkazu wydanego przez organ II instancji prowadzi do wniosku, że organ ten dopuścił się naruszenia zasady dwuinstancyjności postępowania administracyjnego, gdyż ograniczył się jedynie do zatwierdzenia stanowiska organu I instancji.
W odpowiedzi na skargę Komendant Wojewódzki Policji wniósł o jej oddalenie.
Sprawa rozpoznana została w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym, na podstawie art. 119 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2019 r. poz. 2325 z późn. zm., dalej: p.p.s.a.).
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje.
Kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne jest wykonywana pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej – art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2021 r. poz. 137 z późn. zm.). Zgodnie z art. 3 § 2 pkt 4 p.p.s.a., przedmiotem kontroli działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne są również inne niż określone w pkt 1-3 (tj. decyzje i postanowienia) akty lub czynności z zakresu administracji publicznej dotyczące uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa, z wyłączeniem aktów lub czynności podjętych w ramach postępowania administracyjnego określonego w ustawie z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2018 r. poz. 2096 oraz z 2019 r. poz. 60, 730, 1133 i 2196), postępowań określonych w działach IV, V i VI ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2019 r. poz. 900, z późn. zm.), postępowań, o których mowa w dziale V w rozdziale 1 ustawy z dnia 16 listopada 2016 r. o Krajowej Administracji Skarbowej (Dz. U. z 2019 r. poz. 768, 730, 1520, 1556 i 2200), oraz postępowań, do których mają zastosowanie przepisy powołanych ustaw. Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 p.p.s.a.). Jednocześnie Sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia (art. 135 p.p.s.a.).
Na podstawie art. 146 § 1 p.p.s.a. Sąd, uwzględniając skargę na akt lub czynność, o których mowa w art. 3 § 2 pkt, uchyla ten akt, albo stwierdza bezskuteczność czynności. Przepis art. 145 § 1 pkt 1 stosuje się odpowiednio.
Objęty skargą akt, który rozstrzygał o nieprzyznaniu spornego świadczenia posiada cechy, które nakazują zakwalifikować go do kategorii aktów, o których mowa w art. 3 § 2 pkt 4 i art. 146 § 1 p.p.s.a. Niewątpliwie dotyczy on podstawowych uprawnień policjantów wynikających z przepisów ustawy o Policji, związanych z wysokością uposażenia podczas przebywania na zwolnieniu lekarskim. Dla porządku wskazać w tym miejscu należy, że sądy administracyjne pozytywnie przesądzają swoją właściwość jeżeli chodzi o sprawy dotyczące wyrównania uposażenia funkcjonariusza Policji do 100% w oparciu o przepis art.121b ust. 5 ustawy o Policji, po potrąceniu 20% uposażenia z uwagi na przebywanie na zwolnieniu lekarskim, które to potrącenie funkcjonariusz kwestionuje (np. wyrok NSA z 15 czerwca 2020 r., I OSK 1418/19, a także wyroki sądów administracyjnych: z dnia 19 grudnia 2018 r., II SA/Go 796/18; z dnia 25 października 2016 r., II SAB/Wa 281/16; z dnia 24 maja 2016 r., II SA/Wa 2054/15, dostępne w bazie CBOSA). Wskazuje się bowiem, że określone uprawnienia i obowiązki funkcjonariusza, wynikające ze stosunku służbowego będącego stosunkiem administracyjnym, podlegają rygorom materialnego prawa administracyjnego. Do stosunków służbowych wyłączone jest m.in. stosowanie przepisów prawa pracy (tak wyrok WSA w Białymstoku z 28 lutego 2019 r., II SAB/Bk 131/18, LEX nr 2636057 i powołane tam orzecznictwo Naczelnego Sądu Administracyjnego). W niniejszej sprawie nie budzi natomiast wątpliwości związek dochodzonego świadczenia ze stosunkiem służbowym.
Po rozpoznaniu skargi w wyżej wskazanych granicach Sąd doszedł do przekonania, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie.
Roszczenie funkcjonariusza w rozpatrywanej sprawie dotyczy potrąconej kwoty 20% uposażenia wobec przebywania na zwolnieniu lekarskim w okresach od dnia [...].07.2019 r. do dnia [...].08.2019 r. oraz od dnia [...].12.2019 r. do dnia [...].02.2020 r. W sprawie nie budzi wątpliwości, że żądanie wypłaty 20% potrąconego uposażenia w trakcie przebywania na zwolnieniu lekarskim skarżący oparł na regulacji, wynikającej z art. 121b ust. 5 pkt 2 ustawy o Policji. Zauważyć zatem należy, że co do zasady w okresie przebywania na zwolnieniu lekarskim policjant otrzymuje 80% uposażenia (art. 121b ust. 1 ustawy o Policji). Jednak art. 121b ust. 5 pkt 2 tej ustawy przewiduje, że jeżeli zwolnienie lekarskie obejmuje okres, w którym policjant jest zwolniony od zajęć służbowych z powodu choroby powstałej w związku ze szczególnymi właściwościami lub warunkami służby - zachowuje on prawo do 100% uposażenia. Zasady i tryb przyznawania i wypłaty jednorazowego odszkodowania przysługującego w razie choroby pozostającej w związku ze szczególnymi warunkami lub właściwościami służby oraz ustalania okoliczności i przyczyn związku choroby ze szczególnymi warunkami lub właściwościami służby uregulowane zostały w ustawie o świadczeniach odszkodowawczych. W myśl art. 4 ust. 1 tej ustawy za chorobę uznaje się chorobę spowodowaną działaniem czynników szkodliwych występujących w środowisku służby albo chorobę, która została wymieniona w wykazie chorób pozostających w związku z pełnieniem służby, określonym w przepisach wydanych na podstawie art. 32 ust. 1 albo 2. Przytoczony przepis należy interpretować w powiązaniu z art. 1 pkt 1a ustawy oświadczeniach odszkodowawczych, zgodnie z którym świadczenie odszkodowawcze zostaje przyznane i wypłacone w wypadku stwierdzenia choroby pozostające w związku ze szczególnymi warunkami i właściwościami służby. Stosownie do treści art. 30 ust. 1 w.w. ustawy w razie ujawnienia u funkcjonariusza choroby, co do której zachodzi podejrzenie, że powstała w związku ze szczególnymi warunkami lub właściwościami służby, kierownik jednostki organizacyjnej kieruje funkcjonariusza do właściwej komisji lekarskiej z urzędu lub na wniosek funkcjonariusza. W myśl art. 31 o uszczerbku na zdrowiu funkcjonariusza doznanym wskutek wypadku lub choroby lub o związku śmierci funkcjonariusza z wypadkiem lub chorobą orzekają komisje lekarskie podległe ministrowi właściwemu do spraw wewnętrznych albo komisje lekarskie Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego albo Agencji Wywiadu. Po przeprowadzeniu badań komisje lekarskie sporządzają orzeczenia według wzoru określonego w rozporządzeniu Ministra Spraw Wewnętrznych z dnia 19 grudnia 2014 r. w sprawie określenia wzoru orzeczenia komisji lekarskiej oraz wzoru rejestru orzeczeń (Dz. U. poz. 1893).
Mając na uwadze powyższe uregulowania stwierdzić należy, że podstawę do wyrównania uposażenia za okres przebywania na zwolnieniu lekarskim stanowi wyłącznie orzeczenie komisji lekarskiej ustalające związek choroby ze szczególnymi warunkami lub właściwościami służby. Jeżeli z orzeczenia komisji lekarskiej wynika, że choroba funkcjonariusza nie jest chorobą powstałą w związku ze szczególnymi właściwościami lub warunkami służby, to brak jest podstaw do zachowania 100% uposażenia za okres niezdolności do służby na podstawie art. 121b ust. 5 pkt 2 ustawy o Policji. Ani organ, ani sąd administracyjny nie mogą dokonywać własnych ocen odnoszących się do kwestii medycznych, w szczególności co do związku stwierdzonych u funkcjonariusza Policji schorzeń ze szczególnymi warunkami i właściwościami służby. W badanej sprawie, po przeprowadzeniu badania skarżącego w celu ustalenia związku schorzenia ze szczególnymi właściwościami lub warunkami służby dla celów ustalenia wysokości wynagrodzenia przysługującego funkcjonariuszowi za okres zwolnienia z zajęć służbowych z powodu choroby, orzeczeniem nr [...] z dnia [...].12.2021 r. Rejonowa Komisja Lekarska stwierdziła, iż "Czasowa niezdolność do służby z powodu choroby w okresie od [...].07.2019 r. do [...].08.2019 r. i od [...].12.2019 r. do [...].02.2020 r. nie pozostaje w związku ze szczególnymi warunkami lub właściwościami służby". W uzasadnieniu powyższego orzeczenia Komisja wskazała, że na podstawie art. 4 ust. 1 ustawy z dnia 04.04.2014 r. o świadczeniach odszkodowawczych oraz Wykazu chorób pozostających związku z pełnieniem służby w Policji, SG, SM, PSP, SCS i SOP z tytułu których funkcjonariuszowi przysługuje jednorazowe odszkodowanie (Dz. U. z 2019 r., poz. 921, załącznik nr 1, pkt 1), w oparciu o protokół z przebiegu i warunków służby i zgromadzoną dokumentację medyczną nie ustalono związku czasowej niezdolności do służby z powodu choroby w okresie od[...]4.07.2019 r. do [...].08.2019 r. i od [...].12.2019 r. do [...].02.2020 r. ze szczególnymi warunkami lub właściwościami służby, gdyż nie są spełnione łącznie obie przesłanki określone w kolumnach nr 2 i 3 załącznika nr 1 będącego wykazem chorób pozostających w związku z pełnieniem służby w Policji. Stanowisko Rejonowej Komisji Lekarskiej wyrażone w powyższym orzeczeniu potwierdziła Centralna Komisja Lekarska orzeczeniem nr [...] z dnia [...].01.2022 r., która orzekła o utrzymaniu w mocy orzeczenia I instancji. W uzasadnieniu orzeczenia II instancji wskazano, iż przyczyna absencji policjanta, tj. ostra reakcja na stres "nie figuruje w załączniku nr 1 do rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 25.04.2019 r. w sprawie ustalania uszczerbku na zdrowiu funkcjonariuszy Policji, Straży Granicznej, Straży Marszałkowskie, Państwowej Straż Pożarnej, Służby Celno-Skarbowej i Służby Ochrony Państwa, stanowiącego wykaz chorób pozostających w związku z pełnieniem służby w Policji (...) z tytułu których funkcjonariuszowi przysługuje jednorazowe odszkodowanie (Dz. U. z 2019 r., poz. 921), a jest to warunek konieczny do zastosowania tegoż załącznika (muszą łącznie występować obie przesłanki odnoszące się do wyszczególnionych w załączniku pozycji), wobec czego należy odstąpić od analizy dalszego ustalania czy warunki służby opisane w notatce z jej przebiegu spełniają kryteria tegoż załącznika, gdyż stwierdzony brak schorzenia automatycznie skutkuje stwierdzeniem, że czasowa niezdolność do służby z powodu choroby w podanym okresie absencji nie pozostaje w związku ze szczególnymi warunkami lub właściwościami służby." Powyższe orzeczenie jest ostateczne.
Jak wyżej zaznaczono zarówno organ orzekający w sprawie odszkodowania na podstawie art. 4 ust. 1 ustawy o świadczeniach odszkodowawczych, jak i sąd administracyjny są związani treścią orzeczeń komisji lekarskich wydanych w sprawie ustalenia związku schorzeń stwierdzonych u funkcjonariusza ze szczególnymi warunkami lub właściwościami służby. Związanie o jakim tu mowa nie pozwala na odmienne formułowanie wniosków oraz czynienie odmiennych ustaleń, aniżeli zawarte w orzeczeniach komisji lekarskiej (por. wyrok NSA z dni19 grudnia 2018 r. sygn. akt II SA/Go 796/18). Zauważyć trzeba, że w uzasadnieniu orzeczenia nr [...] z dnia [...].12.2021 r. Rejonowa Komisja Lekarska wskazała, że ustalenia w zakresie braku związku zostały oparte na podstawie protokołu z przebiegu i warunków służby oraz zgromadzonej dokumentacji medycznej (część B). Dalej Komisja stwierdziła, że możliwość orzeczenia o związku schorzenia ze szczególnymi warunkami lub właściwościami służby istnieje tylko wówczas gdy schorzenie rozpoznane u osoby orzekanej jest wymienione w wykazie zawartym w kolumnie nr 2 załącznika nr 1 rozporządzenia, a warunki służby opisane w protokole warunków pełnienia służby odpowiadają szczególnym właściwościom i warunkom pełnienia służby określonym w kolumnie nr 3 tego załącznika. Komisja stwierdziła, że o skarżącego rozpoznano ostrą reakcję na stres (F43), które nie jest wymienione kolumnie nr 2 w.w. załącznika, natomiast w dokumentacji kadrowej brak jest informacji o zaistniałych w służbie zdarzeniach o charakterze o jakim mowa w w.w. załączniku do rozporządzenia, tj. przeżycie wydarzenia o charakterze katastrofalnym, wyjątkowo zagrażającym życiu (część F). Stanowisko to znalazło potwierdzenie w orzeczeniu Centralnej Komisji Lekarskiej nr [...] z dnia [...].01.2022 r.
Z treści w.w. orzeczenia Rejonowej Komisji Lekarskiej wynika zatem, że wbrew treści skargi, przedmiotem analizy Komisji były również okoliczności związane z warunkami pełnienia służby skarżącego, a okoliczności sprawy w tym zakresie podlegały ustalaniu na podstawie protokołu z przebiegu i warunków pełnienia służby. W oparciu o przedłożoną dokumentację, w tym dokumentację kadrową, Komisje obydwu instancji nie stwierdziły, aby choroba spowodowana została szkodliwymi czynnikami wymienionymi w rozporządzeniu Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 25 kwietni a 2019 r. w sprawie ustalania uszczerbku na zdrowiu funkcjonariuszy Policji, Straży Granicznej, Straży Marszałkowskiej, Państwowej Straży Pożarnej, Służby Celno - Skarbowej i Służby Ochrony Państwa (DZ.U. z 2019 r. poz. 921), występującymi w środowisku służby skarżącego, co tym samym oznacza, że nie zostały spełnione przesłanki określone w art. 4 ust. 1 w zw. z art. 1 pkt 1a ustawy oświadczeniach odszkodowawczych.
Wobec powyższego reasumując stwierdzić należy, że z orzeczeń Komisji Lekarskich obydwu instancji wynika jednoznacznie, iż stwierdzone u skarżącego schorzenie nie tylko nie zostało wymienione w wykazie chorób pozostających w związku z pełnieniem służby, ale też nie zostało spowodowane działaniem czynników szkodliwych występujących w środowisku służby.
Odnosząc się do pozostałych zarzutów skargi podnieść należy, że stan faktyczny sprawy wyjaśniony został w stopniu umożliwiającym podjęcie merytorycznego rozstrzygnięcia, a przeprowadzona przez organ wykładnia przepisów ustawy o Policji oraz przepisów ustawy o świadczeniach odszkodowawczych i rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 25 kwietni a 2019 r. w sprawie ustalania uszczerbku na zdrowiu funkcjonariuszy Policji, Straży Granicznej, Straży Marszałkowskiej, Państwowej Straży Pożarnej, Służby Celno - Skarbowej i Służby Ochrony Państwa, była prawidłowa.
Mając na uwadze powyższe Sąd oddalił skargę jako bezzasadną na podstawie art. 151 p.p.s.a.

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI