II SA/GO 607/06
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuWSA uchylił decyzję SKO odmawiającą przyznania usług opiekuńczych osobie ze znacznym stopniem niepełnosprawności, uznając, że organy nie zbadały wystarczająco jej stanu zdrowia i potrzeb.
Skarga dotyczyła odmowy przyznania usług opiekuńczych osobie ze znacznym stopniem niepełnosprawności, która domagała się posprzątania mieszkania i umycia okien. Organy obu instancji odmówiły, uznając wnioskodawczynię za osobę sprawną fizycznie. Sąd administracyjny uchylił zaskarżoną decyzję, stwierdzając naruszenie przepisów proceduralnych i materialnoprawnych, w szczególności brak wystarczającego zbadania stanu zdrowia skarżącej i jej rzeczywistych potrzeb.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wlkp. rozpoznał skargę D.B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego, która utrzymała w mocy decyzję Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej odmawiającą przyznania usług opiekuńczych (posprzątanie mieszkania, umycie okien). Skarżąca, legitymująca się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, argumentowała, że jej stan zdrowia uniemożliwia jej samodzielne wykonanie tych czynności. Organy administracji obu instancji uznały jednak, że wnioskodawczyni jest sprawna fizycznie i zdolna do samodzielnego zaspokojenia potrzeb związanych z utrzymaniem czystości. Sąd administracyjny uznał, że decyzje organów zostały wydane z naruszeniem przepisów, w szczególności art. 50 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej, który stanowi, że usługi opiekuńcze przysługują osobie wymagającej pomocy z powodu wieku, choroby lub innych przyczyn. Sąd podkreślił, że orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności, które wskazywało na potrzebę stałej opieki osoby drugiej, powinno być wiążące dla organów. Ustalenia organów co do sprawności fizycznej skarżącej uznał za dowolne, gdyż nie opierały się na wystarczającym materiale dowodowym, w tym na opinii lekarskiej. Sąd wskazał, że wywiad środowiskowy nie był wystarczający do oceny stanu zdrowia i potrzeb skarżącej, a organy powinny skorzystać z innych środków dowodowych, takich jak zaświadczenie lekarskie. W związku z tym, sąd uchylił zaskarżoną decyzję i stwierdził, że nie podlega ona wykonaniu. Żądanie odszkodowania zostało odrzucone jako właściwość sądu powszechnego.
Asystent AI do analizy prawnej
Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.
Zagadnienia prawne (4)
Odpowiedź sądu
Tak, jeśli orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności wskazuje na potrzebę stałej opieki i pomocy innych osób w związku z niezdolnością do samodzielnej egzystencji, a organy nie przeprowadziły wystarczającego postępowania dowodowego, w tym nie skorzystały z opinii lekarskiej, aby ustalić rzeczywisty stan zdrowia i potrzeby wnioskodawcy.
Uzasadnienie
Sąd uznał, że orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności, wskazujące na potrzebę stałej opieki, powinno być wiążące dla organów przy rozpatrywaniu wniosku o usługi opiekuńcze. Organy nie zbadały wystarczająco stanu zdrowia skarżącej, opierając się jedynie na wywiadzie środowiskowym i uznając ją za sprawną fizycznie, co było dowolne. Konieczne było skorzystanie z dowodów lekarskich.
Rozstrzygnięcie
Decyzja
uchylono_decyzję
Przepisy (28)
Główne
u.p.s. art. 50 § 1
Ustawa o pomocy społecznej
Usługi opiekuńcze przysługują osobie samotnej, która z powodu wieku, choroby lub innych przyczyn wymaga pomocy innych osób, a jest jej pozbawiona. Postępowanie w tej sprawie nie ma charakteru uznaniowego, a jedynie ocenne co do spełnienia przesłanek i określenia zakresu oraz odpłatności.
u.p.s. art. 50 § 3
Ustawa o pomocy społecznej
Usługi opiekuńcze obejmują pomoc w zaspokajaniu codziennych potrzeb życiowych, opiekę higieniczną, zaleconą przez lekarza pielęgnację oraz, w miarę możliwości, zapewnienie kontaktów z otoczeniem.
u.r.z.s. art. 3 § 1
Ustawa o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych
Do znacznego stopnia niepełnosprawności zalicza się osobę z naruszoną sprawnością organizmu, niezdolną do pracy albo zdolną do pracy jedynie w warunkach pracy chronionej i wymagającą, w celu pełnienia ról społecznych, stałej lub długotrwałej opieki i pomocy innych osób w związku z niezdolnością do samodzielnej egzystencji.
p.u.s.a. art. 1 § 2
Ustawa Prawo o ustroju sądów administracyjnych
Sądy administracyjne sprawują kontrolę sprawowaną w celu zapewnienia przestrzegania prawa przez organy administracji publicznej.
p.p.s.a. art. 145 § 1
Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Sąd uwzględnia skargę w przypadku naruszenia prawa materialnego lub przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.
p.p.s.a. art. 152
Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Sąd stwierdza, czy zaskarżona decyzja podlega wykonaniu.
p.p.s.a. art. 58 § 1
Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Sąd odrzuca skargę, w przypadku gdy sprawa nie należy do właściwości sądu administracyjnego.
Pomocnicze
u.p.s. art. 106 § 1
Ustawa o pomocy społecznej
u.p.s. art. 106 § 4
Ustawa o pomocy społecznej
Decyzję o przyznaniu lub odmowie przyznania świadczeń z pomocy społecznej wydaje się po przeprowadzeniu rodzinnego wywiadu środowiskowego.
u.p.s. art. 2 § 1
Ustawa o pomocy społecznej
Pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej państwa, mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są w stanie pokonać wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości.
u.p.s. art. 3 § 3
Ustawa o pomocy społecznej
Rodzaj, forma i rozmiar świadczenia powinny być odpowiednie do okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy.
u.p.s. art. 3 § 4
Ustawa o pomocy społecznej
Potrzeby osób i rodzin korzystających z pomocy powinny być uwzględnione, jeżeli odpowiadają i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej.
u.r.z.s. art. 3 § 2
Ustawa o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych
Orzeczenie ustalające stopień niepełnosprawności stanowi także podstawę do przyznawania ulg i uprawnień przysługujących osobom niepełnosprawnym na podstawie innych, odrębnych przepisów.
u.r.z.s. art. 4 § 4
Ustawa o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych
Niezdolność do samodzielnej egzystencji oznacza naruszenie sprawności organizmu w stopniu uniemożliwiającym zaspokajanie bez pomocy innych osób podstawowych potrzeb życiowych, za które uważa się przede wszystkim samoobsługę, poruszanie się i komunikację.
u.ś.r.
Ustawa o świadczeniach rodzinnych
Ustawa reguluje przyznawanie zasiłku pielęgnacyjnego w celu częściowego pokrycia wydatków wynikających z konieczności zapewnienia osobie niepełnosprawnej opieki i pomocy innej osoby w związku z niezdolnością do samodzielnej egzystencji.
k.p.a. art. 7
Kodeks postępowania administracyjnego
Zasada prawdy obiektywnej – organy administracji publicznej stoją na straży praworządności i podejmują wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na uwadze interes społeczny i słuszny interes obywateli.
k.p.a. art. 75 § 1
Kodeks postępowania administracyjnego
Jako dowód należy dopuścić wszystko co może przyczynić się do wyjaśnienia sprawy, a nie jest sprzeczne z prawem.
k.p.a. art. 77 § 1
Kodeks postępowania administracyjnego
Organ administracji publicznej jest zobowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy.
k.p.a. art. 80
Kodeks postępowania administracyjnego
Zasada swobodnej oceny dowodów – organ może odmówić dowodowi wiarygodności, ale wówczas obowiązany jest uzasadnić swoją decyzję.
k.p.a. art. 138 § 2
Kodeks postępowania administracyjnego
Organ odwoławczy może uchylić zaskarżoną decyzję i przekazać sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi pierwszej instancji, jeżeli decyzja narusza prawo w sposób istotny, a do jej wydania niezbędne jest przeprowadzenie postępowania dowodowego w całości lub w części.
k.c. art. 417 § 1
Kodeks cywilny
Jeżeli szkoda została wyrządzona przez wydanie lub niewydanie aktu albo przez przewlekłe prowadzenie postępowania, osoba, której szkoda wynikła, może dochodzić od Skarbu Państwa albo od jednostki samorządu terytorialnego lub jej związku odszkodowania na podstawie przepisów ustawy.
Konstytucja RP art. 69
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Osobom niepełnosprawnym władze publiczne udzielają, zgodnie z ustawą, pomocy w zabezpieczaniu egzystencji, przysposobieniu do pracy oraz komunikacji społecznej.
u.s.g. art. 39 § 5
Ustawa o samorządzie gminnym
u.s.k.o.
Ustawa o samorządowych kolegiach odwoławczych
u.p.s. art. 15 § 1
Ustawa o pomocy społecznej
u.p.s. art. 50 § 11
Ustawa o pomocy społecznej
u.p.s. art. 50 § 6
Ustawa o pomocy społecznej
Szczegółowe warunki przyznawania i odpłatności za usługi opiekuńcze określa rada gminy w drodze uchwały.
rozp. MGiPS art. 3 § 4
Rozporządzenie Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej w sprawie orzekania o niepełnosprawności i stopniu niepełnosprawności
Orzeczenie o niepełnosprawności wydaje się na czas określony lub stały.
Argumenty
Skuteczne argumenty
Niewystarczające zbadanie stanu zdrowia skarżącej przez organy administracji. Dowolność ustaleń organów co do sprawności fizycznej skarżącej. Niewiążące potraktowanie orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności. Niewłaściwe wykorzystanie dowodów w postępowaniu (nadmierne poleganie na wywiadzie środowiskowym, brak opinii lekarskiej).
Odrzucone argumenty
Argumentacja organów administracji o braku przesłanek do przyznania usług opiekuńczych z uwagi na sprawność fizyczną skarżącej.
Godne uwagi sformułowania
Ustalenie to, warunkujące wydanie decyzji odmownej, nosi cechy dowolności, jeśli się zważy całość zebranego w sprawie materiału dowodowego. Organy administracyjne winny mieć na względzie, iż co prawda zgodnie z dyspozycją przepisu art. 106 ust. 4 ustawy o pomocy społecznej decyzję o przyznaniu lub odmowie przyznania świadczeń z pomocy społecznej, w tym także usług opiekuńczych wydaje się po przeprowadzeniu rodzinnego wywiadu środowiskowego (...) to jednak wprowadzony przepisami szczególnymi obowiązek korzystania z wywiadu środowiskowego w sprawach dotyczących pomocy społecznej nie wyłącza dopuszczalności zastosowania innych środków dowodowych. Dla oceny, czy wnioskodawczyni jest osobą, która z powodu choroby wymaga pomocy innych osób przy wykonywaniu cięższych prac domowych, nie mógł być przesądzający zapis pracownika socjalnego w wywiadzie środowiskowym, iż wnioskodawczyni "porusza się samodzielnie i jest w stanie zabezpieczyć swoje potrzeby życiowe". Wszelkie więc ustalenia organu orzekającego w tym przedmiocie, nie mające oparcia w dokumentacji lekarskiej, należy uznać za dowolne.
Skład orzekający
Marzenna Linska - Wawrzon
przewodniczący sprawozdawca
Michał Ruszyński
członek
Aleksandra Wieczorek
członek
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Ważność orzeczeń o stopniu niepełnosprawności w postępowaniach o świadczenia z pomocy społecznej, obowiązek wszechstronnego badania stanu zdrowia i potrzeb wnioskodawcy, dopuszczalność stosowania różnych środków dowodowych obok wywiadu środowiskowego."
Ograniczenia: Dotyczy specyficznej sytuacji osoby ze znacznym stopniem niepełnosprawności ubiegającej się o usługi opiekuńcze.
Wartość merytoryczna
Ocena: 7/10
Sprawa pokazuje, jak ważne jest prawidłowe przeprowadzenie postępowania dowodowego i uwzględnienie orzeczeń o niepełnosprawności, nawet w rutynowych sprawach o pomoc społeczną. Podkreśla ludzki wymiar prawa i potrzebę empatii ze strony urzędników.
“Czy orzeczenie o niepełnosprawności to tylko papierek? Sąd wyjaśnia, jak urzędy powinny traktować osoby potrzebujące pomocy.”
Twój asystent do analizy prawnej
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
Powiązane tematy
Pełny tekst orzeczenia
Oryginał, niezmienionyII SA/Go 607/06 - Wyrok WSA w Gorzowie Wlkp. Data orzeczenia 2007-01-18 orzeczenie prawomocne Data wpływu 2006-10-30 Sąd Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wlkp. Sędziowie Aleksandra Wieczorek Marzenna Linska - Wawrzon /przewodniczący sprawozdawca/ Michał Ruszyński Symbol z opisem 6329 Inne o symbolu podstawowym 632 Skarżony organ Samorządowe Kolegium Odwoławcze Treść wyniku Uchylono zaskarżoną decyzję Sentencja Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wlkp. w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Marzenna Linska - Wawrzon (spr.), Sędziowie Asesor WSA Michał Ruszyński, Sędzia WSA Aleksandra Wieczorek, Protokolant Krzysztof Rogalski, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 18 stycznia 2007 r. sprawy ze skargi D.B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie usługi opiekuńczych i o odszkodowanie I. odrzuca skargę w części dotyczącej odszkodowania, II. uchyla zaskarżoną decyzję, III. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu. Uzasadnienie Decyzją nr [...] z dnia [...] sierpnia 2006r., działający z upoważnienia Prezydenta Miasta Dyrektor Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej, powołując się na przepis art. 15 ust. 1 pkt 11, art. 50 oraz art. 106 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 2004r. o pomocy społecznej (Dz.U. Nr 64, poz. 593 ze zm.), art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2000r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.), a także uchwałę nr [...] Rady Miasta z dnia [...] czerwca 2004r. w sprawie szczegółowych warunków przyznawania i odpłatności za usługi opiekuńcze oraz szczegółowych warunków częściowego i całkowitego zwalniania od opłat jak również trybu ich pobierania (Dz.Urz. Woj. Nr [...], poz. 853), po rozpatrzeniu wniosku D.B. z dnia [...] lipca 2006r. o przyznanie usług opiekuńczych w zakresie posprzątania mieszkania oraz umycia okien, odmówił przyznania wnioskodawczyni wyżej wskazanych usług opiekuńczych. W uzasadnieniu decyzji wskazano, że zgodnie z brzmieniem przepisu art. 50 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej, usługi opiekuńcze przysługują osobie samotnej, która z powodu wieku, choroby lub innych przyczyn wymaga pomocy innych osób, a jest jej pozbawiona. Ponadto wyszczególniono zakres usług opiekuńczych, jak również zaznaczono, że ośrodek pomocy społecznej przyznający usługi opiekuńcze ustala ich zakres, okres oraz miejsce świadczenia. Dyrektor Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej przyjął ustalenia wywiadu środowiskowego przeprowadzonego u D.B. w dniu [...] sierpnia 2006r., z którego wynika, iż wnioskodawczyni jest osobą mieszkającą samotnie. Ponadto stwierdził, że z dokumentacji Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej wynika, że pomimo zaliczenia wnioskodawczyni do osób niepełnosprawnych w stopniu znacznym, zachowuje ona pełną sprawność fizyczną, porusza się samodzielnie. Dodatkowo wskazano, że wnioskodawczyni przyznano pomoc w formie posiłków na okres od lipca 2006r. do grudnia 2006r. Z tych względów uznano, że brak jest przesłanek uzasadniających przyznanie pomocy w formie usług opiekuńczych we wnioskowanym zakresie. W dniu [...] sierpnia 2006r. D.B. wniosła do Samorządowego Kolegium Odwoławczego odwołanie od powyższej decyzji, w którym ponownie poprosiła o niezwłoczne przyznanie pomocy w zakresie posprzątania zajmowanego przez nią mieszkania. W ocenie D.B. uzasadnienie decyzji organu I instancji jest błędne, a argumentacja celowo ukierunkowana na okoliczności uzasadniające odmowę. Wskazała, iż organ przyjmując, że zachowuje ona sprawność fizyczną nie poparł tych ustaleń żadnymi zaświadczeniami lekarskimi, czy też wiarygodną opinią specjalisty. Odwołująca się podkreśliła swoją trudną sytuację spowodowaną złym stanem zdrowia, który nie pozwala jej na dokonanie samodzielnych porządków, jak również zwróciła uwagę na brak środków finansowych na tego rodzaju cele. D.B. powołała się na treść orzeczenia o stopniu niepełnosprawności, w którym zaliczono ją do osób o znacznym stopniu niepełnosprawności, w tym na jego uzasadnienie zawierające zapis, iż schorzenie powoduje naruszenie sprawności organizmu w stopniu znacznym. Odwołująca się podkreśliła, iż jedną z przyczyn jej niepełnosprawności są zmiany zwyrodnieniowe kręgosłupa powodujące częste (cyt. "prawie na stałe") dolegliwości bólowe. Ponadto zwróciła uwagę na pkt 7 przedmiotowego orzeczenia, gdzie wskazano, iż wymaga ona opieki stałej osoby drugiej w celu wsparcia w samodzielnej egzystencji. Dodatkowo, uzasadnieniem dla przyznania tego rodzaju pomocy są w jej ocenie schorzenia żołądka, czy też choroby ginekologiczne, które – z uwagi na możliwość wystąpienia krwotoków - uniemożliwiają jej forsowanie się. Ponadto odwołująca się podniosła, iż nigdy nie korzystała z tego rodzaju pomocy. Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją nr [...] z dnia [...] września 2006r., po rozpatrzeniu odwołania, działając na podstawie art. 39 ust. 5 ustawy z dnia 8 marca 1990r. o samorządzie gminnym (Dz.U. z 2001r. Nr 142, poz. 1591 ze zm.), art. 1 i 2 ustawy z dnia 12 października 1994r. o samorządowych kolegiach odwoławczych (Dz.U. z 2001r. Nr 79, poz. 856 ze zm.), art. 138 § 1 pkt 1 Kodeksu postępowania administracyjnego oraz art. 3 ust. 3 i 4, art. 17 ust. 1 pkt 11, art. 50 ust. 1-6 oraz art. 106 ust. 1 i ust. 4 ustawy o pomocy społecznej, utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję organu I instancji. Organ II instancji zważył, iż z treści przepisu art. 2 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej – zgodnie z którym pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej państwa, mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są w stanie pokonać wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości – wypływa dyrektywa ogólna dotycząca zadań tejże pomocy. Z treścią tego przepisu koresponduje treść art. 3 ust. 3 i 4 ww. ustawy, który stanowi, iż rodzaj, forma i rozmiar świadczenia powinny być odpowiednie do okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy, zaś potrzeby osób i rodzin korzystających z pomocy powinny być uwzględnione, jeżeli odpowiadają i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej. Samorządowe Kolegium Odwoławcze, tak jak i organ I instancji, przywołało treść przepisu art. 50 ust. 1 i 3 ustawy o pomocy społecznej, jednocześnie wskazując, iż w postępowaniu o przyznanie usług opiekuńczych stosuje się również przepisy prawa miejscowego tj. odpowiedniej uchwały rady gminy określającej szczegółowe warunki przyznawania i odpłatności za usługi opiekuńcze (art. 50 ust. 6 ww. ustawy). Organ odwoławczy zgodził się z ustaleniami dokonanymi przez organ I instancji, z których wynika, że D.B. - będąca osobą prowadzącą samodzielne gospodarstwo domowe - pomimo znacznego stopnia niepełnosprawności jest osobą sprawną fizycznie, mogącą we własnym zakresie zaspokoić potrzeby związane z utrzymaniem czystości zajmowanego mieszkania. Samorządowe Kolegium Odwoławcze uznało, iż z akt sprawy wynika, że organ I instancji przeprowadził należne postępowanie dowodowe, w tym nieodzowny wywiad środowiskowy. Kolegium podkreśliło także, iż należy mieć na uwadze zasadę ogólną wyrażoną w art. 2 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej, zgodnie z którą "w pierwszej kolejności (...) muszą być wykorzystane własne uprawnienia, zasoby i możliwości". Pismem z dnia [...] września 2006r. D.B. wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wlkp. skargę na wyżej wskazaną decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego, zarzucając nieprawidłowy sposób ustosunkowania się przez organ odwoławczy do złożonego przez nią odwołania. Skarżąca m.in. ponownie poddała w wątpliwość stanowisko organów orzekających w niniejszej sprawie, według których jest ona osobą sprawną fizycznie. Na uzasadnienie stanu odmiennego załączyła do skargi wniosek na turnus rehabilitacyjny z dnia [...] lipca 2006r., w którym znajduje się dokonany przez lekarza specjalistę opis chorób współistniejących, jak i rozpoznanie dotyczące choroby zasadniczej. Skarżąca powołała się ponownie na argumentację zawartą w odwołaniu od decyzji wydanej przez Dyrektora Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej. Podkreśliła również, iż zajmowane przez nią mieszkanie znajduje się "w najgorszym z możliwych stanów zabrudzenia, zapuszczenia itp.". Uznając, iż zaskarżona decyzja rażąco narusza prawo, D.B. wniosła o stwierdzenie jej nieważności. Ponadto, w złożonej przez siebie skardze D.B. wniosła o zasądzenie na jej rzecz stosownego odszkodowania wraz z ustawowymi odsetkami z tytułu strat oraz krzywd, jakich – w jej przekonaniu - doznała zarówno ze strony Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej, jak i Samorządowego Kolegium Odwoławczego. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze - nie znajdując podstaw do zmiany swojej decyzji - wniosło o jej oddalenie, podtrzymując w pełni dotychczasowe stanowisko w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga zasługiwała na uwzględnienie. Dokonując na podstawie art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) kontroli zaskarżonej decyzji pod względem jej zgodności z prawem, należało uznać, że została ona wydana z naruszeniem przepisów normujących postępowanie, mogącym mieć istotny wpływ na wynik niniejszej sprawy. Materialnoprawną podstawę decyzji w niniejszej sprawie stanowi przepis art. 50 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 2004r. o pomocy społecznej (Dz.U. Nr 64, poz. 593 ze zm.) zwanej dalej ustawą, zgodnie z którym osobie samotnej, która z powodu wieku, choroby lub innych przyczyn wymaga pomocy innych osób, a jest jej pozbawiona, przysługuje pomoc w formie usług opiekuńczych lub specjalistycznych usług opiekuńczych. Usługi opiekuńcze obejmują zaś pomoc w zaspokajaniu codziennych potrzeb życiowych, opiekę higieniczną, zaleconą przez lekarza pielęgnację oraz, w miarę możliwości, zapewnienie kontaktów z otoczeniem (art. 50 ust. 3 ustawy). W związku z dyspozycją wyżej wskazanego przepisu art. 50 ust. 1 ustawy nie może budzić wątpliwości, że postępowanie związane z przyznawaniem usług opiekuńczych pozbawione jest elementu uznaniowości, fakultatywności w sytuacji, kiedy organ ustali, iż zachodzi uzasadniona potrzeba pomocy w zaspokojeniu codziennych potrzeb życiowych potencjalnego wnioskodawcy. Sam fakt spełnienia przesłanek sprecyzowanych w tym przepisie powinien więc obligatoryjnie prowadzić do przyznania osobie zainteresowanej tejże pomocy. Rolą organów jest więc ocena spełnienia warunków uzasadniających przyznanie pomocy w tej formie, a ponadto określenie ich zakresu oraz odpłatności. Dokonując analizy akt sprawy trudno zgodzić się z uzasadnieniem decyzji organów I, jak i II instancji, w których podniesiono, że wnioskująca jest osobą w pełni sprawną fizycznie i jest w stanie we własnym zakresie zaspokoić swoje potrzeby związane z utrzymaniem czystości mieszkania. Ustalenie to, warunkujące wydanie decyzji odmownej, nosi cechy dowolności, jeśli się zważy całość zebranego w sprawie materiału dowodowego. Przede wszystkim organy obu instancji nie dość wnikliwie oceniły treść orzeczenia Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Stopniu Niepełnosprawności wydanego na posiedzeniu w dniu [...] maja 2002r. w sprawie o nr [...] (nadesłanego przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze wraz pismem z dnia [...] stycznia 2007r. w związku z wezwaniem tutejszego Sądu z dnia 4 stycznia 2007r. do uzupełnienia akt administracyjnych sprawy), na podstawie którego D.B. została zaliczona do znacznego stopnia niepełnosprawności. Organy ustalające stan zdrowia wnioskującej o pomoc w niniejszym postępowaniu administracyjnym, powinny mieć na uwadze dyspozycję przepisu art. 3 ust. 1 ustawy z dnia 27 sierpnia 1997r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (Dz.U. Nr 123, poz. 776 ze zm.), na mocy którego do znacznego stopnia niepełnosprawności zalicza się osobę z naruszoną sprawnością organizmu, niezdolną do pracy albo zdolną do pracy jedynie w warunkach pracy chronionej i wymagającą, w celu pełnienia ról społecznych, stałej lub długotrwałej opieki i pomocy innych osób w związku z niezdolnością do samodzielnej egzystencji. Niezdolność do samodzielnej egzystencji oznacza zaś naruszenie sprawności organizmu w stopniu uniemożliwiającym zaspokajanie bez pomocy innych osób podstawowych potrzeb życiowych, za które uważa się przede wszystkim samoobsługę, poruszanie się i komunikację (art. 4 ust. 4 ustawy o rehabilitacji zawodowej...). Jak słusznie podnosi D.B. istotna jest w tej materii treść wyżej wskazanego orzeczenia, a w szczególności treść punktu 7 zawartych w nim wskazań, w którym określono, iż w ramach korzystania z systemu środowiskowego wsparcia w samodzielnej egzystencji skarżąca "wymaga opieki osoby drugiej – stałej". A zatem organ kompetentny do ustalania stopnia niepełnosprawności, biorąc zapewne pod uwagę stosowne zaświadczenia lekarskie oraz wyniki badań diagnostycznych uznał, iż jest ona osobą niezdolną do wykonywania typowych egzystencjonalnych czynności. Przy czym ustalając, że orzeczony stopień niepełnosprawności ma w przypadku D.B. charakter trwały (stały) uznano, iż według wiedzy medycznej stan jej zdrowia nie rokuje poprawy (§ 3 ust. 4 pkt 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 15 lipca 2003r. w sprawie orzekania o niepełnosprawności i stopniu niepełnosprawności – Dz.U. Nr 139, poz. 1328). Sąd zwraca w tym miejscu uwagę na wiążący charakter orzeczenia o stopniu niepełnosprawności na gruncie innych postępowań administracyjnych, o czym przesądza ustawodawca w art. 3 ust. 2 ustawy o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych, który stanowi, że orzeczenie ustalające stopień niepełnosprawności stanowi także podstawę do przyznawania ulg i uprawnień przysługujących osobom niepełnosprawnym na podstawie innych, odrębnych przepisów. Co prawda, w związku z wyżej wymienionym orzeczeniem o zaliczeniu D.B. do znacznego stopnia niepełnosprawności, skarżąca została już objęta świadczeniem opiekuńczym, jakim jest zasiłek pielęgnacyjny, przyznawany na podstawie przepisów ustawy z dnia 28 listopada 2003r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. Nr 228, poz. 2255 ze zm.) w celu częściowego pokrycia wydatków wynikających z konieczności zapewnienia osobie niepełnosprawnej opieki i pomocy innej osoby w związku z niezdolnością do samodzielnej egzystencji, to jednak nie wyklucza to - co do zasady - przyznania osobie uprawnionej na gruncie przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych także dodatkowej pomocy przewidzianej w ustawie o pomocy społecznej w formie świadczenia niepieniężnego pod postacią usług opiekuńczych. Przepisy tych ustaw nie wyłączają ani w sposób bezpośredni, ani w sposób systemowy uprawnienia do korzystania z usług opiekuńczych przez osoby pobierające zasiłek pielęgnacyjny. Obie ustawy wykonują obowiązki nałożone na władze publiczne przez ustanawiający podstawowe prawa socjalne człowieka i obywatela przepis art. 69 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997r. (Dz.U. Nr 78, poz. 483 ze zm.), zgodnie z którym osobom niepełnosprawnym władze publiczne udzielają, zgodnie z ustawą, pomocy w zabezpieczaniu egzystencji, przysposobieniu do pracy oraz komunikacji społecznej. Odnosząc się w tym miejscu do zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego Sąd uznał, iż jest on niedostateczny do przesądzenia, czy D.B. potrzebuje pomocy określonej we wniosku. W szczególności za niewystarczający należało uznać - dla potwierdzenia stanu zdrowia D.B. i jej potrzeb - przeprowadzony w sprawie wywiad środowiskowy. Organy administracyjne winny mieć na względzie, iż co prawda zgodnie z dyspozycją przepisu art. 106 ust. 4 ustawy o pomocy społecznej decyzję o przyznaniu lub odmowie przyznania świadczeń z pomocy społecznej, w tym także usług opiekuńczych wydaje się po przeprowadzeniu rodzinnego wywiadu środowiskowego, o czym stanowi także § 1 uchwały nr [...] Rady Miasta z dnia [...] czerwca 2004r. w sprawie szczegółowych warunków przyznawania i odpłatności za usługi opiekuńcze oraz szczegółowych warunków częściowego lub całkowitego zwalniania od opłat jak również trybu ich pobierania (Dz.Urz. Woj. Nr [...], poz. 853) to jednak wprowadzony przepisami szczególnymi obowiązek korzystania z wywiadu środowiskowego w sprawach dotyczących pomocy społecznej nie wyłącza dopuszczalności zastosowania innych środków dowodowych. Postępowanie w tej materii powinno być bowiem prowadzone zgodnie z przepisami ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2000r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.), z uwzględnieniem swoistych uregulowań prawnych wynikających z ustawy o pomocy społecznej. Stosownie zaś do treści art. 75 § 1 kpa jako dowód należy dopuścić wszystko co może przyczynić się do wyjaśnienia sprawy, a nie jest sprzeczne z prawem. Przez pojęcie środka dowodowego w postępowaniu administracyjnym należy rozumieć wszelkie źródła prawdziwych informacji umożliwiające dowodzenie. Dla oceny, czy wnioskodawczyni jest osobą, która z powodu choroby wymaga pomocy innych osób przy wykonywaniu cięższych prac domowych, nie mógł być przesądzający zapis pracownika socjalnego w wywiadzie środowiskowym, iż wnioskodawczyni "porusza się samodzielnie i jest w stanie zabezpieczyć swoje potrzeby życiowe". W takim zakresie, w jakim rozstrzygnięcie organu zależało od ustalenia stanu zdrowia D.B., należało skorzystać z dowodów w postaci zaświadczenia lekarskiego, czy opinii lekarskiej. Tylko dowody o takiej mocy mogłyby posłużyć skonkretyzowaniu i wyjaśnieniu poszczególnych zapisów w orzeczeniu o stopniu niepełnosprawności (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 31 marca 1998r., sygn. I SA 1778/97, Lex nr 45801). Na marginesie dodać należy, że rolę opinii lekarza na gruncie postępowania związanego ze świadczeniem przez gminę usług opiekuńczych przewidział ustawodawca w przepisie art. 50 ust. 3 ustawy, stanowiąc, że usługi opiekuńcze obejmują m.in. zaleconą przez lekarza pielęgnację. Wszelkie więc ustalenia organu orzekającego w tym przedmiocie, nie mające oparcia w dokumentacji lekarskiej, należy uznać za dowolne. Istotnym brakiem postępowania wyjaśniającego jest to, że pracownik przeprowadzający aktualizację wywiadu nie zawarł w nim ustaleń istotnych dla rozpatrzenia niniejszego wniosku, a odnoszących się do warunków bytowych skarżącej, a zwłaszcza stanu jej mieszkania. W oparciu o powyższe, dokonując oceny przeprowadzonego postępowania administracyjnego uznać należało, iż w postępowaniu tym doszło do naruszenia uregulowanej na gruncie przepisu art. 7 kpa zasady prawdy obiektywnej. Zgodnie z tą zasadą organy administracji publicznej stoją na straży praworządności i podejmują wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Z zasady tej wynika obowiązek "wyczerpującego zbadania wszystkich okoliczności faktycznych związanych z określoną sprawą, aby w ten sposób stworzyć jej rzeczywisty obraz i uzyskać podstawę do trafnego zastosowania przepisu prawa" (W. Dawidowicz, Ogólne postępowanie administracyjne. Zarys systemu, Warszawa 1993, str. 108). Realizację tych celów zapewniają przede wszystkim gwarancje zawarte w przepisach regulujących postępowanie dowodowe, w tym w art. 77 § 1 kpa, na podstawie którego organ administracji publicznej jest zobowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy. Oznacza to również, iż organ rozpatrujący materiał dowodowy, nie może pominąć jakiegokolwiek przeprowadzonego dowodu; może natomiast zgodnie z zasadą swobodnej oceny dowodów (art. 80) odmówić dowodowi wiarygodności, ale wówczas obowiązany jest uzasadnić, z jakiej robi to przyczyny. Zaznaczyć również należy, że organy których podstawową rolą jest realizacja zadań z zakresu pomocy społecznej każdorazowo muszą mieć na uwadze podstawowe cele tejże pomocy - skonkretyzowane w art. 2 oraz art. 3 ustawy o pomocy społecznej - zgodnie z którymi organy, kierując się dobrem osób korzystających z pomocy społecznej, winny dążyć do umożliwienia tymże osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są w stanie pokonać przy udziale własnych środków, możliwości i uprawnień, jak również do zaspokojenia ich niezbędnych potrzeb życiowych oraz umożliwienia im bytowania właśnie w warunkach odpowiadających godności człowieka. Z uwagi na tę szczególną rolę pomocy społecznej i szczególnie ważny jej charakter dla osób o nią występujących, tak istotne jest wyjątkowo staranne rozpoznanie potrzeb życiowych osób znajdujących sie w trudnych warunkach życiowych, co możliwe jest wyłącznie po dołożeniu ze strony organów administracji publicznej najwyższej staranności w trakcie przeprowadzanego postępowania dowodowego poprzedzającego wydanie decyzji w sprawach z zakresu pomocy społecznej. Przy ponownym więc rozpoznaniu sprawy rzeczą organu odwoławczego będzie rozważenie zastosowania art. 136 kpa bądź art. 138 § 2 kpa celem zebrania takiego materiału dowodowego, który pozwoli na wszechstronne wyjaśnienie okoliczności istotnych dla podjęcia rozstrzygnięcia. Z tych wszystkich względów, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. "c" oraz art. 152 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270), należało orzec jak w pkt II i III sentencji. Odnosząc się jeszcze do zawartego w skardze żądania D.B. o zasądzenie na jej rzecz stosownego odszkodowania wraz z ustawowymi odsetkami z tytułu strat oraz krzywd, jakich – w jej przekonaniu - doznała zarówno ze strony Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej, jak i Samorządowego Kolegium Odwoławczego, wskazać należy, że na gruncie obowiązujących uregulowań prawnych, do rozpoznania roszczeń odszkodowawczych związanych z ewentualnym wydaniem wadliwych, niezgodnych z prawem decyzji, bądź też roszczeń wynikających z bezczynności organów - właściwy będzie sąd powszechny (art. 417 § 1 Kodeksu cywilnego, art. 1 i art. 2 Kodeksu postępowania cywilnego). Wobec powyższego, skarga w tej części podlegała odrzuceniu zgodnie z art. 58 § 1 pkt 1 ppsa.
Potrzebujesz pomocy prawnej?
Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.
Zadaj pytanie Asystentowi AI