II SA/Go 596/23

II SA/Go 596/23 - Wyrok WSA w Gorzowie Wlkp.
Data orzeczenia
2023-12-20
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2023-09-28
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wlkp.
Sędziowie
Jacek Jaśkiewicz /przewodniczący sprawozdawca/
Krzysztof Rogalski
Michał Ruszyński
Symbol z opisem
6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne
Ubezpieczenie społeczne
Sygn. powiązane
I GSK 489/24 - Wyrok NSA z 2025-07-10
Skarżony organ
Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 1998 nr 137 poz 887
art. 28 ust. 1,2,3,3a, art. 83
Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych.
Dz.U. 2003 nr 141 poz 1365
§ 3 ust. 1
ROZPORZĄDZENIE MINISTRA GOSPODARKI, PRACY I POLITYKI SPOŁECZNEJ z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jacek Jaśkiewicz (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Michał Ruszyński Sędzia WSA Krzysztof Rogalski po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 20 grudnia 2023 r. sprawy ze skargi R.S. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia odsetek od nieopłaconych składek oddala skargę.
Uzasadnienie
1. Decyzją z dnia [...] sierpnia 2023 r., nr [...] Zakład Ubezpieczeń Społecznych, po rozpoznaniu wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, utrzymał
w mocy własną decyzję z dnia [...] czerwca 2023 r., nr [...] odmawiającą skarżącemu R.S. umorzenia odsetek od nieopłaconych składek na ubezpieczenie społeczne i ubezpieczenie zdrowotne za zatrudnionych pracowników w części finansowanej przez ubezpieczonych w łącznej kwocie 32.874 zł.
1.1. Stan sprawy przedstawia się następująco:
Dnia 26 kwietnia 2023 r. do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wpłynął wniosek skarżącego o umorzenie wskazanych składek. W uzasadnieniu wniosku skarżący powołał się na swoją trudną sytuację życiową, finansową oraz zdrowotną. W toku postępowania organ ustalił, że skarżący jest kawalerem, od dnia [...] września 2021 r. pracuje zarobkowo na podstawie umowy o pracę w "F J.W.", gdzie osiąga wynagrodzenie w wysokości 2.839,00 zł brutto (2.308,00 zł netto) miesięcznie, nie posiadadochodów z innych źródeł; nie pobiera zasiłków/świadczeń z Urzędu Pracy, nie korzysta z pomocy społecznej oraz innych form pomocy.
Stałe, miesięczne wydatki strony wynoszą łącznie około 1.090,00 zł, w tym 500,00 zł czynsz, 110,00 zł koszty związane z leczeniem, 480,00 zł inne wydatki.Skarżący prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe.Inne jego zobowiązania pieniężne wynoszą 500,00 zł miesięcznie wobec osób fizycznych i zobowiązania alimentacyjne400,00 zł miesięcznie (zobowiązania są spłacane w formie dobrowolnych wpłat w łącznej miesięcznejkwocie 900,00 zł). Strona nie posiada nieruchomości, majątku ruchomego, praw majątkowych i wierzytelności.
1.2. Z ustaleń organu wynika, że skarżący do dnia [...] sierpnia 2003 r. prowadził działalność gospodarczą Agencja "K". Od dnia [...] grudnia 2019 r. jest zatrudniony na podstawie umowy o pracę w pełnym wymiarze czasu pracy i jego podstawy wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne za ostatnie trzy miesiące kształtowały się następująco:
- kwiecień 2023 r. - zasiłek chorobowy z ubezpieczenia chorobowego za okres od
[...] marca 2023 r. do [...] marca 2023 w kwocie 1.044,03 zł oraz zasiłek chorobowy
z ubezpieczenia chorobowego za okres od [...] marca 2023 r. do [...] marca 2023 r.
w kwocie 1.445,58 zł;
- maj 2023 r. - 1.837,60 zł, tj. około 1.442,00 zł netto + zasiłek chorobowy
z ubezpieczenia chorobowego za okres od [...] kwietnia 2023 r. do [...] kwietnia 2023 r. w kwocie 562,17 zł oraz zasiłek chorobowy z ubezpieczenia chorobowego za okres od [...] kwietnia 2023 r. do [...] kwietnia 2023 r. w kwocie 562,17 zł;
- czerwiec 2023 r. - 3.864,53 zł, tj. około 2.964,00 zł netto; (średniomiesięczny dochód liczony za ostatnie 3 miesiące wynosi około 2.192,00 zł).
Pod tym samym adresem, co skarżący są zameldowani także jego mama J.S. oraz brat Z.S., którzy posiadają własne źródła dochodu.
1.3. Odmawiając umorzenia składek organ powołał się na przepisy ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (tekst jedn. Dz. U. z 2023 r. poz. 1230, dalej u.s.u.s.) oraz ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz. U. z 2023 r., poz. 775 ze zm., dalej k.p.a.). Wskazał, że należności objęte wnioskiem są zgodnie z przepisami prawa, wymagalne i nie uległy przedawnieniu.
1.4. Oceniając przesłanki umorzenia organ, podtrzymując swoje stanowisko zawarte w pierwszej decyzji, podał, że dokonał analizy zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, w oparciu o przesłanki wymienione w art. 28 ust. 2 i 3 u.s.u.s. i wskazał, że rozpatrzenie wniosku na podstawie wskazanego przepisu wynika ze specyfiki zadłużenia, które dotyczy odsetek za zatrudnionych pracowników w części finansowanej przez ubezpieczonych, gdyż wniosek może zostać rozpoznany tylko w oparciu o wystąpienie elementu całkowitej nieściągalności długu. Jeśli zaś chodzi o przesłanki do umorzenia zadłużenia na podstawie art. 28 ust. 3a u.s.u.s. i wydanego na jego podstawie Rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek (Dz. U. z 2003 r., nr 141, poz. 1365) organ wyjaśnił, że przepisy te dotyczą wyłącznie składek za osoby prowadzące działalność gospodarczą, które opłacają składki na własne ubezpieczenia. Wydanie decyzji następuje zatem po spełnieniu określonych w u.s.u.s. przesłanek umorzenia, a Zakład Ubezpieczeń Społecznych nie ma podstaw do swobodnego rozszerzania zakresu zasad zdefiniowanych przez ustawodawcę.
1.5. Dalej organ podał, że zgodnie z art. 28 ust. 2 z zastrzeżeniem art. 30 u.s.u.s. należności z tytułu składek (w tym składki, odsetki za zwłokę, koszty upomnienia, opłata dodatkowa) mogą być umarzane tylko w przypadku stwierdzenia ich całkowitej nieściągalności. Przypadki wystąpienia całkowitej nieściągalności zostały określone w art. 28 ust. 3 pkt 1-6 u.s.u.s. Przytoczone powyżej przypadki stanowią zamknięty katalog sytuacji, w których można uznać, że występuje całkowita nieściągalność należności z tytułu składek. W toku przeprowadzonego postępowania organ ustalił, że:
1) przesłanka wymieniona w art. 28 ust. 3 pkt 1 u.s.u.s. nie wystąpiła z przyczyn oczywistych;
2) przesłanki określone w art. 28 ust. 3 pkt 2, 4, 4b i 4c u.s.u.s. nie zachodzą, ponieważ nie pozyskano żadnych dokumentów, z których wynikałoby, że:
- sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 oraz art. 361 ust. 1 pkt 1 ustawy - Prawo upadłościowe,
- nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym,
- nie nastąpiło zaspokojenie należności w umorzonym postępowaniu upadłościowym;
- ogłoszono upadłość, o której mowa w części III w tytule V ustawy - Prawo upadłościowe;
3) nie zachodzi przesłanka wymieniona w art. 28 ust. 3 pkt 3 u.s.u.s.,bo skarżący zaprzestał prowadzenia działalności gospodarczej, jednak od 1 grudnia 2019 r. jest zatrudniony na podstawie umowy o pracę w pełnym wymiarze czasu pracy oraz posiada następców prawnych;
4) przesłanka określona w art. 28 ust. 3 pkt 4a u.s.u.s. nie zachodzi w niniejszej sprawie, ponieważ wysokość odsetek od nieopłaconych składek, o których umorzenie wniesiono przekracza kwotę kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym - zgodnie z rozporządzeniem Ministra Finansów, Funduszy i Polityki Regionalnej z dnia 5 stycznia 2021 r. w sprawie wysokości kosztów upomnienia doręczanego zobowiązanemu przed wszczęciem egzekucji administracyjnej (Dz. U. z 2021 r., poz. 67) wysokość kosztów upomnienia wynosi 16,00 zł;
5) przesłanka wymieniona w art. 28 ust. 3 pkt 5 u.s.u.s. nie zachodzi, gdyż Naczelnik Urzędu Skarbowego lub Komornik Sądowy nie stwierdził braku majątku, z którego można prowadzić egzekucję;
6) przesłanka opisana w art. 28 ust. 3 pkt 6 u.s.u.s. nie zachodzi - nie jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne, wobec zadłużenia na koncie jest prowadzone postępowanie egzekucyjne przez Dyrektora Oddziału ZUS poprzez zajęcie wynagrodzenia za pracę.
1.6. Zakład Ubezpieczeń Społecznych podniósł dalej, że odsetki za zwłokę stanowią rekompensatę wyrównującą straty wynikające z braku prawidłowego, zgodnego z ustawą opłacania składek. Pobór odsetek ma na celu nie tylko równe traktowanie wszystkich płatników składek, ale również ochronę interesu ubezpieczonych, w tym zapewnienia przekazania do otwartych funduszy emerytalnych części składki na ubezpieczenie emerytalne, wraz z odsetkami za zwłokę, traktowanymi jako rekompensata dla ubezpieczonego w przypadku gdy należna składka nie została opłacona w terminie. Odsetki od składek poza funkcją dyscyplinującą pełnią także funkcję odszkodowawczą za straty ponoszone przez budżet państwa i ubezpieczonych. Są wyłączną konsekwencją nieopłacania w terminie należności publicznoprawnych, do których regulowania skarżący był ustawowo zobligowany.
1.7. Organ wskazał, że odmowa umorzenia odsetek za zwłokę uzasadniona jest między innymi: zachowaniem zasady równego traktowania wszystkich płatników składek; obowiązkiem uregulowania przez płatnika nieopłaconych składek wraz z należnymi odsetkami za zwłokę (naliczonymi na zasadach i w wysokości określonej w ustawie Ordynacja podatkowa, co wynika z postanowień art. 23 ust. 1 u.s.u.s.);wymogiem rozliczenia przez ZUS wpłat dokonanych przez płatnika po terminie płatności proporcjonalnie na pokrycie kwoty zaległych składek oraz kwoty odsetek za zwłokę, co reguluje Rozporządzenie Rady Ministrów z 18 kwietnia 2008 r. w sprawie szczegółowych zasad i trybu postępowania w sprawach rozliczania składek, do których poboru jest zobowiązany Zakład Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. 2017, poz. 1831).
2. W skardze (nawiązującej do wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy) wniesionej z zachowaniem terminu przeciwko całości decyzji, pełnomocnik skarżącego zarzucił jej:
1) naruszenie art. 28 ust. 3a u.s.u.s. przez uznanie, że przepis ten dotyczy wyłącznie składek za osoby prowadzące działalność gospodarczą, które opłacają składki na własne ubezpieczenia a w konsekwencji utrzymanie w mocy decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z [...] czerwca 2023 r. o odmowie umorzenia odsetek od nieopłaconych składek za zatrudnionych pracowników w części finansowanej przez ubezpieczonych, podczas gdy przepis ten ma zastosowanie do ubezpieczonego, który jednocześnie jestzobowiązany do opłacenia składek na własne ubezpieczenie społeczne oraz jest płatnikiem składek jako pracodawca, podatkowych z tytułu nieterminowego zapłaty należności publicznoprawnych (za zwłokę);
2) naruszenie art. 7 i art. 77 k.p.a. przez błędne ustalenie stanu faktycznego sprawy poprzez uznanie, że sytuacja materialna i osobista skarżącego pozwala na opłacenie należności, podczas gdy z przedłożonych dokumentów tj. oświadczenia o stanie rodzinnym i majątkowym oraz sytuacji materialnej osoby fizycznej, która nie prowadzi
działalności gospodarczej, zaświadczenia o stanie zdrowia, karty informacyjnej z oddziału psychiatrycznego i wyjaśnień skarżącego, wynika, że konieczność opłacenia należności pociągnęłaby ciężkie skutki dla skarżącego, w szczególności w zakresie odsetek.
Biorąc pod uwagę powyższe pełnomocnik wniósł o uchylenie w całości obu decyzji i zasądzenie od organu zwrotu kosztów postępowania. W uzasadnieniu skargi jej zarzuty zostały rozwinięte.
3. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie powołując się na stanowisko zawarte w decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje :
4. Skarga podlegała ocenie w granicach sporu i kompetencji sądu administracyjnego określonych art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz. U. z 2022 r., poz. 2492 ze zm.) oraz
art. 3 § 2, art. 134 § 1 i art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2023 r., poz. 1634 ze zm., dalej jako p.p.s.a.). Przedmiotem kognicji sądu w niniejszej sprawie była kontrola legalności decyzji w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne.
Sprawa została rozpoznana zgodnie z wolą stron na posiedzeniu niejawnym
w trybie uproszczonym (art. 119 pkt 2 i art. 120 p.p.s.a.).
5. Zgodnie z art. 83 ust. 1 u.s.u.s. decyzje w indywidualnych sprawach, w tym w sprawie umorzenia należności z tytułu składek, wydaje zakład ubezpieczeń społecznych. Zakładem zaś kieruje Prezes Zakładu, który jest osobą uprawnioną do podpisywania wydawanych decyzji.
Z regulaminu organizacyjnego ZUS wynika, że w niektórych oddziałach Zakładu mogą być tworzone komórki organizacyjne, takie jak oddziały, których pracownicy wydali decyzje. Utworzenie takiej jednostki jest kwestią wewnętrzną ZUS o charakterze organizacyjnym, a wobec tego nie ma wpływu na ustawowo uregulowane kompetencje do wydawania przez ZUS decyzji, o których mowa w art. 83 ust. 1 u.s.u.s. Organem wydającym decyzję jest bowiem w dalszym ciągu ZUS, a jego organem pozostaje Prezes ZUS. Na podstawie § 2 ust. 2 pkt 2 statutu ZUS Prezes Zakładu może upoważnić pracowników Zakładu do wydawania decyzji w określonych sprawach. Oznacza to, że pracownicy ZUS mogą być upoważnieni do wydawania decyzji, tj. do podpisywania decyzji "z upoważnienia Prezesa ZUS".
W niniejszej sprawie zaskarżone decyzje zostały podpisane przez osoby zatrudnione w różnych jednostkach organizacyjnych ZUS, w każdym jednak przypadku upoważnione do działania w imieniu Prezesa ZUS, co zostało wykazane.
6. Jeśli chodzi o meritum sprawy, w rozdziale 3 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych zatytułowanym "Zasady ustalania składek na ubezpieczenia społeczne" (art. 15 – 30) uregulowano podstawy wymiaru składki oraz ich wysokości, podmiotów obowiązanych do ich finansowania, skutków nieopłacenia składek w terminie, przedawnienia i zabezpieczenia należności z tytułu składek, rygory w zakresie dopuszczalności umarzania zaległości, sprawy odroczenia spłaty składek oraz ich rozkładania na raty. Przepis art. 28 ust. 1 u.s.u.s. przewiduje kompetencję ZUS do umarzania należności z tytułu składek w przypadkach określonych ust. 2-4 tego przepisu. Natomiast ust. 2 i 3 definiują przypadki tzw. "całkowitej nieściągalności". Wyliczenie zawarte w powyższym przepisie jest wyczerpujące. Sytuacja życiowa i majątkowa dłużnika nie ma zatem znaczenia przy ich zastosowaniu. Z kolei art. 28 ust. 3a u.s.u.s. dopuszcza możliwość umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne w uzasadnionych przypadkach, pomimo braku ich całkowitej nieściągalności.
7. Jednakże ten drugi przepis nie ma zastosowania w niniejszej sprawie. Zgodnie bowiem z od lat ugruntowanym orzecznictwem sądowym przewidziana
w art. 28 ust. 3a u.s.u.s. (a zatem także w przepisach Rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek) możliwość umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne dotyczy tylko zaległości z tytułu składek na ubezpieczenie własne płatnika. Inaczej rzecz ujmując, do należności z tytułu składek - w tym odsetek - niestanowiących należności składkowych ubezpieczonego, czyli niebędących jego własnymi obciążeniami, przepis art. 28 ust. 3a u.s.u.s. niemazastosowania, niezależnie od okoliczności powstania zadłużenia, jak i sytuacji osobistej lub majątkowej strony ZUS. Przepis ten,
w odniesieniu do skarżącego, może dotyczyć wyłącznie należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne małych przedsiębiorców, którzy sami płacą składki za swoje ubezpieczenie i są jednocześnie płatnikami i ubezpieczonymi (z wielu por. wyrok SN z 3 października 2006 r., III UK 84/06, OSNP 2007/19-20/287 oraz wyroki NSA z 12 marca 2008 r., II GSK 451/07; 23 czerwca 2020 r., I GSK 464/20 i 15 października 2021 r., I GSK 831/21, CBOSA).
Przepis ten nie mógł zatem znaleźć zastosowania w przypadku skarżącego, skoro przedmiotem badanej sprawy nie były składki i wynikające z tego tytułu należności związane z własnym ubezpieczeniem, lecz należności odnoszące się do ubezpieczenia jego pracowników (kontrahentów), co prawidłowo ustalił i ocenił organ.
8. Mając powyższe na uwadze, w zaistniałym stanie rzeczy, organ prawidłowo przyjął, że wniosek skarżącego można było rozpoznać wyłącznie w oparciu
o uregulowaną w art. 28 ust. 2 i 3 u.s.u.s. przesłankę całkowitej nieściągalności, stąd zarzut wywiedziony w uzasadnieniu skargi bezzasadnego ograniczenia rozważań organu do badania stanu faktycznego jedynie z punktu widzenia przesłanek nieściągalności należności z tytułu składek wskazanych w art. 28 ust. 3 u.s.u.s. jest chybiony. Biorąc ponadto pod uwagę, że katalog tych przesłanek ma charakter zamknięty, tj. niepodlegający samodzielnemu uzupełnieniu przez organ o inne przypadki niż wprost wskazane tym przepisem, jak również ograniczony przedmiotowo oraz podmiotowo zakres stosowania art. 28a ust. 3 u.s.u.s., o czym już wcześniej była mowa, organ rozpatrując niniejszą sprawę, nie mógł – wbrew formułowanym w skardze oczekiwaniom – rozszerzyć zakresu rozpoznania wniosku, wychodząc poza granice wyznaczone wskazanymi przepisami.
W tym też zakresie organ szczegółowo rozważył przesłanki całkowitej nieściągalności, o jakiej mowa w art. 28 ust. 2 u.s.u.s., odnosząc je do stanu faktycznego sprawy i przedstawiając w uzasadnieniach wydanych rozstrzygnięć poczynione na tę okoliczność ustalenia. Zważywszy na to, że skarżącemu są one znane i zasadniczo nie podważał on oceny organu w tym zakresie, lecz domagał
się niejako poszerzenia postępowania wyjaśniającego o dodatkowe, nieujęte ww. przepisem przesłanki, powtarzanie w tym miejscu argumentacji organu jest zbędne. Nie ma przy tym wątpliwości, że przesłanki wskazane w katalogu art. 28 ust. 2 i 3 u.s.u.s. nie zachodzą, co organ omówił i szczegółowo wykazał.
9. Sąd nie dopatrzył się przy wydawaniu kontrolowanych decyzji wskazywanych skargą naruszeń prawa procesowego, tj. art. 7, 8, 77 oraz 80 w zw. z art. 75 § 1 k.p.a. Zdaniem sądu zgromadzony przez organ materiał dowodowy był wystarczający do rozstrzygnięcia sprawy. Organ dokonał jego prawidłowej oceny, która miała charakter swobodny a nie dowolny, a następnie orzekł na podstawie adekwatnych przepisów prawa materialnego, których wykładnia nie budzi zastrzeżeń sądu, dając wyraz swojemu stanowisku w zgodnych z art. 107 § 3 k.p.a. uzasadnieniach wydanych rozstrzygnięć.
Mając powyższe na uwadze, w ocenie sądu w analizowanej sprawie nie doszło do naruszenia przepisów prawa materialnego ani procesowego w stopniu, który uzasadniałby wyeliminowanie kontrolowanych decyzji z obrotu prawnego. Z tego względu, na podstawie art. 151 p.p.s.a., wniesiona w sprawie skarga podlegała oddaleniu.