II SA/GO 591/23

II SA/Go 591/23 - Wyrok WSA w Gorzowie Wlkp.
Data orzeczenia
2023-11-23
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2023-09-28
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wlkp.
Sędziowie
Jarosław Piątek /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
6030 Dopuszczenie pojazdu do ruchu
Hasła tematyczne
Ruch drogowy
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy
Dz.U. 2023 poz 1634
art. 64d,  art. 64e
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
Dz.U. 2023 poz 775
art. 138 § 2
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (t. j.)
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim w składzie: Przewodniczący Sędzia WSA Jarosław Piątek po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 23 listopada 2023 r. sprawy ze sprzeciwu Prokuratora Okręgowego od decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie rejestracji pojazdu uchyla zaskarżoną decyzję.
Uzasadnienie
Prezydent Miasta, po wznowieniu postępowania administracyjnego w sprawie rejestracji pojazdu marki [...] oznaczonego numerem rejestracyjnym [...] oraz numerem identyfikacyjnym [...], wydał w dniu [...] października 2021 r. decyzję nr [...], którą – na podstawie art.104 i art.151 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2021 r. poz.735 ze zm., aktualny tekst jedn. Dz. U. z 2023 r., poz. 775, dalej jako k.p.a.) oraz art. 71 ust. 1, art. 72 i 73 ust. 1 ustawy z dnia 20 czerwca 1997 r. Prawo o ruchu drogowym (Dz. U. z 2021 r. poz.450 ze zm., aktualny tekst jedn. Dz. U. z 2023 r., poz. 1047, dalej jako p.r.d.) – uchylił decyzję Prezydenta Miasta z dnia [...] lipca 2016 r. numer [...] oraz odmówił rejestracji pojazdu, o którym mowa wyżej.
W uzasadnieniu decyzji organ I instancji podał, że dnia 21 lipca 2016 r. pełnomocnik firmy L Sp. z o.o. złożył wniosek o rejestrację wyżej wymienionego pojazdu. Do wniosku załączono m.in.: zaświadczenie o przeprowadzonym badaniu technicznym pojazdu numer [...] z dnia [...] czerwca 2016 r., francuski dowód rejestracyjny wraz z tłumaczeniem, umowę kupna-sprzedaży z dnia [...] czerwca 2016 r. oraz oświadczenie dotyczące warunkowej rejestracji z dnia [...] czerwca 2016 r. Na podstawie tych dokumentów oraz po dostarczeniu dokumentu potwierdzającego zapłatę akcyzy na terytorium kraju od nabytego wewnątrzwspólnotowo samochodu osobowego niezarejestrowanego wcześniej na terytorium kraju numer [...] z dnia [...] lipca 2017 r., decyzją z dnia [...] lipca 2016 r. Prezydent Miasta zarejestrował przedmiotowy pojazd. Dalej organ wskazał, że w dniu 1 lipca 2021 r. wpłynął sprzeciw Prokuratora Prokuratury nr [...] do wydanej decyzji o rejestracji przedmiotowego pojazdu. Z treści uzasadnienia sprzeciwu wynika, iż Prokurator Prokuratury Okręgowej wnosi o wznowienie postępowania administracyjnego oraz uchylenie ostatecznej decyzji Prezydenta Miasta z dnia [...] lipca 2016 r., ponieważ została wydana w warunkach określonych w przepisie art. 145 § 1 pkt 1 k.p.a., tj. na podstawie fałszywych dokumentów, w oparciu o które ustalono istotne dla sprawy okoliczności faktyczne. Dodatkowo w treści uzasadnienia Prokurator Prokuratury Okręgowej wskazał, iż w trakcie przeprowadzonego badania przedmiotowego pojazdu biegły sądowy ujawnił ślady ingerencji dotyczące numeru nadwozia. W opinii z [...] lipca 2020 r. biegły wskazał, że wyżej wskazany pojazd posiada numer identyfikacyjny [...], który wraz z elementem podłogi bagażnika został wspawany do nadwozia badanego pojazdu. Pierwotnego numeru VIN nie zdołano ustalić. Konsekwencją bezprawnego przerobienia numeru identyfikacyjnego spornego pojazdu jest wadliwość dokumentów wymienionych we wniosku z [...] czerwca 2017 r. stanowiących podstawę jego rejestracji. Zdaniem Prokuratora, nie ulega wątpliwości, że dokumenty przedłożone wraz z wnioskiem o rejestrację - nie zawierały autentycznego, nadanego przez producenta numeru identyfikacyjnego, nie stanowiły podstawy przeniesienia na niego własności pojazdu co powoduje, że decyzja administracyjna rejestrująca pojazd na podstawie takich dowodów nie może pozostać w obrocie prawnym.
Następnie postanowieniem z dnia 8 lipca 2021 r., na podstawie art. 145 § 1
pkt 1 k.p.a. wznowiono postępowanie o rejestracji przedmiotowego pojazdu. W jego roku, pismem z dnia [...] lipca 2021 r. przedstawiciel firmy L sp. z o.o. wniósł "(...)
o podtrzymanie decyzji o rejestracji pojazdu (...)". Dodatkowo w swoim piśmie strona wyjaśniła, że "(...) Fakt, iż element posiadający numer VIN jest zdemontowany wynika jedynie z naprawy blacharskiej koniecznej do jej wykonania z uwagi na miejsce w którym on się znajdował. Wcześniejsza opinia potwierdzająca w/w fakt była wykonana, jednak z uwagi na upływ czasu nie jesteśmy w stanie jej dostarczyć (...)". Dodatkowo strona wskazała, iż "(...)Na podstawie opinii wydanej przez biegłego rzeczoznawcę sądowego w pojeździe została wymieniona karoseria pojazdu. Cechy identyfikacyjne jak i pozostałe elementy należą do wskazanego pojazdu. Biorąc pod uwagę iż dany pojazd został zakupiony w całości i nie wykonywaliśmy wymiany karoserii nie jesteśmy w stanie stwierdzić w jaki sposób i czy faktycznie została ona kiedykolwiek wymieniona. Debatowanie nad tym czy karoseria została w ogóle kiedykolwiek wymieniona nie można prowadzić na podstawie określenia iż pochodzi z innego pojazdu, a nawet nie wiadomo z jakiego (...)''.
Dalej w uzasadnieniu decyzji z [...] października 2021 r. Prezydent Miasta omówił zasadę trwałości decyzji ostatecznych oraz przesłanki wznowienia postępowania, w szczególności zwrócił uwagę na treść art. 145 § 1 pkt 1 k.p.a., zgodnie z którym w sprawie zakończonej decyzją ostateczną wznawia
się postępowanie, jeżeli dowody, na których podstawie ustalono istotne dla sprawy okoliczności faktyczne, okazały się fałszywe.
Następnie organ wskazał, że warunki dopuszczenia pojazdów do ruchu zostały uregulowane w ustawie z dnia 20 czerwca 1997 r. Prawo o ruchu drogowym. Przepis art. 73 ust.1 p.r.d. stanowi, iż rejestracji pojazdu dokonuje, na wniosek właściciela, starosta właściwy ze względu na miejsce jego zamieszkania (siedzibę), wydając dowód rejestracyjny i zalegalizowane tablice (tablicę) rejestracyjne oraz nalepkę kontrolną, jeżeli jest wymagana, z zastrzeżeniem ust 2-5. Przy czym przepis art. 71 ust.1 p.r.d. wskazuje, iż dowód rejestracyjny albo pozwolenie czasowe są dokumentami stwierdzającymi dopuszczenie do ruchu pojazdu samochodowego, ciągnika rolniczego, pojazdu wolnobieżnego wchodzącego w skład kolejki turystycznej, motoroweru lub przyczepy. Zatem rejestracja pojazdu stanowi administracyjne zezwolenie na wprowadzenie, wymienionych pojazdów, do ruchu drogowego. W przepisie art. 72 p.r.d. określone zostały natomiast dokumenty stanowiące podstawę zarejestrowania pojazdu. Złożenie tych dokumentów stanowi warunek dokonania rejestracji pojazdu. Natomiast szczegółowe warunki i tryb rejestracji pojazdów określa Rozporządzenie Ministra Infrastruktury i Budownictwa z dnia 11 grudnia 2017 r. w sprawie rejestracji i oznaczania pojazdów oraz wymagań
dla tablic rejestracyjnych (Dz. U. z 2017 r. poz.2355 z późn.zm.), które w § 2 ust.1 stanowi, iż w celu rejestracji pojazdu właściciel pojazdu składa do organu rejestrującego wniosek o rejestrację pojazdu na formularzu, którego wzór jest określony w załączniku nr 1 do rozporządzenia, a w przypadku pojazdu, o którym mowa w art. 73 ust. 2a ustawy, na formularzu, którego wzór jest określony w załączniku nr 2 do rozporządzenia, z zastrzeżeniem § 25a, do którego dołącza:
- dowód własności pojazdu;
- oświadczenie, o którym mowa w § 6 ust. 6 pkt 2, jeżeli zostało dołączone do dowodu własności pojazdu;
- kartę pojazdu, jeżeli była wydana;
- dowód rejestracyjny, jeżeli pojazd był zarejestrowany:
- tablice (tablicę) rejestracyjne, jeżeli pojazd był zarejestrowany: w przypadku pojazdu sprowadzonego z zagranicy bez tablic (tablicy) rejestracyjnych albo konieczności zwrotu tych tablic (tablicy) organowi rejestrującemu państwa, z którego pojazd został sprowadzony, właściciel pojazdu zamiast tablic (tablicy) rejestracyjnych dołącza oświadczenie, że pojazd został sprowadzony z zagranicy bez tablic (tablicy) rejestracyjnych albo oświadczenie o konieczności zwrotu tych tablic (tablicy) organowi rejestrującemu państwa, z którego pojazd został sprowadzony: oświadczenie może być złożone na wniosku o rejestrację, w tym na jego odwrocie;
- dodatkową tablicę rejestracyjną, o której mowa w art. 73 ust. 1b ustawy, jeżeli była wydana, a w przypadku jej utraty właściciel pojazdu zamiast dodatkowej tablicy rejestracyjnej dołącza oświadczenie o jej utracie; oświadczenie może być złożone na wniosku o rejestrację, w tym na jego odwrocie.
Niespełnienie któregoś z powyższych wymogów skutkuje odmową rejestracji pojazdu. Przepis art. 72 ust. 1 p.r.d. formułuje wymagania formalne rejestracji i musi być rozumiany restrykcyjne, co oznacza, że niespełnienie wymogu wskazanego w pkt 1 tego przepisu tj. złożenia prawdziwego pod względem formalnym i materialnym dowodu własności, stanowi bezwzględną przeszkodę do zarejestrowania samochodu.
W ocenie Prezydenta z treści sprzeciwu Prokuratora Okręgowego wynika, iż przedmiotowy pojazd posiada przerobione numery identyfikacyjne, a załączone do wniosku o rejestrację przedmiotowego pojazdu dokumenty nie zawierały autentycznego, nadanego przez producenta numeru identyfikacyjnego co w konsekwencji spowodowało, że dokumenty te nie mogły stanowić podstawy przeniesienia prawa własności do przedmiotowego pojazdu na rzecz strony. Dokumenty, które nie odzwierciedlają stanu prawnego pojazdu, nie mogą stanowić podstawy do jego zarejestrowania, wobec niespełnienia warunków prawnych, ujętych w art. 72 ust.1 pkt 1 p.r.d. Oznacza to, że organy właściwe w sprawie rejestracji samochodu nie mogą wydać pozytywnej dla wnioskodawcy decyzji, kiedy przedstawione przez niego dokumenty nie spełniają warunków wymaganych przy złożeniu wniosku o rejestrację. Uznanie bezskuteczności załączonego do wniosku o rejestrację dowodu własności, a taka – w ocenie organu I instancji – sytuacja zachodzi w niniejszej sprawie, stanowi podstawę do odmowy zarejestrowania pojazdu.
Dodatkowo organ wskazał, iż dopuszczenie do ruchu pojazdu posiadającego przerobione cechy identyfikacyjne byłoby sprzeczne z art. 66 ust. 3a pkt 1 p.r.d., który stanowi, że pojazd uczestniczący w ruchu powinien posiadać nadane przez producenta cechy identyfikacyjne. Ponieważ wyjaśnienia stron złożone w niniejszej sprawie nie zostały poparte, żadnymi dowodami, organ dał wiarę wyjaśnieniom zawartym w sprzeciwie Prokuratora Okręgowego oraz treści załączonej do niego kopii opinii numer [...] z dnia [...] lipca 2020 r. wydanej na podstawie przeprowadzonych badań mechanoskopijnych.
Odwołanie od powyższej decyzji złożyła D.F., w którym podniosła, że w dniu [...] kwietnia 2021 r. zakupiła od L Sp. z o.o. przedmiotowy samochód. Sprzedawca deklarował, że jest on sprawny oraz nie były wykonywane żadne istotne naprawy związane z wymianą karoserii. Podczas oględzin sprawdziła numer identyfikacyjny na podszybiu oraz na tabliczce znamionowej, był zgodny z tym na dowodzie rejestracyjnym. Dalej strona wskazała, że samochód jest jej niezbędny do codziennych dojazdów do pracy i nie może sobie pozwolić na zakup nowego, ani na stratę obecnego.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia [...] sierpnia 2023 r. nr [...] uchyliło zaskarżoną decyzję w całości i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji. W pierwszej kolejności Kolegium omówiło zasady udziału Prokuratora w postępowaniu administracyjnym oraz istotę zasady trwałości decyzji ostatecznych i wznowienia postępowania, a następnie odniósł się do przesłanki wznowienia postępowania określonej w art. 145 § 1 pkt 1 k.p.a., zgodnie z którym w sprawie zakończonej decyzją ostateczną wznawia się postępowanie, jeżeli dowody, na których podstawie ustalono istotne dla sprawy okoliczności faktyczne okazały się fałszywe. Przy czym w myśl art. 145 § 2 k.p.a. postępowanie może być wznowione również przed stwierdzeniem sfałszowania dowodu orzeczeniem sądu lub innego organu, jeżeli sfałszowanie dowodu jest oczywiste, a wznowienie postępowania jest niezbędne dla uniknięcia niebezpieczeństwa dla życia lub zdrowia ludzkiego albo poważnej szkody dla interesu społecznego. Kolegium podkreśliło, że zarówno w doktrynie, jak i w orzecznictwie przyjmuje się, że wznowienie postępowania na podstawie przepisu art. 145 § 1 pkt 1 k.p.a. ograniczone jest łącznym wystąpieniem następujących warunków: po pierwsze, w postępowaniu dowodowym prowadzonym w danej sprawie administracyjnej wystąpił fałszywy dowód, po drugie, sfałszowanie dowodu musi być stwierdzone prawomocnym orzeczeniem sądu lub innego organu, po trzecie, fałszywy dowód był podstawą ustalenia okoliczności faktycznych istotnych dla sprawy. Sfałszowanie dowodu może polegać na oparciu rozstrzygnięcia na fałszywych dokumentach, zeznaniach świadków czy też opiniach biegłych. Fałszywy jest dokument podrobiony, przerobiony, ewentualnie dokument, którego treść została sfałszowana, przy czym fałszywość dowodu dla swej prawnej wiarygodności powinna być uprzednio stwierdzona orzeczeniem sądu lub innego organu, chyba że zachodzą przesłanki z art. 145 § 2 k.p.a. Wznowienie nie może nastąpić jeżeli ani sąd, ani inny właściwy organ nie stwierdził prawomocnie sfałszowania dowodu, ani popełnienia przestępstwa przy wydawaniu określonej decyzji. Wprawdzie w myśl art. 145 § 2 k.p.a. z przyczyn określonych w § 1 pkt 1 i 2 postępowanie może być wznowione również przed stwierdzeniem sfałszowania dowodu lub popełnienia przestępstwa orzeczeniem sądu lub innego organu, jeżeli sfałszowanie dowodu lub popełnienie przestępstwa jest oczywiste, a wznowienie postępowania jest niezbędne dla uniknięcia niebezpieczeństwa dla życia lub zdrowia ludzkiego albo poważnej szkody dla interesu społecznego, jednak w ocenie Kolegium z okoliczności rozpoznawanej sprawy nie wynika, aby możliwe było zastosowanie tego wyjątku. Prokurator, wnosząc o wznowienie postępowania, powoływał się na okoliczności wymienione w tym przepisie podając, że przesłanka oczywistości sfałszowania dowodu jest spełniona, pozostawienie w obrocie prawnym decyzji o rejestracji pojazdu, wydanej na podstawie fałszywych dowodów, zagraża pewności obrotu takim pojazdem i podważa zaufanie do dokumentów urzędowych. Kolegium stanowiska tego nie podzieliło. Okoliczności sprawy nie wskazują bowiem, aby zachodził wyjątek, o którym mowa w art. 145 § 3 k.p.a., zgodnie z którym z przyczyn określonych w § 1 pkt 1 i 2 można wznowić postępowanie także w przypadku, gdy postępowanie przed sądem lub innym organem nie może być wszczęte na skutek upływu czasu lub z innych przyczyn określonych w przepisach prawa. W rozpoznawanej sprawie brak jest dostatecznych przesłanek do uznania, że zaszły okoliczności opisane w zacytowanym przepisie. W konsekwencji powyższego Kolegium stwierdziło, że wznowienie postępowania z uwagi na zarzut sfałszowania dowodów, na których oparto rozstrzygnięcie, możliwe jest wyłącznie w przypadku spełnienia przesłanek z art. 145 § 1 pkt 1 k.p.a. W przedmiotowej sprawie organ I instancji oparł rozstrzygnięcie o przesłankę wznowienia postępowania - fałszywość dowodu, opierając się tylko i wyłącznie na treści sprzeciwu Prokuratora Okręgowego i załączonej do niego kserokopii opinii numer [...] z dnia [...] maja 2020 r., wydanej na podstawie przeprowadzonych badań mechanoskopijnych. Zgodnie z utrwaloną linia orzeczniczą sądów administracyjnych ustalenie faktu, że dowody, na których zostało oparte rozstrzygnięcie, zostały sfałszowane, nie należy do właściwości organu rozpatrującego wniosek o wznowienie postępowania. Okoliczność bowiem sfałszowania dowodów powinna być uprzednio stwierdzona orzeczeniem właściwego sądu lub organu. Organ właściwy do rozpatrzenia wniosku o wznowienie postępowania nie może bowiem wstępować w kompetencje nieprzewidziane dla niego, ryzykując dodatkowo dokonanie odmiennej oceny od oceny przeprowadzonej przez powołane do tego sądy i organy. W niniejszej sprawie, w ocenie Kolegium, takim organem niewątpliwe może być prokurator. Zatem wskazać, że z akt sprawy nie wynika, aby postępowanie w przedmiocie fałszywych dowodów, w oparciu o które ustalono dla sprawy okoliczności faktyczne, będące podstawą rejestracji przedmiotowego pojazdu [...] nr nadwozia [...] zostało prawomocnie zakończone prawomocnym orzeczeniem sądu bądź orzeczeniem innego organu właściwego, w tym przypadku postanowieniem Prokuratora Prokuratury Okręgowej. Niczego w tej kwestii nie zmienia sprzeciw Prokuratora Prokuratury Okręgowej z dnia [...] czerwca 2021 r., w którym Prokurator wniósł o uchylenie ostatecznej decyzji Prezydenta Miasta z dnia [...] lipca 2016 r. Tym samym, organ I instancji wznowił postępowanie i orzekł o uchyleniu swojej decyzji ostatecznej oraz odmówił rejestracji pojazdu z powodu jej wydania na podstawie sfałszowanych dowodów w sytuacji, gdy ich sfałszowanie nie zostało wykazane w dostateczny sposób.
Następnie organ odwoławczy zauważył, że w świetle art. 72 ust. 1 pkt 1 i pkt 5 p.r.d. rejestracja pojazdu nie jest obciążona wadą, jeśli dokumenty, o których w cyt. przepisach mowa, są prawdziwe pod względem formalnym i odpowiadają bez żadnych wątpliwości stanowi faktycznemu. Podważenie w trybie nadzwyczajnym wznowienia postępowania, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 k.p.a., ostatecznej decyzji o zarejestrowaniu pojazdu i wyeliminowanie jej z obrotu prawnego musi być niewątpliwe i opierać się na stwierdzeniu popełnienia przestępstwa fałszerstwa, a jak przyjmuje się w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego, fakt wznowienia postępowania nie może zwolnić organu od uzyskania stwierdzenia sfałszowania dowodu lub popełnienia przestępstwa przez sąd lub inny uprawniony do tego organ (wyrok NSA z dnia 23 stycznia 2020 r. sygn. akt II OSK 607/18). Natomiast brak pewności co do zaistnienia przesłanki z art. 145 § 1 pkt 1 k.p.a. nie pozwala na pozbawienie strony nabytych przez nią uprawnień na podstawie art. 151 § 1 pkt 2
w powiązaniu ze wskazanym wyżej przepisem. Innymi słowy, wątpliwości co do tego, czy dowody, na których dokonano ustaleń faktycznych i na których oparto objęte postępowaniem wznowieniowym rozstrzygnięcie, są fałszywe wywierają ten skutek, że niedopuszczalne jest uchylenie decyzji na podstawie art. 151 § 1 pkt 2 k.p.a.
Prokurator Okręgowy wniósł do Sądu sprzeciw od decyzji SKO, w którym – domagając się uchylenia jej w całości – zarzucił naruszenie przepisu postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy tj. art. 138 § 2 k.p.a. poprzez zastosowanie go w niniejszej sprawie i niezasadne uchylenie decyzji organu pierwszej instancji oraz przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia temu organowi, pomimo braku przesłanek do jego zastosowania.
W uzasadnieniu sprzeciwu Prokurator podkreślił, że w niniejszej sprawie nie zaistniała przesłanka koniecznych do wyjaśnienia w sprawie okoliczności mających istotny wpływ na rozstrzygnięcie sprawy. Dalej podniósł, że dołączona do sprzeciwu Prokuratora Okręgowego opinia z zakresu badań mechanoskopijnych wykazuje fakt przerobienia numerów identyfikacyjnych przedmiotowego pojazdu, co też powoduje zmianę stanu faktycznego i prawnego stanowiącego podstawę wydania przez Prezydenta Miasta decyzji z [...] lipca 2016 r. w sprawie rejestracji przedmiotowego pojazdu. Nadto też Prokurator Okręgowy, powołując się na treść art. 145 § 2 k.p.a. wskazał w swoim piśmie na konieczność ochrony i usunięcie poważnej przeszkody dla interesu społecznego, polegającej na swego rodzaju legalizacji procederu fałszerstwa. Na podstawie zgromadzonych w sprawie dokumentów, w tym opinii mechanoskopijnej organ I instancji zasadnie stwierdził nieoryginalność, a więc sfałszowanie numeru nadwozia, co powoduje, że dokumenty, w oparciu o które pojazd został uprzednio zarejestrowany, nie stanowiły podstawy do przeniesienia własności pojazdu, za to były podstawą do odmowy rejestracji pojazdu. Ujawnienie faktu przerobienia numeru identyfikacyjnego pojazdu niewątpliwie wpływa na zmianę ustaleń faktycznych, które pierwotnie stanowiły podstawę rejestracji pojazdu, zaś przywoływana opinia mechanoskopijna potwierdza ten fakt, który nie był znany organowi I instancji w dacie rejestracji. Wobec tego, w ocenie Prokuratora, organ I instancji zasadnie - po ujawnieniu powyższej okoliczności - wznowił postępowanie, a następnie uchylił decyzję w przedmiocie zarejestrowania i odmówił jego rejestracji. Oczywistość fałszerstwa w przedmiotowej sprawie nie wymaga, wbrew twierdzeniem organu II instancji przeprowadzenia dodatkowych dowodów, jest bezsporna, pewna, nie budząca wątpliwości. Przez oczywistość fałszu dowodu należy bowiem rozumieć przypadki, gdy przy prostym zestawieniu dowodu ze stanem faktycznym wynika wprost nieprawdziwość dowodu.
W odpowiedzi na sprzeciw SKO podtrzymało swoje stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji i wniosło o oddalenie sprzeciwu.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Zgodnie z art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2022 r., poz. 2492) w zw. z art. 3 § 1 ustawy z dnia
30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2023 r., poz. 1634, dalej: p.p.s.a.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Innymi słowy, sąd administracyjny bada, czy zaskarżony akt administracyjny (decyzja, postanowienie) jest zgodny z obowiązującymi w dacie jego podjęcia przepisami prawa materialnego określającymi prawa i obowiązki stron oraz przepisami prawa procesowego normującymi zasady procedury administracyjnej. Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a (art. 134 § 1 p.p.s.a.).
Zdaniem Sądu wniesiony sprzeciw jest uzasadniony.
Należy podkreślić, że zgodnie z art. 64e p.p.s.a. rozpoznając sprzeciw sąd dokonuje jedynie oceny istnienia przesłanek do wydania decyzji, o której mowa
w art. 138 § 2 k.p.a. Wynika to także z treści art. 151a § 1 zd. 1 p.p.s.a., zgodnie
z którym sąd uwzględnia sprzeciw od decyzji i uchyla decyzję w całości, jeżeli stwierdzi naruszenie art. 138 § 2 k.p.a. Zatem podstawowym obowiązkiem sądu administracyjnego jest ustalenie, czy zachodziły przesłanki do zastosowania art. 138 § k.p.a., a więc odstąpienia od zasady ogólnej ponownego, merytorycznego rozpoznania sprawy albo zakończenia jej w inny sposób. Dokonując kontroli rozstrzygnięcia wydanego na podstawie art. 138 § k.p.a. sąd nie jest natomiast władny odnosić się do meritum sprawy w kierunku jej przesądzenia, skoro na skutek uchylenia decyzji organu I instancji sprawa wraca do merytorycznego rozpatrzenia przed tym organem (tak np. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia
9 maja 2017 r., sygn. akt II OSK 2219/15, publ. orzeczenia.nsa.gov.pl., dalej: CBOSA).
Stosownie do art. 138 § 2 k.p.a. organ odwoławczy może uchylić zaskarżoną decyzję w całości i przekazać sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi pierwszej instancji, gdy decyzja ta została wydana z naruszeniem przepisów postępowania, a konieczny do wyjaśnienia zakres sprawy ma istotny wpływ na jej rozstrzygnięcie. Przekazując sprawę, organ ten powinien wskazać, jakie okoliczności należy uwzględnić przy ponownym rozpatrzeniu sprawy.
Wydanie przez organ odwoławczy decyzji kasacyjnej jest zatem dopuszczalne wówczas, gdy zostaną spełnione następujące przesłanki: po pierwsze, gdy organ odwoławczy stwierdzi, że zaskarżona decyzja wydana została z naruszeniem przepisów postępowania, po drugie, gdy organ ten uzna, że konieczny do wyjaśnienia zakres sprawy ma istotny wpływ na jej rozstrzygnięcie. Samo stwierdzenie naruszenia przepisów postępowania, jakkolwiek jest konieczną przesłanką uchylenia zaskarżonej decyzji, nie jest jednak przesłanką wystarczającą. Niezbędne jest bowiem dodatkowo wykazanie, że konieczny do wyjaśnienia zakres sprawy ma istotny wpływ na jej rozstrzygnięcie (por. wyrok NSA z dnia 4 listopada 2014 r., sygn. akt II OSK 2279/13, CBOSA). Zwrot normatywny "konieczny do wyjaśnienia zakres sprawy ma istotny wpływ na jej rozstrzygnięcie" ma charakter oceny, jest zatem określeniem wymagającym każdorazowo interpretacji na tle okoliczności faktycznych sprawy. W orzecznictwie przyjmuje się, że stwierdzenie to jest równoznaczne z nieprzeprowadzeniem przez organ pierwszej instancji postępowania wyjaśniającego w całości lub znacznej części, co z kolei uniemożliwia rozstrzygnięcie sprawy przez organ odwoławczy zgodnie z zasadą dwuinstancyjności postępowania administracyjnego (por. wyrok NSA z dnia 24 kwietnia 2014 r., sygn. akt II OSK 2846/12; wyrok NSA z dnia 14 lutego 2017 r., sygn. akt II OSK 1386/15, CBOSA). Kasacyjne rozstrzygnięcie może zapaść wyłącznie w sytuacji, gdy wątpliwości organu drugiej instancji co do stanu faktycznego nie da się wyeliminować w trybie art. 136 k.p.a. Konieczność natomiast uzupełnienia w niewielkim zakresie postępowania dowodowego, przez przeprowadzenie określonego dowodu, mieści
się w kompetencjach organu odwoławczego do uzupełnienia postępowania, wyłączając dopuszczalność decyzji kasacyjnej (por. wyrok NSA z dnia 15 grudnia 2016 r., sygn. akt II OSK 1427/16, CBOSA).
Wskazać bowiem należy, że zgodnie z zasadą dwuinstancyjności postępowania administracyjnego obowiązkiem organu drugiej instancji jest ponowna ocena całego zebranego materiału dowodowego, ewentualnie jego uzupełnienie, gdyż dokonuje on po raz drugi rozstrzygnięcia w całości tej samej sprawy, a nie jedynie oceny prawidłowości postępowania przeprowadzonego przez organ pierwszej instancji. Organ odwoławczy, w przeciwieństwie do sądu administracyjnego, jest organem merytorycznie rozstrzygającym sprawę. W sytuacji zatem, gdy organ odwoławczy ma możliwość skorzystania z art. 136 k.p.a.,
to również braki dowodowe nie mogą, co do zasady, stanowić podstawy do zastosowania art. 138 § 2 k.p.a. Dopiero gdy wykazane zostanie, że prowadzenie uzupełniającego postępowania dowodowego w oparciu o art. 136 k.p.a. okaże
się niewystarczające, należy uchylić zaskarżoną decyzję oraz przekazać sprawę do ponownego rozpoznania organowi pierwszej instancji. Przepis art. 136 k.p.a. uprawnia bowiem organ odwoławczy do przeprowadzenia na żądanie strony lub z urzędu dodatkowego postępowania w celu uzupełnienia dowodów i materiałów w sprawie albo zlecenia przeprowadzenia tego postępowania organowi, który wydał decyzję. Podkreślić należy, że tylko przeprowadzenie całego postępowania wyjaśniającego przez organ odwoławczy oznaczałoby naruszenie zasady dwuinstancyjności postępowania administracyjnego (por. wyrok NSA z dnia
20 października 2016 r., sygn. akt II OSK 65/15, CBOSA).
Z uwagi na powyższe, jeżeli organ odwoławczy dochodzi do przekonania o konieczności wydania decyzji kasacyjnej, powinien nie tylko uzasadnić istnienie przesłanek wymienionych w art. 138 § 2 k.p.a., ale również wskazać, dlaczego nie skorzystał z możliwości przeprowadzenia uzupełniającego postępowania dowodowego w trybie art. 136 k.p.a. Przy czym, w świetle w art. 138 § 2 k.p.a. konieczny do wyjaśnienia zakres sprawy, mający istotny wpływ na jej rozstrzygnięcie, należy oceniać przez pryzmat przepisów prawa materialnego mogących mieć zastosowanie w danej sprawie, co oznacza, że art. 64e p.p.s.a. należy rozumieć w ten sposób, że sąd administracyjny rozpoznając sprzeciw od decyzji ocenia jedynie istnienie przesłanek do wydania decyzji, o której mowa w art. 138 § 2 k.p.a., ale czyni to w świetle przepisów prawa materialnego, mogących mieć zastosowanie w danej sprawie (zob. wyrok NSA z dnia 26 listopada 2019 r., sygn. II OSK 3311/19, CBOSA).
Powyższe oznacza, że organ odwoławczy nie jest uprawniony do wydania kasacyjnego rozstrzygnięcia, jeśli organ pierwszej instancji nieprawidłowo ocenił zebrany w sprawie materiał dowodowy, gdyż decyzja kasacyjna nie może zostać wydana, jeśli kwestią sporną będzie tylko ocena prawna zebranego materiału dowodowego w danej sprawie. Podobnie, organ odwoławczy błędnie zastosuje art. 138 § 2 k.p.a., gdy postępowanie wyjaśniające przeprowadzone przez organ pierwszej instancji jest dotknięte niewielkimi brakami, które z powodzeniem można uzupełnić w postępowaniu odwoławczym na podstawie art. 136 k.p.a.
Sąd administracyjny w ramach kontroli zgodności z prawem rozstrzygnięcia wydanego na podstawie art. 138 § 2 k.p.a. ocenia, czy organ odwoławczy powinien był podjąć merytoryczne rozstrzygnięcie sprawy, czy też zaszła konieczność uzupełnienia postępowania dowodowego w takim zakresie, który z uwagi na obowiązek zachowania dwuinstancyjności postępowania (art. 15 k.p.a.) oraz obowiązek wyjaśnienia podstawowych okoliczności stanu faktycznego sprawy (art. 7 k.p.a.) - uzasadniał przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia, a jednocześnie w postępowaniu przed organem I instancji doszło do uchybień natury proceduralnej, które można określić jako istotne (por. wyrok NSA z dnia 16 października 2019 r., sygn. II OSK 3080/19, CBOSA).
Zdaniem Sądu w analizowanej sprawie SKO uchyliło decyzję Prezydenta Miasta nie wykazując, że konieczny do wyjaśnienia zakres sprawy ma istotny wpływ na jej rozstrzygnięcie, co skutkuje uwzględnieniem sprzeciwu wobec wydania zaskarżonej decyzji z naruszeniem art. 138 § 2 k.p.a.
Organ I instancji wznowił postępowanie i wydał merytoryczną decyzję, którą odmówił rejestracji pojazdu oraz nakazał zwrot wydanego dowodu rejestracyjnego, przyjmując za podstawę ustaleń faktycznych dołączoną do sprzeciwu Prokuratora opinię biegłego z zakresu mechanoskopii z dnia [...] lipca 2020 r. nr [...]. Z ww. opinii wynikało, że pojazd marki [...] nr rej. [...] posiada nr indentyfikacyjny [...], który wraz z elementem podłogi bagażnika, został wspawany do nadwozia badanego pojazdu w miejsce fabrycznego numeru identyfikacyjnego. Pierwotnego numeru VIN badanego pojazdu nie ustalono. Uszkodzona tabliczka znamionowa wykazuje cechy fabrycznego wykonania i została zamontowana wtórnie. Zamontowane w ww. pojeździe m.in. silnik, radio, moduł klimatyzacji pochodzą z innego samochodu. Do akt sprawy dołączono dokumentację związaną z wnioskiem o zarejestrowanie pojazdu wraz z kserokopią polskiego dowodu rejestracyjnego oraz tłumaczeniem francuskiego dowodu rejestracyjnego. Dokumenty te zawierały numer identyfikacyjny pojazdu uznany za sfałszowany. Na tej podstawie organ I instancji uznał, że załączone do wniosku o rejestrację dokumenty nie zawierały autentycznego, nadanego przez producenta numeru indentyfikacyjnego, co oznacza, że dokumenty te nie mogły stanowić podstawy przeniesienia prawa własności do przedmiotowego pojazdu na rzecz strony.
SKO uznało natomiast, że sfałszowanie dowodów uzyskanych w postępowaniu I instancji nie zostało wystarczająco udowodnione z powodu braku stwierdzenia prawomocnym orzeczeniem sądu lub innego organu sfałszowania dowodu, tj. dokumentów złożonych do rejestracji pojazdu. Kolegium wskazało, że przesłanki określone w przepisie art. 145 § 2 k.p.a. nie zostały wykazane
w dostateczny sposób. Organ odwoławczy stwierdził, że organ I instancji powinien dokonać ponownej oceny całości zebranych w sprawie dokumentów.
Zdaniem Sądu wskazany przez SKO zakres ponownego postępowania dowodowego nie uprawnia do uchylenia zaskarżonej decyzji i przekazania sprawy do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji. Organ ten przeprowadził bowiem analizę opinii biegłego z zakresu mechanoskopii sporządzonej na potrzeby prokuratury. Dokonanie ponownej oceny dowodów oraz ewentualne zwrócenie
się o informację dotyczącą rezultatów prowadzonego w trybie przepisów Kodeksu postępowania karnego postępowania przygotowawczego, nie wykracza poza zakres czynności dozwolonych w postępowaniu przeprowadzanym przez organ drugiej instancji. Braki w postępowaniu dowodowym nie mogą stanowić podstawy do zastosowania art. 138 § 2 k.p.a., w sytuacji, gdy organ odwoławczy ma możliwość skorzystania z art. 136 § 1 k.p.a. Nie ulega wątpliwości, że zarówno w okolicznościach opisanych w art. 136 k.p.a., jak i w art. 138 § 2 k.p.a. dochodzi do uzupełnienia postępowania dowodowego z tym, że w sytuacji przewidzianej
w art. 136 k.p.a. uzupełniające postępowanie dowodowe przeprowadza organ odwoławczy (albo organ, który wydał decyzję, jednak działając na zlecenie organu odwoławczego), zaś w przypadku określonym w art. 138 § 2 k.p.a. - organ pierwszej instancji. Dokonanie ponownej oceny dowodów nie wykracza w żaden sposób poza uprawnienia organu drugiej instancji oraz nie zaprzecza idei dwuinstancyjności postępowania. Organ odwoławczy ma bowiem obowiązek ponownego merytorycznego rozpatrzenia całości sprawy i jest uprawniony także do dokonania odmiennej od organu pierwszej instancji oceny dowodów. Nadto wymaga podkreślenia fakt, że w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji organ odwoławczy w jakikolwiek sposób nie wyjaśnił dlaczego nie skorzystał lub nie mógł skorzystać z możliwości uzupełnienia postępowania dowodowego na podstawie art. 136 k.p.a.
Jak już wyżej wskazano SKO uznało, że sfałszowanie dowodów uzyskanych w postępowaniu I instancji nie zostało wystarczająco udowodnione z powodu braku orzeczenia sądu lub innego organu stwierdzającego okoliczność sfałszowania dowodu. Organ odwoławczy wskazał także - odnosząc się w tym zakresie do argumentacji Prokuratora zawartej w sprzeciwie - że skoro przesłanka fałszywości dokumentu nie została wykazana w dostateczny sposób w postępowaniu, tym samym zagrożenie dla interesu społecznego, pojmowanego jako bezpieczeństwo obrotu pojazdami i zaufanie dla dokumentów urzędowych, na tym etapie postępowania uznać należy za przedwczesne.
Odnosząc się do tego stanowiska wskazać należy, że także ocena zagrożenia dla interesu społecznego (o którym mowa w art. 145 § 2 k.p.a.) powinna być dokonana przez organ odwoławczy, który w żadnym razie nie może delegować tego obowiązku na organ pierwszej instancji w ramach art. 138 § 2 k.p.a. Wskazania co do dalszego postępowania, o którym mowa w art. 138 § 2 k.p.a., należy bowiem odnosić tylko do wymagających wyjaśnienia okoliczności stanu faktycznego sprawy oraz do czynności procesowych, które powinien przeprowadzić organ pierwszej instancji ponownie rozpatrując sprawę.
Należy w tym miejscu ponownie podkreślić, że z zasady dwuinstancyjności postępowania administracyjnego wynika obowiązek organu odwoławczego ponownego rozpoznania sprawy, co oznacza, że organ ten nie może ograniczać
się jedynie do kontroli decyzji pierwszoinstancyjnej, lecz obowiązany jest ponownie rozstrzygnąć sprawę, dążąc do merytorycznego jej załatwienia. Skuteczne złożenie odwołania powoduje przeniesienie całej sprawy przed organ drugiej instancji. Organ odwoławczy musi więc wnikać w całość sprawy i brać na siebie odpowiedzialność za ponowne jej rozstrzygnięcie. Organ odwoławczy ma przy tym obowiązki nie mniejsze niż organ pierwszej instancji. W efekcie jak każdy organ powinien dążyć przede wszystkim do rozpatrzenia sprawy pod względem merytorycznym, przez co należy rozumieć wydanie decyzji co do istoty sprawy. Wydanie decyzji merytorycznej kończącej postępowanie, nakazuje bowiem zasada szybkości i sprawności postępowania oraz ekonomii procesowej (por. wyrok NSA z dnia 12 kwietnia 2013 r., sygn. akt I OSK 2123/11, CBOSA).
Z przytoczonych względów, Sąd działając na podstawie art. 151a § 1 p.p.s.a. uchylił zaskarżoną decyzję, jako wydaną z naruszeniem art. 138 § 2 k.p.a.
Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organ odwoławczy powinien samodzielnie dokonać ponownej oceny materiału dowodowego, po jego ewentualnym uzupełnieniu w trybie 136 k.p.a.