II SA/Go 568/24

II SA/Go 568/24 - Wyrok WSA w Gorzowie Wlkp.
Data orzeczenia
2025-01-16
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2024-11-05
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wlkp.
Sędziowie
Adam Jutrzenka-Trzebiatowski
Jacek Jaśkiewicz /przewodniczący/
Krzysztof Rogalski /sprawozdawca/
Symbol z opisem
6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne
Administracyjne postępowanie
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2024 poz 935
art. 151
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)
Dz.U. 2024 poz 572
art. 61 § 1, art. 61a § 1
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j.)
Dz.U. 2024 poz 323
art. 24a ust. 1
Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim w składzie: Przewodniczący Sędzia WSA Jacek Jaśkiewicz Sędziowie Sędzia WSA Adam Jutrzenka-Trzebiatowski Sędzia WSA Krzysztof Rogalski (spr.) po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 16 stycznia 2025 r. sprawy ze skargi A. G. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania oddala skargę.
Uzasadnienie
Wnioskiem z dnia [...] czerwca 2024 r. A. G. zwróciła się do Burmistrza [...] o wypłatę "przysługującego świadczenia pielęgnacyjnego za okres od [...] grudnia 2019 do [...] stycznia 2024 r." Z uzasadnienia wniosku wynika m.in., iż wnioskodawczyni podstawę do wypłaty żądanego świadczenia wywiodła z wyroku sądu powszechnego orzekającego o niezdolności do samodzielnej egzystencji od [...] grudnia 2019 r. na stałe. Od tej daty – jak podała – spełniła przesłanki do uzyskania świadczenia dla opiekuna osoby niepełnosprawnej w związku z naruszeniem sprawności organizmu powodującym niezdolność do samodzielnej egzystencji równoznacznej ze znacznym stopniem niepełnosprawności. Z treści wniosku wynika również, iż wnioskodawczyni domagała się wypłaty żądanego świadczenia w oparciu o treść ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2024 r., poz. 323 ze zm., dalej u.ś.r.) – w brzmieniu obowiązującym do dnia 31 grudnia 2023 r.
Pismem z dnia [...] lipca 2024 r. wnioskodawczyni została wezwana do uzupełnienia braku wniosku w zakresie "braku przedmiotu strony uprawnionej do wnioskowania o świadczenie pielęgnacyjne oraz dokument potwierdzający udzielenie Pani pełnomocnictwa przez stronę uprawnioną" w terminie 7 dni od dnia otrzymania pisma.
Skierowanym do organu pismem z dnia [...] lipca 2024 r. A. G. zakwestionowała prawidłowość zawartego w powyższym wezwaniu sformułowania "brak przedmiotu strony uprawnionej", nadto zwróciła się o doprecyzowanie wezwania w zakresie pełnomocnictwa, a także o zmianę wyznaczonego siedmiodniowego terminu. Kolejnym pismem z dnia [...] lipca 2024 r. wnioskodawczyni oświadczyła m.in., iż podmiotem i beneficjentem w/w świadczenia jest zarówno opiekun jak i osoba niepełnosprawna, jak również iż osoba zobowiązana do opieki nie pobierała i nie pobiera nadal z tego tytułu przysługujących jej świadczeń. Nie może jednak sprawować jej w sposób rzeczywisty, dlatego wnioskodawczyni wnosi o przekazanie kwoty tego świadczenia na jej rzecz, za okres od [...] grudnia 2019 r. do [...] stycznia 2024 r..
Pismem z dnia [...] lipca 2024 r. organ udzielił odpowiedzi wnioskodawczyni, informując o treści u.ś.r., m.in. co do kręgu osób uprawnionych do otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego, nadto iż w świetle przepisów tej ustawy osoba niepełnosprawna nie jest osobą uprawnioną do wnioskowania o świadczenie pielęgnacyjne i należy wskazać opiekuna tej osoby. Użycie w wezwaniu określenia "przedmiot strony uprawnionej" dotyczyło przymiotu strony, czyli wskazania wnioskodawcy. Dodatkowo organ poinformował wnioskodawczynię o wymaganej treści, formie oraz sposobie przedstawienia ewentualnego pełnomocnictwa.
Kolejnym pismem z dnia [...] lipca 2024 r. A. G. zwróciła się o zawieszenie postępowania o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego do czasu rozstrzygnięcia sprawy z wniosku o ustalenie prawa do świadczenia wspierającego. W odpowiedzi organ pismem z dnia [...] lipca 2024 r. wyjaśnił, iż może zawiesić postępowanie, jeżeli wystąpi o to strona, na której żądanie postępowanie zostało wszczęte, a nie sprzeciwiają się temu inne strony oraz nie zagraża to interesowi społecznemu. W rozpatrywanym przypadku nie doszło do sytuacji, aby strona postępowania administracyjnego wystąpiła o jego zawieszenie. Wnioskodawczyni nie jest stroną postępowania o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, natomiast jest osobą, nad którą ma być sprawowana opieka.
Postanowieniem z dnia [...] sierpnia 2024 r. nr [...] Burmistrz [...] na podstawie art. 61a ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz.U. z 2024 r. poz. 572 ze zm., dalej k.p.a.) odmówił wszczęcia postępowania administracyjnego w sprawie świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną.
Jak wyjaśnił organ w uzasadnieniu, wnioskodawczyni jako strona postępowania nie wskazała osoby uprawnionej (opiekuna osoby niepełnosprawnej) do świadczenia pielęgnacyjnego, ani nie dostarczyła dokumentu potwierdzającego, że działa w charakterze pełnomocnika osoby uprawnionej. Konstrukcja świadczenia pielęgnacyjnego określona w art. 17 ust. 1 u.ś.r. nawiązuje do faktu rezygnacji bądź braku podjęcia pracy zarobkowej przez opiekuna osoby niepełnosprawnej, którego wnioskodawczyni nie wskazała we wniosku z dnia [...] czerwca 2024 r.
Na skutek wniesienia przez A. G zażalenia, postanowieniem z dnia [...] września 2024 r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] utrzymało w mocy zaskarżone postanowienie Burmistrza [...].
W uzasadnieniu Kolegium, po obszernym omówieniu regulacji zawartej w u.ś.r., w brzmieniu obowiązującym zarówno do 31 grudnia 2023 r. jak i od 1 stycznia 2024 r. wyjaśniło m.in., iż osoba niepełnosprawna nie została ustalona w kręgu osób, którym przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, a tym samym nie może się ona ubiegać o ustalenie na siebie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego oraz o wypłatę tego świadczenia.
W art. 61a § 1 k.p.a. ustawodawca wprowadził dwie samodzielne, niezależne przesłanki wydania postanowienia o odmowie wszczęcia postępowania. Pierwszą z nich jest wniesienie podania przez osobę, która nie jest stroną, a drugą zaistnienie innych uzasadnionych przyczyn uniemożliwiających wszczęcie postępowania. Przepis art. 61 a § 1 k.p.a. odnosi się do sytuacji w sposób oczywisty stanowiących przeszkodę wszczęcia postępowania administracyjnego. Taką przesłanką jest to, iż żądanie zostało złożone przez podmiot, który nie jest i nie może być stroną postępowania.
Jak wynika z akt sprawy, wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego złożyła A. G., która jest osobą niepełnosprawną na podstawie wyroku sądu powszechnego. W związku z tym, że wnioskodawczyni nie posiada statusu osoby wymienionej w art. 17 ust. 1 u.ś.r., tym samym nie spełnia warunku do ubiegania się o świadczenie pielęgnacyjne, w ocenie Kolegium należało zatem odmówić wszczęcia postępowania administracyjnego w sprawie świadczenia pielęgnacyjnego.
Na powyższe postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego A. G. wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wlkp., kwestionując jego zasadność i zgodność z prawem. Postępowanie w sprawie świadczenia pielęgnacyjnego podlega obligatoryjnemu zawieszeniu na podstawie regulacji dotyczącej świadczenia wspierającego. Skarżąca oczekuje współpracy Zakładu Ubezpieczeń Społecznych oraz Ośrodka Pomocy Społecznej co do wypłaty świadczenia za okres wskazany we wniosku czyli od [...] grudnia 2019 r. do [...] stycznia 2024 r. Nadto przedstawiła obszerną argumentację świadczącą w jej ocenie o błędnej interpretacji przez organy przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych, jak również przepisów procedury administracyjnej. Nie do przyjęcia jest stanowisko organu, iż skarżąca nie jest stroną postępowania. Złożenie wniosku o wypłatę świadczenia pielęgnacyjnego z [...] czerwca 2024 r. do Burmistrza [...] nastąpiło w związku z błędną decyzją ZUS z [...] czerwca 2021 r. Organ rentowy nie określił w niej, z jakiego tytułu wypłaca świadczenie uzupełniające. Skarżąca oczekuje podjęcia działań konwalidacyjnych prowadzących do przemiany zaistniałej sytuacji odpowiadającej zasadzie równego traktowania osób niepełnosprawnych. Zarówno tych, które uzyskały znaczny stopień niepełnosprawności na podstawie orzeczenia ZUS jak i tych, o których niezdolności do samodzielnej egzystencji zdecydował sąd. Tych, których członkowie rodzin sprawują nad nimi opiekę jak i tych, których opiekunowie pracują oraz tych, które nie mają rodzin. Wszystkie te osoby mają prawo do pomocy i opieki innych, którego materialną realizacją jest działań świadczenie pielęgnacyjne. Podtrzymała swoje dotychczasowe stanowisko i uważa za niezbędne dokonanie przez organy konwersji wydanych postanowień na decyzje odpowiadające konstytucyjnej wykładni ustaw i dystrybucję przysługującego świadczenia pielęgnacyjnego za okres [...] grudnia 2019 r. – [...] stycznia 2024 r.
W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko przedstawione w zaskarżonym postanowieniu.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Stosownie do treści art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2024 r. poz. 1267) w zakresie swej właściwości sąd administracyjny sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Przedmiotem tej kontroli jest badanie, czy organy administracji w toku rozpoznania sprawy nie naruszyły prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na jej wynik. Czyni to wedle stanu prawnego i na podstawie akt sprawy, aktualnych w dacie wydania zaskarżonego aktu. W myśl art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 935 ze zm., dalej p.p.s.a.) sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.
Sąd rozpoznał niniejszą sprawę na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w składzie trzech sędziów, na podstawie art. 119 pkt 3 i art. 120 p.p.s.a.
Jak wynika z art. 17 ust. 1 u.ś.r., w stanie prawnym do 31 grudnia 2023 r. prawo do świadczenia pielęgnacyjnego, o którego przyznanie zwróciła się skarżąca wnioskiem z dnia [...] czerwca 2024 r., przysługiwało 1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności – jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.
Z kolei w myśl tego przepisu w brzmieniu obowiązującym od 1 stycznia 2024 r. świadczenie pielęgnacyjne przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2023 r. poz. 2809) ciąży obowiązek alimentacyjny, a także małżonkom, 3) opiekunowi faktycznemu dziecka, 4) rodzinie zastępczej, osobie prowadzącej rodzinny dom dziecka, dyrektorowi placówki opiekuńczo-wychowawczej, dyrektorowi regionalnej placówki opiekuńczo-terapeutycznej albo dyrektorowi interwencyjnego ośrodka preadopcyjnego – jeżeli sprawują opiekę nad osobą w wieku do ukończenia 18. roku życia legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.
Konstrukcja prawna świadczenia pielęgnacyjnego sprowadza się więc do tego, iż jest ono przyznawane osobie należącej do kręgu podmiotów określonych w art. 17 ust. 1 u.ś.r., jeżeli nie podejmuje lub rezygnuje z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad inną osobą – legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, wobec której na osobie ubiegającej się o przyznanie tego świadczenia ciąży obowiązek alimentacyjny.
Zaskarżone postanowienie oraz poprzedzające je postanowienie organu I instancji zostały wydane m.in. w oparciu o treść art. 61a § 1 k.p.a. z uwagi na to, że skarżąca nie wskazała po złożeniu wniosku, na wezwanie organu I instancji, osoby osoby uprawnionej (opiekuna) do świadczenia pielęgnacyjnego. Wniosła natomiast o przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na swoją rzecz z uwagi na to, iż jest osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym.
W myśl art. 61 § 1 k.p.a. postępowanie administracyjne wszczyna się na żądanie strony lub z urzędu. Jednakże gdy żądanie, o którym mowa w art. 61, zostało wniesione przez osobę niebędącą stroną lub z innych uzasadnionych przyczyn postępowanie nie może być wszczęte, organ administracji publicznej wydaje postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania (art. 61a § 1 k.p.a.). Na postanowienie to służy zażalenie (art. 61a § 2 k.p.a.).
Ustawa o świadczeniach rodzinnych przewiduje regulację szczególną, dotyczącą procedury przyznawania świadczeń rodzinnych (rozdział 6 ustawy). W myśl art. 23 ust. 1 u.ś.r. ustalenie prawa do świadczeń rodzinnych oraz ich wypłata następują odpowiednio na wniosek małżonków, jednego z małżonków, rodziców, jednego z rodziców, opiekuna faktycznego dziecka, opiekuna prawnego dziecka, rodziny zastępczej niezawodowej, osoby uczącej się, pełnoletniej osoby niepełnosprawnej lub innej osoby upoważnionej do reprezentowania dziecka lub pełnoletniej osoby niepełnosprawnej, a także osób, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny. W art. 23 ust. 5 u.ś.r. zawarta została delegacja ustawowa dla ministra właściwego do spraw rodziny do określenia, w drodze rozporządzenia, sposobu i trybu postępowania w sprawach o przyznanie świadczeń rodzinnych oraz szczegółowego zakresu informacji, jakie mają być zawarte: 1) we wniosku o ustalenie prawa do świadczeń rodzinnych, 2) w oświadczeniach niezbędnych do ustalenia prawa do świadczeń rodzinnych, w tym oświadczeniach o dochodach członków rodziny. W oparciu o tę delegację ustawową obowiązującym obecnie rozporządzeniem z dnia 6 lipca 2023 r. Minister Rodziny i Polityki Społecznej określił sposób i tryb postępowania w sprawach o przyznanie świadczeń rodzinnych oraz zakresu informacji, jakie mają być zawarte we wniosku i oświadczeniach o ustalenie prawa do świadczeń rodzinnych (Dz.U. z 2023 r., poz. 1340). Z kolei jak wynika z art. 24a ust. 1 u.ś.r., w przypadku złożenia nieprawidłowo wypełnionego wniosku podmiot realizujący świadczenia wzywa pisemnie osobę ubiegającą się o świadczenia do poprawienia lub uzupełnienia wniosku w terminie 14 dni od dnia otrzymania wezwania. Niezastosowanie się do wezwania skutkuje pozostawieniem wniosku bez rozpatrzenia.
W rozpatrywanej sprawie organ I instancji pismem z dnia [...] lipca 2024 r., sprecyzowanym następnie kolejnym pismem z dnia [...] lipca 2024 r., poinformował skarżącą o treści przepisów u.ś.r., m.in. co do kręgu osób uprawnionych do otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego, nadto iż w świetle przepisów tej ustawy osoba niepełnosprawna nie jest osobą uprawnioną do wnioskowania o świadczenie pielęgnacyjne, a także wezwał do wskazania wnioskodawcy, tzn. osoby ubiegającej się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad skarżącą. Wobec braku wskazania tej osoby organ nie zastosował opisanej wyżej procedury przewidzianej w u.ś.r., w szczególności nie pozostawił wniosku bez rozpoznania na podstawie art. 24a u.ś.r., lecz wydał postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania administracyjnego w sprawie świadczenia pielęgnacyjnego. Rozstrzygnięcie to zostało utrzymane w mocy zaskarżonym postanowieniem Kolegium z dnia [...] września 2024 r.
W ocenie Sądu nie jest to jednak uchybienie, które miałoby wpływ na wynik sprawy i które w myśl art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a. skutkowałoby koniecznością uchylenia zaskarżonego postanowienia. Skarżąca została bowiem skutecznie wezwana do wskazania osoby ubiegającej się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. Takiej osoby jednakże nie wskazała. Co więcej, z treści wniosku oraz kolejnych pism wynika, iż skarżąca jako osoba niepełnosprawna domaga się wypłaty żądanego świadczenia na swoją rzecz, gdy tymczasem ustawa o świadczeniach rodzinnych w ogóle nie przewiduje takiej możliwości. W tej sytuacji nie ulega wątpliwości, że organ nie miał żadnych podstaw do podejmowania czynności celem merytorycznego rozpatrzenia wniosku skarżącej o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. To, że organ nie pozostawił wniosku skarżącej bez rozpoznania, lecz wydał postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania, w żadnym stopniu nie zmienia konkluzji, że wnioskowi skarżącej nie można było nadać biegu i poddać go ocenie merytorycznej.
Odnosząc się do wywodów podniesionych w skardze wskazać należy, iż nie mogły one zostać uwzględnione. Brak jest podstaw do stwierdzenia, aby na skutek wydania zaskarżonego postanowienia oraz poprzedzającego je postanowienia organu I instancji doszło do naruszenia zasad wynikających z Konstytucji, czy też aby organy dokonały wykładni prawa sprzecznej z tymi zasadami. Jak już wyżej wspomniano, w sprawie nie zaistniały też przesłanki do merytorycznej oceny żądania skarżącej, która domagała się wypłaty na swoją rzecz świadczenia pielęgnacyjnego za okres od [...] grudnia 2019 r. do [...] stycznia 2024 r. Ponadto nie było podstaw do zawieszenia postępowania administracyjnego w sprawie przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na żądanie wnioskodawczyni przede wszystkim z uwagi na to, iż postępowanie to nie zostało skutecznie wszczęte.
Wobec powyższego, skargę na podstawie art. 151 p.p.s.a. należało oddalić, o czym orzeczono w sentencji wyroku.
S.WSA K. Rogalski S.WSA J. Jaśkiewicz S.WSA A. Jutrzenka-Trzebiatowski