II SA/Go 568/22
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuWojewódzki Sąd Administracyjny uchylił decyzje dotyczące wyłączenia gruntu rolnego z produkcji, nakazując ponowne rozpatrzenie sprawy z uwagi na błędy w ustaleniu daty faktycznego wyłączenia i odpowiedzialności.
Sprawa dotyczyła decyzji o wyłączeniu gruntu rolnego z produkcji i naliczeniu należności. Skarżący zarzucili organom błędy w ustaleniu daty faktycznego wyłączenia gruntu oraz odpowiedzialności za to wyłączenie, wskazując, że nastąpiło ono przed nabyciem przez nich nieruchomości. Sąd administracyjny uznał te zarzuty za zasadne, stwierdzając naruszenie przepisów prawa materialnego i procesowego. W konsekwencji uchylono zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji, nakazując ponowne rozpatrzenie sprawy z uwzględnieniem prawidłowej interpretacji przepisów dotyczących ustalenia daty i sprawcy wyłączenia gruntu z produkcji rolnej.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim rozpoznał sprawę ze skargi G.S. i G.S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego, która utrzymała w mocy decyzję Starosty w przedmiocie stwierdzenia wyłączenia gruntu rolnego z produkcji i naliczenia należności. Skarżący zarzucili organom błędy w ustaleniu daty faktycznego wyłączenia gruntu z produkcji rolnej oraz przypisanie im odpowiedzialności za to wyłączenie, mimo że nastąpiło ono przed datą nabycia przez nich nieruchomości. Sąd administracyjny podzielił te zarzuty, wskazując na naruszenie przepisów ustawy o ochronie gruntów rolnych i leśnych, w szczególności art. 28 ust. 1 i 2 w zw. z art. 4 pkt 11, poprzez niewłaściwe ustalenie daty faktycznego wyłączenia gruntu. Sąd podkreślił, że dla oceny odpowiedzialności kluczowe jest ustalenie momentu rozpoczęcia innego niż rolnicze użytkowania gruntu, a nie daty sporządzenia operatu geodezyjnego czy nabycia nieruchomości. Z uwagi na błędy w ustaleniach faktycznych i naruszenie przepisów postępowania, Sąd uchylił zaskarżoną decyzję oraz decyzję organu pierwszej instancji, nakazując ponowne rozpatrzenie sprawy z uwzględnieniem prawidłowej interpretacji przepisów i dokonaniem kompletnych ustaleń.
Asystent AI do analizy prawnej
Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.
Zagadnienia prawne (3)
Odpowiedź sądu
Nie, organ nieprawidłowo ustalił datę faktycznego wyłączenia gruntu z produkcji rolnej, co miało istotny wpływ na ustalenie odpowiedzialności skarżących.
Uzasadnienie
Sąd uznał, że dla oceny odpowiedzialności kluczowe jest ustalenie momentu rozpoczęcia innego niż rolnicze użytkowania gruntu, a nie daty sporządzenia operatu geodezyjnego czy nabycia nieruchomości. Organy nie przeprowadziły wystarczających dowodów w tym zakresie.
Rozstrzygnięcie
Decyzja
uchylono_decyzję
Przepisy (15)
Główne
u.o.g.r.l. art. 4 § pkt 11
Ustawa o ochronie gruntów rolnych i leśnych
Wyłączenie gruntów z produkcji rozumiane jako rozpoczęcie innego niż rolnicze lub leśne użytkowanie gruntów.
u.o.g.r.l. art. 11 § ust. 1
Ustawa o ochronie gruntów rolnych i leśnych
Legalne wyłączenie z produkcji użytków rolnych wymaga wydania decyzji zezwalającej.
u.o.g.r.l. art. 28 § ust. 1
Ustawa o ochronie gruntów rolnych i leśnych
W razie stwierdzenia, że grunty zostały wyłączone z produkcji niezgodnie z przepisami ustawy, sprawcy wyłączenia ustala się opłatę w wysokości dwukrotnej należności.
u.o.g.r.l. art. 28 § ust. 2
Ustawa o ochronie gruntów rolnych i leśnych
W razie stwierdzenia, że grunty przeznaczone w miejscowym planie zagospodarowania przestrzennego na cele nierolnicze lub nieleśne zostały wyłączone z produkcji bez decyzji, o której mowa w art. 11 ust. 1 i 2, decyzję taką wydaje się z urzędu, podwyższając jednocześnie wysokość należności o 10%.
Pomocnicze
p.p.s.a. art. 135
Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Sąd uchyla decyzję organu pierwszej instancji, jeśli stwierdzi naruszenie przepisów mające istotny wpływ na wynik sprawy.
p.p.s.a. art. 145 § par 1 pkt 1 lit a
Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Sąd uchyla zaskarżoną decyzję w całości lub części, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego mające wpływ na wynik sprawy.
p.p.s.a. art. 145 § par 1 pkt 1 lit c
Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Sąd uchyla zaskarżoną decyzję w całości lub części, jeżeli stwierdzi naruszenie przepisów postępowania mogące mieć istotny wpływ na wynik sprawy.
p.p.s.a. art. 153
Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Sąd, przekazując sprawę do ponownego rozpoznania, związany jest wykładnią prawa dokonaną w tej sprawie przez Sąd.
p.p.s.a. art. 200
Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
p.p.s.a. art. 205 § par 2
Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
p.p.s.a. art. 209
Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
p.p.s.a. art. 225
Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
k.p.a. art. 7
Ustawa Kodeks postępowania administracyjnego
Organ obowiązany jest do podejmowania wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz załatwienia sprawy.
k.p.a. art. 77 § par 1
Ustawa Kodeks postępowania administracyjnego
Organ obowiązany jest wyczerpująco zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy.
u.o.s.p. art. 38 § ust. 3
Ustawa o samorządzie powiatowym
Argumenty
Skuteczne argumenty
Faktyczne wyłączenie gruntu z produkcji rolnej nastąpiło przed datą nabycia nieruchomości przez skarżących. Organy nie ustaliły prawidłowo daty faktycznego wyłączenia gruntu z produkcji rolnej. Organy nie ustaliły prawidłowo sprawcy wyłączenia gruntu z produkcji rolnej. Naruszenie przepisów postępowania przez zaniechanie zebrania dowodów z Dziennika Budowy.
Godne uwagi sformułowania
dla oceny odpowiedzialności kluczowe jest ustalenie momentu rozpoczęcia innego niż rolnicze użytkowania gruntu nie datą jego następczego stwierdzenia nie ma znaczenia dla sprawy dokładna data, w której nastąpiło wyłączenie z produkcji rolnej istotny jest fakt dokonania takiego wyłączenia oraz podmiot dokonujący tego wyłączenia, jak również powierzchnia która podlegała wyłączeniu
Skład orzekający
Jacek Jaśkiewicz
przewodniczący-sprawozdawca
Adam Jutrzenka-Trzebiatowski
członek
Kamila Karwatowicz
członek
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Ustalanie daty faktycznego wyłączenia gruntu z produkcji rolnej i odpowiedzialności za to wyłączenie, zwłaszcza w kontekście nabycia nieruchomości."
Ograniczenia: Dotyczy specyficznej sytuacji wyłączenia gruntów rolnych z produkcji na cele nierolnicze, z uwzględnieniem przepisów ustawy o ochronie gruntów rolnych i leśnych.
Wartość merytoryczna
Ocena: 6/10
Sprawa pokazuje, jak ważne jest precyzyjne ustalenie daty faktycznego zdarzenia (wyłączenia gruntu) w postępowaniu administracyjnym, co może mieć kluczowe znaczenie dla odpowiedzialności stron, zwłaszcza gdy następuje zmiana właściciela nieruchomości.
“Kiedy faktyczne wyłączenie gruntu rolnego decyduje o odpowiedzialności? Sąd wyjaśnia.”
Sektor
rolnictwo
Twój asystent do analizy prawnej
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
Powiązane tematy
Pełny tekst orzeczenia
Oryginał, niezmienionyII SA/Go 568/22 - Wyrok WSA w Gorzowie Wlkp. Data orzeczenia 2022-11-30 orzeczenie prawomocne Data wpływu 2022-09-14 Sąd Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wlkp. Sędziowie Adam Jutrzenka-Trzebiatowski Jacek Jaśkiewicz /przewodniczący sprawozdawca/ Kamila Karwatowicz Symbol z opisem 6160 Ochrona gruntów rolnych i leśnych Hasła tematyczne Inne Skarżony organ Samorządowe Kolegium Odwoławcze Treść wyniku Uchylono decyzję I i II instancji Powołane przepisy Dz.U. 2022 poz 329 art. 145 par 1 pkt 1 lit a , c, art 135, art 200, art 205 par 2, art 209 Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j. Dz.U. 2021 poz 1326 art. 28 ust 1 i 2 w zw z art 4 pkt11 Ustawa z dnia 3 lutego 1995 r. o ochronie gruntów rolnych i leśnych - tj Dz.U. 2021 poz 735 art. 7, art 77 par 1 Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn. Sentencja Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jacek Jaśkiewicz (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Adam Jutrzenka-Trzebiatowski Asesor WSA Kamila Karwatowicz Protokolant st. sekr. sąd. Elżbieta Dzięcielewska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 30 listopada 2022 r. sprawy ze skargi G.S. i G.S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie wyłączenia z produkcji rolniczej gruntu rolnego I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Starosty z dnia [...] r., nr [...], II. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego solidarnie na rzecz skarżących G.S. i G.S. kwotę 714 (siedemset czternaście) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego, III. zwraca od Skarbu Państwa - Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wielkopolskim solidarnie na rzecz skarżących G.S. i G.S. kwotę 808 (osiemset osiem) złotych tytułem zwrotu nadpłaconego wpisu sądowego od skargi. Uzasadnienie 1. Decyzją z dnia [...] maja 2022 r., nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławczego utrzymało w mocy decyzję Starosty z dnia [...] marca 2022 r., nr [...] w sprawie stwierdzenia wyłączenia z produkcji rolniczej 0,1269 ha gruntu rolnego na działce oznaczonej numerem [...] o powierzchni całkowitej 0,1269 ha, położonej w obrębie [...], oraz zobowiązania skarżących G. i G.S. do uiszczenia należności jednorazowej za wyłączony z produkcji rolniczej grunt w podwyższonej wysokości należności o 10% ustalając ją na kwotę 16792,77 zł i opłat rocznych w wysokości 1679,28 zł. W podstawie prawnej tej decyzji wskazano w szczególności art. 38 ust. 3 ustawy z dnia 5 czerwca 1998 r. o samorządzie powiatowym (tekst jedn. Dz. U. z 2022 r., poz. 528) oraz art. 11 ust. 1, art. 12 ust. 1, 7, 14 i art. 28 ust. 2 ustawy z dnia 3 lutego 1995 r. o ochronie gruntów rolnych i leśnych (tekst jedn. Dz. U. z 2021 r., poz. 1326). 1.1. W jej uzasadnieniu wskazano, że 25 listopada 2016 r. do organu I instancji wpłynęło zgłoszenie o przekazaniu wyników prac geodezyjnych wraz z operatem technicznym w zakresie aktualizacji ewidencji gruntów i budynków dotyczące działki nr [...]. Operat techniczny został przyjęty do państwowego zasobu geodezyjnego i kartograficznego. Operat spowodował aktualizację informacji zawartych w ewidencji gruntów i budynków w zakresie dotyczącym zmiany rodzajów użytków i ich powierzchni dotyczących działki nr [...]. Wyłączenie z produkcji rolniczej dotyczyło gruntów oznaczonych jako pastwiska trwałe klasy IV w części dotyczącej powierzchni 0,0363 ha. Na tej podstawie zostało z urzędu wszczęte postępowanie, w którym organ I instancji ustalił, że działka nr [...] w części dotyczącej zmiany użytku na tereny mieszkaniowe oznaczone użytkiem "B" stanowiły przed zmianą grunty orne klasy VI o powierzchni 0,0066 ha oraz pastwiska trwałe klasy IV o powierzchni 0,0840 ha - pochodzenia organicznego, które wymagają wydania decyzji zezwalającej na wyłączenie gruntów z produkcji rolniczej oraz podlegają naliczeniu należności i opłat rocznych na podstawie art. 11 ust. 1 ustawy o ochronie gruntów rolnych i leśnych. Z kolei na podstawie przyjętego dnia 15 lutego 2022 r. do państwowego zasobu geodezyjnego i kartograficznego operatu technicznego Starosta stwierdził, że grunty te zostały wyłączone z produkcji rolniczej bez decyzji zezwalającej na wyłączenie gruntów z produkcji rolniczej. Działka nr [...] objęta jest ustaleniami miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego wsi [...], uchwalonym przez Radę Miejską uchwalą nr 31/IV/07 z 31 stycznia 2007 r. i przeznaczona jest na tereny zabudowy mieszkaniowej jednorodzinnej o symbolu MN. 1.2. Dalej Kolegium wskazało, że opłaty i należności z tytułu wyłączenia gruntów z produkcji rolniczej są nieopodatkowanymi należnościami budżetowymi o charakterze publicznoprawnym, a w konsekwencji podlegają ustawie Ordynacja podatkowa, m.in. w zakresie przedawnienia zobowiązań podatkowych. Możliwość ustalenia opłat i należności przedawnia się z upływem 5 lat licząc od końca roku kalendarzowego, w którym powstał obowiązek podatkowy w tym wypadku obowiązek wniesienia należności i opłat rocznych. Jak podał organ, zgodnie z art. 12 ust. 1 ustawy o ochronie gruntów rolnych i leśnych obowiązek uiszczenia opłat i należności za wyłączenie gruntów z produkcji rolnej powstaje od dnia faktycznego wyłączenia gruntu z produkcji. Decyzją nr [...] z dnia [...] października 2013 r., przeniesioną następnie decyzją z dnia [...] czerwca 2016 r. Starosta zatwierdził projekt budowlany na budowę budynku mieszkalnego jednorodzinnego na terenie działki oznaczonej nr [...]. Następnie 25 listopada 2016 r. do organu wpłynęło zgłoszenie o przekazaniu wyników zgłoszonych prac geodezyjnych wraz z operatem technicznym w zakresie aktualizacji ewidencji gruntów i budynków zgodnie z wykazem zmian umieszczonym w tabeli nr 1 decyzji. Z dokumentów tych wynika, że wyłączenie gruntu z produkcji rolniczej o powierzchni 0,0363 ha nastąpiło w 2016 r., a licząc termin przedawnienia od końca roku kalendarzowego przedawnienie należności i opłat rocznych za wyłączenie gruntu z produkcji rolnej w zakresie powierzchni 0,0363 ha nastąpiło z końcem 2021 r. 1.3. Kolegium, za organem I instancji uznało, że wyłącznie bez decyzji zezwalającej na wyłączenie gruntu z produkcji rolniczej dotyczyło 0,1269 ha, przy czym wskazano, że przedmiotem decyzji jest grunt rolny o powierzchni 0,0906 ha, co związane było z rozpoczęciem innego, niż rolnicze wykorzystanie gruntu. Grunt rolny, jak podano, "został wyłączony z produkcji rolniczej z chwilą rozpoczęcia prac budowlanych na wskazanej do wyłączenia działce nr [...], a złożony operat techniczny wskazuje na zakończenie budowy". Dalej wskazano, że z powodu naruszenia art. 11 ust. 1 ustawy o ochronie gruntów rolnych i leśnych organ I instancji, zgodnie z art. 28 ust. 2 tej ustawy podwyższył wysokość należności (kwota należności jednorazowej została ustalona w następujący sposób: PslV o pow. 0,0840 ha x 174870 zł/ha = 14689,08 zł, RVI o pow. 0,0066 ha x 87435 zł/ha = 577,07 zł; 15266,15 zł + 10% = 16792,77 zł. Opłata roczna stanowi równowartość 10% obliczonej należności jednorazowej i wynosi 1679,28 zł). 1.4. Odnosząc się do odwołania skarżących, w którym zarzucili oni organowi I instancji błąd co do okoliczności sprawy w zakresie ustalenia terminu początkowego rozpoczęcia innego niż rolnicze użytkowania gruntów oznaczonych jako działka o numerze ewidencyjnym [...], stosownie do przepisów art. 4 pkt 11 i art. 28 ust. 1 ustawy o ochronie gruntów rolnych i leśnych, rozumianych jako czynności faktyczne prowadzące do rozpoczęcia innego niż rolnicze użytkowania gruntów oraz braku ustalenia osoby (osób), która faktycznie dokonała wyłączenia, Kolegium uznając je za niezasadne wskazało, że organ I instancji nie ustalił opłaty, o której mowa w art. 28 ust. 2 ustawy od całkowitej powierzchni działki nr [...], która wynosi 0,1269 ha, lecz od części powierzchni gruntów wynoszącej 0,0906 ha. Jeśli chodzi o część działki o powierzchni 0,0363 ha, to z treści uzasadnienia zaskarżonej decyzji jednoznacznie wynika, że ze względu na przedawnienie należności i opłat rocznych, które są niepodatkowymi należnościami budżetowymi o charakterze publicznoprawnym, w stosunku do tej części powierzchni nie naliczono opłat. Natomiast sam fakt wyłączenia z produkcji użytków rolnych w obrębie całej działki jest bezsporny. 1.5. Jak wskazano rozstrzygnięcie w zakresie należności i opłat rocznych dotyczy gruntu o powierzchni 0,0906 ha. Potwierdzają to także obliczenia przedstawione w końcowej części uzasadnienia decyzji, które odnoszą się do gruntu PsIV o powierzchni 0,0840 ha i gruntu RVI o powierzchni 0,0066 ha. W tej sytuacji zarzuty odwołujących sprowadzające się do tego, iż organ I instancji nie ustalił sprawców faktycznego wyłączenia gruntów z produkcji są, zdaniem Kolegium, nieuzasadnione, bowiem ustalenie daty i sprawców rozpoczęcia innego, niż rolnicze użytkowanie gruntów o powierzchni 0,0363 ha nie ma znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy. Podkreślono, powołując się na wyrok WSA w Warszawie z dnia 5 lipca 2019 r., IV SA/Wa 1000/19, że jeżeli organ bez dokładnego ustalenia daty wyłączenia gruntu będzie mógł określić podmiot, który dokonał wyłączenia, to nie ma znaczenia dla sprawy dokładna data, w której nastąpiło wyłączenie z produkcji rolnej. Dla wydania bowiem w tym przedmiocie decyzji data wyłączenia gruntu z produkcji rolniczej pozostaje bez znaczenia. Istotny jest fakt dokonania takiego wyłączenia oraz podmiot dokonujący tego wyłączenia, jak również powierzchnia która podlegała wyłączeniu. Zdaniem Kolegium w sprawie nie budzi wątpliwości fakt wyłączenia gruntów z produkcji oraz ich powierzchnia, przy czym wyłączenie gruntów o powierzchni 0,0906 ha nastąpiło przed dniem 15 lutego 2022 r. (data przyjęcia przez organ I instancji prac geodezyjnych), a po dniu [...] listopada 2016 r., kiedy to miało miejsce zgłoszenie zmian danych dokonane przez G. i G.S. W tym okresie właścicielami nieruchomości byli odwołujący. 2. W skardze wniesionej przeciwko całości decyzji Kolegium do tutejszego Sądu w terminie pełnomocnik G.S. i G.S., zarzucił jej naruszenie: 1) prawa materialnego, tj. art. 28 ust. 1 i 2 w zw. z art. 4 pkt 11 ustawy o ochronie gruntów rolnych i leśnych przez niewłaściwe ich zastosowanie, polegające na przyjęciu, jakoby wyłączenie gruntów o powierzchni 0,0906 ha na działce o numerze ewidencyjnym [...], o powierzchni całkowitej 0,1269 ha, nastąpiło przed 15 lutego 2022 r. (data przyjęcia przez organ I instancji prac geodezyjnych) a po dniu [...] listopada 2016 r. (data zgłoszenia zmiany danych ewidencyjnych przez skarżących), to jest po dacie nabycia przez skarżących prawa własności nieruchomości, a w konsekwencji przypisaniu skarżącym sprawstwa w zakresie wyłączenia gruntów z produkcji rolnej w sytuacji, gdy faktyczne wyłączenie gruntów z produkcji rolnej, polegające na rozpoczęciu budowy budynku mieszkalnego na wyżej wskazanej działce, nastąpiło przed dniem [...] czerwca 2016 r., czyli przed datą nabycia przez skarżących własności nieruchomości, co w konsekwencji skutkować winno uznaniem za sprawcę odrolnienia poprzedniego właściciela nieruchomości; 2) przepisów postępowania, tj. art. 136 § 1 w zw. z art. 77 § 1 w zw. z art. 7 Kodeksu postępowania administracyjnego (k.p.a.), polegające na odstąpieniu od przeprowadzenia z urzędu dodatkowego postępowania, w szczególności zaniechaniu zwrócenia się do organu I instancji o przedłożenie Dziennika Budowy prowadzonego dla inwestycji realizowanej na podstawie decyzji Starosty nr [...] z dnia [...] października 2013 r., znak: [...], przeniesionej następnie decyzją tegoż organu z dnia [...] czerwca 2016 r., znak: [...], w celu uzupełnienia dowodów wobec zaniechania przez organ I instancji w toku postępowania poprzedzającego wydanie decyzji z dnia [...] marca 2022 r., znak: [...], wszechstronnego wyjaśnienia okoliczności sprawy w zakresie: a) ustalenia terminu początkowego rozpoczęcia innego niż rolnicze użytkowania gruntów oznaczonych jako działka o numerze ewidencyjnym [...] o powierzchni całkowitej 0,1269 ha, stosownie do art. 4 pkt 11 i art. 28 ust. 1 ustawy o ochronie gruntów rolnych i leśnych; b) ustalenia osoby, która w dacie podjęcia pierwszych czynności faktycznych zmierzających do innego niż rolnicze wykorzystania gruntów oznaczonych jako działka o numerze ewidencyjnym [...] o powierzchni całkowitej 0,1269 ha, była właścicielem wskazanej wyżej nieruchomości lub której przysługiwał inny tytuł prawny, c) ustalenia stanu nieruchomości oznaczonej jako działka o numerze ewidencyjnym [...] o powierzchni całkowitej 0,1269 ha, które to naruszenie doprowadziło ostatecznie do poczynienia przez organ II instancji błędnych ustaleń faktycznych. Wskazując na te zarzuty, uargumentowane w uzasadnieniu skargi, pełnomocnik skarżących wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji Kolegium i poprzedzającej tę decyzji Starosty oraz zasądzenie od organu solidarnie na rzecz skarżących G.S. i G.S. kosztów postępowania. 3. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zawarte w uzasadnieniu decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: 4. Stosownie do art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz.U. z 2021 r., poz. 137 ze zm.) sąd dokonuje kontroli działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. W myśl art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2022 r., poz. 329 ze zm.; dalej jako p.p.s.a.), sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. 5. Materialnoprawną podstawą zaskarżonej decyzji są przepisy powołanej na wstępie uzasadnienia ustawy o ochronie gruntów rolnych i leśnych. Zgodnie z art. 4 pkt 11 tej ustawy, przez wyłączeniu gruntów z produkcji rozumie się rozpoczęcie innego niż rolnicze lub leśne użytkowanie gruntów; nie uważa się za wyłączenie z produkcji gruntów, o których mowa w art. 2 ust. 1 pkt 3, jeżeli przerwa w rolniczym użytkowaniu tych obiektów jest spowodowana zmianą kierunków produkcji rolniczej i trwa nie dłużej niż 5 lat. Jak wynika z art. 1 ustawy, jej celem jest uregulowanie zasad ochrony gruntów rolnych i leśnych. Przepis art. 2 ust. 1 pkt 1 i 3, zawierający definicję pojęcia "grunt rolny", stanowi, że gruntami rolnymi w rozumieniu ustawy są m.in. grunty określone w ewidencji gruntów jako użytki rolne oraz grunty pod wchodzącymi w skład gospodarstw rolnych budynkami mieszkalnymi oraz innymi budynkami i urządzeniami służącymi wyłącznie produkcji rolniczej oraz przetwórstwu rolno-spożywczemu. Ochrona ta polega na ograniczaniu przeznaczenia gruntów rolnych i leśnych na cele nierolnicze i nieleśne (art. 3 ust. 1 pkt 1). Realizując tak rozumianą ochronę gruntów rolnych, ustawodawca ściśle określił sytuacje, w których jest dopuszczalna możliwość użytkowania gruntów rolnych w sposób inny niż rolny. Dopuszczalna zmiana sposobu użytkowania gruntów rolnych została precyzyjnie zdefiniowana na potrzeby ustawy. Działanie takie wymaga legalizacji w formie decyzji administracyjnej. Wydanie tego aktu jest możliwe w dwóch wypadkach. Mowa jest o nich w art. 11 ust. 1 oraz w art. 28 ust. 2 ustawy. 6. Zgodnie z art. 11 ust. 1 ustawy o ochronie gruntów rolnych i leśnych, legalne wyłączenie z produkcji użytków rolnych wytworzonych z gleb pochodzenia mineralnego i organicznego, zaliczonych do klas I, II, III, IIIa, IIIb, oraz użytków rolnych klas IV, IVa, IVb, V i VI wytworzonych z gleb pochodzenia organicznego, a także gruntów, o których mowa w art. 2 ust. 1 pkt 2-10, oraz gruntów leśnych, przeznaczonych na cele nierolnicze i nieleśne - może nastąpić po wydaniu decyzji zezwalających na takie wyłączenie. Zgodnie z art. 11 ust. 4, wydanie decyzji, o których mowa w ust. 1-2, następuje przed uzyskaniem pozwolenia na budowę. Zgodnie zaś z art. 28 ust. 1 i 2 powołanej ustawy, w razie stwierdzenia, że grunty zostały wyłączone z produkcji niezgodnie z przepisami ustawy, sprawcy wyłączenia ustala się opłatę w wysokości dwukrotnej należności. W razie stwierdzenia, że grunty przeznaczone w miejscowym planie zagospodarowania przestrzennego na cele nierolnicze lub nieleśne zostały wyłączone z produkcji bez decyzji, o której mowa w art. 11 ust. 1 i 2 ustawy o ochronie gruntów rolnych i leśnych, decyzję taką wydaje się z urzędu, podwyższając jednocześnie wysokość należności o 10%. W pierwszej z wymienionych sytuacji decyzja zezwalająca na wyłączenie z produkcji rolnej użytków rolnych o określonych parametrach wydawana jest na wniosek. Zezwolenie na wyłączenie gruntu z produkcji rolnej obarczone jest obowiązkiem stosownej rekompensaty pieniężnej odpowiadającej wartości utraconych korzyści produkcyjnych. Zgodnie z art. 12 ust. 1 ustawy o ochronie gruntów rolnych i leśnych osoba, która uzyskała takie zezwolenie, jest obowiązana uiścić należność i opłaty roczne. Obowiązek zapłaty powstaje od dnia faktycznego wyłączenia gruntów z produkcji rolnej i określony jest z uwzględnieniem cen rynkowych obowiązujących w tym dniu (art. 12 ust. 1 in fine i ust. 6). Drugim ze wspomnianych powyżej przypadków legalizacji wyłączenia gruntów z produkcji jest decyzja wydawana na podstawie art. 28 ust. 2 ustawy o ochronie gruntów rolnych i leśnych. Przepis art. 28 został zamieszczony w rozdziale 7 tej ustawy, zatytułowanym "Kontrola wykonania przepisów ustawy". W ramach sprawowania kontroli, stwierdzając faktyczne wyłączenie gruntu z produkcji rolnej bez uprzedniego uzyskania wymaganej decyzji, na mocy art. 11 ust. 1 ustawy o ochronie gruntów rolnych i leśnych (co może oznaczać zarówno całkowity brak decyzji zezwalającej, jak i przekroczenie obszaru wyznaczonego w decyzji zezwalającej), organ został upoważniony do zalegalizowania takiej sytuacji post factum. Legalizacja ta jednak jest dopuszczalna wyłącznie wtedy, gdy grunty są przeznaczone w miejscowym planie zagospodarowania przestrzennego na cele nierolnicze lub nieleśne. W przeciwnym razie nie jest możliwe ich wyłączenie z produkcji i organ nakłada wyłącznie obowiązek pieniężny na sprawcę takiego wyłączenia (art. 28 ust. 1 ustawy). Jednak i w tym drugim przypadku obowiązek zapłaty powstaje od dnia faktycznego wyłączenia gruntów. 7. Dla sprawy, wbrew temu co twierdzi Kolegium powołując się na wyrwany z innego, niż w tej sprawie kontekstu i stanu faktycznego pogląd WSA Warszawie, decydujące znaczenie ma ten właśnie dzień, co oznacza konieczność ustalenia stanu historycznego. Wyłączenie z produkcji rolnej, tak jak powszechnie rozumie to orzecznictwo i doktryna, wiąże się czasowo i przestrzenie z tym działaniem, które, per facta concludentia, do tego prowadzi, a nie datą jego następczego stwierdzenia. W przypadku gdy wyłączenie następuje z powodu realizacji jakiejś inwestycji to jej faktyczne rozpoczęcie jest tym właśnie momentem relewantnym prawnie z punktu widzenia art. 28 ust. 1 i 2 ustawy o ochronie gruntów rolnych i leśnych (por. wyrok NSA z dnia 27 maja 2021 r., I OSK 157/21 oraz wyroki WSA w Krakowie z 10 grudnia 2019 r., II SA/Kr 1123/19; WSA w Warszawie z dnia 5 lipca 2019 r., IV SA/Wa 1000/19 oraz WSA w Rzeszowie z dnia 27 stycznia 2021 r., II SA/Rz 692/20). Jak wskazuje się w doktrynie i z czym należy się w pełni zgodzić, dla ustalenia faktu wyłączenia istotny jest jego moment, ale nie to czy dana inwestycja (roboty budowlane), które faktycznie skutkowały wyłączeniem były realizowane w warunkach samowoli budowlanej czy też na podstawie decyzji (zgłoszenia) wydanych z naruszeniem art. 11 ust. 1 i 2 ustawy o ochronie gruntów rolnych (por. D. Danecka, W. Radecki, Ochrona gruntów rolnych i leśnych. Komentarz, Lex/el., teza 9 do art. 28). 8. Z treści decyzji obu organów i zebranego w sprawie materiału dowodowego takie ustalenia nie wynikają. Wynika jedynie to, że pod względem historycznym fakt wyłączenia całości lub części działki nie był badany, a momentem do którego odnoszą się organy jest nabycie nieruchomości przez skarżących (co nie musi być tożsame z datą wyłączenia) oraz daty sporządzenia lub przedstawienia do zasobu geodezyjnego operatów stwierdzających zmianę użytkowania części gruntów na przedmiotowej działce. Rzecz jednak w tym, że celem operatu i jego treścią nie jest opis stanu historycznego tylko stan na dzień jego sporządzania. Dlatego stwierdzenie w operacie, że grunt jest na dzień jego sporządzenia inaczej użytkowany nie tyczy się daty, w której wyłączenie nastąpiło. To ustalenie wymaga innych źródeł dowodowych, w szczególności tych, o których mowa jest w skardze. Jak wskazano, okoliczności te nie zostały w ogóle przez organy rozważone, w szczególności przez Kolegium, które przyjmując błędną wykładnię prawa materialnego, to jest art. 28 ust. 1 i 2 w zw. z art. 4 pkt 11 ustawy o ochronie gruntów rolnych i leśnych, uznało, że nie jest to potrzebne w sprawie, nie badając tego, co trafnie podniesiono już w odwołaniu i co również trafnie zarzuca się w skardze, co, mimo niesporności samego wyłączenia, może mieć też wpływ na podmiotową stronę postępowania (zależy to od daty faktycznego wyłączenia), czyli na całe postępowanie prowadzone z udziałem skarżących. 10. Podzielając w całej rozciągłości zarzuty skargi należało stwierdzić naruszenie art. 28 ust. 1 i 2 w zw. z art. 4 pkt 11 ustawy o ochronie gruntów rolnych i leśnych mające istotny wpływ na wynik sprawy oraz naruszenie art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a. przez brak poczynienia ustaleń istotnych dla wyniku sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c p.p.s.a.). Zakres i skutek tych naruszeń, w ocenie Sądu, wymagał również uchylenia decyzji organu I instancji (art. 135 p.p.s.a.). Ponownie rozpoznając sprawę organ będzie związany zawartymi w uzasadnieniu niniejszego wyroku wskazaniami, zgodnie z art. 153 p.p.s.a. i prawidłowo intepretując przepisy art. 28 ust. 1 i 2 ustawy o ochronie gruntów rolnych i leśnych poczyni kompletne ustalenia co do wszystkich czasowych, przedmiotowych i podmiotowych okoliczności wyłączenia przedmiotowej działki (lub jej części) z produkcji rolnej. O kosztach Sąd orzekł na podstawie art. 200 p.p.s.a. w zw. z art. 205 § 2 p.p.s.a. i art. 209 p.p.s.a., zasądzając od organu solidarnie na rzecz skarżących wynagrodzenie ich pełnomocnika oraz zwrot części uiszczonego wpisu od skargi (pkt II wyroku). Wyjaśnić należy, że przyjmując jako kierunkowe zapatrywanie wyrażone w postanowieniu Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 24 listopada 2021 r., I OZ 474/21, Sąd przyjął, że w sprawie należy jest wpis stały, jako że co do zasady sprawa dotyczy wyłączenia gruntu z produkcji rolnej, a naliczona należność pieniężna jest tylko jej konwekcją, a nie zasadniczą wartością przedmiotu sporu. Z tego tez względu, na podstawie art. 225 p.p.s.a., w pkt III wyroku zwrócono skarżącym nadpłaconą część wpisu.
Potrzebujesz pomocy prawnej?
Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.
Zadaj pytanie Asystentowi AI