II SA/Go 56/21

II SA/Go 56/21 - Wyrok WSA w Gorzowie Wlkp.
Data orzeczenia
2021-10-20
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2021-01-13
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wlkp.
Sędziowie
Grażyna Staniszewska
Jacek Jaśkiewicz /przewodniczący sprawozdawca/
Jarosław Piątek
Symbol z opisem
6320 Zasiłki celowe i okresowe
Hasła tematyczne
Pomoc społeczna
Sygn. powiązane
I OZ 168/22 - Postanowienie NSA z 2022-05-18
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2019 poz 2325
art. 151
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
Dz.U. 2020 poz 1876
art. 2 ust 1, art 3 ust 1 i 3, art 4, art 11 ust 2, art 39 ust 1
Usatwa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej - t.j.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jacek Jaśkiewicz (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Grażyna Staniszewska Sędzia WSA Jarosław Piątek po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 20 października 2021 r. sprawy ze skargi K.K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie świadczenia pieniężnego oddala skargę.
Uzasadnienie
1. Decyzją z dnia [...] września 2020 r. działający w imieniu Burmistrza Zastępca Kierownika Miejsko-Gminnego OPS, po rozpatrzeniu wniosku K.K. przyznał jej świadczenie pieniężnego na zakup posiłku lub żywności w ramach programu wieloletniego "Posiłek w szkole i w domu" w kwocie 300,00 zł miesięcznie od dnia [...] maja 2020 r. do dnia [...] czerwca 2020 r.
Stan sprawy przedstawia się następująco: K.K. wnioskiem z dnia [...] maja 2020 r. zwróciła się o przyznanie jej zasiłku na jedzenie ubrania, opłaty, leki oraz inne ważne potrzeby na miesiące maj i czerwiec 2020 r. Wniosek został uzasadniony trudną sytuacją finansową. W zakresie dotyczącym żywności organ I instancji w dniu [...] maja 2020 r. wydał decyzję przyznającą stronie pomoc finansową na zakup żywności w ramach programu wieloletniego "Posiłek w szkole i w domu" w kwocie 300,00 zł miesięcznie na okres od maja do czerwca 2020 r.
Wnioskująca odebrała te świadczenia, ale nie zgadzając się ze sposobem załatwienia sprawy, wniosła odwołanie do Samorządowego Kolegium Odwoławczego, które, decyzją z dnia [...] lipca 2020 r. uchyliło zaskarżoną decyzję.
2. W toku ponowionego postępowania organ ustalił, że wnioskodawczyni na dzień składania wniosku prowadziła wspólne gospodarstwo domowe z synem A.K. (lat 15). Rodzina zamieszkiwała w [...] w wynajętym pokoju z dostępem do kuchni i łazienki. Z przeprowadzonego wywiadu środowiskowego w dniu [...] maja 2020 r. wynika, że wnioskodawczyni i jej syn zamieszkują pod wskazanym adresem od marca 2020 r. K.K. jest osobą bezrobotną, zarejestrowaną w PUP bez prawa do zasiłku. Dochód rodziny to alimenty pobierane na rzecz małoletniego syna w wysokości 800,00 zł. Z zaświadczenia wydanego przez lekarza specjalistę medycyny pracy wynika, że dla K.K. "ze względu na przewlekłe choroby" wskazana jest praca w krótszym wymiarze godzinowym.
K.K. zadeklarowała, że miesięczny koszt wynajmu mieszkania wynosi 1000,00 zł (w tym 100,00 zł energia i 100,00 zł woda) z dochodu rodziny w wysokości 1300,00 zł (800,00 zł alimenty i świadczenie 500+). Pozostałe 300,00 zł z budżetu domowego przeznacza na potrzeby związane z zakupem lekarstw dla syna, który często choruje na infekcje wirusowe, na zakup artykułów higienicznych, chemicznych, dojazdy do pracy jeżeli ją znajdzie - dojazd do [...] wynosi 260,00 zł miesięcznie. Wnioskująca miesięczny koszt wyżywienia syna oceniła na 600 zł,
Wnioskodawczyni w piśmie z dnia [...] maja 2020 r. zgłaszała również inne potrzeby: piankę do spania (40,00 zł), pościel (2x 50,00 zł), prześcieradła (2x 30,00 zł), ręczniki duże (2x 30,00 zł).
Zdaniem organu I instancji kryterium dochodowe dla rodziny dwuosobowej, zgodnie z ustawą o pomocy społecznej wynosi 1056,00 zł. Oznacza to, że dochód wnioskodawczyni kwalifikował ją do świadczeń z pomocy społecznej. Organ I instancji wskazał, że z K.K. przeprowadzono rozmowę dotyczącą możliwości skierowania jej do Centrum Integracji Społecznej, za udział w którym wnioskująca otrzymywałaby świadczenie integracyjne, co poprawiłoby byt rodziny. Zainteresowana nie wyraziła zgody na udział w CIS twierdząc, że ze względu na stan zdrowia nie może podjąć uczestnictwa w CIS. Przedstawione zaświadczenie lekarskie potwierdza możliwość udziału K.K. w zajęciach CIS, gdzie możliwe jest dostosowanie wykonywanych czynności do możliwości strony w zmniejszonym wymiarze czasu pracy. Ze względu na zgłaszany stan zdrowia K.K. otrzymała do wypełnienia wniosek o ustalenie stopnia niepełnosprawności, co może dać szansę na pracę w warunkach szczególnych oraz przynieść dodatkowe świadczenia pieniężne. Jednak wnioskodawczyni nie potwierdziła organowi złożenia takiego wniosku. Pracownicy socjalni zaoferowali pomoc rzeczową w formie używanej kołdry i pościeli, których strona nie przyjęła.
Uzasadniając wysokość przyznanej pomocy organ wskazał, że w okresie od 1 stycznia 2020 r. do 31 maja 2020 r. przeznaczono na program rządowy "Posiłek w szkole i w domu" kwotę 175.105,01 zł. Z tej formy pomocy skorzystały 302 osoby. Oznacza to, że miesięcznie średnia kwota przyznanej pomocy w podanym wyżej okresie wyniosła średnio 115,96 zł na osobę. Minimalna kwota pomocy w formie programu rządowego "Posiłek w szkole i w domu" wyniosła 50 zł. Wnioskodawczyni przyznano 300,00 zł miesięcznie na okres 2 miesięcy (tj. 150,00 zł na osobę). Rodzina wnioskodawcy otrzymała wyższą kwotę niż średnia wysokość przyznanej pomocy na osobę w tej formie.
Odnosząc się do innych żądań wniosku wskazano, że wydatki deklarowane przez K.K. nie zostały udokumentowane fakturami, paragonami, brak jest potwierdzenia deklarowanych wydatków. Wnioskodawczyni nie dostarczyła również dokumentacji medycznej świadczącej o konieczności zażywania leków oraz . dokumentu, który potwierdzałby brak możliwości podjęcia zatrudnienia. Syn wnioskodawczyni ma 15 lat, nie jest osobą niepełnosprawną i nie wymaga opieki całodobowej. Odmowę udziału w zajęciach Centrum Integracji Społecznej K.K. uzasadniła tym, że jest osobą wykształconą, a proponowane uczestnictwo jest poniżej jej kwalifikacji. Wnioskodawczyni nie wykazuje żadnych działań, które samodzielnie umożliwiłyby jej codzienne funkcjonowanie, natomiast cały ciężar wydatków przerzuca na MGOPS.
Organ pomocy społecznej posiadając określone środki w budżecie przeznaczone na zasiłki na bieżący rok musi racjonalnie nimi gospodarować. W konsekwencji, organ I instancji - oceniając sytuację materialną, rodzinną i potrzeby przyznał stronie świadczenia w kwocie wskazanej w sentencji decyzji.
3. Od powyższej decyzji K.K. odwołała się do Samorządowego Kolegium Odwoławczego wnosząc o uwzględnienie odwołania lub przesłanie sprawy do ponownego rozpatrzenia przez organ I instancji. Wskazała, że wnioskowała o pomoc na miesiące maj-czerwiec 2020 r. i wywiad został wówczas przeprowadzony. Potrzeby określiła w złożonym wniosku, a organ nie ma podstaw do ingerencji w jej prywatność. Skarżąca stwierdziła też, że "organ podejmuje działania bezprawne wskazując, że skierowano ją do CIS, choć nie dostała takiej propozycji. Jest to kłamstwo, gdyż w tym czasie, podczas pandemii, nigdzie nie pracowano. Panie z Opieki przyjechały tylko raz z paczką żywnościową, która starczyła im na tydzień, nie rozpatrzyły wniosku o pomoc żywnościową. Nikt z MGOPS nie prosił jej o dostarczenie rachunków za leki, dokumentacji medycznej, które dośle do SKO".
4. Utrzymując w mocy zaskarżoną decyzję Samorządowe Kolegium Odwoławcze w decyzji z dnia [...] października 2020 r., nr [...] wskazało, że rodzaje świadczeń z pomocy społecznej oraz zasady i tryb ich udzielania uregulowane zostały przepisami ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (tekst jedn. Dz.U. z 2020 r. poz. 1876; dalej u.p.s.), natomiast zasady udzielania wsparcia w postaci posiłku, świadczenia pieniężnego na zakup posiłku łub żywności, świadczenia rzeczowego w postaci produktów żywnościowych w roku 2020 określają przepisy uchwały Rady Ministrów nr 140 z dnia 15 października 2018 r. w sprawie ustanowienia wieloletniego rządowego programu "Posiłek w szkole i w domu" na lata 2019-2023 (M.P. z 2018 r. poz. 1007).
Po przytoczeniu ustaleń dokonanych przez organ I instancji w wyniku ponowionego postępowania Kolegium stwierdziło, że spełnienie przesłanek pozwalających na otrzymanie zasiłku celowego w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej może prowadzić do przyznania świadczenia w niższej wysokości niż oczekiwana. Przyznanie zasiłku celowego ma bowiem charakter uznaniowy i gdy już następuje, to jego wysokość jest uzależniona od wielkości posiadanych przez organ pomocy społecznej środków finansowych mających służyć wsparciu wszystkich potrzebujących, którzy spełniają ustawowe kryteria do udzielenia takiej pomocy.
Wysokość przyznanego skarżącej świadczenia pieniężnego na zakup posiłku lub żywności w ramach wieloletniego rządowego programu "Posiłek w szkole i w domu" ustalono, biorąc pod uwagę zarówno wskazane przez skarżącą potrzeby, jak i możliwości finansowe organu i przyznano skarżącej pomoc w kwocie wyższej niż średnia pomoc na osobę w tej formie.
Odnosząc się do zarzutu skarżącej Kolegium wskazało, że propozycja jej zatrudnienia w Centrum Integracji Społecznej Kolegium zawarta jest w rodzinnym wywiadzie środowiskowym, przeprowadzonym ze skarżącą w dniu [...] maja 2020 r, w którym wskazano, że zaproponowano skarżącej podjęcie pracy w Centrum Integracji Społecznej w celu poprawy sytuacji finansowej rodziny.
Odnosząc się do zarzutu skarżącej, iż rodzinny wywiad środowiskowy, w związku ze złożonym przez nią wnioskiem o przyznanie pomocy na miesiąc maj i czerwiec został już z nią przeprowadzony i opieka społeczna po miesiącu czerwcu nie powinna ingerować w jej prywatność, Kolegium wyjaśniło, że z uwagi na zmianę miejsca zamieszkania skarżącej i brak informacji o nowym miejscu zamieszkania, w trakcie prowadzonego ponownie postępowania, organ wezwał skarżącą o zgłoszenie się do Ośrodka, a następnie wobec braku kontaktu ze skarżącą, wydał decyzję w oparciu o zebrane wcześnie dokumenty.
5. W skardze wniesionej do tutejszego sądu, z zachowaniem terminu K.K. podniosła okoliczności wskazywane we wniosku oraz odwołaniu podkreślając, że nie jest w stanie podjąć pracy ze względu na schorzenia, nie stać jej na leczenie siebie i syna, a organ I instancji nie domagał się żadnych dokumentów. Nie proponowano jej także zajęć w CIS.
6. W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zawarte w decyzji z dnia [...] października 2020 r.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
7. Sąd administracyjny bada zgodność zaskarżonej decyzji organu odwoławczego z punktu widzenia jej legalności, tj. zgodności tej decyzji z przepisami powszechnie obowiązującego prawa. Z brzmienia art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm. – dalej jako: p.p.s.a.), wynika, że zaskarżona decyzja winna ulec uchyleniu wtedy, gdy sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy.
8. Sprawa, zgodnie z wolą stron, została rozpatrzona na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym (art. 119 pkt 2 p.p.s.a.).
9. Materialnoprawną podstawę zaskarżonych decyzji stanowiły przepisy ustawy o pomocy społecznej, która w art. 2 ust. 1 stanowi, że pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej państwa, mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. Pomoc społeczna wspiera osoby i rodziny w wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb i umożliwia im życie w warunkach odpowiadających godności człowieka (art. 3 ust. 1 u.p.s).
Zadaniem pomocy społecznej jest zapobieganie sytuacjom, o których mowa w art. 2 ust. 1, przez podejmowanie działań zmierzających do życiowego usamodzielnienia osób i rodzin oraz ich integracji ze środowiskiem (art. 3 ust. 2 u.p.s.). Rodzaj, forma i rozmiar świadczenia powinny być odpowiednie do okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy (art. 3 ust. 3 u.p.s.). Potrzeby osób i rodzin korzystających z pomocy powinny zostać uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej (art. 3 ust. 4 u.p.s.).
Zgodnie z art. 39 ust. 1 u.p.s., zasiłek celowy może zostać przyznany w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej, w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu. Zasiłek celowy może być przyznany w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu (art. 39 ust. 2).
Wskazać należy, że decyzja w sprawie zasiłku celowego ma znamiona aktu uznaniowego, a zatem spełnienie wymogów określonych w tym przepisie, a także wymogu dotyczącego kryterium dochodowego (art. 8 u.p.s.) otwiera możliwość przyznania zasiłku celowego, przy czym podjęcie rozstrzygnięcia pozytywnego w tej sprawie nie jest obowiązkiem organu. Przyjęcie przez ustawodawcę konstrukcji uznania administracyjnego oznacza wyposażenie organu administracji w kompetencję do ukształtowania w danej sprawie i w danym stanie faktycznym skutków prawnych w ramach pewnej swobody zakreślonej przepisem prawa materialnego oraz w ramach obowiązujących reguł procesowych.
10. Jak wynika z ustaleń poczynionych przez organ I instancji skarżąca spełnia warunki materialne kwalifikujące ją do przyznania wsparcia z pomocy społecznej, bowiem nie osiąga dochodu, a w dacie składania wniosku była osobą bezrobotną.
Zdaniem organów przyznanie wnioskującej świadczenia w kwocie 300 zł miesięcznie (miesiące ma i czerwiec 2020 r.) jest uzasadnione sytuacją rodziny (opisaną wyżej w stanie faktycznym sprawy). W tym zakresie wskazano, że przyznana pomoc jest trzykrotnie większa, niż przeciętna wypłacana przez MGOPS. Co do innych żądań skarżącej wskazano, że odmowa przyznania wnioskowanego świadczenia spowodowana była przeszkodami leżącymi po stronie skarżącej to jest niewykazaniem kosztów leczenia, stanu zdrowia, wydatków, itd.
Zgodnie z art. 11 ust. 2 u.p.s., brak współdziałania osoby lub rodziny z pracownikiem socjalnym w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej, nieuzasadniona odmowa podjęcia zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, odmowa lub przerwanie udziału w działaniach w zakresie integracji społecznej realizowanych w ramach Programu Aktywizacja i Integracja mogą stanowić podstawę do odmowy przyznania świadczenia, uchylenia decyzji o przyznaniu świadczenia lub wstrzymania świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej. Mimo zatem spełnienia przez stronę kryterium dochodowego i zaistnienie niezbędnej potrzeby bytowej brak współdziałania w przezwyciężeniu trudnej sytuacji może stanąć na przeszkodzie uwzględnieniu wniosku w większym zakresie.
11. Skarżącej wskazać należy, że rozpatrując wniosek o przyznanie świadczenia z pomocy społecznej organ winien mieć zawsze na uwadze, że pomoc ta ma charakter wspomagający osobę zainteresowaną w przezwyciężeniu jej trudnej sytuacji życiowej. Pomoc ta powinna być jednym z instrumentów polityki społecznej zmierzającym do ułatwienia i umożliwienia danej osobie powrót do prawidłowego funkcjonowania w społeczeństwie. Zaspakajanie niezbędnych potrzeb bytowych, których dana osoba nie jest w stanie zaspokoić własnym działaniem stanowi formę wsparcia w przezwyciężeniu trudnej sytuacji życiowej.
Poszczególne instytucje wsparcia pomocy społecznej zakładają jednak konieczną współpracę osoby wnioskującej z organem w przezwyciężeniu jej trudnej sytuacji życiowej oraz podejmowanie własnych inicjatyw przez wnioskodawcę w celu poprawy swojej sytuacji. Zdaniem sądu ze stanu faktycznego sprawy i dokumentów znajdujących się w aktach administracyjnych wynika, że takiego współdziałania zabrakło. Twierdzenia i zarzuty strony dotyczące tego, że organ nie wzywał jej do udokumentowania podnoszonych we wniosku okoliczności są niezgodne z dokumentami sprawy. Organ wykazał również, że skarżąca odmówiła udziału w zajęciach CIS, gdzie możliwe było wykonywanie płatnej pracy w zmniejszonym wymiarze czasu pracy, dostosowanym do skarżącej. Nie wykazała przy tym, że nie może w ogóle podejmować zatrudnienia.
Podnoszone przez skarżącą w skardze okoliczności nie usprawiedliwiają jej pasywności w zakresie podjęcia zatrudnienia i oczekiwania, że wszystkie jej potrzeby życiowe i bytowe zostaną pokryte ze środków tylko pomocy społecznej, środków, co należy podkreślić, ograniczonych i mających na celu aktywizację osób potrzebujących, a nie uczynienie ich nieaktywnymi, biernymi beneficjentami środków publicznych. Powyższe stanowisko pozostaje w zgodzie z zasadą pomocniczości (subsydiarności) wynikającą z powołanego art. 2 ust. 1 u.p.s., którą można sprowadzić do kilku tez. Po pierwsze, społeczeństwo nie powinno pozbawiać jednostki tego, co sama może zrobić – zakaz odbierania. Po drugie, państwo powinno wesprzeć jednostkę w działaniach przekraczających jej możliwości, powinna to być tzw. pomoc do samopomocy – subsydiarne towarzyszenie. Po trzecie, pomoc powinna mieć charakter przejściowy, skłaniający jednostkę do aktywizacji i samodzielnego działania. Z zasady tej wynika nie tylko zachęta do działania, ale wręcz dezaprobata dla pasywności i nadopiekuńczości państwa. Brak aktywności ze strony zainteresowanego pomocą, uprawnia organ do powstrzymania się od udzielenia takiej pomocy. W związku z tym uzasadnione jest stwierdzenie, że bierna bądź roszczeniowa postawa podmiotów objętych pomocą społeczną może spowodować odmowę przyznania świadczenia bądź wstrzymanie wypłaty świadczenia (por. wyroki NSA: z dnia 29 czerwca 2016 r., I OSK 1055/16 i 13 czerwca 2017 r., I OSK 331/16, CBOSA).
12. Zdaniem Sądu zebrany materiał dowodowy sprawy nie dawał żadnych podstaw do stwierdzenia, iż organy uchybiły swym powinnościom w toku przeprowadzonego postępowania administracyjnego, wynikającym z art. 7, art. 8 § 1, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. Wyciągniętych przez organy wniosków nie można uznać za dowolne, a uzasadnień wydanych decyzji za niespełniających wymogów określonych w art. 107 § 3 k.p.a. Natomiast odmowa przyznania świadczenia znajdowała uzasadnienie w przywołanych powyżej art. 2 ust. 1, art. 3 ust. 1 i 3, art. 4, art. 11 ust. 2 u.p.s.
W konsekwencji należało stwierdzić, że zaskarżona decyzja nie naruszała ani przepisów prawa materialnego, które miały wpływ na wynik sprawy, ani przepisów postępowania w stopniu, w jakim mogłoby to mieć istotny wpływ na wynik sprawy.
W tym stanie rzeczy, na podstawie art. 151 p.p.s.a., skargę jako pozbawioną usprawiedliwionych podstaw, należało oddalić.