II SA/Go 558/24

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wlkp.Gorzowie Wlkp.2025-06-05
NSAAdministracyjneWysokawsa
samorząd terytorialnyuchwała rady gminywybory sołtysawybory rady sołeckiejunieważnienie wyborównaruszenie procedurywpływ na wynikprawo miejscowestatut sołectwasądownictwo administracyjne

WSA w Gorzowie Wlkp. stwierdził nieważność uchwały Rady Miejskiej unieważniającej wybory sołtysa i rady sołeckiej, uznając, że naruszenie procedury wyborczej (głos nieuprawnionej osoby) nie miało wpływu na wynik głosowania.

Rada Miejska w [...] unieważniła wybory sołtysa i rady sołeckiej sołectwa [...] z powodu oddania głosu przez jedną nieuprawnioną osobę. Skarżący, w tym wybrany sołtys P. T., zarzucili, że unieważnienie było niezasadne, gdyż głos ten nie wpłynął na wynik wyborów. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wlkp. przychylił się do stanowiska skarżących, stwierdzając nieważność uchwały Rady Miejskiej w całości, uznając, że organ nieprawidłowo zinterpretował przepisy statutu i Konstytucji, nie badając wpływu naruszenia na wynik wyborów.

Sprawa dotyczyła uchwały Rady Miejskiej w [...] unieważniającej wybory sołtysa i rady sołeckiej sołectwa [...]. Uchwała została podjęta na skutek protestu mieszkańca, który wskazał na oddanie głosu przez osobę nieuprawnioną. Skarżący, w tym wybrany sołtys P. T. oraz członkini rady B. Z., a także mieszkaniec M. S., zakwestionowali zasadność unieważnienia. Argumentowali, że głos nieuprawnionej osoby nie miał wpływu na wynik wyborów, w których P. T. uzyskał przewagę głosów. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wlkp. uznał skargi za zasadne. Sąd podkreślił, że zgodnie z zasadami demokratycznego państwa prawnego, naruszenie procedury wyborczej musi mieć istotny wpływ na wynik głosowania, aby mogło stanowić podstawę do unieważnienia wyborów. W tej sprawie, nawet po odjęciu głosu nieuprawnionej osoby, P. T. nadal uzyskałby najwięcej głosów, a skład rady sołeckiej również nie uległby zmianie. Sąd uznał, że Rada Miejska błędnie zinterpretowała przepisy statutu i Konstytucji, unieważniając wybory bez analizy wpływu stwierdzonego naruszenia na ich wynik. W konsekwencji, Sąd stwierdził nieważność zaskarżonej uchwały w całości i zasądził koszty postępowania od Gminy.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (2)

Odpowiedź sądu

Nie, naruszenie procedury wyborczej, które nie miało wpływu na wynik wyborów, nie stanowi podstawy do stwierdzenia nieważności uchwały unieważniającej wybory.

Uzasadnienie

Sąd uznał, że zasada demokratycznego państwa prawnego wymaga, aby naruszenie procedury wyborczej miało istotny wpływ na wynik głosowania, aby mogło stanowić podstawę do unieważnienia wyborów. W tej sprawie, stwierdzone naruszenie nie wpłynęło na wynik wyborów sołtysa ani rady sołeckiej, dlatego uchwała Rady Miejskiej unieważniająca wybory była niezasadna.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

stwierdzono_nieważność

Przepisy (24)

Główne

p.p.s.a. art. 147 § 1

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

u.s.g. art. 36 § 2

Ustawa z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym

Statut sołectwa [...] art. 27 § 6

Pomocnicze

p.p.s.a. art. 3 § 1

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 3 § 2

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 134 § 1

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 50

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 101 § 1

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 106 § 3

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 200

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 205 § 2

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

u.s.g. art. 91 § 1

Ustawa z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym

u.s.g. art. 91 § 4

Ustawa z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym

u.s.g. art. 35 § 3

Ustawa z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym

u.s.g. art. 101 § 1

Ustawa z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym

u.s.g. art. 18

Ustawa z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym

Konstytucja RP art. 2

Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej

Konstytucja RP art. 7

Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej

Rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie art. 14 § 1

Statut sołectwa [...] art. 27 § 1

Statut sołectwa [...] art. 27 § 4

Statut sołectwa [...] art. 27 § 7

Statut sołectwa [...] art. 22 § 1

Statut sołectwa [...] art. 23 § 1

Argumenty

Skuteczne argumenty

Naruszenie procedury wyborczej (głos nieuprawnionej osoby) nie miało wpływu na wynik wyborów. Rada Miejska błędnie zinterpretowała przepisy statutu i Konstytucji, unieważniając wybory bez analizy wpływu naruszenia na wynik. Arbitralne działanie organu narusza zasady demokratycznego państwa prawnego.

Odrzucone argumenty

Argumentacja Rady Miejskiej, że każde naruszenie procedury wyborczej, nawet nieistotne, uzasadnia unieważnienie wyborów.

Godne uwagi sformułowania

nie każde naruszenie prawa stanowić będzie podstawę do uwzględnienia protestu i unieważnienia wyborów, ale tylko takie, które mogło mieć wpływ na ich wynik. nie można przyjąć, że treść art. 36 ust. 2 u.s.g. zawiera pełną (kompleksową) regulację trybu wyboru sołtysa i rady sołeckiej. nie można mówić o istotnym naruszeniu prawa, gdy udział nieuprawnionej osoby w głosowaniu nie miał wpływu na wynik.

Skład orzekający

Michał Ruszyński

przewodniczący

Adam Jutrzenka-Trzebiatowski

członek

Jarosław Piątek

sprawozdawca

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Wysoka

Powoływalne dla: "Ważność wyborów w jednostkach pomocniczych samorządu terytorialnego, wpływ naruszeń procedury na wynik głosowania, zasady interpretacji przepisów prawa miejscowego i konstytucyjnego."

Ograniczenia: Dotyczy specyfiki wyborów sołtysa i rady sołeckiej oraz interpretacji przepisów statutu.

Wartość merytoryczna

Ocena: 7/10

Sprawa dotyczy fundamentalnych zasad demokracji lokalnej i tego, jak drobne naruszenia procedury mogą być wykorzystane do podważenia wyników wyborów. Pokazuje, jak sądy interpretują przepisy prawa miejscowego w kontekście Konstytucji.

Czy jeden głos nieuprawnionej osoby może unieważnić wybory sołtysa? Sąd Administracyjny odpowiada.

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
II SA/Go 558/24 - Wyrok WSA w Gorzowie Wlkp.
Data orzeczenia
2025-06-05
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2024-10-30
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wlkp.
Sędziowie
Adam Jutrzenka-Trzebiatowski
Jarosław Piątek /sprawozdawca/
Michał Ruszyński /przewodniczący/
Symbol z opisem
6269 Inne o symbolu podstawowym 626
6391 Skargi na uchwały rady gminy w przedmiocie ... (art. 100 i 101a ustawy o samorządzie gminnym)
Hasła tematyczne
Samorząd terytorialny
Skarżony organ
Rada Miasta
Treść wyniku
Stwierdzono nieważność aktu prawa miejscowego w całości
Powołane przepisy
Dz.U. 2024 poz 935
art.147 § 1, art. 200, art. 205 § 2
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)
Dz.U. 2024 poz 609
art. 35 ust. 3 pkt 2, art. 36 ust. 2, art. 91 ust. 1 i 4, art. 101
Ustawa z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym (t. j.)
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Michał Ruszyński Sędziowie Sędzia WSA Adam Jutrzenka-Trzebiatowski Sędzia WSA Jarosław Piątek (spr.) Protokolant St. sekr. sądowy Katarzyna Zarychta po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 5 czerwca 2025 r. sprawy ze skarg M. S., P. T., B. Z. na uchwałę Rady Miejskiej w [...]. z dnia [...] r., nr [...] w sprawie unieważnienia wyborów sołtysa i rady sołeckiej sołectwa [...] w Gminie [...] na nową kadencję I. stwierdza nieważność zaskarżonej uchwały w całości, II. zasądza od Gminy [...] na rzecz skarżącego M. S. kwotę 300 (trzysta) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego, III. zasądza od Gminy [...] na rzecz skarżącego P. T. kwotę 797 (siedemset dziewięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego, IV. zasądza od Gminy [...] na rzecz skarżącej B. Z. kwotę 797 (siedemset dziewięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.
Uzasadnienie
Dnia [...] października 2024 r. Rada Miejska w [...] na podstawie art. 36 ust. 12 ustawy z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 1465, dalej jako u.s.g.) oraz § 27 ust. 6 uchwały Rady Miejskiej w [...] z dnia [...] sierpnia 2017 r. nr 007.391.2017 w sprawie statutu sołectwa [...] (Dz. Urz. Woj. [...] poz. 1783, dalej jako statut) podjęła uchwałę nr 0007.116.2024 w sprawie unieważnienia wyborów sołtysa i rady sołeckiej [...] w Gminie [...] na nową kadencję. W § 1 tej uchwały ustalono, że po rozpatrzeniu protestu mieszkańca sołectwa [...] Pana (...) dotyczącego przeprowadzenia w dniu [...] września 2024 r. wyborów sołtysa i rady sołeckiej, Rada Miejska w [...] uwzględnia protest i unieważnia w całości dokonany w dniu [...] września 2024 r. wybór sołtysa sołectwa [...] w osobie P. T. oraz Rady Sołeckiej sołectwa [...] w osobach B. Z., A. K., M. A., M. G. i P. W.
Odrębne skargi na tę uchwałę do tutejszego sądu złożyli M. S. działający w imieniu własnym i mieszkańców sołectwa [...] (skarga z dnia [...] października 2024 r., sygn. akt II SA/Go 558/24), P. T. (skarga z dnia [...] października 2024 r., sygn. akt II SA/Go 598/24), P. T. reprezentowany przez pełnomocnika adw. K. K. (skarga z dnia [...]listopada 2024 r., sygn. akt II SA/Go 599/24) oraz B. Z. reprezentowana przez pełnomocnika adw. K. K. (skarga z dnia [...] listopada 2024 r., sygn. akt II SA/Go 600/24). Prawomocnym postanowieniem z dnia 3 kwietnia 2025 r., sygn. akt II SA/Go 558/24 Sąd odrzucił skargę wymienionych w postanowieniu z imienia i nazwiska mieszkańców sołectwa [...], natomiast sprawy ze skarg P. T. (II SA/Go 558/24 i II SA/Go 559/24) oraz B. Z. (II SA/Go 600/24) zostały postanowieniem sądu z dnia 18 marca 2025 r. połączone do wspólnego rozpoznania i rozstrzygnięcia z niniejszą sprawą.
Skarżący M. S. w swojej skardze zarzucił pogwałcenie fundamentalnych zasad demokracji określonych w art. 2 Konstytucji RP oraz § 22 ust. 1 statutu, ponieważ unieważnienie wyborów zostało oparte o udział jednej nieupoważnionej osoby do głosowania, której udział czy też brak udziału i tak nie miałby wpływu na wynik wyborów. Zdaniem skarżącego Rada Miejska nie pokusiła się nawet o dokonanie analizy wpływu tej osoby na wynik wyborów, podchodząc do przepisu określonego § 27 ust. 6 statutu literalnie, łamiąc tym samym zasadę celowościową uchwalonego prawa przez Konstytucję RP oraz w podjętej przez siebie uchwale, co zostało również wskazane w uchwale Sądu Najwyższego z dnia 1 marca 2007 r., III CZP 94/06. Ponadto organ złamał wszelkie zasady logiki rozpatrując protest, albowiem wnoszący protest powinien sformułować zarzuty oraz przedstawić i wskazać dowody, czego nie zrobił, gdyż sformułował tylko zarzuty.
Zarzucając powyższe skarżący wniósł o stwierdzenie nieważności zaskarżonej uchwały, przywrócenie ważności wyników wyborów sołeckich, które odbyły się w [...] w dniu [...] września 2024 r. oraz obciążenie organu kosztami postępowania przed Sądem i zasądzenie ich na jego rzecz.
Zdaniem skarżącego unieważnienie wyborów zaskarżoną uchwałą spowodowało, że wola większości mieszkańców sołectwa została całkowicie zignorowana, mimo iż uchybienie jakie ustalił organ uchwałodawczy Gminy tj. uczestnictwo jednej nieuprawnionej do głosowania osoby, nie miało absolutnie żadnego wpływu na wynik wyborów. Brak oddania głosu przez tą osobę nie zmieniłby wyniku głosowania. Skarżący podkreślił, że gdyby ten jeden sporny głos zaważył na wynikach wyboru, to oczywistym jest, że takie wybory winny być unieważnione. Jednakże udział nieuprawnionej osoby nie miał wpływu na wynik wyborów. Nowo wybrany Sołtys Sołectwa, P. T. uzyskał 53 głosy, natomiast ustępujący Sołtys M. K. 51 głosów, co oznaczało, że pomijając ten jeden sporny głos i tak większość głosów otrzymałby P. T.. Powyższe nakazuje przyjąć, że zaskarżona uchwała została podjęta tylko i wyłącznie po to, aby stworzyć nową szansę dla kandydata, w tym zapewne bardziej dogodnego dla Rady Miejskiej w [...], z pominięciem woli większości wyborców.
Skarżący P. T. (II SA/Go 598/24) wniósł tożsamej treści skargę jak skarżący M. S., natomiast reprezentujący go adw. K. K. w skardze z [...]listopada 2024 r. (II SA/Go 599/24) zaskarżył uchwałę Rady Miejskiej w [...] z dnia [...] października 2024 r. w części w jakiej unieważnia wybory sołtysa sołectwa [...] w Gminie [...], tj. w zakresie § 1 co do słów "sołtysa sołectwa [...] w osobie P. T. oraz", jak również w zakresie § 3 w całości.
Zaskarżonej uchwale zarzucił:
1. naruszenie § 27 ust. 6 statutu sołectwa [...] w zw. z art. 36 ust. 2 in fine u.s.g. w zw. z art. 2 i art. 7 Konstytucji RP, mające istotny wpływ na treść zaskarżonego aktu, przez błędną wykładnię, polegające na przyjęciu, że oddanie 1 (jednego) nieważnego głosu w wyborach sołtysa prowadzi do obowiązku unieważnienia wyborów przez Radę Miejską w [...], bez uwzględnienia braku wpływu na wynik wyborów, podczas gdy prawidłowa analiza prowadzi do wniosku, że po odjęciu głosu nieważnego skarżący utrzymał przewagę ważnie oddanych głosów, tj. stwierdzone naruszenie nie miało wpływu na wynik wyborów,
2. naruszenie art. 36 ust. 2 u.s.g. w zw. z § 22 ust. 1 statutu mające istotny wpływ na treść zaskarżonego aktu, przez błędne zastosowanie i pozbawienie skarżącego funkcji sołtysa w drodze unieważnienia wyborów sołtysa, podczas gdy skarżący uzyskał największą liczbę ważnie oddanych głosów, a to również po odjęciu 1 (jednego) głosu nieważnego.
Zarzucając powyższe pełnomocnik wniósł o stwierdzenie nieważności zaskarżonej uchwały w części, tj. w zakresie § 1 co do słów "sołtysa sołectwa [...] w osobie P. T. oraz", jak również w zakresie § 3 w całości, orzeczenie, że uchwała nie wywołuje skutków prawnych w części zaskarżonej, tj. nie podlega wykonaniu w części zaskarżonej, do chwili uprawomocnienia się wyroku w sprawie oraz na podstawie art. 200 p.p.s.a. w zw. z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie o zasądzenie od Gminy [...], której organ wydał zaskarżony akt, na rzecz skarżącego kosztów postępowania sądowego według norm przepisanych, tj. w kwocie łącznej 797 zł, w tym kosztów zastępstwa adwokackiego w kwocie 480 zł.
Jednocześnie pełnomocnik wniósł na podstawie art. 106 § 3 p.p.s.a. o dopuszczenie i przeprowadzenie dowodu uzupełniającego z dokumentu, tj. protokołu nr [...] z dnia [...] września 2024 r. z wyborów sołtysa i rady sołeckiej sołectwa [...]w Gminie [...] na nową kadencję, jako że jest to niezbędne do wyjaśnienia istotnych wątpliwości i nie spowoduje nadmiernego przedłużenia postępowania w sprawie, na fakt uzyskania przez skarżącego 2 (dwóch) ważnie oddanych głosów więcej aniżeli kandydat M. K. i 36 (trzydziestu sześciu) ważnie oddanych głosów więcej aniżeli kandydatka M. A., tj. braku istotnego wpływu oddania 1 (jednego) nieważnego głosu na wynik wyborów.
Uzasadniając interes prawny P. T. do zaskarżenia uchwały, pełnomocnik wyjaśnił, że akt ten pozbawił skarżącego uprawnień gwarantowanych przepisami prawa materialnego w związku z wyborem na sołtysa sołectwa [...] w Gminie [...]. Skarżący zatem może kwestionować zaskarżoną uchwałę w ramach własnego interesu prawnego, a więc co do ważności wyborów na sołtysa, które wygrał i które potwierdzone zostały odrębnym aktem wyborczym w stosunku do wyborów rady sołeckiej.
Dalej pełnomocnik wyjaśnił, że z protokołu z dnia [...] września 2024 r. z wyborów sołtysa i rady sołeckiej sołectwa [...] w Gminie [...] na nową kadencję, nr [...], wynika, że jako kandydaci na funkcję sołtysa zarejestrowani zostali: uprzedni Sołtys M. K., skarżący P. T. i M. A. Głosowanie odbyło się [...] września 2024 r. w godzinach od 17:00 do 19:00 w lokalu wyborczym w Świetlicy Wiejskiej w [...]. W wyniku tychże wyborów skarżący uzyskał 53 głosy, natomiast M. K. 51 głosów a M. A. 17 głosów. Uprawnionych do głosowania było 121 osób. W dniu [...] września 2024 r. do Urzędu Gminy wpłynęło pismo zatytułowane "skarga wyborcza" od poprzednio pełniącego funkcję sołtysa M. K. Zawierało ono protest z zarzutem, iż w wyborach miały oddać głosy osoby, które nie są stałymi mieszkańcami sołectwa. Po przeprowadzonym postępowaniu wyjaśniającym, w tym porównaniu listy osób głosujących z oświadczeniami o zamieszkiwaniu. Komisja Skarg, Wniosków i Petycji Rady Miejskiej w [...] stwierdziła, że głos w wyborach oddała 1 (jedna) osoba, która zamieszkiwała poza granicami sołectwa [...] i jako taka nie była stałym mieszkańcem sołectwa. Zdaniem pełnomocnika skarżącego Rada Miejska w [...] przed podjęciem zaskarżonej uchwały nie dokonała w żadnym stopniu oceny zarzutów podniesionych w proteście w kontekście przepisu art. 36 ust. 2 u.s.g., ustanawiającego przesłanki ważności wyborów sołtysa, w szczególności, czy udział w wyborach 1 (jednej) osoby nieuprawnionej, tj. oddanie 1 (jednego) głosu nieważnego miał wpływ na wynik wyborów. Niepodjęcie natomiast próby weryfikacji i brak oceny stwierdzonego naruszenia w kontekście wpływu na wynik wyborów, a tym samym na ich ważność, zdaniem pełnomocnika skarżącego dowodzi, że uchwała została podjęta z istotnym naruszeniem prawa. Co prawda, jak zauważył pełnomocnik, zapis § 27 statutu wprowadzający instytucję protestu nie określa, czego protest może dotyczyć i nie wskazuje też procedury jego rozpatrywania, jednakże wymogi w tym zakresie wywodzą się z przepisów art. 2 i art. 7 Konstytucji RP. W demokratycznym państwie prawa obowiązuje zasada związania organów administracji publicznej prawem, a wykładnia wszelkich przepisów prawa musi uwzględniać także wykładnię systemową. W procesie interpretacji uprawnień władzy publicznej przepis art. 7 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej wiąże się z zasadą zaufania do Państwa, wynikającą z zasady demokratycznego państwa prawnego. W świetle tych zasad konstytucyjnych działanie organu władzy publicznej noszące znamiona arbitralności, zmieniające wynik demokratycznych wyborów w oderwaniu od wpływu zgłaszanego naruszenia na wybory i ich wynik, nie może być uznane za zgodne z prawem. Pełnomocnik podkreślił, że instytucja protestu wyborczego bez wątpienia znana jest ordynacjom wyborczym, których odpowiednik stanowią postanowienia statutu dotyczące zasad i trybu wyboru organów sołectwa. W ustawie z dnia 16 lipca 1998 r. Ordynacja wyborcza do rad gmin, rad powiatów i sejmików województw (Dz. U. z 2003 r., nr 159, poz. 1547 ze zm.) w art. 58 określono powody protestu, którymi są: dopuszczenie się przestępstwa przeciwko wyborom, które uregulowano w rozdziale XXXI Kodeksu karnego, a także naruszenia przepisów Ordynacji wyborczej dotyczących głosowania i ustalenia wyników. O nieważności wyborów orzeka sąd okręgowy, jeżeli okoliczności stanowiące podstawę protestu miały wpływ na wynik wyborów (por. art. 61 ust 1 i ust la Ordynacji wyborczej). Stosując te przepisy per analogiam, w ocenie pełnomocnika skarżącego protest przeciwko wyborom sołtysa mógłby być oparty na naruszeniu przepisów ustawy o samorządzie gminnym ustalającej zasady wyborów sołtysa, o ile te miały wpływ na wynik wyborów. Zaskarżona uchwała Rady Miejskiej w [...] wprawdzie wskazuje na naruszenie zasady dokonywania wyboru przez stałych mieszkańców uprawnionych do głosowania, jednakże podjęto ją w sytuacji oddania 1 (jednego) głosu nieważnego. Brak wyjaśnienia w uzasadnieniu pisemnym uchwały, jaki wpływ na wynik wyborów miało oddanie 1 (jednego) głosu przez osobę, która nie była stałym mieszkańcem sołectwa, czyni uchwałę arbitralną i podjętą z naruszeniem przepisów Konstytucji RP, art. 36 ust 2 u.s.g. oraz § 22 ust 1 statutu, który stanowi, że sołtysem zostaje osoba, która uzyskała największą liczbę ważnie oddanych głosów. W rozpoznawanej sprawie bezspornym jest, że stwierdzone uchybienie w postaci głosowania 1 (jednej) osoby nieuprawnionej pozostawało bez jakiegokolwiek wpływu na wynik wyboru sołtysa, gdyż po odjęciu tego jednego głosu skarżący utrzymał przewagę ważnie oddanych głosów, zatem zdaniem pełnomocnika skarżącego nie doszło do naruszenia przepisu art. 36 ust. 2 u.s.g. Również wykładnia ułomnie skonstruowanego zapisu § 27 statutu nie może prowadzić do odmiennych wniosków, który jak wskazano wyżej nie określa na wzór Ordynacji wyborczej, czego protest może dotyczyć, tj. jakie zachowanie (działanie lub zaniechanie) będzie relewantne dla oceny zasadności protestu, a w konsekwencji jego uwzględnienia i unieważnienia wyborów. Oczywistym jest w ocenie pełnomocnika, w świetle zasad konstytucyjnych, że nie każde działanie (naruszenie) może w sposób arbitralny prowadzić do uwzględnienia protestu. § 27 ust. 6 statutu należy zatem rozumieć w ten sposób, iż Rada Miejska w [...] jest uprawniona, ale i obowiązana, ocenić każdy przypadek indywidualnie, a to w świetle możliwości jego wpływu na wynik wyboru, rozróżniając między naruszeniami nieistotnymi i istotnymi. Jedynie te ostatnie mogą uprawniać organ, działający na podstawie i w granicach przepisów prawa, do uwzględnienia protestu, natomiast każdorazowo obligatoryjnie do "oddalenia" protestu obowiązana jest Rada Miejska w [...], w sytuacji gdy nie doszło do żadnego naruszenia przepisów prawa (tak istotnego, jak i nieistotnego) albo protest został złożony po terminie (por. § 27 ust. 7 statutu).
Reasumując pełnomocnik skarżącego P. T. wskazał, że nie było podstaw do unieważnienia wyboru sołtysa. Dodatkowo na marginesie zauważył, że zaskarżona uchwała dotknęła również interesu prawnego mieszkańców sołectwa [...], którzy głosowali na skarżącego, bowiem naruszyła ich prawo jako stałych mieszkańców sołectwa i członków wspólnoty samorządowej, do zagwarantowanego art. 36 ust. 2 u.s.g. wyboru sołtysa.
Tożsamej treści skargę wraz uzasadnieniem wniosła B. Z. (sygn. akt II SA/Go 600/24), reprezentowana również przez adw. K. K.
W odpowiedziach na skargi Rada Miejska w [...] wniosła o ich odrzucenie, względnie oddalenie, podkreślając, że nie doszło do naruszenia § 27 ust. 6 statutu w zw. z art. 36 ust. 2 u.s.g. w zw. z art. 2 i art. 7 Konstytucji RP, ze względu na unieważnienie wyborów w oparciu o udział jednej nieupoważnionej osoby do głosowania, której udział czy też brak udziału i tak nie miałby wpływu na wynik wyborów. Organ nie dopuścił się także naruszenia art. 36 ust. 2 u.s.g. w zw. z § 23 ust. 1 statutu.
Organ wyjaśnił, że zaskarżona uchwała została podjęta na skutek złożonej w dniu [...] września 2024 r. skargi wyborczej zakwalifikowanej jako protest rozpoznawany w trybie określonym w § 27 statutu, w treści której podniesione zostały zarzuty przeciwko ważności dokonanych wyborów, jak również wskazane zostało uzasadnienie i powołane dowody. Przeprowadzone postępowanie wyjaśniające mające na celu zbadanie zasadności złożonego protestu, w toku którego uzyskano także wyjaśnienia bezpośrednio od osób wymienionych w proteście jako nieposiadających statusu stałych mieszkańców uprawnionych do głosowania, wykazało, że udział w wyborach na sołtysa i członków rady sołeckiej sołectwa [...] brała osoba nieuprawniona, której wydano karty do głosowania i którą dopuszczono do głosowania zarówno na sołtysa, jak i na członków rady sołeckiej sołectwa [...] pomimo, iż nie posiadała ona statusu stałego mieszkańca danego sołectwa, co stanowiło naruszenie przepisów prawa oraz procedury wyborczej określonej w statucie sołectwa. Stwierdzona nieprawidłowość implikowała konieczność uwzględnienia protestu i unieważnienia wyborów sołtysa i członków rady sołeckiej sołectwa [...]. Organ wyjaśnił, że zgodnie z art. 35 ust. 1 u.s.g. organizację i zakres działania jednostki pomocniczej określa rada gminy odrębnym statutem, po przeprowadzeniu konsultacji z mieszkańcami. Statut jednostki pomocniczej określa w szczególności zasady i tryb wyborów organów (art. 35 ust. 3 pkt 2 u.s.g.) oraz zakres i formy kontroli oraz nadzoru organów gminy nad działalnością organów jednostki pomocniczej (art. 35 ust. 3 pkt 5 u.s.g.). Rada Miejska w [...] w uchwale z dnia [...] sierpnia 2017 r., nr 0007.391.2017 w sprawie statutu uregulowała m.in. tryb wnoszenia protestu przeciwko ważności przeprowadzonych wyborów sołtysa i członków rady sołeckiej. I tak, zgodnie z § 27 ust. 1-3 ww. uchwały, w terminie 7 dni od dnia wyborów może być wniesiony protest przeciwko ważności wyborów sołtysa lub członków rady sołeckiej. Protest może wnieść każdy uprawniony do głosowania mieszkaniec sołectwa. Protest wnosi się do rady miejskiej. Nadto zgodnie z § 27 ust. 5-8 ww. uchwały, protest rozstrzyga rada miejska na najbliższej sesji, zwołanej po dniu otrzymania protestu (ust. 5). W razie uwzględnienia protestu rada miejska unieważnia wybory w całości lub części oraz zwołuje zebranie w sprawie przeprowadzenia wyborów w takim zakresie, w jakim uznała nieważność poprzednich wyborów (ust. 6). Rada miejska oddala protest, gdy: 1) nie nastąpiło naruszenie przepisów prawa oraz procedury wyborczej określonej w statucie sołectwa, 2) protest został złożony po upływie terminu określonego w ust. 1 (ust. 7). Rozstrzygnięcie protestu przez radę miejską jest ostateczne (ust. 8). Zdaniem organu podjęcie zaskarżonej uchwały, w określonych powyżej okolicznościach faktycznych i prawnych było w pełni uzasadnione. Przeprowadzone postępowanie wyjaśniające wykazało, że doszło do naruszenia przepisu art. 36 ust. 2 u.s.g, bowiem udział w wyborach sołtysa i rady sołeckiej wzięła osoba niebędąca stałym mieszkańcem sołectwa uprawnionym do głosowania oraz § 20 ust. 4, § 22 ust. 1 i § 23 ust. 1 procedury wyborczej określonej w statucie sołectwa [...], bowiem osoba nieuprawniona do głosowania przyjęła kartę do głosowania i potwierdziła jej odbiór na spisie mieszkańców uprawnionych do głosowania, i taki głos uwzględniony został w wynikach wyborów. Niedopuszczalnym, w ocenie organu byłoby przyjęcie innych zasad postępowania w niniejszej sprawie niż wynikające ze statutu. Żaden przepis prawa nie uprawnia bowiem organu do dokonywania analizy wpływu udziału w głosowaniu jednej osoby nieuprawnionej na wynik głosowania, skoro stwierdzenie naruszenia przepisów prawa art. 36 ust. 2 u.s.g. oraz procedury wyborczej określonej w statucie sołectwa samodzielnie implikowało konieczność uwzględnienia protestu i unieważnienia wyborów.
Dalej organ podkreślił, że dokonana przez organ wykładnia językowa, jak również przeprowadzone wnioskowanie z przeciwieństwa wobec jednoznacznego brzmienia zapisów postanowień § 27 ust. 6 statutu, było właściwe i uzasadnione, a sformułowane w tym zakresie zarzuty podyktowane są niezadowoleniem z wydanego rozstrzygnięcia, które odpowiada ww. regulacjom. Wykładnia celowościowa i systemowa nie powinny negować jednoznacznego wyniku poprawnie dokonanej wykładni językowej i prowadzić do niedopuszczalnego wykreowania pożądanej, ale niewyrażonej w przepisie normy prawnej, z czym mielibyśmy do czynienia jeżeli organ dokonałby oczekiwanych przez skarżącą analiz porównawczych wpływu głosu osoby nieuprawnionej na wynik głosowania. Organ zobligowany był do stosowania postanowień statutu, albowiem ich pominięcie stanowiłoby wprost o działaniu wbrew podstawie prawnej wynikającej z aktu prawa miejscowego. Istotnym w sprawie jest także fakt, iż projekt uchwały Rady Miejskiej w [...] w sprawie statutu poddany był przed jego przyjęciem konsultacjom społecznym w toku, których nie zostały zgłoszone zastrzeżenia do regulacji dotyczącej protestu. Ponadto uchwała z dnia [...] sierpnia 2017 r. w sprawie statutu była przedmiotem skargi Prokuratora Prokuratury Rejonowej w [...] i orzeczenia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wielkopolskim z dnia [...] marca 2018 r., II SA/Go 42/18. Podnoszenie zatem aktualnie zarzutów pogwałcenia fundamentalnych zasad demokracji określonych w art. 2 i art. 7 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, w sytuacji w której zarówno przyjęcie aktu, jak i jego uchwalenie nastąpiło w prawem przewidzianej procedurze, i który jest stosowany zgodnie z jego zapisami, jest nieuzasadnione i wadliwe.
Na rozprawie w dniu 5 czerwca 2025 r. skarżący M. S. w całości podtrzymał swoje stanowisko zawarte w skardze. Również pełnomocnik skarżących P. T., jak i B. Z. podtrzymał stanowisko zawarte w skargach oraz wniósł o stwierdzenie nieważności uchwały. Pełnomocnik organu wniósł o oddalenie skarg.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Stosownie do art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 935 ze zm., zwanej dalej "p.p.s.a."), sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Kontrola ta, stosownie do art. 3 § 2 pkt 6 p.p.s.a., obejmuje orzekanie w sprawach skarg na akty organów jednostek samorządu terytorialnego i ich związków, inne niż określone w pkt 5, podejmowane w sprawach z zakresu administracji publicznej. Stosownie do art. 147 § 1 p.p.s.a. sąd uwzględniając skargę na uchwałę lub akt, o których mowa w art. 3 § 2 pkt 5 i 6, stwierdza nieważność tej uchwały lub aktu w całości lub w części albo stwierdza, że zostały wydane z naruszeniem prawa, jeżeli przepis szczególny wyłącza stwierdzenie ich nieważności. W razie natomiast nieuwzględnienia skargi, sąd - stosownie do art. 151 p.p.s.a. - skargę oddala.
Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 p.p.s.a). Z mocy art. 50 p.p.s.a. uprawnionym do wniesienia skargi jest każdy, kto ma w tym interes prawny, prokurator, Rzecznik Praw Obywatelskich, Rzecznik Praw Dziecka oraz organizacja społeczna w zakresie jej statutowej działalności, w sprawach dotyczących interesów prawnych innych osób, jeżeli brała udział w postępowaniu administracyjnym (§ 1). Uprawnionym do wniesienia skargi jest również inny podmiot, któremu ustawy przyznają prawo do wniesienia skargi (§ 2).
W doktrynie wskazuje się, że art. 50 § 2 p.p.s.a. zawiera ogólne odesłanie do innych ustaw przyznających prawo do wniesienia skargi, a w związku z tym przyjąć należy, że unormowanie zawarte w art. 50 § 1 p.p.s.a. ma charakter lex generalis i znajduje zastosowanie w takim zakresie, w jakim legitymacja skargowa nie została odmiennie ujęta w innej ustawie, a do takich ustaw zaliczyć należy tzw. ustawy samorządowe, które w kwestii legitymacji skargowej zawierają swoiste unormowania (por. A. Kabat [w:] B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Wolters Kluwer, Warszawa 2011, s. 185-186).
Legitymacja skargowa do wniesienia skargi na uchwałę rady gminy została uregulowana w art. 101 ust. 1 u.s.g. W myśl tego przepisu (w brzmieniu obowiązującym w dniu wniesienia skargi) - każdy, czyj interes prawny lub uprawnienie zostały naruszone uchwałą lub zarządzeniem, podjętymi przez organ gminy w sprawie z zakresu administracji publicznej, może zaskarżyć uchwałę lub zarządzenie do sądu administracyjnego. Jak podkreśla się w orzecznictwie sądowoadministracyjnym, w przeciwieństwie do postępowania prowadzonego na podstawie k.p.a., w którym stroną może być każdy, czyjego interesu prawnego lub uprawnienia dotyczy postępowanie, stroną w postępowaniu toczącym się na podstawie art. 101 ust. 1 u.s.g. może być jedynie podmiot, którego interes prawny lub uprawnienie zostały naruszone (por. wyrok NSA z dnia 3 września 2004 r., OSK 476/04, www.orzeczenia.nsa.gov.pl – dalej CBOSA). Skarga złożona w trybie tego przepisu nie ma bowiem charakteru actio popularis, zatem do jej wniesienia nie legitymuje ani sprzeczność z prawem zaskarżonej uchwały, ani też stan zagrożenia naruszenia interesu prawnego lub uprawnienia (por. wyrok NSA z dnia 1 marca 2005 r., OSK 1437/2004, CBOSA). Jak podkreślono w orzecznictwie, nawet ewentualna sprzeczność uchwały z prawem nie daje legitymacji do wniesienia skargi, jeżeli uchwała ta nie narusza prawem chronionego interesu prawnego lub uprawnienia skarżącego (por. wyrok NSA z dnia 14 marca 2002 r., II SA 2503/01, CBOSA). Dopiero naruszenie interesu prawnego lub uprawnienia otwiera drogę do oceny danej uchwały. Na skarżącym spoczywa natomiast obowiązek wykazania się nie tylko indywidualnym interesem prawnym lub uprawnieniem, ale także zaistniałym w dacie wnoszenia skargi, nie w przyszłości, naruszeniem tego interesu prawnego lub uprawnienia. Wnoszący skargę w trybie art. 101 ust. 1 u.s.g. musi wykazać, że istnieje związek pomiędzy jego prawnie gwarantowaną sytuacją, a zaskarżoną uchwałą, polegający na tym, że uchwała narusza jego interes prawny lub uprawnienia.
W okolicznościach rozpoznawanej sprawie nie ulega wątpliwości, że skarżący P. T. legitymuje się własnym i konkretnym interesem prawnym, który został naruszony, skoro w dniu [...] września 2024 r. został wybrany sołtysem sołectwa [...], a zaskarżona uchwała unieważnia dokonany wybór sołtysa. Z analogicznych względów został naruszony interes prawny B. Z., która została wybrana członkiem Rady Sołeckiej Sołectwa [...], a przedmiotowa uchwała unieważnia wybór tejże rady. W ocenie Sądu, wbrew twierdzeniu organu w przypadku skarżącego M. S. na skutek podjęcia zaskarżonej uchwały, doszło do naruszenia jego interesu prawnego. Legitymację skarżącego do zaskarżenia uchwały należy wywodzić ze statusu członka wspólnoty sołeckiej oraz dysponowania czynnym i biernym prawem wyborczym. Skarżący w związku z tym – w świetle art. 36 ust. 2 i art. 35 ust. 3 pkt 2 u.s.g. oraz postanowień statutu – miał prawo oczekiwać przeprowadzenia wyborów w sposób prawidłowy i zgodny z przepisami określającymi tryb ich przeprowadzenia. Przedmiotowa uchwała narusza interes prawny skarżącego skoro unieważnia przeprowadzone wybory sołtysa i członków rady sołeckiej z przyczyny – która zdaniem skarżącego – nie miała wpływu na wynik przeprowadzonych wyborów. Tym samym nie zasługiwał na uwzględnienie wniosek organu o odrzucenie skarg.
Zgodnie z ugruntowanym już stanowiskiem orzecznictwa, mimo że u.s.g. nie przewiduje instytucji protestów wyborczych przy wyborach organów jednostek pomocniczych (sołtys, rada sołecka), a także brak w niej wyraźnego umocowania do oceny przez radę ważności wyborów tych organów, to nie pozbawia to rady gminy możliwości wypowiadania się w kwestii ważności wyborów sołtysa, skoro zarówno powołanie jednostki pomocniczej gminy, jak i określenie zakresu jej działania należy do wyłącznej kompetencji rady gminy, która nadto sprawuje kontrolę działalności jednostek pomocniczych gminy. Możliwość kontrolowania przebiegu i wyników wyborów do organów jednostek pomocniczych przez rady gminy, na podstawie ogólnej normy kompetencyjnej, wynikającej z art. 18 i art. 35 u.s.g. nie jest kwestionowana w orzecznictwie (por. wyrok NSA z dnia 13 kwietnia 1999 r., II SA 231/99; wyrok WSA we Wrocławiu z dnia 30 września 2008 r., III SA/Wr 8/08, wyrok WSA w Krakowie z dnia 19 kwietnia 2016 r., III SA/Kr 1621/15, CBOSA). W orzecznictwie wskazuje się, że nie można przyjąć, że treść art. 36 ust. 2 u.s.g. zawiera pełną (kompleksową) regulację trybu wyboru sołtysa i rady sołeckiej (wyrok NSA z dnia 9 kwietnia 2024 r., III OSK 4103/21, CBOSA).
Przechodząc do merytorycznej oceny zaskarżonej uchwały należy podnieść, że z treści art. 91 ust. 1 i 4 u.s.g. wynika, iż przesłanką stwierdzenia nieważności uchwały lub zarządzenia organu samorządu gminnego jest ich istotna sprzeczność z prawem. W orzecznictwie podkreśla się, że opierając się na konstrukcji wad powodujących nieważność oraz wzruszalność decyzji administracyjnych, można wskazać rodzaje naruszeń przepisów, które trzeba zaliczyć do istotnych, skutkujących nieważnością uchwały bądź zarządzenia organu gminy. Do nich należy naruszenie: przepisów wyznaczających kompetencję do podejmowania uchwał, podstawy prawnej podejmowania uchwał, przepisów prawa ustrojowego, przepisów prawa materialnego - przez wadliwą ich wykładnię - oraz przepisów regulujących procedurę podejmowania uchwał (por. wyrok NSA z dnia 11 lutego 1998 r., II SA/Wr 1459/97, wyrok WSA w Warszawie z dnia 26 września 2005 r., IV SA/Wa 821/05, CBOSA). Z nieistotnym naruszeniem prawa, które nie daje podstaw do stwierdzenia nieważności uchwały (zarządzenia), mamy do czynienia wówczas, gdy w sposób oczywisty można postawić tezę, że również przy ich zachowaniu zostałaby podjęta uchwała (zarządzenie) o treści identycznej, co zaskarżona (por. wyroki WSA w Gliwicach z dnia 5 grudnia 2013 r., IV SA/Gl 314/13, z dnia 13 stycznia 2017 r., IV SA/Gl 546/16).
Stosownie do treści art. 36 ust. 2 u.s.g. sołtys oraz członkowie rady sołeckiej wybierani są w głosowaniu tajnym, bezpośrednim, spośród nieograniczonej liczby kandydatów, przez stałych mieszkańców sołectwa uprawnionych do głosowania. Art. 35 ust. 3 pkt 2 u.s.g. stanowi, że statut jednostki pomocniczej określa w szczególności m.in. zasady i tryb wyborów organów jednostki pomocniczej. Przepis art. 36 ust. 2 u.s.g. reguluje zatem podstawowe zasady prawa wyborczego organów sołectwa, a więc kwestie czynnego oraz biernego prawa wyborczego. Przepis ten pomija jednak inne ważne kwestie. Ustawodawca nie określił np. w jakim trybie i w jakiej formie powinny być zgłaszane kandydatury, jaki powinien być sposób głosowania na kandydatów, czy też kwestii czysto technicznych - jak przeprowadzić głosowanie z zachowaniem zasady tajności, kto może być członkiem komisji skrutacyjnej. Wszystkie zatem szczegółowe zasady przeprowadzania wyborów sołtysa i rady sołeckiej powinny być unormowane w statucie jednostki pomocniczej (statucie sołectwa). Statuty należą do podstawowych aktów ustrojowych jednostki samorządu terytorialnego, obok Konstytucji, ustaw i rozporządzeń. Wraz z innymi aktami o charakterze powszechnie obowiązującym stanowią one podstawę działania, organizacji i funkcjonowania zarówno gminy, jak i jej jednostek pomocniczych. Statut jest prawem miejscowym, o czym przesądza art. 40 ust. 2 pkt 1 u.s.g., wskazujący, że na podstawie tej ustawy organy gminy mogą wydawać akty prawa miejscowego między innymi w zakresie wewnętrznego ustroju jednostek pomocniczych gminy.
Zgodnie z § 22 ust.1 statutu sołtysem zostaje wybrana osoba, która uzyskała największą liczbę ważnie oddanych głosów. W myśl § 23 ust.1 statutu za wybranych kandydatów na członków rady sołeckiej uważa się tych, którzy uzyskali największą liczbę głosów. § 27 ust. 1 statutu stanowi, że w terminie 7 dni od dnia wyborów może być wniesiony protest przeciwko ważności wyborów sołtysa lub członków rady sołeckiej. Zgodnie z § 27 ust. 4 statutu wnoszący protest powinien sformułować zarzuty oraz przedstawić i wskazać dowody, na których opiera protest. W razie uwzględnienia protestu rada miejska unieważnia wybory w całości lub w części oraz zwołuje zebranie w sprawie przeprowadzenia wyborów w takim zakresie, w jakim uznała nieważność poprzednich wyborów (ust.6). Rada Miejska oddala protest, gdy nie nastąpiło naruszenie przepisów prawa oraz procedury wyborczej określonej w statucie sołectwa (ust. 7 pkt 1), protest został złożony po upływie terminu określonego w ust. 1 (ust. 7 pkt 2).
Należy zauważyć, że § 27 ust. 6 statutu zawierający zwrot "w razie uwzględnienia protestu" nie zawiera przesłanek określających jakiego rodzaju naruszenia prawa przyznają kompetencję radzie do unieważnienia wyborów w całości lub w części. W ocenie Sądu nie jest uzasadnione odwołanie się do treści § 27 ust. 1 pkt 1 statutu i przyjęcie, że każde naruszenie przepisów prawa oraz procedury wyborczej określonej w statucie sołectwa uzasadnia uwzględnienie protestu i w konsekwencji unieważnienie wyborów w całości lub w części (argument a contrario). Zdaniem Sądu normę z § 27 ust. 6 statutu należy interpretować przy uwzględnieniu wykładni systemowej i funkcjonalnej oraz zasady demokratycznego państwa prawa, zasady praworządności (art. 2, art. 7 Konstytucji RP). Wyrażona w art. 2 Konstytucji RP zasada demokratycznego państwa prawnego, w znaczeniu opisowym stanowi zbiór różnych wartości bezpośrednio lub pośrednio wyrażonych w Konstytucji dotyczących prawa, ustroju państwa oraz relacji między państwem a jednostką, jak np. demokracja przedstawicielska, podział władzy, pluralizm polityczny, niezależność sądów, zakaz wstecznego działania prawa, itp. W znaczeniu normatywnym zasada demokratycznego państwa prawnego wyraża dyrektywy adresowane do organów stanowiących i stosujących prawo, które mają znaczenie przede wszystkim w procesie wykładni prawa. Z zasady demokratycznego państwa prawnego wynika wymóg, aby wszelkie postępowania prowadzone przez organy władzy publicznej w celu rozstrzygnięcia spraw odpowiadały standardom sprawiedliwości proceduralnej i zmierzały do zapewnienia wszechstronnego i starannego zbadania wszystkich okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy oraz gwarantowały wszystkim stronom i uczestnikom postępowania należne im prawa (por. wyrok NSA z dnia 9 kwietnia 2024 r., III OSK 4103/21, CBOSA). Wskazać trzeba, że jakkolwiek w zakresie wykładni przepisu prawa pierwszorzędną jest wykładnia językowa, to jednak nie jest ona jedyna i rozstrzygająca. Prawidłowa interpretacja przepisu prawa wymaga sięgnięcia także do innych metod, które pozwolą przynajmniej na weryfikację skutków wykładni językowej, w szczególności w sytuacji, gdy wykładnia językowa prowadzi do rezultatów niedających się pogodzić z celem racjonalnego ustawodawcy. Nauka prawa i orzecznictwo stoi na stanowisku, że przyjęcie zasady pierwszeństwa wykładni językowej nie oznacza braku obowiązku przeprowadzenia wykładni kompleksowej. Innymi słowy należy dać przewagę wynikowi wykładni językowej, ale pod warunkiem, że uprzednio przeprowadzono kompleksową wykładnię tekstu, to znaczy rozważono również aspekty systemowe i celowościowo-funkcjonalne (por. M. Zirk-Sadowski (w:) L. Leszczyński, B. Wojciechowski, M. Zirk-Sadowski, System Prawa Administracyjnego pod red. R. Hausera, Z. Niewiadomskiego, A. Wróbla, Tom 4. Wykładnia w prawie administracyjnym, Warszawa 2012, s. 205-206; uchwała NSA z 10 grudnia 2009 r., CBOSA). Zatem należy kontynuować wykładnię nawet po uzyskaniu jednoznaczności językowej. Ponadto, w razie konfliktu należy dać pierwszeństwo rezultatowi otrzymanemu wedle dyrektyw celowościowych i funkcjonalnych, jeśli rezultat językowy burzy podstawowe założenia o racjonalności prawodawcy, zwłaszcza o jego spójnym systemie wartości. Według dyrektyw wykładni systemowej znaczenie interpretowanej normy należy ustalić w ten sposób, by było ono najbardziej harmonijne w stosunku do innych norm systemu prawa, do którego interpretowana norma należy. Natomiast dyrektywy wykładni celowościowo-funkcjonalnej przewidują, że jeżeli w procesie wykładni uwzględnia się cele prawa, to posługując się celem normy, interpretator powinien go ustalić w ten sposób, by był on zgodny co najmniej z celem instytucji, do jakiej interpretowana norma należy (zob. wyrok NSA z dnia 27 marca 2024 r., II GSK 1354/23, CBOSA).
Zdaniem Sądu nie każde więc naruszenie prawa stanowić będzie podstawę do uwzględnienia protestu i unieważnienia wyborów, ale tylko takie, które mogło mieć wpływ na ich wynik. Odmienna wykładnia przedstawiona przez organ prowadzi do rażąco niesprawiedliwych konsekwencji, gdyż w istocie oznacza, że każde naruszenie prawa, nawet niemające wpływu na wynik wyborów, może stanowić podstawę do uwzględnienia protestu i w konsekwencji do unieważnienia wyborów. Takie arbitralne działanie organu w świetle art. 2, art. 7 Konstytucji RP nie może być akceptowane. Nie można również tracić z pola wiedzenia, że w państwie demokratycznym wybory są nieodzowną instytucją życia publicznego, pozwalającą na wyłanianie przedstawicieli sprawujących władzę w imieniu suwerena, którym jest Naród (zob. uchwałę SN z dnia 3 sierpnia 2020 r., I NSW 5890/20, LEX nr 30309800). Wykładnia przedstawiona przez organ narusza również normę wynikającą z art. 36 ust. 2 u.s.g., która wybór sołtysa oraz członków rady sołeckiej powierza stałym mieszkańcom sołectwa uprawnionych do głosowania. Na poparcie przedstawionego powyżej stanowiska można odwołać się również do stanowiska orzecznictwa według, którego w przypadku, gdy w podjęciu uchwały rady gminy uczestniczył nieuprawniony radny (np. z powodu wygaśnięcia mandatu), jednakże udział tej osoby w głosowaniu nie miał wpływu na wynik tego głosowania, to nie można mówić o istotnym naruszeniu prawa (zob. wyrok WSA w Łodzi z dnia 11 lipca 2023 r., II SA/Łd 437/23, CBOSA, por. też art. 394 § 2 ustawy z dnia 5 stycznia 2011 r. Kodeks wyborczy, t.j. Dz. U. z 2025 r., poz. 365).
Należy zatem stwierdzić, że zasadniczą rolą postępowania w przedmiocie protestu wyborczego jest weryfikacja prawidłowości przeprowadzenia wyborów pod kątem podniesionych w proteście uchybień (nieprawidłowości) mogących mieć wpływ na wynik tych wyborów, czego w niniejszej sprawie Rada Miejska nie uczyniła (zob. wyrok WSA we Wrocławiu z dnia 4 grudnia 2024 r., IV SA/Wr 405/24, CBOSA). Sąd na rozprawie na podstawie art. 106 § 3 p.p.s.a. przeprowadził dowód z dokumentu, tj. protokołu nr [...] z dnia [...] września 2024 r. z wyborów sołtysa i rady sołeckiej sołectwa [...] w Gminie [...] na nową kadencję, uznając że jest to niezbędne do wyjaśnienia istotnych wątpliwości i nie spowoduje nadmiernego przedłużenia postępowania w sprawie. Z protokołu wynika, że w wyniku wyborów na sołtysa P. T. uzyskał 53 głosów, M. K. - 51 głosów, M. A. - 17 głosów. Rada Miejska w [...] w uzasadnieniu zaskarżonej uchwały wskazała, że głos w wyborach oddała 1 (jedna) osoba, która zamieszkiwała poza granicami sołectwa [...] i jako taka nie była stałym mieszkańcem sołectwa. W sprawie jest bezsporne, że Rada Miejska nie rozważała, czy oddanie 1 (jednego) głosu nieważnego miało wpływ na wynik wyborów sołtysa i członków rady sołeckiej. Należy podzielić stanowisko skarżących, że P. T. uzyskał 2 (dwa) ważnie oddane głosy, więcej aniżeli kandydat M. K. i pomimo odjęcia głosu nieważnego P. T. miałby najwięcej ważnie oddanych głosów. Uzasadniony jest zatem wniosek, że stwierdzone naruszenie nie miało wpływu na wynik wyborów sołtysa. Rada Miejska nie miała zatem podstaw do uwzględnienia protestu w tym zakresie i stanowi to istotne naruszenie prawa.
Zgodnie z § 15 statutu działalność sołtysa wspomaga rada sołecka składająca się od 3 do 5 osób. Ze wskazanego powyżej protokołu wynika, że liczbę członków rady sołeckiej zebranie ustaliło na 5 osób. Nie może budzić zatem wątpliwości, że wszyscy zgłoszeni kandydaci (5 osób) na członków rady sołeckiej zostaliby członkami tejże rady nawet po odjęciu jednego głosu osoby nieuprawnionej do głosowania. Stwierdzone uchybienie nie miało zatem wpływu na wynik wyborów członków rady sołeckiej.
Zdaniem Sądu, Rada Miejska w [...] naruszyła § 27 ust. 6 statutu w zw. z art. 2 i art. 7 Konstytucji RP oraz art. 36 ust. 2 u.s.g. w zw. z § 22 ust. 1 i § 23 ust. 1 statutu poprzez błędną wykładnię i zastosowanie, w wyniku czego niezasadnie uwzględniła protest i unieważniła w całości wybór sołtysa i rady sołeckiej sołectwa [...] w Gminie [...] na nową kadencję. Organ uwzględnił bowiem protest bez ustalenia, czy stwierdzone naruszenie prawa mogło mieć wpływ na wynik wyborów. Jak już wskazano powyżej omawiane naruszenie nie miało wpływu na wynik wyborów, a zatem Rada Miejska w [...] w sposób istotny naruszyła prawo.
Z przedstawionych względów Sąd na podstawie art. 147 § 1 p.p.s.a. stwierdził nieważność zaskarżonej uchwały w całości. O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 200 w zw. z art. 205 § 1 i 2 p.p.s.a. i stosownie do art. 14 ust. 1 pkt 1
lit.c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (t.j. Dz. U. z 2023 r., poz. 1964).
Zasądzono od Gminy [...] na rzecz:
- skarżącego M. S. tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego kwotę 300 zł tytułem zwrotu uiszczonego wpisu od skargi (pkt II wyroku),
- skarżącego P. T. kwotę 797 zł, tj. 300 zł tytułem zwrotu uiszczonego wpisu od skargi, 480 zł tytułem wynagrodzenia pełnomocnika procesowego będącego adwokatem oraz 17 zł tytułem zwrotu uiszczonej opłaty skarbowej od udzielonego pełnomocnictwa (pkt III wyroku),
- skarżącej B. Z. kwotę 797 zł, tj. 300 zł tytułem zwrotu uiszczonego wpisu od skargi, 480 zł tytułem wynagrodzenia pełnomocnika procesowego będącego adwokatem oraz 17 zł tytułem zwrotu uiszczonej opłaty skarbowej od udzielonego pełnomocnictwa (pkt IV wyroku).
-----------------------
13

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI