II SA/Go 553/22

II SA/Go 553/22 - Wyrok WSA w Gorzowie Wlkp.
Data orzeczenia
2022-11-23
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2022-09-08
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wlkp.
Sędziowie
Grażyna Staniszewska
Jarosław Piątek /przewodniczący/
Kamila Karwatowicz /sprawozdawca/
Symbol z opisem
6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne
Ubezpieczenie społeczne
Sygn. powiązane
I GSK 275/23 - Wyrok NSA z 2024-03-15
Skarżony organ
Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2022 poz 1009
art. 28
Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j.)
Dz.U. 2003 nr 141 poz 1365
par 3
ROZPORZĄDZENIE MINISTRA GOSPODARKI, PRACY I POLITYKI SPOŁECZNEJ z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne
Dz.U. 2023 poz 259
art. 151
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wlkp. w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jarosław Piątek Sędziowie Sędzia WSA Grażyna Staniszewska Asesor WSA Kamila Karwatowicz (spr.) Protokolant st. sekr. sąd. Agata Przybyła po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 23 listopada 2022 r. sprawy ze skargi E.J. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek oddala skargę.
Uzasadnienie
Decyzją z dnia [...] lipca 2022 r., nr [...] Zakład Ubezpieczeń Społecznych, (dalej jako ZUS) działając na podstawie art. 83 ust. 1 pkt 3 w związku z art. 28 ust. 2, 3 i art. 32 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2022 r. poz. 1009, dalej jako u.s.u.s.),odmówił E.J. umorzenia należności z tytułu składek osoby ubezpieczonej będącej jednocześnie płatnikiem składek, należności z tytułu składek w części finansowanej przez płatnika składek oraz odsetek za zwłokę od należności z tytułu składek w części finansowanej przez ubezpieczonych w łącznej kwocie 108.853,32 zł, oraz działając na podstawie art. 83 ust. 1 pkt 3 w związku z art. 28 ust. 3a i art. 32 u.s.u.s. oraz § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365, zwanego dalej rozporządzeniem) odmówił umarzenia należności z tytułu składek osoby ubezpieczonej będącej równocześnie płatnikiem tych składek w łącznej kwocie 97.139,16 zł.
W uzasadnieniu decyzji ZUS wskazał, iż wnioskiem z dnia [...] kwietnia 2022 r. strona reprezentowana przez pełnomocnika profesjonalnego, zwróciła się o umorzenie należności z tytułu składek (w tym odsetek za zwłokę, kosztów upomnienia i opłaty dodatkowej) za okres od kwietnia 2012 r. do marca 2022 r. na podstawie art. 28 ust. 1, 3a i 4 u.s.u.s. oraz w oparciu o § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia, podając, że od maja 2012 r. zmaga się z chorobą nowotworową i pozostaje w stałym leczeniu onkologicznym. W okresach hospitalizacji wnioskodawczyni była całkowicie wykluczona z możliwości prowadzenia działalności gospodarczej, a co za tym idzie z możliwości zarobkowania, a w pozostałym zakresie możliwości te uległy znacznemu ograniczeniu, nie dającemu szans na pokrywanie należności bieżących. Strona podała, iż każda nadwyżka środków pieniężnych była wpłacana na poczet zadłużenia, w tym po uzyskaniu informacji o zadłużeniu wpłaciła 20.000 zł na rachunek ZUS. Do wniosku zostały dołączone dokumenty obrazujące sytuację materialną i zdrowotną strony (m.in. wyniki badań z 2012 r. i 2020 r., karty informacyjne leczenia szpitalnego - za 2012 r., orzeczenie o stopniu niepełnosprawności z [...] kwietnia 2017 r.).
Następnie organ podał, że decyzją z [...] maja 2022 r. odmówił skarżącej wszczęcia postępowania w sprawie wniosku o umorzenie z tytułu składek za osoby zgłaszane do ubezpieczeń w części finansowanej przez ubezpieczonych oraz za pracowników w części finansowanej przez płatnika.
Organ wyjaśnił, iż poza dokumentami załączonymi przez wnioskodawczynię korzystał dodatkowo z danych wygenerowanych z Kompleksowego Systemu Informatycznego ZUS oraz rejestrów centralnych: Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej; Centralnej Ewidencji Pojazdów i Kierowców, Bazy Danych Ksiąg Wieczystych.
Badając przesłankę przedawnienia należności objętych wnioskiem ZUS wskazał, że brak podstaw do jego stwierdzenia mając na uwadze, że [...] marca 2012 r. wszczęte zostało postępowanie egzekucyjnego i sukcesywne kierowane były należności do egzekucji co spowodowało, iż bieg terminu przedawnienia należności uległ zawieszeniu i będzie trwał do zakończenia postępowania egzekucyjnego. Okresu trwania tego postępowania nie uwzględnia się przy obliczaniu terminu przedawnienia.
Analizując zgromadzony materiał dowodowy organ ustalił, iż wnioskodawczyni prowadzi działalność gospodarczą. Według jej oświadczenia w 2020 r. osiągnęła dochód w wysokości 47.78,10 zł, w 2021 r. - 44.086,90 zł, a w okresie od stycznia 2022 r. do lutego 2022 r. – 5952 zł. Ponadto pobiera świadczenie emerytalne w kwocie 2.561,79 zł brutto, tj. 2.320,23 zł netto. Ze świadczenia są dokonywane potrącenia egzekucyjne w kwocie 640,44 zł. Strona prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z mężem, który aktualnie posiada tytuł do ubezpieczenia na podstawie umowy zlecenia i wg oświadczenia uzyskuje dochód w kwocie – 2100 zł netto. Stałe miesięczne wydatki z tytułu opłat za czynsz wynoszą 210 zł, opłat eksploatacyjnych w kwocie 320 zł oraz koszty leczenia na kwotę 400 zł. Wnioskodawczyni oświadczyła, że posiada zobowiązania pieniężne w bankach w wysokości 54.550 zł, które spłaca w ratach po 1.550 zł miesięcznie. Ponadto jest właścicielem na prawach wspólności ustawowej majątkowej małżeńskiej lokalu mieszkalnego o pow. 48,60 m2, położonego w [...].
Organ stwierdził, że zostały spełnione łącznie wszystkie przesłanki wynikające z art. 107 ust. 1 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej kolejno je opisując. Udzielenie pomocy de minimis jest możliwe wówczas, gdy łączna wartość pomocy de minimis dla jednego beneficjenta nie przekroczyła równowartości 200 tys. euro w okresie 3 lat budżetowych. Organ wskazał, iż z akt sprawy wynika, że strona wniosła o umorzenie należności z tytułu składek w ramach pomocy de minimis, zaś ewentualna pomoc nie przekroczyłaby ustalonego pułapu 200 tys. euro. W związku z powyższym stwierdził, że ewentualne umorzenie należności z tytułu składek mogłoby stanowić pomoc de minimis.
Dalej ZUS dokonał oceny spełnienia przesłanek z art. 28 ust. 3 u.s.u.s należności z tytułu składek, które mogą być umorzone przez Zakład tylko w przypadku całkowitej nieściągalności. W tym zakresie organ wskazał, iż w stosunku do strony nie było prowadzone postępowanie upadłościowe ani likwidacyjne. W związku z tym przesłanki, o których mowa w art. 28 ust. 3 pkt 2, 4, 4b i 4c u.s.u.s., nie zachodzą w powyższej sprawie. Organ wyjaśnił, iż z przyczyn oczywistych, nie ma zastosowania art. 28 ust. 3 pkt 1 u.s.u.s. Organ podał, iż strona prowadzi działalność gospodarczą, a zatem nadal posiada status przedsiębiorcy. Powyższe oznacza, że w rozpatrywanym przypadku całkowita nieściągalność, o której mowa w art. 28 ust 3 pkt 3 u.o.s.u.s., nie może być stwierdzona. Zadłużenie strony jest wyższe niż kwota kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym. Oznacza to, że przesłanka z art. 28 ust. 3 pkt. 4a u.s.u.s również w tej sytuacji nie ma zastosowania.
Zgodnie z art. 24 ust. 2 u.s.u.s. należności z tytułu składek nieopłacone w terminie podlegają ściągnięciu w trybie przepisów o postępowaniu egzekucyjnym w administracji lub egzekucji sądowej. Zaległości za okres 04/2012 - 12/2021 od [...] marca 2012 r. objęte są postępowaniem egzekucyjnym przez Dyrektora Oddziału ZUS. W ramach egzekucji dokonano zajęcia rachunku bankowego w [...] oraz zajęcia świadczenia emerytalnego. Nie wyczerpano możliwości przymusowego dochodzenia należności. Na poczet zadłużenia na przestrzeni ostatnich 6 miesięcy wyegzekwowano kwotę 5 415,07 zł. W związku z powyższym nie można według ZUS stwierdzić, że okoliczności, o których mowa w art. 28 ust. 3 pkt 5 lub 6 ustawy o s.u.s. zaistniały w przypadku strony. Naczelnik Urzędu Skarbowego lub Komornik Sądowy nie stwierdził braku majątku, z którego można prowadzić egzekucję.
Z tych powodów ZUS uznał, iż nie zachodzą wobec strony przesłanki pozwalające na stwierdzenie całkowitej nieściągalności należności z tytułu składek, co uniemożliwia pozytywne rozstrzygnięcie wniosku na podstawie art. 28 ust. 3 u.s.u.s.
Z kolei umorzenie składek od należności z tytułu składek ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek pomimo braku ich całkowitej nieściągalności zostało określone w art. 28 ust. 3a u.s.u.s i wydanym na tej podstawie rozporządzeniu. W związku z powyższym ZUS dokonał analizy z punktu widzenia § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia, który zobowiązuje płatnika do wykazania, że przewlekła choroba osoby zobowiązanej lub konieczność sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny pozbawia osobę zobowiązaną możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.
W tym zakresie ZUS ze zrozumieniem odniósł się do kłopotów zdrowotnych strony, zgadzając się że wskazane problemy zdrowotne mogą być dla strony dodatkowym utrudnieniem w codziennej egzystencji, lecz nie stanowią wystarczającej podstawy do umorzenia należności. Choroba zobowiązanego lub konieczność sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny może stanowić przesłankę umorzenia należności z tytułu składek tylko wtedy, gdy pozbawia płatnika możliwości uzyskiwania dochodu niezbędnego do opłacenia należności. Jak zauważył organ, w przypadku strony sytuacja ta aktualnie nie ma miejsca, ponieważ pobiera ona świadczenie emerytalne, które stanowi stałe źródło dochodu niezależnie od stwierdzonych schorzeń. Ponadto wnioskodawczyni nadal pozostaje aktywna zawodowo. Działalność jest nadal prowadzona, co stwarza możliwość uzyskiwania dochodu z tego tytułu i w każdym momencie sytuacja materialna może ulec poprawie.
W związku z powyższym ZUS uznał, iż nie mógł stwierdzić, że wystąpiły okoliczności potwierdzające istnienie przesłanki zdefiniowanej w § 3 ust. 1 pkt. 3 rozporządzenia. Podmiot prowadzący działalność gospodarczą zobowiązany jest do opłacania należnych składek za każdy miesiąc kalendarzowy w ustawowo określonych terminach. Obowiązek ten istnieje od dnia rozpoczęcia działalności, aż do dnia zaprzestania jej wykonywania, niezależnie od osiąganych przychodów, a nawet w przypadku poniesienia strat, czy pojawiających się w trakcie prowadzenia działalności różnych problemów. Obligatoryjność opłacania składek dotyczy wszystkich płatników składek. Odstąpienie od realizacji tego obowiązku ma charakter zupełnie wyjątkowy.
Jest zrozumiałe, że spłata zadłużenia może stanowić dla strony pewne obciążenie finansowe, to jednak ZUS jako podmiot wykonujący przepisy z zakresu ubezpieczeń społecznych obowiązany jest zlecone przez ustawodawcę zadania realizować zgodnie z obowiązującymi przepisami. Podejmując decyzję w sprawie umorzenia Zakład bierze pod uwagę nie tylko ważny interes strony, lecz również ważny interes ogólnospołeczny. W omawianym przypadku Zakład odmówił uwzględnienia wniosku przedkładając interes społeczny jako nadrzędny. Powodem powyższego były poniżej brak udowodnienia przez wnioskodawczynię, że nie ma żadnej możliwości uregulowania zadłużenia.
ZUS dodał, że jest instytucją powołaną do rzetelnego dysponowania zasobami funduszu ubezpieczeń społecznych, a w związku z tym podejmowania decyzji z ograniczeniem negatywnych dla społeczeństwa skutków prawnych podjętego rozstrzygnięcia; ubezpieczenia mają solidarny charakter co oznacza konieczność finansowania obecnych i przyszłych świadczeń wszystkich świadczeniobiorców. Akceptowanie stanu, w którym dopuszcza się niewywiązywanie się z obowiązku opłacania składek nie tylko godzi w prawa innych płatników, lecz również narusza zasadę równego traktowania ubezpieczonych. Ponadto ZUS zaznaczył, że korzystanie z systemu ubezpieczeń (pobieranie świadczeń długoterminowych) czy też z ubezpieczenia zdrowotnego (leczenie się w publicznych placówkach służby zdrowia) i jednoczesne nieregulowanie zaległości w odprowadzaniu składek, narusza interes społeczny i uderza w solidarność ubezpieczonych, albowiem osoba z jednej strony korzysta ze świadczeń, a poprzez zaległości składkowe nie dokłada się w pełni do systemu, z którego mają korzystać pozostali.
ZUS wyjaśnił, że spłata należności z tytułu nieopłaconych składek nie oznacza, że musi to być wyłącznie jednorazowa zapłata całej należności. Pomiędzy dłużnikiem, a wierzycielem może być uzgodniona forma i zasady spłaty zaległości, np. w postaci przewidzianych prawem ulg, na dogodnych warunkach. Od składek, które rozłożono na raty, Zakład zobowiązany jest naliczyć do każdej raty opłatę prolongacyjną, w wysokości 50% stawki odsetek za zwłokę obowiązującej w dniu podpisania umowy. Zawarcie umowy w sprawie ratalnej spłaty należności stwarza następujące korzyści: umożliwia uregulowanie należności w dłuższym okresie czasu, nienaliczanie odsetek za zwłokę od następnego dnia po dniu wpływu wniosku o udzielenie ulgi, ograniczenie negatywnych konsekwencji wynikających z przymusowego ich dochodzenia w trybie egzekucji (w okresie obowiązywania umowy ratalnej Zakład nie wszczyna postępowań egzekucyjnych, a wszczęte egzekucje ulegają zawieszeniu).
ZUS podkreślił fakt, iż umorzenie należności stanowi wyraz definitywnej rezygnacji z możliwości ich wyegzekwowania. W związku z tym, biorąc pod uwagę publicznoprawny charakter tych należności oraz uwzględniając cele, na jakie składki są przeznaczone, organ odpowiedzialny za ich pobór zobowiązany jest do szczegółowej staranności i ostrożności w procesowaniu spraw z zakresu umarzania należności z tytułu składek. Poza tym podkreślono, że na koncie figurują nieopłacone składki finansowane przez ubezpieczonych. Zgodnie z art. 46 ust. 1 w związku z art. 47 ust. 1 pkt 3 u.s.u.s. płatnik składek zobowiązany jest potrącać z dochodów ubezpieczonych, rozliczać oraz opłacać składki za każdy miesiąc kalendarzowy w ustawowo określonych terminach. Potrącanie składek z wynagrodzenia pracownika i nie odprowadzanie ich do ZUS stanowi naruszenie obowiązujących norm prawa. Należy wskazać, że nie wywiązywanie się z powyższych obowiązków nie może być premiowane umorzeniem należności.
W przypadku decyzji podejmowanych na podstawie art. 28 u.s.u.s. prawo wyboru rozstrzygnięcia przysługuje Zakładowi. Nawet stwierdzenie istnienia w sprawie przewidzianych przepisami przesłanek oznacza dla organu podejmującego rozstrzygnięcie tylko możliwość umorzenia należności z tytułu składek, a nie prawny obowiązek ich umorzenia. Na podstawie zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego Zakład nie stwierdził, że zachodzą przesłanki, które skutkowałyby umorzeniem należności z tytułu składek.
Od powyższej decyzji E.J. wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wlkp., zarzucając jej naruszenie art. 28 ust. 1 w zw. z art. 28 ust. 3a u.s.u.s. z § 3 ust. 1 rozporządzenia poprzez:
- jego niewłaściwe zastosowanie, polegające na odmowie umorzenia składek przez Organ pomimo ziszczenia się przesłanek ustawowych i oparcie decyzji na uznaniowej na dowolnych i nieuzasadnionych kryteriach;
- jego niewłaściwe zastosowanie, polegające na odmowie umorzenia składek przez Organ w oparciu o błędne (a w Istocie: brak) zważenie interesu zobowiązanej z interesem społecznym; a także w oparciu o błędne zastosowanie zasady równości wobec prawa; jak również z pominięciem faktycznej sytuacji materialnej i osobistej Skarżącej;
- jego niewłaściwe zastosowanie, polegające na ocenie przesłanek zastosowania tego przepisu przez pryzmat obecnego stanu wiedzy, a nie przez pryzmat momentu powstania zobowiązania i skutków, jakie wywołały, a jakie trwają do obecnej chwili.
W związku z powyższym skarżąca wniosła o uchylenie w całości zaskarżonej decyzji (z uwzględnieniem normy z art. 145a § 1 p.p.s.a.) oraz o zasądzenie na rzecz Skarżącej zwrotu kosztów postępowania według norm przepisanych.
Skarżąca za słuszne uznała odmówienie decyzją z dnia [...] maja 2022 r. przez ZUS wszczęcia postępowania w sprawie wniosku o umorzenie z tytułu składek za osoby zgłaszane do ubezpieczenia w części finansowanej przez ubezpieczonych oraz za pracowników w części finansowanej przez płatnika. Skarżąca nie kwestionowała też braku spełnienia przez nią przesłanki całkowitej nieściągalności zaległych składek.
Zarzuciła natomiast organowi odniesienie się do obecnych możliwości zarobkowych, nie zaś do sytuacji w okresie, który stoi za zaległościami. Nadto za niesłuszne uznała stanowisko organ co do nadrzędności interesu społecznego nad interesem ubezpieczonego. Dodała przy tym, iż pomimo osiągnięcia wieku emerytalnego i trwającej walki z ciężką chorobą, pozostaje aktywna zawodowo właśnie dlatego, aby wywiązać się ze swoich zobowiązań wobec ZUS. Co do możliwości zawarcia umowy o rozłożenie na raty powstałych zaległości, skarżąca podała, iż stosowny wniosek w tym zakresie został złożony , jednak zauważył, iż przy zaproponowanej przez organ marży jest kosztowna opcja.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie w całości podtrzymując stanowisko wyrażone w skardze.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje:
Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz. U. z 2021 r., poz. 137 ze zm.) kontrola sądowa zaskarżonych decyzji, postanowień bądź innych aktów lub czynności wymienionych w art. 3 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2022 r., poz. 329 ze zm.; dalej p.p.s.a.), sprawowana jest w oparciu o kryterium zgodności z prawem. W wyniku takiej kontroli decyzja może zostać uchylona w razie stwierdzenia, że naruszono przepisy prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy lub doszło do takiego naruszenia przepisów prawa procesowego, które mogłoby w istotny sposób wpłynąć na wynik sprawy, ewentualnie w razie wystąpienia okoliczności mogących być podstawą wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a, b i c p.p.s.a.).
Przedmiotem tak rozumianej kontroli była w przedmiotowej sprawie decyzja Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] lipca 2022 r., nr [...] odmawiająca skarżącej umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, zdrowotne i Fundusz Pracy wraz z odsetkami.
Skarga wniesiona została prawidłowo z uwzględnieniem art. 52 § 3 p.p.s.a. zdanie pierwsze. W myśl tego przepisu jeżeli stronie przysługuje prawo zwrócenie się do organu, który wydał decyzję z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy, strona może wnieść skargę na tę decyzję bez skorzystania z tego prawa. W przedmiotowej sprawie skarżąca nie skorzystała z prawa złożenia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, wnosząc skargę do tutejszego Sądu.
Na podstawie analizy akt sprawy Sąd stwierdził, w oparciu o kryteria opisane powyżej, brak przesłanek uzasadniających uwzględnienie skargi.
Z akt sprawy wynika, iż na skutek złożonego przez skarżącą wniosku o umorzenie należności z tytułu składek organ w zakresie składek za osoby zgłaszane do ubezpieczenia w części finansowanej przez ubezpieczonych oraz za pracowników w części finansowanej przez płatnika decyzją z dnia [...] maja 2022 r. odmówił wszczęcia postępowania w sprawie, czego jak wskazuje teść skargi strona skarżąca nie kwestionuje. Natomiast co do części wniosku odnoszącego się do umorzenia należności z tytułu składek osoby ubezpieczonej będącej jednocześnie płatnikiem składek organ prawidłowo rozpoznał go zaskarżoną decyzją.
Organ w sposób właściwy rozpoznając wniosek w pierwszej kolejność rozważył z urzędu czy objęte wnioskiem należności z tytułu składek nie uległy przedawnieniu. W tym zakresie ZUS słusznie zauważył, iż należności objęte wnioskiem nie uległy przedawnieniu, z uwagi na wszczęcie postępowania egzekucyjnego [...] marca 2012r. (k. 54 akt administracyjnych). W myśl art. 24 ust. 5b u.s.u.s. bieg terminu przedawnienia zostaje zawieszony od pierwszego dnia miesiąca, w którym nastąpiło rozpoczęcie potrąceń ze świadczeń z ubezpieczeń społecznych wypłacanych przez Zakład lub podjęcie pierwszej czynności zmierzającej do wyegzekwowania należności z tytułu składek, o której dłużnik został zawiadomiony, do ostatniego dnia miesiąca, w którym zakończono potrącenia, lub do dnia zakończenia postępowania egzekucyjnego. Przez pierwszą czynność zmierzającą do wyegzekwowania należności z tytułu składek, o której mowa w art. 24 ust. 5b u.s.u.s., należy rozumieć czynność zmierzającą bezpośrednio do wyegzekwowania zobowiązania realizowaną w toku egzekucji, a zatem może to być wystawienie tytułu wykonawczego, dokonanie zajęcia, np. rachunku bankowego, czyli dokonanie stricte czynności egzekucyjnych (por. np. wyrok NSA z 9 lutego 2022 r., I GSK 1210/21, wyrok WSA w Gorzowie z 21 października 2021 r., II SA/Go 813/21, orzeczenia.nsa.gov.pl). Skoro z akt sprawy wynika zatem, iż ZUS podjął czynności egzekucyjne celem wyegzekwowania należności objętych zaskarżoną decyzją, przed upływem ustawowego terminu ich przedawnienia w konsekwencji bieg terminu przedawnienia tych należności pozostaje zawieszony w myśl art. 24 ust. 5b u.s.u.s.: od 2012 r. Powyższa okoliczność także nie była przez skarżącą kwestionowana.
Materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji stanowiły przepisy art. 28 ust. 2, 3 i 3a, art. 32 u.s.u.s. oraz § 3 ust. 1 wskazanego wyżej rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne.
Przepis art. 28 ust. 1 u.s.u.s. stanowi, że należności z tytułu składek (w tym także odsetki za zwłokę, koszty upomnienia, opłata dodatkowa) mogą być umarzane w całości lub w części przez ZUS z uwzględnieniem ust. 2-4. Jest to regulacja określająca prawo wierzyciela do zwolnienia dłużnika z długu podobna do regulacji funkcjonującej w obrocie cywilnym, określonej w art. 508 k.c. Zwolnienie z długu uzależnione jest wyłącznie od woli wierzyciela, natomiast dłużnik nie ma możliwości prawnych pozwalających na uzyskanie od wierzyciela oświadczenia w tym przedmiocie. Jednak w przypadku wierzycieli, będących podmiotami dysponującymi środkami publicznymi, do których należy ZUS, nie występuje dowolność w tym zakresie. W takim bowiem przypadku, ustawodawca - zezwalając na rezygnację z egzekwowania należności - wprowadza daleko idące ograniczenia prawne.
Przepis art. 28 ust. 2 u.s.u.s. stanowi, że należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, z zastrzeżeniem ust. 3a. Całkowita nieściągalność, o której mowa w ust. 2, zachodzi, gdy:
1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie;
2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe;
3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa;
4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym;
4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia
w postępowaniu egzekucyjnym;
4b) nie nastąpiło zaspokojenie należności w umorzonym postępowaniu upadłościowym;
4c) ogłoszono upadłość, o której mowa w części Ill w tytule V ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe;
5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję;
6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.
Wyliczenie zawarte w ww. przepisie jest wyczerpujące, tzn. stanowi zamknięty katalog sytuacji, w których można uznać, że ma miejsce całkowita nieściągalność należności z tytułu składek. Dopiero zaistnienie którejkolwiek z przesłanek określonych w tym przepisie, daje potencjalną możliwość umorzenia tych należności. Nawet wówczas oznacza to jednak dla organu podejmującego rozstrzygnięcie tylko możliwość umorzenia należności z tytułu składek, a nie prawny obowiązek ich umorzenia (por. wyrok NSA z dnia 17 marca 2016 r., sygn. akt II GSK 1694/14).
Zdaniem Sądu organ miał podstawy uznać, że w sprawie nie zachodzą przesłanki umorzenia należności z tytułu składek na podstawie art. 28 ust. 3 tj. do stwierdzenia, iż nie zachodzi w odniesieniu do skarżącej sytuacja całkowitej nieściągalności, która pozwalałaby rozważać możliwość umorzenia składek na podstawie art. 28 u.s.u.s. Przy czym brak wystąpienia całkowitej nieściągalności przyznała także sama skarżącą w treści skargi. Z przyczyn oczywistych nie znajdował zastosowania art. 28 ust. 3 pkt 1 u.s.u.s. Dalej zauważyć należy, iż w stosunku do skarżącej nie było prowadzone postępowanie upadłościowe (pkt 2, 4b, 4c), prowadzi działalność gospodarczą – co potwierdzają akta administracyjne i oświadczenie pełnomocnika skarżącej złożone na rozprawie (pkt 3), nie było prowadzone postępowanie likwidacyjne (pkt 4), wysokość nieopłaconej składki jest na tyle wysoko, ze przekracza koszty upomnienia (pkt 4a), prowadzone jest postępowanie egzekucyjne, które jest skuteczne mając na uwadze m.in. przysługujące skarżącej świadczenie emerytalne (pkt 5 i 6).
Niezależnie od przesłanek wynikających z art. 28 ust. 2 i 3 u.s.u.s., należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności (art. 28 ust. 3a). W myśl § 3 ust. 1 rozporządzenia Zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku:
1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych;
2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności;
3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.
Przesłanki, o których mowa w art. 28 ust. 3a u.s.u.s. w związku z w § 3 ust. 1 pkt 1 do 3 wskazanego wyżej rozporządzenia i możliwość umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne dotyczą takiej sytuacji, w której indywidualny stan majątkowy, sytuacja rodzinna lub zdrowotna zobowiązanego jest taka, że nie jest on w stanie spłacić należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla niego lub jego rodziny. Przy czym z uznaniem administracyjnym dopiero mamy do czynienia, gdy stwierdzone zostanie przez organ wystąpienie którejś z w/w przesłanek (por. wyrok NSA z 16 lutego 2022 r., I GSK 1346/21).
W przedmiotowej sprawie organ stwierdził brak spełnienia opisanych powyżej przesłanek uzasadniających umorzenie należności z tytułu składek na podstawie cyt. art. 28 ust. 3a u.s.u.s. w zw. z § 3 rozporządzenia, co oznacza, że zaskarżona decyzja organu nie była objęta uznaniem administracyjnym, o którym mowa powyżej.
Podkreślić należy, iż przepis § 3 rozporządzenia stanowi wprost, że to zobowiązany ma wykazać spełnienie przesłanek do umorzenia, to znaczy, iż w tym zakresie ciężar dowodu spoczywa właśnie na nim (por. wyrok NSA z 8 marca 2013 r., sygn. akt II GSK 2410/11).
Skarżąca wnosząc o umorzenie należności z tytułu składek powołała się przede wszystkim na okoliczność ciężkiej choroby jaką przebyła i złego stanu zdrowia, przedkładając na potwierdzenie dokumentację medyczną z lat 2012 i 2013 (kiedy skarżąca dotknięta była chorobą nowotworową) oraz wyniki różnych badań wskazujących m.in. na występującą u skarżącej osteoporozę.
Jak ustalił organ w oparciu o zgromadzony w sprawie materiał dowodowy, skarżąca prowadzi działalność gospodarczą (pełnomocnik skarżącej potwierdził tę okoliczność także na rozprawie). Według jej oświadczenia w 2020 r. osiągnęła dochód w wysokości 47.78,10 zł, w 2021 r. - 44.086,90 zł, a w okresie od stycznia 2022 r. do lutego 2022 r. – 5952 zł. Ponadto pobiera świadczenie emerytalne w kwocie 2.561,79 zł brutto, tj. 2.320,23 zł netto. Ze świadczenia są dokonywane potrącenia egzekucyjne w kwocie 640,44 zł. Strona prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z mężem, który aktualnie posiada tytuł do ubezpieczenia na podstawie umowy zlecenia i wg oświadczenia uzyskuje dochód w kwocie – 2100 zł netto. Stałe miesięczne wydatki z tytułu opłat za czynsz wynoszą 210,00 zł, opłat eksploatacyjnych w kwocie 320,00 zł oraz koszty leczenia na kwotę 400,00 zł. Wnioskodawczyni oświadczyła, że posiada zobowiązania pieniężne w bankach w wysokości 54.550,00 zł, które spłaca w ratach po 1.550,00 zł miesięcznie. Ponadto jest właścicielem na prawach wspólności ustawowej majątkowej małżeńskiej lokalu mieszkalnego o pow. 48,60 m2, położonego w [...].
Organ uwzględnił, iż skarżąca przebyła chorobę nowotworową (jak wynika z akt sprawy było to w okresie 2012-2013 r.), jednak brak według ZUS przesłanek do uznania, że skarżąca z uwagi na przewlekłą chorobę pozbawiona jest możliwości uzyskiwania dochodu niezbędnego do opłacenia należności. W przypadku skarżącej sytuacja ta aktualnie nie ma miejsca, ponieważ pobiera świadczenie emerytalne, które stanowi stałe źródło dochodu niezależnie od stwierdzonych schorzeń. Ponadto wnioskodawczyni nadal pozostaje aktywna zawodowo, prowadząc działalność gospodarczą.
W związku z tak ustaloną sytuacją majątkowo-finansową, osobista, rodzinną i zdrowotną, organy były uprawnione do stwierdzenia braku spełnienia przesłanek do umorzenia zaległych składek w oparciu o § 3 rozporządzenia.
Przeprowadzona przez ZUS ocena nie budzi zastrzeżeń Sądu. Nie ulega wątpliwości, iż sytuacja zdrowotna skarżącej jest skomplikowana, jednak zgodzić należy się z organem, że skarżąca nie jest pozbawiona możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności ani z uwagi na przewlekłą chorobę, ani z uwagi na konieczność sprawowania opieki nad chorą osobą, bowiem nie tylko pobiera świadczenie emerytalne, ale dodatkowo prowadzi stale działalność gospodarczą, osiągając z niej dodatkowy dochód. Zatem brak podstaw do stwierdzenia, iż spełniona została przesłanka określona w § 3 ust. 1 pkt 3 u.s.u.s. W świetle zaś tego przepisu same kłopoty zdrowotne osoby zobowiązanej nie są przesłanką stanowiącą podstawę do umorzenia należności z tytułu składek.
Dodać należy, iż zapewne to choroba przebyta przez skarżącą w 2012 r. zapoczątkowała i spowodowała u niej problemy z zaległościami w zakresie składek jednak podkreślić należy, iż wbrew podnoszonym przez skarżącą zarzutom, organ rozpoznając wniosek o umorzenie należności z tytułu składek nie bierze pod uwagę sytuacji, na moment powstania zaległości, ale bada aktualną sytuację, ustalając czy w tej bieżącej sytuacji są spełnione przesłanki, które uzasadniały umorzenie (choć zaległości skarżącej dotyczące należności z tytułu składek obejmują nie tylko lata 2012 i 2013 r. kiedy skarżąca chorowała, ale - z pewnymi przerwami - okres blisko 10 lat). W tak ustalonych zaś przez organ okolicznościach, zgodzić należy się z ZUS, że brak podstaw do stwierdzenia spełnienia przesłanki z § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia.
Sąd podziela stanowisko WSA w Białymstoku wyrażone w wyroku z dnia 1 grudnia 2021 r., I SA/Bk 480/21, że podstawą umorzenia zaległości z tytułu składek nie jest sam fakt zaistnienia choroby, a jedynie trudny stan majątkowy będący efektem tej choroby. Jako trudny stan majątkowy rozumie się sytuację, w której opłacenie zaległości spowodowałoby po stronie zobowiązanego niemożność zaspokojenia podstawowych potrzeb.
Zgodzić należy się także z Naczelnym Sadem Administracyjnym, który w wyroku z 11 marca 2022 r., I GSK 2264/18 orzekł, iż to ubiegający się o umorzenie należności z tytułu ubezpieczeń społecznych ma wykazać, że ze względu na stan majątkowy, sytuację rodzinną oraz zdrowotną nie jest w stanie opłacić należności, gdyż pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny. Wynika to przede wszystkim z faktu, że umarzanie należności z tytułu składek jest wyjątkiem od zasady obowiązku ich opłacania i to przede wszystkim stronie znane są okoliczności, które umożliwiają uregulowanie zaległości.
Dodać należy, iż organ w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji skoncentrował argumentację wokół przesłanki z § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia, z uwagi przede wszystkim na treść wniosku skarżącej i jego uzasadnienie. W tym zakresie organ nie odniósł się szczegółowo w treści decyzji do analizy przesłanek z pkt 1 i 2 (choć w podstawie prawnej decyzji przywołał § 3 ust. 1). Powyższe nie było przez skarżącą kwestionowane. Nawet jeżeli uznać to za uchybienie to pozostaje bez wpływu na wynik postępowania, gdyż po pierwsze skarżąca nie wskazywała na okoliczności o których mowa w pkt 1 i 2 § 3, a po drugie z akt sprawy jednoznacznie wynika, iż pkt 2 nie ma zastosowania. Podobnie nie ma zastosowania pkt 1, mając na uwadze zebrany przez organ materiał dowodowy, w szczególności potwierdzający dochód gospodarstwa domowego skarżącej i przedstawioną przez nią sytuację finansowo-majątkową, rodzinną i osobistą oraz prowadzenie nadal działalności gospodarczej.
Odnosząc się do stanowiska skarżącej zawartego w skardze wskazać należy, jak słusznie zauważył WSA w Opolu w wyroku z dnia 15 czerwca 2022 r., sygn. akt I SA/Op 104/22, że ,,w sytuacji, gdy organ dostrzega jakiekolwiek możliwości wyegzekwowania zaległych składek to podjęte negatywne dla wnioskodawcy rozstrzygnięcie, nie może być uważane za dowolne", a w przedmiotowej sprawie zachodzą możliwości wyegzekwowania zaległych składek, mając na uwadze stały dochód skarżącej w postaci świadczenia emerytalnego i dochód z prowadzonej działalności gospodarczej.
W konsekwencji w niniejszej sprawie zgodzić należy się z organem, że brak jest podstaw do umorzenia zobowiązań publicznoprawnych, jakimi są należności z tytułu składek, przy czym argumentacja organu w przedstawionym wyżej zakresie znajduje oparcie w aktach sprawy i jej dokumentach, nie jest dowolna.
Podkreślić należy, odnosząc się do stanowiska wyrażonego w treści skargi, iż mając na uwadze treść przesłanek umożliwiających umorzenie, w postępowaniu dotyczącym umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne badaniu podlega ocena aktualnej sytuacji majątkowej i rodzinnej zobowiązanego, a nie prawidłowość wydania przez ZUS decyzji stwierdzających, że skarżący jest dłużnikiem Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z tytułu nieopłaconych składek (kontrola zgodności z prawem tych decyzji należy do zakresu właściwości sądu powszechnego), czy też przyczyny powstania zaległości.
Przy czym dodać należy, iż orzeczenie przez organ o odmowie umorzenia należności z tytułu składek, nie uniemożliwia składania przez skarżącą przy zmianie okoliczności w jakich została wydana decyzja, ponownie takiego wniosku (por. wyrok NSA z 29 września 2021 r., I GSK 345/21 i z 7 września 2021 r., I GSK 622/21).
Odnosząc się do zarzutu skargi co do błędnego zważenia interesu zobowiązanej z interesem społecznym i błędne zastosowanie zasady równości wobec prawa, uznać należy zarzut za nieuzasadniony. Podkreślić należy, na co wcześniej już Sąd zwrócił uwagę, iż w przedmiotowej sprawie organ nie orzekał w ramach uznania administracyjnego, gdyż stwierdził brak spełnienia którejkolwiek z przesłanek dopuszczających możliwość zastosowania umorzenia należności z tytułu składek.
Z uwagi na fakt, że organ przeprowadził postępowanie w sposób prawidłowy i rzetelny, dokonał wyczerpującej oceny zgromadzonego materiału dowodowego, czemu dał wyraz w uzasadnieniu decyzji, spełniającym wymogi określone w art. 107 § 1 i 3 k.p.a., skargę na podstawie art. 151 p.p.s.a. należało oddalić.