II SA/GO 55/25

II SA/Go 55/25 - Wyrok WSA w Gorzowie Wlkp.
Data orzeczenia
2025-06-25
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2025-01-21
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wlkp.
Sędziowie
Jarosław Piątek /przewodniczący sprawozdawca/
Krzysztof Rogalski
Michał Ruszyński
Symbol z opisem
6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne
Świadczenie socjalne
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy
Dz.U. 2023 poz 390
art. 16, art. 32 ust. 1
Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t. j.)
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jarosław Piątek (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Krzysztof Rogalski Sędzia WSA Michał Ruszyński Protokolant st. sekr. sąd. Danuta Chorabik po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 25 czerwca 2025 r. sprawy ze skargi E. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie uchylenia decyzji i odmowy przyznania prawa do zasiłku pielęgnacyjnego uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta [...]. z dnia [...]r. nr [...]
Uzasadnienie
Decyzją z [...] października 2023 r., nr [...] Kierownik Działu Świadczeń Rodzinnych i Funduszu Alimentacyjnego w [...] Centrum Pomocy Rodzinie Kierownik działający z upoważnienia Prezydenta Miasta [...]., na podstawie art. 16, art. 32 ust. 2 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz. U. z 2023 r., poz. 390 ze zm.) oraz art. 104, art. 107, art. 151 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U z 2023 r., poz. 775 – dalej jako k.p.a.) uchylił decyzję nr [...] z dnia [...].07.2023 r. (pkt 1 decyzji) oraz odmówił przyznania prawa do zasiłku pielęgnacyjnego E. K. w okresie od [...].07.2023 r. do [...].12.2023 r. (pkt 2 decyzji).
W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, że postanowieniem z dnia [...].08.2023 r. wznowił postępowanie w sprawie decyzji z dnia [...].07.2023 r. [...] na mocy której przyznał E. K. prawo do zasiłku pielęgnacyjnego na okres od 1.07.2023 r. do 1.12.2023 r.. Decyzja została wydana na podstawie orzeczenia lekarza orzecznika ZUS z dnia [...].06.2023 r. nr [...] stwierdzającego, że E. K. jest osobą niezdolną do samodzielnej egzystencji do [...].12.2023 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych poinformował, że został zgłoszony zarzut wadliwości wskazanego orzeczenia lekarza orzecznika ZUS. Organ podał, że z § 1 rozporządzenia Ministra Zdrowia z 14 czerwca 2023 r. w sprawie odwołania na obszarze Rzeczypospolitej Polskiej stanu zagrożenia epidemicznego (Dz. U. z 2023 r., poz. 1118) wynika, że z dniem 1 lipca 2023 r. odwołano na obszarze Rzeczypospolitej Polskiej stan zagrożenia epidemicznego w związku z zakażeniami wirusem SARS-Cov-2. W myśl § 2 ww. rozporządzenia z dniem 1 lipca 2023 r. traci moc rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 12 maja 2022 r. w sprawie ogłoszenia na obszarze Rzeczypospolitej Polskiej stanu zagrożenia epidemicznego (Dz. U. z 2022 r., poz. 1028). Z kolei zgodnie z art. 15zc ust. 1 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach zawiązanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (t.j. Dz. U. z 2023 r., poz. 1327 ze zm.) z przyczyn związanych z przeciwdziałaniem COVID-19, orzeczenie o : 1) częściowej niezdolności do pracy, 2) całkowitej niezdolności do pracy, 3) całkowitej niezdolności do pracy i niezdolności do samodzielnej egzystencji, 4) niezdolności do samodzielnej egzystencji – wydane na czas określony na podstawie odpowiednio przepisów ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2022 r. poz. 504, 1504 i 2461), ustawy z dnia 27 czerwca 2003 r. o rencie socjalnej (Dz. U. z 2022 r. poz. 240 i 2476 oraz z 2023 r. poz. 658), ustawy z dnia 30 października 2002 r. o ubezpieczeniu społecznym z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych (Dz. U. z 2022 r. poz. 2189), ustawy z dnia 30 października 2002 r. o zaopatrzeniu z tytułu wypadków lub chorób zawodowych powstałych w szczególnych okolicznościach (Dz. U. z 2020 r. poz. 984), ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników, ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (Dz. U. z 2022 r. poz. 2039), ustawy z dnia 29 maja 1974 r. o zaopatrzeniu inwalidów wojennych i wojskowych oraz ich rodzin (Dz. U. z 2023 r. poz. 1100), ustawy z dnia 2 września 1994 r. o świadczeniu pieniężnym i uprawnieniach przysługujących żołnierzom zastępczej służby wojskowej przymusowo zatrudnianym w kopalniach węgla, kamieniołomach, zakładach rud uranu i batalionach budowlanych (Dz. U. z 2021 r. poz. 1774), ustawy z dnia 31 lipca 2019 r. o świadczeniu uzupełniającym dla osób niezdolnych do samodzielnej egzystencji (Dz. U. z 2023 r. poz. 156 i 535), którego ważność upływa w okresie obowiązywania stanu zagrożenia epidemicznego albo stanu epidemii albo w okresie 30 dni następujących po ich odwołaniu, zachowuje ważność przez okres kolejnych 3 miesięcy od dnia upływu terminu jego ważności, w przypadku złożenia wniosku o ustalenie uprawnień do świadczenia na dalszy okres przed upływem terminu ważności tego orzeczenia. Organ wskazał, że wniosek o ustalenie prawa do zasiłku pielęgnacyjnego został złożony w dniu [...].07.2023 r. Z orzeczenia lekarza orzecznika ZUS z dnia [...].06.2022 r. nr akt [...] wynika, że E. K. jest niezdolna do samodzielnej egzystencji do [...].06.2023 r. Osoba, która legitymuje się orzeczeniem o niepełnosprawności wydanym przez ZUS którego termin upłynął dnia [...].06.2023 r., aby uzyskać dalsze prawo do zasiłku pielęgnacyjnego powinna złożyć nowy wniosek o ustalenie uprawnień do świadczenia na dalszy okres przed upływem terminu ważności tego orzeczenia, a wiec przed [...].06.2023 r., tj. powinna złożyć nowy wniosek o ustalenie prawa do zasiłku pielęgnacyjnego na dalszy okres przed upływem terminu ważności orzeczenia o niepełnosprawności. W niniejszej sprawie nie został spełniony ten warunek. Organ zwrócił uwagę, że z orzeczenia Komisji Lekarskiej ZUS nr [...] z dnia [...].07.2023 r. nr akt [...] wynika, że E. K. nie jest niezdolna do samodzielnej egzystencji. Przedmiotowe orzeczenie stało się prawomocne w dniu [...].072023 r. Z tego względu w ocenie organu stronie nie przysługiwał zasiłek pielęgnacyjny od początku obowiązywania decyzji, a więc od [...].07.2023 r., gdyż E. K. nie legitymuje się orzeczeniem o stopniu niepełnosprawności. Organ wskazał, że zgodnie z art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a. w sprawie zakończonej decyzją ostateczną wznawia się postępowanie, jeżeli wyjdą na jaw istotne dla sprawy nowe okoliczności faktyczne lub nowe dowody istniejące w dniu wydania decyzji, nieznane organowi, który wydał decyzje. Organ stwierdził, że strona nie spełniała kryterium do przyznania zasiłku pielęgnacyjnego. Dlatego tez decyzja [...] z dnia [...].07.2023 r. w ogóle nie powinna być wydana. Organ wskazał, że zgodnie z art. 151 § 1 pkt 2 k.p.a. organ administracji publicznej po przeprowadzeniu postępowania wydaje decyzję, w której uchyla decyzję dotychczasową, gdy stwierdzi istnienie podstaw do jej uchylenia na podstawie art. 145 § 1 lub art. 145a i wydaje nową decyzję rozstrzygającą o istocie sprawy. W związku z powyższym organ uchylił decyzję pierwotną i orzekł jak w sentencji.
Po rozpatrzeniu odwołania E. K. od opisanej powyżej decyzji, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...]. decyzją z dnia [...] listopada 2024 r. nr [...] utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy wskazał, że rozważył czy postępowanie w przedmiotowej sprawie zostało wszczęte w oparciu o właściwą podstawę prawną. Przepis art. 145 1 pkt 5 k.p.a. stanowi, że nowe dowody w sprawie muszą istnieć w dnu wydania decyzji. Z akt sprawy wynika natomiast, że decyzja przyznająca skarżącej prawo do zasiłku pielęgnacyjnego została wydana w dniu [...] lipca 2023 r., natomiast orzeczenie Komisji Lekarskiej ZUS nr [...] nr akt [...], którym ustalono, że E. K. nie jest niezdolna do samodzielnej egzystencji zostało wydane [...] lipca 2023 r., a więc 4 dni po wydaniu decyzji. W dacie wydania decyzji z dnia [...] lipca 2023 r. nie zaistniała przesłanka z art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a. Z tych względów w ocenie Kolegium przepis art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a. nie mógł mieć zastosowania w sprawie i nie mógł być wskazany jako podstawa do wydania postanowienia o wznowieniu postępowania. W ocenie organu II instancji przepisem takim mógłby być art. 145 § 1 pkt 8 k.p.a., zgodnie z którym w sprawie zakończonej decyzją ostateczna wznawia się postępowanie, jeżeli decyzja został wydana w oparciu o inną decyzję lub orzeczenie sądu, które zostało następnie uchylone lub zmienione. SKO wskazało, że rozważyło także czy możliwe było uchylenie decyzji z dnia [...] lipca 2023 r. w oparciu o przepis art. 32 ustawy z dnia 28 listopada 2023 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz. U. z 2024 r., poz. 323 – dalej jako u.ś.r.). Zgodnie z tym przepisem organ właściwy oraz wojewoda mogą bez zgody strony zmienić lub uchylić ostateczną decyzję administracyjną, na mocy której strona nabyła prawo do świadczeń rodzinnych, jeżeli uległa zmianie sytuacja rodzinna lub dochodowa rodziny mająca wpływ na prawo do świadczeń rodzinnych, członek rodziny nabył prawo do świadczeń rodzinnych w innym państwie w związku ze stosowaniem przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, osoba nienależnie pobrała świadczenie rodzinne lub wystąpiły inne okoliczności mające wpływ na prawo do świadczeń. Kolegium wskazało, że w dniu wydania decyzji (postanowienia) z dnia [...] sierpnia 2023 r. decyzja z dnia [...] lipca 2023 r. była decyzją ostateczną i zmianie uległa sytuacja rodzinna. Organ odwoławczy podniósł, że z uwagi na zasadę szybkości postępowania oraz pogłębianie zaufania do organów państwa niezasadnym byłoby uchylanie zaskarżonej decyzji i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia, gdyż skutkowałoby to jedynie wskazaniem w podstawie prawnej decyzji przepisu art. 32 ust. 1, a niej jak w zaskarżonej decyzji art. 32 ust. 2 u.p.s. (winno być u.ś.r.), zgodnie z którym w sprawach nieuregulowanych w niniejszej ustawie stosuje się przepisy ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania admi9nistarcyjnego. Kolegium wskazało, że dokonało ustaleń czy złożony przez E. K. w dniu [...] października 2023 r. sprzeciw wobec orzeczenia Komisji Lekarskiej ZUS nr [...] z dnia [...].07.2023 r. w sprawie [...] przyniósł skutejk prawny w postaci zmiany ww. orzeczenia. E. K. poinformowała, że zapadł wyrok w związku z jej odwołaniem i sprzeciwem wobec orzeczenia Komisji Lekarskiej ZUS nr [...] z dnia [...].07.2023 r. Wyrokiem z dnia [...] września 2024 r. Sąd Okręgowy oddalił odwołanie E. K. od decyzji z dnia [...] września 2023 r. [...] o świadczenie uzupełniające. Zdaniem organu odwoławczego sprzeciw strony wobec ww. orzeczenia Komisji Lekarskiej ZUS nie przyniósł skutku prawnego w postaci zmiany tegoż orzeczenia. Wobec powyższego skarżąca nie legitymuje się orzeczeniem o niezdolności do samodzielnej egzystencji. Zgodnie z art. 16 ust. 1 u.ś.r. zasiłek pielęgnacyjny przyznaje się w celu częściowego pokrycia wydatków wynikających z konieczności zapewnienia opieki i pomocy innej osoby w związku z niezdolnością do samodzielnej egzystencji. Zgodnie z orzeczeniem Komisji Lekarskiej ZUS nr [...] z dnia [...].07.2023 r. w sprawie [...] E.K. nie jest niezdolna do samodzielnej egzystencji i dlatego zdaniem Kolegium organ I instancji zasadnie orzekł o uchyleniu decyzji decyzję nr [...] z dnia [...].07.2023 r. oraz odmówił przyznania E. K. prawa do zasiłku pielęgnacyjnego w okresie od [...].07.2023 r. do [...].12.2023 r.
W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wlkp. E. K. podniosła, że jej sytuacja materialna i zdrowotna jest trudna. Skarżąca wskazała, że z mocy 15zc ust. 1 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach zawiązanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych, organ uznał, że jest niezdolna do samodzielnej egzystencji w okresie od [...].07.2023 r. [...].09.2023 r. i wypłacił świadczenie uzupełniające za ten okres. Skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o oddalenie skargi, podtrzymując swoje stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Zgodnie z art. 145 § 1 pkt 1 lit. a-c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2024 r., poz. 935; dalej jako p.p.s.a.) uwzględnienie przez sąd administracyjny skargi następuje, gdy sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania, inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy. Zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą prawną. Oznacza to, że bierze pod uwagę wszelkie naruszenia prawa, a także wszystkie przepisy, które powinny znaleźć zastosowanie w rozpoznawanej sprawie, niezależnie od żądań i wniosków podniesionych w skardze – w granicach sprawy, wyznaczonych przede wszystkim rodzajem i treścią zaskarżonego aktu. Sąd nie może wydać orzeczenia na niekorzyść skarżącego, chyba że stwierdzi naruszenie prawa skutkujące stwierdzeniem nieważności zaskarżonego aktu lub czynności (art. 134 § 2 p.p.s.a.).
Przedmiotem kontroli sądowej jest decyzja z [...] listopada 2024 r. Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...]. utrzymująca w mocy decyzję Prezydenta Miasta [...]. z dnia [...] października 2023 r. w przedmiocie uchylenia decyzji oraz odmowy przyznania prawa do zasiłku pielęgnacyjnego w okresie od [...].07.2023 r. do [...].12.2023 r.
Skarga zasługiwała na uwzględnienie, choć z innych przyczyn niż w niej wskazane. Zdaniem Sądu w pierwszej kolejności należy podnieść, że organ I instancji wydał rozstrzygnięcie na podstawie art. 16, art. 32 ust. 2 u.ś.r., 151 § 1 pkt 2 w zw. z art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a.
Należy wskazać, że zgodnie z art. 32 ust. 1 u.ś.r. organ właściwy oraz wojewoda mogą bez zgody strony zmienić lub uchylić ostateczną decyzję administracyjną, na mocy której strona nabyła prawo do świadczeń rodzinnych, jeżeli uległa zmianie sytuacja rodzinna lub dochodowa rodziny mająca wpływ na prawo do świadczeń rodzinnych, członek rodziny nabył prawo do świadczeń rodzinnych w innym państwie w związku ze stosowaniem przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, osoba nienależnie pobrała świadczenie rodzinne lub wystąpiły inne okoliczności mające wpływ na prawo do świadczeń. W myśl art. 32 ust. 3 u.ś.r. w sprawach nieuregulowanych w niniejszej ustawie stosuje się przepisy ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2023 r. poz. 775 i 803), z zastrzeżeniem ust. 3.
W doktrynie wskazuje się, że w art. 32 ust. 1 u.ś.r. ustawodawca uregulował w sposób szczególny nadzwyczajny tryb weryfikacji ostatecznych decyzji administracyjnych przyznających prawo do świadczeń rodzinnych. Zawarta w tym przepisie regulacja stanowi rozwiązanie szczególne w stosunku do przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego, w których uregulowano zasadniczo trzy tryby nadzwyczajne wzruszania decyzji ostatecznych, tj. tryb wznowienia postępowania (art. 145 k.p.a.), tryb stwierdzenia nieważności decyzji (art. 156 k.p.a.) oraz tryb uchylenia lub zmiany decyzji ostatecznych (art. 154, 155, 161 k.p.a.) (Rączka Piotr (red.), Świadczenia rodzinne. Komentarz, wyd. II). Postępowanie o uchylenie przyznanego wcześniej świadczenia nie jest postępowaniem nadzwyczajnym - w rozumieniu kodeksu postępowania administracyjnego. Jest to postępowanie wprawdzie istotnie szczególne, specyficzne dla świadczeń rodzinnych, ale jest ono tylko postępowaniem odrębnym od postępowania o przyznanie tego rodzaju praw, to jest toczy się na zasadach właściwych dla postępowania zwykłego (wyrok NSA z dnia 13 sierpnia 2024 r., I OSK 2157/23, CBOSA). W orzecznictwie wskazuje się, że instytucja wznowienia postępowania administracyjnego, przewidziana w art. 145 k.p.a. , znajduje wobec tego zastosowanie tylko wówczas, gdy nie ma miejsca żadna z podstaw zmiany lub uchylenia ostatecznej decyzji, wymienionych w art. 32 ust. 1 u.ś.r. Wymienione unormowanie pozostaje w związku z zasadą postępowania administracyjnego, wyrażoną w art. 16 § 1 k.p.a. według której uchylenie lub zmiana decyzji ostatecznych, stwierdzenie ich nieważności oraz wznowienie postępowania może nastąpić w przypadkach przewidzianych w kodeksie lub w ustawach szczególnych. Przepis art. 32 ust. 1 u.ś.r. zawiera właśnie - w zakresie ograniczonym do wskazanych w nim podstaw zmiany lub uchylenia decyzji ostatecznych - regulację szczególną w stosunku do przepisów kodeksu. W tym zakresie wyłącza zatem zastosowanie przepisów k.p.a. Wobec tego, organ administracji uchylając ostateczną decyzję dotyczącą świadczeń rodzinnych, jest zobowiązany szczegółowo uzasadnić podstawy zastosowanego trybu uchylenia decyzji (vide: wyrok WSA w Gliwicach z dnia 17 września 2007 r., IV SA/Gl 1459/06, CBOSA). Art. 32 ust. 1 u.ś.r. nie wyklucza stosowania instytucji wznowienia postępowania uregulowanej przepisami K.p.a., choć zastosowanie właściwego trybu w konkretnym stanie faktycznym może budzić istotne wątpliwości (por. wyrok NSA z dnia 14 czerwca 2016 r., I OSK 3157/14, wyrok WSA w Krakowie z dnia 19 października 2011 r., III SA/Kr 1167/10, CBOSA). W orzecznictwie zwrócono uwagę, że na podstawie art. 30 ust. 2 pkt 1 u.ś.r. dotyczącego zwrotu nienależnie pobranego świadczenia rodzinnego w powiązaniu z treścią art. 32 in fine może być wydana decyzja uchylająca decyzję o świadczeniu z mocą ex tunc. Sięganie do rozwiązań zawartych w k.p.a. jest możliwe w przypadku, kiedy nie ma odpowiedniej regulacji w obrębie przepisów szczególnych ustawy o świadczeniach rodzinnych i w sposób zgodny z zasadami prawa administracyjnego. Zastosowanie art. 151 § 1 pkt 2 k.p.a. w odniesieniu do uprawniającej decyzji w zamkniętym przedziale czasowym usytuowanym w przeszłości może prowadzić i prowadzi w pewnych zakresie do naruszenia zasady lex retro non agit (zob. wyrok NSA z dnia 14 czerwca 2016 r., I OSK 3157/14, CBOSA).
W niniejszej sprawie organ I instancji nie wyjaśnił powodu niezastosowania trybu określonego w art. 32 ust. 1 u.ś.r., co stanowi naruszenie art. 107 § 3 k.p.a. W ocenie Sądu stanowisko Kolegium nie jest spójne. Z jednej strony organ odwoławczy wskazał, że w sprawie nie znajduje zastosowania art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a., gdyż decyzja przyznająca skarżącej prawo do zasiłku pielęgnacyjnego została wydana w dniu [...] lipca 2023 r., natomiast orzeczenie Komisji Lekarskiej ZUS nr [...] nr akt [...], którym ustalono, że E. K. nie jest niezdolna do samodzielnej egzystencji zostało wydane [...] lipca 2023 r., a więc 4 dni po wydaniu decyzji. Jednocześnie Kolegium stwierdziło, że takim przepisem "mógłby być" art. 145 § 1 pkt 8 k.p.a., co w ocenie Sądu stanowi naruszenie art. 107 § 3 k.p.a. Z drugiej strony SKO uznało, że podstawą uchylenia decyzji może stanowić art. 32 ust. 1 u.ś.r. Organ przytoczył bowiem treść ww. przepisu i wskazał, że w dniu wydania decyzji (postanowienia) z dnia [...] sierpnia 2023 r. decyzja z dnia [...] lipca 2023 r. była decyzją ostateczną i zmianie uległa sytuacja rodzinna skarżącej. Organ odwoławczy podniósł, że z uwagi na zasadę szybkości postępowania oraz pogłębianie zaufania do organów państwa niezasadnym byłoby uchylanie zaskarżonej decyzji i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia, gdyż skutkowałoby to jedynie wskazaniem w podstawie prawnej decyzji przepisu art. 32 ust. 1, a niej jak w zaskarżonej decyzji art. 32 ust. 2 u.p.s. (winno być u.ś.r.), zgodnie z którym w sprawach nieuregulowanych w niniejszej ustawie stosuje się przepisy K.p.a. Powyższe prowadzi do wniosku, że w ocenie Kolegium podstawą prawną rozstrzygnięcia decyzji organu I instancji stanowił art. 32 ust.1 u.ś.r. Należy dodać, że organ odwoławczy nie uzasadnił podstaw zastosowanego przez organ I instancji trybu weryfikacji decyzji ostatecznej, ale odniósł się co do obydwu trybów; zarówno przewidzianego w art. 145 k.p.a. i n. jak i w art. 32 ust. 1 u.ś.r. pomimo że nie mogą być stosowane łącznie (art. 32 ust. 2 u.ś.r.). W rezultacie w sprawie doszło do swoistego "pomieszania" dwóch trybów postępowania weryfikującego decyzję przyznającą zasiłek pielęgnacyjny. Zdaniem Sądu stanowisko Kolegium nie może zostać również zaakceptowane mając na uwadze treść art. 107 § 3 k.p.a., zgodnie z którym uzasadnienie prawne decyzji powinno zawierać wyjaśnienie podstawy prawnej z przytoczeniem przepisów prawa a także z zasadą przekonywania wyrażoną w art. 11 k.p.a. Stanowisko organu odwoławczego nie powinno w tym zakresie budzić wątpliwości.
Analizując sprawę w kontekście art. 32 ust. 1 u.ś.r. przywołanego przez Kolegium jako podstawy prawnej uchylenia decyzji, należy wskazać, że przewidziany w art. 32 ust. 1 u.ś.r. tryb zmiany lub uchylenia decyzji ostatecznej warunkowany jest zmianą sytuacji faktycznej lub prawnej. Instytucja ta w założeniu ma bowiem zastosowanie do sytuacji faktycznych, gdy w trakcie wypłaty świadczenia wystąpiła jedna z okoliczności o których mowa w tym przepisie, czyli zmianie uległ "pierwotny" stan sprawy (z chwili ustalania prawa do świadczenia), a która spowodowała konieczność zmiany lub uchylenia ostatecznej decyzji (por. wyrok WSA w Poznaniu z 5 października 2022 r., II SA/Po 657/22, wyrok WSA w Gdańsku z dnia 7 maja 2025 r., II SA/Gd 1303/24, www.orzeczenia.nsa.gov.pl – dalej CBOSA). Uzasadnione jest co do zasady stanowisko Kolegium, że w świetle orzeczenia Komisji Lekarskiej ZUS nr [...] z dnia [...].07.2023 r. w sprawie [...] E. K. nie jest niezdolna do samodzielnej egzystencji, co świadczy o zaistnieniu negatywnej przesłanki do przyznania zasiłku pielęgnacyjnego (art. 16 ust.1 u.ś.r.). Zważyć jednak trzeba, że w utrwalonym orzecznictwie przyjmuje się, że decyzja o zmianie albo uchyleniu decyzji przyznającej świadczenie rodzinne, wydawana w oparciu o art. 32 ust. 1 u.ś.r., ma charakter konstytutywny. Decyzja taka powoduje zmianę bądź uchylenie dotychczasowych uprawnień podmiotu. Ponadto, może ona wywierać wyłącznie skutki ex nunc, tj. od chwili jej wydania na przyszłość. Nie jest zatem dopuszczalne uchylenie lub zmiana decyzji z mocą wsteczną (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 16 czerwca 2016 r., I OSK 15/15, z dnia 26 października 2016 r., I OSK 2307/14, z dnia 24 maja 2018 r., I OSK 2842/17 oraz z dnia 17 lutego 2022 r., I OSK 896/21, wyrok NSA z dnia 13 sierpnia 2024 r., I OSK 2157/23, wyrok WSA w Gorzowie Wlkp. z dnia 18 października 2023 r., II SA/Go 386/23, wyrok WSA w Gdańsku z dnia 13 grudnia 2023 r., II SA/Gd 3678/23, CBOSA). Ponadto w orzecznictwie wskazuje się, że w trybie art. 32 ust. 1 u.ś.r. wykluczone jest jednoczesne uchylenie i zmiana tej samej decyzji ostatecznej (vide: wyrok WSA w Gdańsku z dnia 7 maja 2025 r., II SA/Gd 1303/24, CBOSA). Skoro w wyniku uchylenia decyzji w trybie art. 32 ust. 1 u.ś.r. strona traci uprzednio przyznane uprawnienie, to nie ma podstawy faktycznej i prawnej do rozstrzygnięcia o odmowie przyznania tego prawa, gdyż rozstrzyganie takie jest bezprzedmiotowe (wyrok WSA w Gdańsku z dnia 7 maja 2025 r., II SA/Gd 1303/24, CBOSA). Wskazana odmowa przyznania prawa do zasiłku pielęgnacyjnego (pkt 2 decyzji z [...].10.2023 r. organu I instancji) jest sprzeczna z katalogiem rozstrzygnięć określonych w art. 32 ust. 1 u.ś.r. Nadto rozstrzygnięcie (pkt 2) ww. decyzji odnosi się częściowo do okresu sprzed wydania decyzji uchylającej prawo do zasiłku pielęgnacyjnego (pkt 1 ww. decyzji). Jak wyżej wskazano – w trybie art. 32 ust. 1 u.ś.r. – nie można dokonywać rozstrzygnięć (uchylenia lub zmiany decyzji) z mocą (datą) wsteczną. Wymaga również podkreślenia, że w sytuacji, gdy upłynął już okres na jaki świadczenie zostało przyznane, brak jest podstaw do uchylenia lub zmiany w trybie art. 32 ust. 1 u.ś.r., decyzji przyznającej świadczenie. W takim wypadku zastosowanie znajduje już tylko materialnoprawna instytucja zwrotu nienależnie pobranego świadczenia (por. wyroki NSA z: 19 stycznia 2009 r., I OSK 535/08; 3 listopada 2011 r., I OSK 1035/11; 20 marca 2012 r., I OSK 1919/11; 29 listopada 2012 r., I OSK 945/12; 14 grudnia 2012 r., I OSK 1099/12; 16 stycznia 2013 r., I OSK 1280/12; 16 czerwca 2016 r., I OSK 15/15; 29 kwietnia 2020 r., I OSK 54/20, wyrok WSA w Bydgoszczy z dnia 18 marca 2025 r., II SA/Bd 19/25, CBOSA).
Wskazane uchybienia o charakterze procesowym i materialnym miały istotny wpływ na wynik sprawy i dlatego Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c w zw. z art. 135 p.p.s.a. uchylił zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję organu I instancji. Stosownie do art. 153 p.p.s.a. ponownie rozpoznające sprawę organy administracji związane są wyrażoną oceną prawną. Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organ I instancji uwzględni przedstawioną wyżej ocenę prawną co do zakresów stosowania art. 32 ust. 1 u.ś.r. oraz art. 145 § 1 k.p.a., jako podstaw uchylenia lub zmiany decyzji ostatecznych. W przypadku zastosowania art. 32 ust. 1 u.ś.r. organ uchyli postanowienie o wznowieniu postępowania administracyjnego i umorzy postępowanie w tym zakresie (por. wyrok WSA w Gliwicach z dnia 17 września 2007 r., IV SA/Gl 1459/06, CBOSA). Z kolei w przypadku stwierdzenia braku podstaw do zastosowania art. 32 ust. 1 u.ś.r. organ rozważy możliwość prowadzenia postępowania wznowieniowego na podstawie – jak wskazało Kolegium – przesłanki z art. 145 § 1 pkt 8 k.p.a. i uzasadni podstawy zastosowanego trybu uchylenia decyzji.
-----------------------
13