II SA/GO 522/22

II SA/Go 522/22 - Wyrok WSA w Gorzowie Wlkp.
Data orzeczenia
2022-10-26
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2022-08-18
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wlkp.
Sędziowie
Grażyna Staniszewska
Jacek Jaśkiewicz
Jarosław Piątek /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne
Ubezpieczenie społeczne
Sygn. powiązane
I GSK 375/23 - Wyrok NSA z 2024-04-05
Skarżony organ
Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku
Uchylono zaskarżoną decyzję w części
Powołane przepisy
Dz.U. 2021 poz 423
art.28 ust.3 i 3a
Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych.
Dz.U. 2003 nr 141 poz 1365
§3 ust.1
ROZPORZĄDZENIE MINISTRA GOSPODARKI, PRACY I POLITYKI SPOŁECZNEJ z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne
Dz.U. 2022 poz 329
art.145§1 pkt 1 lit.c
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi  - t.j.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jarosław Piątek (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Jacek Jaśkiewicz Sędzia WSA Grażyna Staniszewska Protokolant st. sekr. sąd. Agata Przybyła po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 26 października 2022 r. sprawy ze skargi D.S. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek I. uchyla zaskarżoną decyzję w części utrzymującej w mocy decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] r., nr [...] w zakresie punktu 1. dotyczącego odmowy umorzenia należności za zatrudnionych pracowników, II. w pozostałym zakresie skargę oddala.
Uzasadnienie
D.S. w dniu 10 lutego 2022 r. wniosła do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych o umorzenie należności z tytułu składek, powołując się na trudną sytuację zdrowotną oraz finansową w prowadzonej działalności gospodarczej.
Zakład Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia [...] kwietnia 2022 r., nr [...], działając na podstawie:
1. art. 83 ust. 1 pkt 3 w zw. z art. 28 ust. 2 i 3 oraz art. 32 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2021 r., poz. 423 ze zm., dalej jako: u.s.u.s.) odmówił umorzenia składek za zatrudnionych pracowników w części finansowanej przez płatnika składek oraz za osobę prowadząca działalność gospodarczą za okres 09-11/2021 w łącznej kwocie 5 154,53 zł, w tym:
a) ubezpieczenia społeczne w kwocie 3 348,77 zł,
b) ubezpieczenie zdrowotne w kwocie 1 145,43 zł
c) Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych w kwocie 660,33 zł.
2. art. 83 ust. 1 pkt 3 w zw. z art. 28 ust. 3a i art. 32 u.s.u.s. oraz §3 ust. 1 pkt 1-3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzana należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. z 2003 r., nr 141, poz. 1365, dalej jako: rozporządzenie) odmówił umorzenia składek osoby ubezpieczonej będącej równocześnie płatnikiem tych składek za okres 09-11/2021 w łącznej kwocie 3 848,00 zł, w tym:
a) ubezpieczenia społeczne w kwocie 2 470,64 zł,
b) ubezpieczenie zdrowotne w kwocie 1 145,43 zł
c) Fundusz Pracy w kwocie 231,93 zł.
Uzasadniając powyższe rozstrzygnięcie organ podał, że w przedmiotowej sprawie nie wystąpiła w sposób bezsporny żadna z przesłanek uzasadniających uznanie należności za całkowicie nieściągalne w trybie art. 28 ust. 2 u.s.u.s., strona nie wykazała zgodnie z treścią art. 28 ust. 3a tej ustawy, iż ze względu na stan majątkowy oraz sytuację rodzinną spłata należności wiązałaby się z brakiem możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych jej gospodarstwa domowego strony. Nadto w ocenie organu skarżąca nie wykazała, aby powstanie zadłużenia było następstwem jakiegoś szczególnego zdarzenia oraz nie wykazała aby przewlekła choroba lub konieczność sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny pozbawiło stronę możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.
D.S. pismem z dnia [...] kwietnia 2022 r. wniosła o ponowne rozpatrzenie sprawy zaznaczając, że podjęta przez ZUS decyzja jest dla niej krzywdząca i niesprawiedliwa. Strona podniosła, iż nie posiada żadnych nieruchomości, ruchomości, wierzytelności oraz praw majątkowych, a prowadzona przez nią działalność została zawieszona, by w sytuacji ewentualnych sporów sądowych móc skorzystać z pomocy Rzecznika Małych i Średnich Przedsiębiorców. Strona podkreśliła, iż opłacenie składek pozbawi jej rodzinę możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych. Wyjaśniła, że jej małżonek deklaruje dochody w kwocie 4500 zł netto, jednak posiada swoje zobowiązania, które musi spłacać. Wskazała, że pandemia także wpłynęła na prowadzone przez jej małżonka przedsiębiorstwo, które powiązane jest z wykonywaną przez stronę działalnością, wobec czego również małżonek ma problemy finansowe. Strona zakwestionowała powołane przez organ w decyzji z [...] kwietnia 2022 r. orzecznictwo sądów administracyjnych, bowiem wyroki te zostały wydane przed pandemią COVID-19. Przedstawiła korzystne dla branży beauty wyroki wojewódzkich sądów administracyjnych oraz poinformowała, że obecnie jest w trakcie leczenia, choruje psychicznie i ma depresję. Strona przedłożyła także szereg dokumentów przedstawiający jej obecną sytuację finansową.
Zakład Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia [...] czerwca 2022 r., nr [...] utrzymał w mocy decyzję własną z dnia [...] kwietnia 2022 r., nr [...] o odmowie umorzenia należności z tytułu składek.
W uzasadnieniu decyzji organ podał, iż z przedłożonych przez D.S. dokumentów wynika, że prowadzona działalność gospodarcza polegała na branży beauty, zaopatrując salony kosmetyczne-fryzjerskie, ośrodki SPA i hotele w meble i wyposażenie w całej Polsce i Europie, jednak pandemia koronawirusa znacznie ograniczyła prowadzoną działalność, liczba klientów drastycznie spadła, co przełożyło się na zyski. Organ ustalił również, iż prowadzona przez stronę działalność ma wielu obiorców i kilku dostawców, nie jest w strukturze kapitałowej, grupy kapitałowe nie są jednymi z kluczowych odbiorców firmy, działalność nieregularnie otrzymuje granty i dotacje. Sytuacja finansowa firmy na przestrzeni lat kształtowała się następująco: w 2019 roku - przychód 684.473,85 zł, koszty 525.269,57 zł, dochód 159.204,28 zł, majątek firmowy 178.316,14 zł, majątek prywatny 20.000,00 zł, zobowiązania firmowe 673.025,00 zł, zobowiązania prywatne 658.889,00 zł; w 2020 roku - przychód 317.186,65 zł, koszty 354 082,71 zł, strata 36.896,06 zł, majątek firmowy 140.193,55 zł, majątek prywatny 20.000,00 zł, zobowiązania firmowe 613.181,00 zł, zobowiązania prywatne 606.113,00 zł; w 2021 r. - przychód 149.629,90 zł, koszty 310.293,73 zł, strata 160.663,83 zł, majątek firmowy 0,00 zł, majątek prywatny 0,00 zł, zobowiązania firmowe 457.000,00 zł, 553.337,00 zł.
Organ podał także, iż strona nie pracuje zarobkowo, nie posiada dochodów z innych źródeł, nie korzysta z pomocy społecznej oraz innych form pomocy, skarżąca jako stałe wydatki związane z utrzymaniem oszacowała na łączną kwotę 1.600,00 zł w tym: 1.000,00 zł opłaty eksploatacyjne 600,00 zł koszty związane z leczeniem; prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z mężem K.S., osiągając dochód w wysokości 4500 zł netto miesięcznie. Strona jest mikroprzedsiębiorcą, posiada inne zobowiązania pieniężne: - z tytułu podatków miesięcznie 457.000,00 zł; - z tytułu zaciągniętych kredytów miesięcznie 4.987,00 zł; - w bankach za okres 2022, w kwocie 553.337,00 zł, po 4.398,00 zł miesięcznie; - w instytucjach za okres 2022, w kwocie 60.000,00 zł, po 1.400,00 zł miesięcznie. Organ zwrócił uwagę, że ww. zobowiązania nie są spłacane, formą spłaty są dobrowolne wpłaty, strona nie posiada nieruchomości, ruchomości, praw majątkowych oraz wierzytelności, stara się o przyznanie renty i jest w trakcie rejestracji na zasiłek dla bezrobotnych, od 25 lat choruje przewlekle na kręgosłup, depresję oraz nerwicę.
Z wygenerowanych z Kompleksowego Systemu Informatycznego ZUS oraz rejestrów centralnych dokumentów wynika, że prowadzona przez skarżącą działalność gospodarcza została zawieszona z dniem [...] listopada 2021 r., od [...] maja 2022 r. strona jest zarejestrowana w Urzędzie Pracy jako osoba bezrobotna pobierająca zasiłek dla bezrobotnych, mąż skarżącej prowadzi działalność gospodarczą pod nazwą K. polegająca na produkcji mebli biurowych i sklepowych, w ramach Tarczy Antykryzysowej strona została zwolniona z opłacania składek za miesiące marzec, kwiecień oraz maj 2020 r., w dniu 13 maja 2020 r. otrzymała świadczenie postojowe w kwocie 2080,00 zł, nadto uzyskała pomoc rekompensującą negatywne konsekwencje ekonomiczne związane z COVID-19: od Starosty Powiatu w formie pożyczki w wysokości 5.000,00 zł oraz w formie dotacji lub innego bezzwrotnego świadczenia w wysokości 5.000,00 zł, a także od Dyrektora Wojewódzkiego Urzędu Pracy w formie dotacji lub innego bezzwrotnego świadczenia w wysokości 21.000,00 zł, strona nie posiada nieruchomości oraz ruchomości.
Dalej organ podał, że po dokonaniu ponownej analizy decyzja podjęta w I instancji była prawidłowa, a ewentualne umorzenie zadłużenia stanowiłoby pomoc de minimis. Zakład Ubezpieczeń Społecznych przedstawił treść art. 28 ust. 3 u.s.u.s. i wyjaśnił, że przepis ten stanowi zamknięty katalog sytuacji, na postawie których można uznać wystąpienie całkowitej nieściągalności należności z tytułu składek. Podkreślił przy tym, iż w rozpoznawanej sprawie nie wystąpiły żadne z uregulowanych w tym przepisie przesłanek, bowiem zobowiązana żyje (art. 28 ust. 1 pkt 1 u.s.u.s.) i nie pozyskano żadnych z wymienionych w tym przepisie dokumentów (art. 28 ust. 3 pkt 2, 4, 4b i 4c u.s.u.s.), tj. dokumentów z których wynikałoby, że sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 oraz art. 361 ust. 1 pkt 1 ustawy Prawo upadłościowe, nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym, nie nastąpiło zaspokojenie należności w umorzonym postępowaniu upadłościowym (ogłoszono upadłość), o której mowa w części III w tytule V ustawy Prawo upadłościowe. Organ podniósł, że prowadzona działalność gospodarcza K. polegająca na sprzedaży detalicznej mebli, sprzętu oświetleniowego i pozostałych artykułów użytku domowego prowadzona w wyspecjalizowanych sklepach została zawieszona w dniu [...] listopada 2021 r., natomiast zawieszenie prowadzenia działalności gospodarczej nie jest równoznaczne z zaprzestaniem jej prowadzenia (art. 28 ust. 3 pkt 3 u.s.u.s.), wskazał też, iż strona posiada następców prawnych. Jednocześnie organ zwrócił uwagę, że przesłanka określona w art. 28 ust. 3 pkt 4a u.s.u.s. nie zachodzi w niniejszej sprawie, ponieważ wysokość nieopłaconych należności z tytułu składek, o których umorzenie wniesiono przekracza kwotę kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym, Naczelnik Urzędu Skarbowego bądź Komornik Sądowy nie stwierdził braku majątku, z którego można prowadzić egzekucję (art. 28 ust. 3 pkt 5 u.s.u.s.). Przesłanka opisana w art. 28 ust. 3 pkt 6 u.s.u.s. nie zachodzi, bowiem Dyrektor Oddziału ZUS nie prowadzi obecnie wobec strony postępowania egzekucyjnego, z uwagi na jej zadłużenie. Jednocześnie organ podał, że obecnie nie został ustalony brak możliwości dochodzenia egzekucyjnego przez uprawnione w tym zakresie organy, a przyjęcie, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne na obecnym etapie byłoby przedwczesne.
Następnie organ wskazał, że zgodnie z art. 28 ust. 3a w zw. z art. 32 u.s.u.s. i § 3 ust. 1 rozporządzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz Fundusz Pracy, ubezpieczonych będących jednocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia, mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Zakład Ubezpieczeń Społecznych może umorzyć wskazane należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie ich opłacić, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku: 1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych; 2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności; 3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. Zdaniem organu ograniczone możliwości płatnicze nie mogą stanowić przesłanki do uznania za wystarczającą spełnienia przesłanki z § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia, bowiem w przedmiotowej sprawie są to subiektywne odczucia dłużnika. Każda osoba przejściowo może wykazać, iż znajduje się w trudnej sytuacji, lecz ZUS zobowiązany jest w sposób dokładny i racjonalny ocenić sytuację i podjąć decyzję o uznaniu jej za przesłankę do zastosowania umorzenia należności.
Organ wyjaśnił również, że zdarzenie nadzwyczajne należy rozumieć jako zdarzenie trudne do przewidzenia, leżące poza prowadzoną działalnością gospodarczą i niezwiązanym z ogólnym ryzykiem jej prowadzenia. Są to zdarzenia niepowtarzalne, spowodowane losowo. W przedmiotowej sprawie powstanie zadłużenia nie było wynikiem klęski żywiołowej, bądź szczególnego zdarzenia, nie ma więc mowy o wystąpieniu przesłanki z § 3 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia. Zdarzenia losowe, czy klęska żywiołowa nie były powodem zawieszenia przez stronę działalności gospodarczej. Strona decydując się na założenie działalności gospodarczej powinna być świadoma, iż dodatkowo zobowiązuje się do opłacenia należnych składek z tytułu prowadzenia działalności za każdy miesiąc kalendarzowy w ustawowo określonych terminach, niezależnie od osiąganych przychodów, a nawet w przypadku poniesienia strat, czy też różnych problemów. Ryzyko związane z prowadzoną działalnością oraz jej negatywne skutki i rozliczenia ponosi podmiot prowadzący działalność. Skutki finansowe działalności osoby zobowiązanej nie mogą być przerzucane na ogół obywateli.
Organ oceniając wystąpienie przesłanki z § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia uznał, że stan zdrowia lub fakt pozostawiania w stałym leczeniu z powodu przewlekłych schorzeń nie stanowi samoistnej przesłanki do umorzenia należności w oparciu o obowiązujące przepisy. Strona podała, że od 25 lat przewlekle choruje na kręgosłup, natomiast pandemia doprowadziła ją do depresji i nerwicy. Organ podkreślił przy tym, iż przewlekła choroba zobowiązanego lub konieczność sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny może stanowić przesłankę umorzenia należności z tytułu składek tylko wtedy, gdy pozbawia zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. Natomiast z orzeczenia Lekarza Orzecznika ZUS z [...] marca 2022 r. wynika, że strona nie jest niezdolna do pracy. Organ zwrócił uwagę, że w sprawie nie odnotowano żadnych dokumentów, które wykluczałyby D.S. z możliwości zarobkowej, jak również potwierdzających konieczność sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny. Wobec strony nie wystąpiły zatem żadne z przeciwskazań do podjęcia pracy w pełnym wymiarze czasu pracy, w celu poprawy swojej sytuacji bytowej oraz spłaty zadłużenia wobec ZUS. Jednocześnie od [...] maja 2022 r. strona jest zarejestrowana jako osoba bezrobotna, wyraziła więc gotowość do podjęcia zatrudnienia. Organ podniósł, że skarżąca ma 57 lat, czyli do osiągnięcia wieku emerytalnego pozostały jeszcze 3 lata, należy więc przypuszczać, iż będzie jeszcze aktywna zawodowo, a następnie nabędzie prawo do świadczenia emerytalnego, które może stanowić źródło skutecznej egzekucji.
Następnie organ wskazał, że z rozliczenia podatkowego PIT-5L wynika, iż mąż strony – K.S. z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej za miesiące od stycznia 2022 r. do marca 2022 r. osiągnął przychód 45.114,29 zł, koszty 32.255,92 zł, dochód 12.858,37 zł. Średniomiesięczny dochód męża strony wynosi zatem 4.286,12 zł. Organ zaznaczył przy tym, że zgodnie z przedłożonym aktem notarialnym, repertorium A nr [...] D.S. od [...] stycznia 2019 r. posiada z mężem rozdzielność małżeńską majątkową, jednak okoliczność ta nie może mieć wpływu na rozważania związane z analizą sytuacji finansowej rodziny. Ustrój rozdzielności majątkowej zabezpiecza jedynie jedną ze stron przed odpowiedzialnością za długi współmałżonka w przypadku prowadzonych postępowań egzekucyjnych na majątku dłużnika. W orzecznictwie sądów administracyjnych ugruntowany jest pogląd, że w przypadku osób pozostających w związku małżeńskim oceny aktualnego stanu majątkowego i możliwości płatniczych dokonuje się z uwzględnieniem sytuacji majątkowej współmałżonka niezależnie od panującego między nimi ustroju majątkowego. Przepisy prawa rodzinnego nakładają na małżonków i członków najbliższej rodziny obowiązki w zakresie udzielania pomocy i wsparcia finansowego członków rodziny. Organ powołując się na przepisy ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (t.j.: Dz. U. z 2020 r., poz. 1359 ze zm., dalej jako: k.r.o.) wyjaśnił, że małżonkowie są zobowiązani do wzajemnej pomocy oraz do współdziałania dla dobra rodziny. Z obowiązku tego nie zwalnia drugiego małżonka nawet istnienie rozdzielności majątkowej. Organ ustalił także, iż strona ma córkę, więc na podstawie art. 87 k.r.o., rodzice i dzieci obowiązani są wspierać się wzajemnie. Przez wzajemne wsparcie należy rozumieć pomoc materialną, psychiczne wsparcie w chorobie, cierpieniu i kalectwie, pomoc intelektualną przy podejmowaniu ważnych decyzji lub załatwianiu spraw życiowych oraz pomoc fizyczną przy wykonywaniu różnych czynności.
Organ odniósł się również do szacowanych przez skarżącą kosztów utrzymania, w kwocie 1600 zł i wskazał, że deklarowane przez stronę wydatki nie stanowią nadzwyczajnych kosztów, bowiem opłaty za energię, gaz czy wodę są to wydatki ponoszone przez ogół społeczeństwa. Zakład Ubezpieczeń Społecznych nie może umarzać należności każdej osobie, która ponosi koszty związane z utrzymaniem. Aktualny dochód osiągany w gospodarstwie domowym strony (dochód męża z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej) kształtuje się na poziomie wyższym od ustalonego przez IPiSS minimum socjalnego w IV kwartale 2021 r., które dla 2-osobowego gospodarstwa pracowniczego wynosi 2.260,08 zł. W przedmiotowej sprawie nie ma więc sytuacji ubóstwa, które oznacza stały brak dostatecznych środków materialnych dla zaspokojenia potrzeb jednostki, w szczególności w zakresie żywności, schronienia, ubioru, transportu oraz podstawowych potrzeb kulturalnych i społecznych. W ocenie organu nie ma podstaw do stwierdzenia, że aktualna sytuacja materialna strony ma charakter trwały. Uznał, że pozornie trudna sytuacja materialna jest spowodowana wyłącznie aktualnym brakiem zatrudnienia, które nie wynika z wykluczenia z aktywności zawodowej w pełnym wymiarze czasu pracy. Jest to zatem okoliczność, która w każdej chwili może ulec zmianie przy odpowiednim zaangażowaniu i woli podjęcia przez stronę działań zmierzających do poprawy sytuacji finansowej i spłaty zadłużenia. ZUS wyjaśnił również, iż upatruje szansę na wyegzekwowanie należności w przyszłości, np. w formie układu ratalnego zawartego na dogodnych warunkach. Podkreślił przy tym, iż nie kwestionuje możliwego negatywnego wpływu obowiązku uregulowania zaległości na sytuację bytową strony, ale jest to przesłanka niewystarczająca do umorzenia należności. Organ podał również, iż rozpatrując przedmiotową sprawę i podejmując rozstrzygnięcie uwzględnił zasady ustalone w art. 77 i art. 80 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeksu postępowania administracyjnego (t.j.: Dz. U. z 2021, poz. 735 ze zm., dalej jako: k.p.a.).
Pismem z dnia [...] lipca 2022 r. D.S. wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wlkp. skargę na powyższą decyzję, zarzucając jej naruszenie art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a., poprzez niezebranie i niedokonanie oceny przez organ administracyjny w sposób wszechstronny i wyczerpujący materiału dowodowego. Na podstawie tak sformułowanego zarzutu skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji organu II instancji oraz zasądzenie na jej rzecz kosztów postępowania według norm przepisanych.
W treści skargi strona zakwestionowała zaskarżoną decyzję i podniosła, że w jej ocenie wykazała, iż obecnie nie ma wystarczających możliwości finansowania spłaty zadłużenia, ponieważ jest bezrobotna, do 23 sierpnia 2022 r. pobiera zasiłek w kwocie 1489,00 zł, od 24 sierpnia do 24 lutego 2023 r. będzie to kwota 1229 zł brutto miesięcznie. Podała, że miesięczne raty firmowe i prywatne wynoszą 9.385 zł, a zadłużenie obecnie wynosi 765.060,00 zł, co wynika z potwierdzenia raportu BIK. Skarżąca wyjaśniła, że prowadzona przez jej męża działalność jest na skraju bankructwa, dochody na które zwrócił uwagę ZUS są przeznaczane na regulowanie bieżących wydatków związanych z prowadzeniem firmy męża, z którym posiada rozdzielność majątkową. Strona zwróciła również uwagę, że wbrew twierdzeniom organu pandemia koronawirusa zarówno w Polsce jak i na świecie uznana została za stan nadzwyczajny, a jej skutki są szczególnie odczuwalne dla branży beauty. Nałożone obostrzenia i nakazy wpłynęły na znaczne pogorszenie przychodów skarżącej, w konsekwencji strona musiała zlikwidować 4 stanowiska pracy i zawiesić prowadzoną działalność. Skarżąca ponownie podkreśliła, iż ww. sytuacja oraz inflacja i wysokie raty kredytów a także wojna na Ukrainie wywołały u niej silną depresję, która uniemożliwia normalne funkcjonowanie, nadto od 25 lat choruje przewlekle na kręgosłup i jest w takcie leczenia, o czym informowała Urząd Pracy.
W odpowiedzi na skargę Zakład Ubezpieczeń Społecznych, reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika, wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji. Zdaniem pełnomocnika zarzuty strony są bezpodstawne, a uzasadnienie wydanej decyzji zawiera ustalenia dotyczące sytuacji majątkowej strony. Organ opisał dokumentację przedłożoną przez skarżącą i odniósł się do niej, podjął również z urzędu czynności zmierzające do ustalenia stanu finansowego strony skarżącej. Jednocześnie motywy podjętego przez ZUS rozstrzygnięcia są jasne i czytelne.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Stosownie do art. 3 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 r., poz. 329 ze zm. – dalej jako p.p.s.a.), sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W ramach swej kognicji sąd bada, czy przy wydaniu zaskarżonego aktu nie doszło do naruszenia prawa materialnego i przepisów postępowania administracyjnego, nie będąc przy tym związanym granicami skargi, stosownie do treści art. 134 § 1 p.p.s.a. Orzekanie, w myśl art. 135 p.p.s.a., następuje w granicach sprawy będącej przedmiotem kontrolowanego postępowania, w której został wydany zaskarżony akt lub czynność i odbywa się z uwzględnieniem wówczas obowiązujących przepisów prawa. Uwzględnienie skargi następuje w przypadkach naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a.), naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego (art. 145 § 1 pkt 1 lit. b, oraz innego naruszenia przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a.).
W ocenie Sądu skarga w części zasługuje na uwzględnienie. Materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2021 r. poz. 423, dalej jako: u.s.u.s.) oraz rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. z 2003 r., nr 141, poz. 1365, dalej jako: rozporządzenie). Zgodnie z treścią art. 28 ust. 2 u.s.u.s. należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład tylko w przypadku stwierdzenia ich całkowitej nieściągalności, która zachodzi w sytuacjach wymienionych w ust. 3 w pkt od 1 do 6. W art. 28 ust. 1 u.s.u.s. ustawodawca przewidział możliwość umarzania składek na ubezpieczenie społeczne w całości lub w części, jednak tylko w przypadku wykazania ich całkowitej nieściągalności (art. 28 ust. 2) lub na szczególnych warunkach, w przypadku ubezpieczonych będących jednocześnie płatnikami składek, określonych w rozporządzeniu. Zgodnie z art. 28 ust. 3 u.s.u.s. całkowita nieściągalność składek, o której mowa w art. 28 ust. 2 tej ustawy zachodzi, gdy:
1. dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości nie podlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów, albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie,
2. sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. Prawo upadłościowe i naprawcze,
3. nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów Ordynacja podatkowa,
4. nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym,
5. wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym,
6. naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję,
7. jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.
Powyższe wyliczenie jest wyczerpujące, tj. stanowi zamknięty katalog sytuacji, w których można uznać, iż ma miejsce całkowita nieściągalność należności z tytułu składek i dopiero wystąpienie którejkolwiek z przesłanek określonych w tym przepisie daje potencjalną możliwość umorzenia tych należności.
W sprawie znajdował również zastosowanie przepis art. 28 ust. 3a u.s.u.s., w którym ustawodawca przewidział instytucję umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne w uzasadnionych przypadkach, pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Przesłanki umorzenia należności w oparciu o przepis art. 28 ust. 3a u.s.u.s. określone zostały w § 3 ust. 1 rozporządzenia. Zgodnie z powołanym przepisem, ZUS może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku:
1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych;
2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności;
3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.
Z przywołanych przepisów wynika jednoznacznie, że rozstrzygnięcia wydawane w przedmiocie umorzenia zaległych należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne są podejmowane w ramach tzw. uznania administracyjnego. Ustawodawca pozostawiając organom uznanie w omawianej kwestii, wprowadził do systemu prawa administracyjnego swego rodzaju "luz decyzyjny", przejawiający się w możliwości (nie zaś konieczności) umorzenia tych należności. Jednak do uznania administracyjnego, a więc możliwości wyboru określonego kierunku rozstrzygnięcia, dochodzi w tego rodzaju sprawach dopiero po ustaleniu zaistnienia którejś z wymienionych w przepisach prawa przesłanek. W sytuacji, gdy żadna z tych przesłanek nie zostanie spełniona, organ nie ma możliwości wyboru konsekwencji prawnych i bezwzględnie zobowiązany jest odmówić przyznania tego rodzaju ulgi. Dopiero wykazanie istnienia którejś z wymienionych przesłanek otwiera organowi możliwość (a nie obowiązek) zastosowania tej ulgi. W tym to bowiem momencie organ rozstrzygający sprawę korzysta z przypisanego mu uprawnienia do zastosowania uznania administracyjnego - nie musi, lecz może umorzyć takie należności (por. wyrok NSA z 29 sierpnia 2007 r., II GSK 141/07, wyrok NSA z dnia 25 października 2018 r., I GSK 1992/18, wyrok NSA z dnia 16 lutego 2022 r., I GSK 1237/21, www.orzeczenia.nsa.gov.pl – dalej CBOSA). Kontroli Sądu podlega w związku z tym nie zasadność odmowy umorzenia należności - gdyż sąd administracyjny nie jest organem trzeciej instancji w postępowaniu administracyjnym i nie może zastępować tego organu w podejmowaniu decyzji uznaniowej - lecz zgodność podjętej decyzji z przepisami prawa. W tej sytuacji obowiązkiem Sądu jest dokonanie oceny, czy w sposób prawidłowy, z zachowaniem reguł wynikających z Kodeksu postępowania administracyjnego oraz przepisów prawa materialnego, przeprowadzono postępowanie i czy spełnione zostały przesłanki umorzenia. Natomiast Sąd nie rozstrzyga o tym, czy składki powinny być umorzone, czy też nie, bowiem o tym decyduje organ administracji publicznej w ramach przysługującego mu uznania administracyjnego. Sąd bada więc, czy postępowanie przeprowadzono zgodnie z zasadą prawdy obiektywnej w myśl, której organy zobligowane są do podjęcia wszelkich niezbędnych działań w celu dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy (art. 77 k.p.a.). Nadto, czy dowody oceniono zgodnie z zasadą swobodnej oceny (art. 80 k.p.a.) i czy zapewniono stronie czynny udział w postępowaniu (art. 10 k.p.a.) oraz czy wydane decyzje odpowiadają wymogom określonym w art. 107 § 3 k.p.a., w szczególności czy uzasadnienie decyzji wskazuje przyczyny, dla których organ nie zastosował instytucji umorzenia istniejącej zaległości.
Sąd rozpoznający niniejszą sprawę nie podziela stanowisko organu, że wobec skarżącego nie zachodził żaden z przypadków całkowitej nieściągalności, enumeratywnie wymienionych w art. 28 ust. 3 u.s.u.s. Zdaniem Sądu wadliwe są wnioski organu odnośnie przesłanki określonej w art. 28 ust. 3 pkt 6 u.s.u.s. Sąd podziela stanowisko przedstawione w orzecznictwie, że z przepisu art. 28 ust. 3 pkt 6 u.s.u.s. wynika, że to ZUS ma obowiązek samodzielnie ocenić przesłankę całkowitej nieściągalności w nim opisaną, porównując spodziewane koszty egzekucji (obliczane w części w proporcji do egzekwowanych kwot) z posiadanymi informacjami o nadającym się do egzekucji majątku. Dokonując samodzielnej oceny organ winien mieć na uwadze, czy majątek zobowiązanego nadaje się w ogóle do egzekucji, jak również czy postępowanie egzekucyjne nie spowoduje ruiny finansowej i życiowej zobowiązanego i jego rodziny (zob. wyrok NSA z dnia 16 lutego 2022 r., I GSK 1237/21, wyrok WSA w Krakowie z dnia 16 grudnia 2021 r., I SA/Kr 1287/21, wyrok WSA w Kielcach z dnia 9 lipca 2020 r., I SA/Ke 39/20WSA w Krakowie 24 kwietnia 2018 r., I SA/Kr 263/18; CBOSA). Należy również podkreślić, że wbrew stanowisku organu, dla przyjęcia niezaistnienia całkowitej nieściągalności nie może być przesądzającym fakt, że w dacie wydania decyzji postępowanie egzekucyjne przeciw skarżącej nie było w toku. Argumentu tego nie powiązano z ustaleniami dotyczącymi przewidywanej ściągalności zadłużenia, ani nie przedstawiono prognoz, co do efektywności egzekucji w przyszłości. W ocenie Sądu, samo powoływanie się przez organ na fakt nie wszczęcia postępowania egzekucyjnego oraz brak możliwości jest absolutnie niewystarczające do wykazania, że nie występuje całkowita nieściągalność należności, o której mowa w art. 28 ust. 3 pkt 6 u.s.u.s. (wyrok NSA z dnia 16 lutego 2022 r., I GSK 1237/21, wyrok WSA w Krakowie z dnia 16 grudnia 2021 r., I SA/Kr 1287/21). Jak już wyżej wskazano to ZUS powinien dokonać samodzielnie oceny tej przesłanki, w trakcie której winien mieć na uwadze, czy zobowiązany posiada majątek, a jeżeli tak, to czy majątek zobowiązanego nadaje się w ogóle do egzekucji. Nie jest zatem prawidłowe stanowisko organu, że na "obecną chwilę nie został ustalony brak możliwości dochodzenia egzekucyjnego przez uprawnione organy". Wskazać trzeba, że organ ustalił, że skarżąca nie posiada nieruchomości ani ruchomości. Należy zatem stwierdzić, że odmowa umorzenia należności na podstawie art. 28 ust. 2 i 3 u.s.u.s. była przedwczesna.
Sąd podziela ocenę organu odnośnie braku spełnienia przesłanek umożliwiających umorzenie zaległości z tytułu składek na podstawie § 3 ust. 1 pkt 1-3 rozporządzenia (pkt 2 decyzji organu z dnia [...] kwietnia 2022 r.). Zaznaczyć należy, że ciężar udowodnienia faktów, na które powołuje się strona spoczywa na tym, kto z faktów tych wywodzi skutki prawne. A zatem to skarżąca musi udowodnić fakty, które według niej przemawiałyby za umorzeniem, zwłaszcza w sytuacji, gdy organ administracyjny nie jest władny zweryfikować danej okoliczności w ramach prowadzonego postępowania. Organ zasadnie wskazał, że samo zawieszenie przez skarżącą prowadzenia działalności gospodarczej nie świadczy o tym, iż opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązaną i jej rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych (§ 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia). Należy wskazać, że stan epidemii jest stanem przejściowym. Stwarza pewnie ograniczenia ale nie wyklucza zupełnie z możliwości prowadzenia działalności czy podjęcia zatrudnienia. Mimo, że wiele firm obecnie mierzy się z trudnościami związanymi z utrzymaniem się na rynku, to prowadzenie działalności gospodarczej, czy też znalezienie nowego lub dodatkowego zatrudnienia i osiąganie z tego tytułu większych środków finansowych wciąż jest możliwe (zob. wyrok WSA w Opolu z dnia 6 maja 2022 r., I SA/Op 101/22, CBOSA). Istnieje zatem możliwość podjęcia zawieszonej działalności gospodarczej i uzyskiwania dochodów. Skarżąca nie udowodniła, że nie może uzyskiwać dochodów ze względu na własny stan zdrowia. Organ zasadnie podniósł, że posiadanie statusu osoby bezrobotnej oznacza gotowość i chęć podjęcia pacy przez bezrobotnego. Nadto osoba bezrobotna posiada możliwość korzystania z usług doradztwa zawodowego, informacji zawodowej oraz pomocy w aktywnym poszukiwaniu pracy. Z załączonych do skargi decyzji wynika, że skarżąca otrzymuje zasiłek dla bezrobotnych. Organ zwrócił uwagę, że średniomiesięczny dochód męża skarżącej (od stycznia 2022 r. do marca 2022 r.) z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej wyniósł 4.286,12 zł. Dochód ten jest wyższy od ustalonego minimum socjalnego w IV kwartale 2021 r., które dla 2-osobowego gospodarstwa pracowniczego wyniósł 2.260,098 zł. W sprawie istotnym jest fakt pozostawania małżonków we wspólnym gospodarstwie domowym, a nie ustrój majątkowy, jaki oni obrali. Przepisy prawa rodzinnego nakładają na małżonków i członków najbliższej rodziny obowiązki w zakresie udzielania pomocy i wsparcia finansowego członków rodziny. Stosownie do art. 27 k.r.o. małżonkowie są obowiązani, każdy według swych sił oraz swych możliwości zarobkowych i majątkowych przyczyniać się do zaspokajania potrzeb rodziny, którą przez swój związek założyli. Zgodnie z art. 23 k.r.o. małżonkowie są zobowiązani do wzajemnej pomocy oraz do współdziałania dla dobra rodziny. Z obowiązku tego nie zwalnia drugiego małżonka nawet istnienie rozdzielności majątkowej. Rozdzielność majątkowa małżeńska w świetle przepisów prawa rodzinnego odnosi się, jak sama nazwa wskazuje, do majątków małżonków, natomiast nie do ich wzajemnych obowiązków. Rozdzielność majątkowa ustanowiona w drodze umowy może dotyczyć kwestii zobowiązań każdego z małżonków wobec osób trzecich, a także kwestii samodzielnego dysponowania i zarządzania swoimi majątkami (wyrok NSA z dnia 28 lutego 2017 r., II GSK 4831/16, CBOSA).
Nie można pominąć, że skarżąca ma 52 lat, czyli do osiągnięcia wieku emerytalnego został znaczny okres aktywności zawodowej, co daje podstawę organowi do przypuszczeń, że skarżąca będzie jeszcze aktywna zawodowo, co umożliwi spłatę zadłużenia z tytułu składek. Skarżąca nie korzysta z pomocy społecznej. Nadto zadłużenie z tytułu składek dotyczy krótkiego okresu i nie jest bardzo wysokie. Z kolei konieczność spłaty zobowiązań cywilnoprawnych nie korzysta z pierwszeństwa zaspokojenia przed zobowiązaniami publicznoprawnymi. Aprobowanie takiej sytuacji byłoby nieuprawnionym uprzywilejowywaniem podmiotów prawa cywilnego kosztem Skarbu Państwa, czyli kosztem ogółu obywateli (wyrok NSA z dnia 23 czerwca 2020 r., I GSK 291/20, CBOSA).
Skarżąca nie udowodniła również, że nie może uzyskiwać dochodów umożliwiających spłacenie należności ze względu na własny stan zdrowia lub w związku z koniecznością sprawowania opieki nad chorym członkiem rodziny (§ 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia). Organ podał, że z orzeczenia lekarza orzecznika ZUS z [...] marca 2022 r. wynika, że skarżąca nie jest niezdolna do pracy. Skarżąca jest osobą bezrobotną a zatem wyraziła gotowość podjęcia zatrudnienia. Wynikające z dokumentów schorzenia skarżącej (choroba kręgosłupa czy przebyty epizod depresyjno-lękowy, korzystanie z psychoterapii) nie podważają powyższych ustaleń organu. Brak jest więc podstaw do stwierdzenia, że stan zdrowia uniemożliwia jej uzyskiwanie dochodu pozwalającego na spłatę należności względem Zakładu Ubezpieczeń Społecznych.
W ocenie Sądu nie została spełniona przesłanka wskazana w § 3 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia w postaci poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności. Jak już wyżej wskazano stan pandemii COVID-19 niewątpliwie mógł spowodować utrudnienia w prowadzeniu działalności gospodarczej. Nie można jednak pominąć, że sytuacja ta dotykała, choć zapewne w różnym stopniu, większości podmiotów gospodarczych działających w tym okresie i w związku z tym różne podmioty prowadzące działalność gospodarczą korzystały bądź mogły korzystać ze wsparcia ze środków publicznych (por. wyrok WSA w Lublinie z dnia 29 czerwca 2022 r., I SA/Lu 158/22, wyrok WSA w Kielcach z dnia 21 kwietnia 2022 r., I SA/Ke 637/21 CBOSA). Co istotne skarżąca również otrzymała pomoc rekompensującą negatywne konsekwencje związane z COVID-19 (pożyczka od Starosty Powiatu w kwocie 5.000 zł, dotacja od ww. organu w kwocie 5.000 zł, bezzwrotne świadczenie od Dyrektora Wojewódzkiego Urzędu Pracy w wysokości 21.000 zł).
Zdaniem Sądu w sprawie doszło do naruszenia art. 7, 11, art. 75 § 1, 77 § 1, 80, 107 § 3 k.p.a. ZUS dokonał bowiem wadliwej oceny wystąpienia przesłanki określonej w art. 28 ust. 3 pkt 6 u.s.u.s. w zw. z art. 28 ust. 2 i 3 u.s.u.s. Powyższe uchybienie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.
W konsekwencji na podstawie art. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. Sąd uchylił zaskarżoną decyzję w części utrzymującej w mocy decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] kwietnia 2022 r., nr [...] w zakresie punktu 1. dotyczącego odmowy umorzenia należności za zatrudnionych pracowników (pkt I sentencji wyroku). Odnośnie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na podstawie art. 28 ust. 3a w zw. z § 3 ust. 1 pkt 1-3 rozporządzenia stanowisko organu zostało uznane za prawidłowe i w tym zakresie skarga została oddalona (pkt II sentencji wyroku).
W ponowionym postępowaniu zadaniem organu będzie dokonanie pełnej i wyczerpującej oceny przesłanki całkowitej nieściągalności (art. 28 ust. 3 pkt 6 u.s.u.s.) mogącej mieć zastosowanie w sprawie. Stwierdzenie zachodzenia ww. przesłanki nie oznacza obowiązku ZUS umorzenia należności z tytułu składek ale zobowiązuje organ do wszechstronnego zbadania sytuacji materialnej, rodzinnej skarżącej w kontekście zindywidualizowanego i aktualnego stanu faktycznego i podjęcia stosownego rozstrzygnięcia.
-----------------------
#
2